Adhyaya 4

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । ततोऽर्णवात्समुत्तीर्य त्रिकूटशिखरे स्थितम् । महाकनकवर्णाभे नानावर्णशिलाचिते

శ్రీ మార్కండేయుడు పలికెను—ఆపై సముద్రాన్ని దాటి పైకి వచ్చి, త్రికూట శిఖరంపై నిలిచిన ప్రభువును నేను దర్శించితిని. ఆయన మహాసువర్ణవర్ణ కాంతితో ప్రకాశించి, నానావర్ణ శిలలతో అలంకృతుడై ఉన్నాడు.

Verse 2

महाशृङ्गे समासीनं रुद्रकोटिसमन्वितम् । महादेवं महात्मानमीशानमजमव्ययम्

నేను మహాశిఖరంపై ఆసీనుడైన మహాదేవుని దర్శించితిని; ఆయన కోటి రుద్రులతో సమన్వితుడు. ఆ మహాత్ముడు ఈశానుడు, అజుడు, అవ్యయుడు.

Verse 3

सर्वभूतमयं तात मनुना सह सुव्रत । भूयो ववन्दे चरणौ सर्वदेवनमस्कृतौ

ఓ తాత, ఓ సువ్రత! మనుతో కలిసి నేను మళ్లీ ఆ పాదయుగ్మానికి నమస్కరించితిని—సర్వభూతమయుడైన ప్రభువుని పాదాలు, సర్వదేవులు నమస్కరించేవి.

Verse 4

। अध्याय

‘అధ్యాయ’—ఇది కేవలం అధ్యాయ సూచిక, అధ్యాయ-చిహ్నమాత్రము.

Verse 5

युधिष्ठिर उवाच । एतच्छ्रुत्वा तु मे तात परं कौतूहलं हृदि । जातं तत्कथयस्वेति शृण्वतः सह बान्धवैः

యుధిష్ఠిరుడు పలికెను—ఓ తాత! ఇది విని నా హృదయంలో పరమ కౌతూహలం కలిగింది. దయచేసి ఆ కథను చెప్పుము; మేము బంధువులతో కలిసి వినుచున్నాము.

Verse 6

का सा पद्मपलाशाक्षी तमोभूते महार्णवे । योगिवद्भ्रमते नित्यं रुद्रजां स्वां च याब्रवीत्

ఆ పద్మపలాశాక్షి కన్య ఎవరు? అంధకారమయమైన మహార్ణవంలో యోగినిలా నిత్యం సంచరిస్తూ, తనను తాను ‘నేను రుద్రజను’ అని చెప్పినది ఎవరు?

Verse 7

श्रीमार्कण्डेय उवाच । एतमेव मया प्रश्नं पुरा पृष्टो मनुः स्वयम् । तदेव तेऽद्य वक्ष्यामि अबलायाः समुद्भवम्

శ్రీ మార్కండేయుడు పలికెను—ఇదే ప్రశ్నను నేను పూర్వం స్వయంగా మనువును అడిగితిని. అదే విషయాన్ని నేడు నీకు చెబుదును—ఆ కన్య యొక్క ఉద్భవము.

Verse 8

व्यतीतायां निशायां तु ब्रह्मणः परमेष्ठिनः । ततः प्रभाते विमले सृज्यमानेषु जन्तुषु

పరమేష్ఠి బ్రహ్ముని రాత్రి గడిచిన తరువాత, నిర్మలమైన నిష్కలంకమైన ప్రభాతంలో—సృష్టిలో జీవులు సృజింపబడుచుండగా—

Verse 9

मनुं प्रणम्य शिरसा पृच्छाम्येतद्युधिष्ठिर । केयं पद्मपलाशाक्षी श्यामा चंद्रनिभानना

యుధిష్ఠిరా! నేను శిరస్సు వంచి మనువుకు ప్రణామము చేసి అడుగుచున్నాను—ఈ పద్మపలాశాక్షి, శ్యామవర్ణా, చంద్రనిభాననా స్త్రీ ఎవరు?

Verse 10

एकार्णवे भ्रमत्येका रुद्रजास्मीति वादिनी । सावित्री वेदमाता च ह्यथवा सा सरस्वती

ఆమె ఒంటరిగా ఏకార్ణవంలో సంచరిస్తూ ‘నేను రుద్రజను’ అని పలుకుచున్నది. ఆమె వేదమాత సావిత్రీనా? లేక ఆమెనే సరస్వతీనా?

Verse 11

मन्दाकिनी सरिच्छ्रेष्ठा लक्ष्मीर्वा किमथो उमा । कालरात्रिर्भवेत्साक्षात्प्रकृतिर्वा सुखोचिता

ఆమె నదులలో శ్రేష్ఠమైన మందాకినీనా? లేక లక్ష్మీనా, లేదా ఉమానా? ఆమె సాక్షాత్తు కాలరాత్రియా, లేక సుఖక్షేమాలను ప్రసవింపజేసే ప్రకృతియా?

Verse 12

एतदाचक्ष्व भगवन्का सा ह्यमृतसंभवा । चरत्येकार्णवे घोरे प्रनष्टोरगराक्षसे

ఓ భగవన్, ఇది చెప్పుము—అమృతసంభవమైన ఆమె ఎవరు? భయంకరమైన ఆ ఏకార్ణవంలో ఆమె సంచరిస్తోంది; అక్కడ సర్పులు, రాక్షసులు నశించిపోయారు.

Verse 13

मनुरुवाच । शृणु वत्स यथान्यायमस्या वक्ष्यामि संभवम् । यया रुद्रसमुद्भूता या चेयं वरवर्णिनी

మనువు అన్నాడు—వత్సా, విను; న్యాయమైన క్రమంలో ఆమె జన్మవృత్తాంతాన్ని చెబుతాను—రుద్రుని నుండి ఉద్భవించిన ఈ వరవర్ణిని.

Verse 14

पुरा शिवः शान्ततनुश्चचार विपुलं तपः । हितार्थं सर्वलोकानामुमया सह शंकरः

పూర్వకాలంలో శాంతతనువైన శివుడు, ఉమాతో కూడిన శంకరుడు, సమస్త లోకాల హితార్థం మహత్తర తపస్సు ఆచరించాడు.

Verse 15

ऋक्षशैलं समारुह्य तपस्तेपे सुदारुणम् । अदृश्यः सर्वभूतानां सर्वभूतात्मको वशी

ఋక్షశైలాన్ని అధిరోహించి ఆయన అత్యంత దారుణమైన తపస్సు చేశాడు; సమస్త భూతాలకు అదృశ్యుడై, అయినా సమస్తభూతాత్మగా వశీశ్వరుడు.

Verse 16

तपतस्तस्य देवस्य स्वेदः समभवत्किल । तं गिरिं प्लावयामास स स्वेदो रुद्रसंभवः

ఆ దేవుడు తపస్సులో నిమగ్నుడై ఉండగా నిజంగా ఆయనకు స్వేదము కలిగెను. రుద్రసంభవమైన ఆ స్వేదము ఆ పర్వతమును చుట్టూరా ముంచెను.

Verse 17

तस्मादासीत्समुद्भूता महापुण्या सरिद्वरा । या सा त्वयार्णवे दृष्टा पद्मपत्रायतेक्षणा

అదినుండి మహాపుణ్యమయమైన శ్రేష్ఠ నది ఉద్భవించింది—నీవు సముద్రంలో చూచినదే, పద్మపత్రంలా దీర్ఘమైన నేత్రాలు కలదీ.

Verse 18

स्त्रीरूपं समवस्थाय रुद्रमाराधयत्पुरा । आद्ये कृतयुगे तस्मिन्समानामयुतं नृप

ఓ నృపా! ఆ ఆద్య కృతయుగంలో ఆమె ఒకసారి స్త్రీరూపం ధరించి రుద్రుని ఆరాధించింది; పదివేల సంవత్సరాలు ఆ వ్రతాన్ని కొనసాగించింది.

Verse 19

ततस्तुष्टो महादेव उमया सह शंकरः । ब्रूहि त्वं तु महाभागे यत्ते मनसि वर्तते

అప్పుడు ఉమతో కూడిన మహాదేవుడు శంకరుడు సంతోషించి పలికెను—“ఓ మహాభాగ్యవతీ! నీ మనసులో ఉన్నది ఏమిటో చెప్పు.”

Verse 20

सरिदुवाच । प्रलये समनुप्राप्ते नष्टे स्थावरजंगमे । प्रसादात्तव देवेश अक्षयाहं भवे प्रभो

నది పలికెను—“హే దేవేశా! ప్రళయం వచ్చి స్థావరజంగమములు నశించినప్పుడు, హే ప్రభో, నీ ప్రసాదముచేత నేను అక్షయంగా ఉండునట్లు చేయుము.”

Verse 21

सरित्सु सागरेष्वेव पर्वतेषु क्षयिष्वपि । तव प्रसादाद्देवेश पुण्या क्षय्या भवे प्रभो

హే దేవేశ్వర ప్రభూ! నదులు, సముద్రాలు, పర్వతాలు క్షీణించినా, నీ ప్రసాదంతో నేను పవిత్రంగా ఉండి పాపక్షయకారిణిగా భవించుగాక।

Verse 22

पापोपपातकैर्युक्ता महापातकिनोऽपि ये । मुच्यन्ते सर्वपापेभ्यो भक्त्या स्नात्वा तु शंकर

హే శంకరా! పాపములు, ఉపపాతకములతో కూడినవారు—మహాపాతకులైనను—భక్తితో స్నానం చేస్తే సమస్త పాపాల నుండి విముక్తులగుదురు।

Verse 23

उत्तरे जाह्नवीदेशे महापातकनाशिनी । भवामि दक्षिणे मार्गे यद्येवं सुरपूजिता

ఉత్తరంలో జాహ్నవీదేశంలో ఆమె ‘మహాపాతకనాశిని’గా ప్రసిద్ధి; అలాగే దేవతలచే ఈ విధంగా పూజింపబడితే దక్షిణ మార్గంలో నేనూ అట్లే భవించుదును।

Verse 24

स्वर्गादागम्य गंगेति यथा ख्याता क्षितौ विभो । तथा दक्षिणगङ्गेति भवेयं त्रिदशेश्वर

హే విభో! స్వర్గం నుండి అవతరించి ఆమె భూమిపై ‘గంగా’గా ప్రసిద్ధి పొందినట్లే, హే త్రిదశేశ్వరా, నేను ‘దక్షిణగంగా’గా ప్రసిద్ధి పొందుదును గాక।

Verse 25

पृथिव्यां सर्वतीर्थेषु स्नात्वा यल्लभते फलम् । तत्फलं लभते मर्त्यो भक्त्या स्नात्वा महेश्वर

హే మహేశ్వరా! భూమిపైని సమస్త తీర్థాలలో స్నానం చేసి లభించే ఫలము ఏదో, అదే ఫలము ఇక్కడ భక్తితో స్నానం చేసిన మానవుడు పొందును।

Verse 26

ब्रह्महत्यादिकं पापं यदास्ते संचितं क्वचित् । मासमात्रेण तद्देव क्षयं यात्ववगाहनात्

బ్రహ్మహత్యాది ఏ పాపమైనా ఎక్కడైనా సంచితమై ఉన్నా, ఓ దేవా! ఇక్కడ అవగాహన (స్నానం) చేయగానే అది కేవలం ఒక మాసంలోనే నశిస్తుంది।

Verse 27

यत्फलं सर्ववेदेषु सर्वयज्ञेषु शंकर । अवगाहेन तत्सर्वं भवत्विति मतिर्मम

హే శంకరా! సమస్త వేదాలలోను, సమస్త యజ్ఞాలలోను ఉన్న ఫలమంతా ఇక్కడ అవగాహన ద్వారానే లభించుగాక—ఇదే నా సంకల్పం.

Verse 28

सर्वदानोपवासेषु सर्वतीर्थावगाहने । तत्फलं मम तोयेन जायतामिति शंकर

హే శంకరా! సమస్త దానాలు, ఉపవాసాలు, సమస్త తీర్థావగాహనల ఫలమేదో, అది నా జలమువలననే కలుగుగాక.

Verse 29

मम तीरे नरा ये तु अर्चयन्ति महेश्वरम् । ते गतास्तव लोकं स्युरेतदेव भवेच्छिव

హే శివా! నా తీరమున మహేశ్వరుని అర్చించువారు, దేహత్యాగానంతరం నీ లోకమును పొందుగాక—ఇదే సత్యమగుగాక.

Verse 30

मम कूले महेशान उमया सह दैवतैः । वस नित्यं जगन्नाथ एष एव वरो मम

హే మహేశానా! ఉమాతోను దేవతలతోను కలిసి నా కూలమున నిత్యము నివసించుము. హే జగన్నాథా! ఇదే నా వరము.

Verse 31

सुकर्मा वा विकर्मा वा शान्तो दान्तो जितेन्द्रियः । मृतो जन्तुर्मम जले गच्छतादमरावतीम्

సుకర్మ చేసినవాడైనా వికర్మ చేసినవాడైనా—శాంతుడు, దాంతుడు, జితేంద్రియుడైనా—నా జలంలో దేహత్యాగం చేసిన జీవి అమరావతికి చేరుగాక।

Verse 32

त्रिषु लोकेषु विख्याता महापातकनाशिनी । भवामि देवदेवेश प्रसन्नो यदि मन्यसे

హే దేవదేవేశ్వరా! మీరు ప్రసన్నులై ఇది సముచితమని భావిస్తే, నేను మూడు లోకాలలో మహాపాతకనాశినిగా విఖ్యాతి పొందుదును।

Verse 33

एतांश्चान्यान्वरान्दिव्यान्प्रार्थितो नृपसत्तम । नर्मदया ततः प्राह प्रसन्नो वृषवाहनः

హే నృపశ్రేష్ఠా! నర్మద ఈయే కాక ఇతర దివ్య వరాలను ప్రార్థించగా, ప్రసన్నుడైన వృషవాహనుడు (శివుడు) అప్పుడు పలికెను।

Verse 34

श्रीमहेश उवाच । एवं भवतु कल्याणि यत्त्वयोक्तमनिन्दिते । नान्या वरार्हा लोकेषु मुक्त्वा त्वां कमलेक्षणे

శ్రీ మహేశుడు పలికెను—హే కల్యాణీ, హే అనిందితే! నీవు చెప్పినట్లే అట్లే జరుగుగాక. హే కమలనయనే! లోకాలలో నిన్ను తప్ప మరెవ్వరూ వరార్హులు కారు।

Verse 35

यदैव मम देहात्त्वं समुद्भूता वरानने । तदैव सर्वपापानां मोचिनी त्वं न संशयः

హే వరాననే! నీవు నా దేహం నుండి ఉద్భవించిన క్షణం నుండే నీవు సమస్త పాపముల నుండి విమోచనకారిణి—ఇందులో సందేహం లేదు।

Verse 36

कल्पक्षयकरे काले काले घोरे विशेषतः । उत्तरं कूलमाश्रित्य निवसन्ति च ये नराः

కల్పక్షయాన్ని కలిగించే కాలంలో, ముఖ్యంగా ఘోరమైన సమయంలో, ఉత్తర తీరాన్ని ఆశ్రయించి అక్కడ నివసించే జనులు।

Verse 37

अपि कीटपतङ्गाश्च वृक्षगुल्मलतादयः । आ देहपतनाद्देवि तेऽपि यास्यन्ति सद्गतिम्

హే దేవి! కీటపతంగాలు, పక్షులు, అలాగే వృక్షాలు, పొదలు, లతలు మొదలైనవీ—దేహపాతం వరకు—వాటికీ సద్గతి లభిస్తుంది।

Verse 38

दक्षिणं कूलमाश्रित्य ये द्विजा धर्मवत्सलाः । आ मृत्योर्निवसिष्यन्ति ते गताः पितृमन्दिरे

ధర్మానురాగులైన ద్విజులు దక్షిణ తీరాన్ని ఆశ్రయిస్తే, వారు మరణం వరకు అక్కడ నివసిస్తారు; అనంతరం పితృమందిరం (పితృలోకం) చేరుతారు।

Verse 39

अहं हि तव वाक्येन कस्मिंश्चित्कारणान्तरे । त्वत्तीरे निवसिष्यामि सदैव ह्युमया समम्

నిజమే, నీ వాక్యముచే—ఏదో ప్రత్యేక కారణార్థం—నేను నీ తీరంలో ఎల్లప్పుడూ ఉమాదేవితో కలిసి నివసిస్తాను।

Verse 40

एवं देवि महादेवि एवमेव न संशयः । ब्रह्मेन्द्रचन्द्रवरुणैः साध्यैश्च सह विष्णुना

అలానే, హే దేవి, హే మహాదేవి—అచ్చంగా అలానే, సందేహం లేదు—బ్రహ్మ, ఇంద్ర, చంద్ర, వరుణ, సాధ్యులు మరియు విష్ణువుతో కూడి।

Verse 41

उत्तरे देवि ते कूले वसिष्यन्ति ममाज्ञया । दक्षिणे पितृभिः सार्द्धं तथान्ये सुरसुन्दरि

హే దేవీ! నీ ఉత్తర తీరంలో నా ఆజ్ఞచేత వారు నివసిస్తారు; దక్షిణ తీరంలో పితృదేవతలతో కలిసి, అలాగే ఇతరులూ, ఓ సురసుందరీ, నివసిస్తారు।

Verse 42

वसिष्यन्ति मया सार्द्धमेष ते वर उत्तमः । गच्छ गच्छ महाभागे मर्त्यान्पापाद्विमोचय

వారు నాతో కలిసి నివసిస్తారు—ఇదే నీ అత్యుత్తమ వరం. వెళ్లు, వెళ్లు, ఓ మహాభాగ్యవతీ, మానవులను పాపం నుండి విముక్తులను చేయి।

Verse 43

सहिता ऋषिसंघैश्च तथा सिद्धसुरासुरैः । एवमुक्ता महादेव उमया सहितो विभुः

ఋషిసంఘాలతో కలిసి, అలాగే సిద్ధులు, దేవులు, అసురులతో కూడి—ఇలా సంబోధింపబడిన—ఉమతో కూడిన సర్వశక్తిమంతుడు మహాదేవుడు విభువు ఉన్నాడు।

Verse 44

वन्द्यमानोऽथ मनुना मया चादर्शनं गतः । तेन चैषा महापुण्या महापातकनाशिनी

అప్పుడు మనువూ నేనూ వందించి స్తుతించగా, ఆయన అదృశ్యుడయ్యాడు. దాని వలన ఈ (నది) మహాపుణ్యమయి, మహాపాతకనాశినిగా అయింది।

Verse 45

कथिता पृच्छ्यते या ते मा ते भवतु विस्मयः । एषा गंगा महापुण्या त्रिषु लोकेषु विश्रुता

ఇప్పటికే చెప్పబడినదే అయినా నీవు మళ్లీ అడుగుతున్నావు—అందులో ఆశ్చర్యపడవద్దు. ఈ గంగా మహాపుణ్యమయి, మూడు లోకాలలో ప్రసిద్ధి పొందింది।

Verse 46

दशाभिः पञ्चभिः स्रोतैः प्लावयन्ती दिशो दश । शोणो महानदश्चैव नर्मदा सुरसा कृता

పదిహేను స్రోతసులతో ఆమె పది దిక్కులను ప్లావితం చేస్తుంది. శోణ, మహానదా మరియు నర్మదా కూడా ‘సురసా’గా—దైవపవిత్రంగా—చేయబడ్డాయి.

Verse 47

मन्दाकिनी दशार्णा च चित्रकूटा तथैव च । तमसा विदिशा चैव करभा यमुना तथा

మందాకిని, దశార్ణా అలాగే చిత్రకూటా; ఇంకా తమసా, విదిశా, కరభా మరియు యమునా కూడా.

Verse 48

चित्रोत्पला विपाशा च रञ्जना वालुवाहिनी । ऋक्षपादप्रसूतास्ताः सर्वा वै रुद्रसंभवाः

చిత్రోత్పలా, విపాశా, రంజనా, వాలువాహినీ—ఈ నదులు ఋక్షపాదుని నుండి ప్రసూతమై, అన్నీ నిజంగా రుద్రసంభవాలే.

Verse 49

सर्वपापहराः पुण्याः सर्वमंगलदाः शिवाः । इत्येतैर्नामभिर्दिव्यैः स्तूयते वेदपारगैः

అవి పుణ్యమయమైనవి, సమస్త పాపాలను హరించేవి, సర్వ మంగళాలను ప్రసాదించేవి, శివస్వరూపిణులు; ఇలాంటి దివ్య నామాలతో వేదపారంగతులు స్తుతిస్తారు.

Verse 50

पुराणज्ञैर्महाभागैराज्यपैः सोमपैस्तथा । इत्येतत्सर्वमाख्यातं महाभाग्यं नरोत्तम

ఓ నరోత్తమా! ఈ సమస్త మహాభాగ్యం పురాణజ్ఞులైన మహాభాగులు, ఘృతాహుతి అర్పించువారు, అలాగే సోమపానులు కూడా ఇట్లే వివరించారు.

Verse 51

मनुनोक्तं पुरा मह्यममृतायाः समुद्भवम् । पुण्यं पवित्रमतुलं रुद्रोद्गीतमिदं शुभम्

పూర్వం మనువు నాకు అమృతా నుండి ఆమె ఉద్భవించిన విధానాన్ని చెప్పెను—ఇది పుణ్యకరం, పవిత్రం, అతులం, శుభం; రుద్రుడు గానంగా ప్రకటించిన కథనం.

Verse 52

ये नराः कीर्तयिष्यन्ति भक्त्या शृण्वन्ति येऽपि च । प्रातरुत्थाय नामानि दश पञ्च च भारत

భక్తితో వీటిని కీర్తించేవారు, అలాగే వినేవారుకూడా—ప్రాతఃకాలం లేచి, ఓ భారతా, పదిహేను నామాలను జపిస్తూ,

Verse 53

ते नराः सकलं पुण्यं लभिष्यन्त्यवगाहजम् । विमानेनार्कवर्णेन घण्टाशतनिनादिना

వారు పవిత్ర స్నానజనిత సమస్త పుణ్యాన్ని పొందుతారు; సూర్యవర్ణ కాంతితో ప్రకాశించే, వంద గంటల నాదంతో మార్మోగే విమానంలో (ప్రయాణిస్తారు).

Verse 54

त्यक्त्वा मानुष्यकं भावं यास्यन्ति परमां गतिम्

మానవస్థితిని విడిచి వారు పరమగతిని పొందుతారు.