Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 34

Devanagari script

श्रीमहेश उवाच । एवं भवतु कल्याणि यत्त्वयोक्तमनिन्दिते । नान्या वरार्हा लोकेषु मुक्त्वा त्वां कमलेक्षणे

Transliteration

śrīmaheśa uvāca | evaṃ bhavatu kalyāṇi yattvayoktamanindite | nānyā varārhā lokeṣu muktvā tvāṃ kamalekṣaṇe

Translation

శ్రీ మహేశుడు పలికెను—హే కల్యాణీ, హే అనిందితే! నీవు చెప్పినట్లే అట్లే జరుగుగాక. హే కమలనయనే! లోకాలలో నిన్ను తప్ప మరెవ్వరూ వరార్హులు కారు।

Word by Word

• श्रीमहेशः: Śrī Maheśa (Lord Śiva)
• श्रीमहेशः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: श्री-महेश (प्रातिपदिक; समास)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; वक्ता (उवाच इति क्रियायाः कर्ता)

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect/परोक्षभूत), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपद

• एवम्: thus
• एवम्: Sambandha (Adverbial/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: एवम् (अव्यय)
• Form: अव्यय—प्रकारवाचक (adverb: ‘thus/so’)

• भवतु: let it be
• भवतु: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: लोट् (Imperative/आज्ञार्थ), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपद

• कल्याणि: O auspicious lady
• कल्याणि: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: कल्याणी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन (Vocative/सम्बोधन), एकवचन; संबोधन-पद

• यत्: that which
• यत्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; सम्बन्धसूचक (relative)

• त्वया: by you
• त्वया: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: त्वद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: तृतीया (3rd), एकवचन; करण (agent/instrument: ‘by you’)

• उक्तम्: said, spoken
• उक्तम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: उक्त (प्रातिपदिक; कृदन्त—वच् धातोः क्त)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त; ‘यत्’ इति विशेष्यस्य विशेषण

• अनिन्दिते: O blameless one
• अनिन्दिते: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: अनिन्दिता (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन (Vocative/सम्बोधन), एकवचन; संबोधन-पद

• न: not
• न: Sambandha (Negation/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेधार्थक-निपात (negation particle)

• अन्या: another (woman)
• अन्या: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अन्य (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; कर्ता/विधेय (predicate)

• वरार्हा: worthy of a boon
• वरार्हा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: वर-अर्हा (प्रातिपदिक; समास)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विधेय-विशेषण—‘अन्या’

• लोकेषु: in the worlds
• लोकेषु: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: लोक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th), बहुवचन; अधिकरण

• मुक्त्वा: except, leaving aside
• मुक्त्वा: Sambandha (Adverbial/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: मुच् (धातु)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्यय (absolutive/gerund): ‘having left/excepting’

• त्वाम्: you
• त्वाम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: त्वद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: द्वितीया (2nd), एकवचन; कर्म

• कमलेक्षणे: O lotus-eyed one
• कमलेक्षणे: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: कमल-ईक्षण (प्रातिपदिक; समास)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन (Vocative/सम्बोधन), एकवचन; ‘कमलमिव ईक्षणं यस्याः सा’ इति बहुव्रीहिः; संबोधन-पद

Speaker

Śiva (Maheśa / Vṛṣavāhana)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Revā/Narmadā

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Narmadā (addressed as kalyāṇī, aninditā, kamalekṣaṇā)

Visual Art Cues

Scene: Śiva speaks a blessing to Narmadā, praising her as uniquely worthy of boons; Narmadā glows with renewed sanctity, lotus imagery emphasized (‘kamalekṣaṇe’).

Characters & Entities

• Maheśa (Śiva)
• Narmadā (implied addressee)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Divine sanction establishes a tīrtha’s authority—Śiva’s “so be it” makes Narmadā’s purifying promises reliable in dharma.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Narmadā/Revā is elevated as uniquely worthy, implying supreme tīrtha status.

What ritualistic prescription is mentioned?

None directly; it is Śiva’s formal approval of the previously requested tīrtha-boons.