Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 24

Devanagari script

स्वर्गादागम्य गंगेति यथा ख्याता क्षितौ विभो । तथा दक्षिणगङ्गेति भवेयं त्रिदशेश्वर

Transliteration

svargādāgamya gaṃgeti yathā khyātā kṣitau vibho | tathā dakṣiṇagaṅgeti bhaveyaṃ tridaśeśvara

Translation

హే విభో! స్వర్గం నుండి అవతరించి ఆమె భూమిపై ‘గంగా’గా ప్రసిద్ధి పొందినట్లే, హే త్రిదశేశ్వరా, నేను ‘దక్షిణగంగా’గా ప్రసిద్ధి పొందుదును గాక।

Word by Word

• स्वर्गात्: from heaven
• स्वर्गात्: Apadana (Source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: स्वर्ग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (5th/Ablative), एकवचन

• आगम्य: having come
• आगम्य: Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
• Type: Verb
• Root: आ-गम् (धातु)
• Form: ल्यप्/क्त्वान्त-समकक्ष (absolutive/gerund), अव्ययभाव

• गङ्गा: Gaṅgā
• गङ्गा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: गङ्गा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन

• इति: thus (called)
• इति: Sambandha (Quotative/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: उद्धरण/इत्यर्थक-अव्यय (quotative particle)

• यथा: as
• यथा: Sambandha (Comparison/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: यथा (अव्यय)
• Form: सम्बन्धबोधक-अव्यय (comparative/relative adverb)

• ख्याता: is renowned/called
• ख्याता: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: ख्या (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन; विशेषण (गङ्गा)

• क्षितौ: on earth
• क्षितौ: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: क्षिति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (7th/Locative), एकवचन

• विभो: O mighty one
• विभो: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: विभु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन-प्रथमा (Vocative), एकवचन

• तथा: so/likewise
• तथा: Sambandha (Correlation/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: क्रियाविशेषण (adverb/correlative)

• दक्षिणगङ्गा: the Southern Gaṅgā
• दक्षिणगङ्गा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: दक्षिण-गङ्गा (प्रातिपदिक; दक्षिण + गङ्गा)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन

• इति: thus (called)
• इति: Sambandha (Quotative/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: उद्धरण/इत्यर्थक-अव्यय (quotative particle)

• भवेयम्: may I become
• भवेयम्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: विधिलिङ्-लकार (Optative/संभावना), उत्तम-पुरुष (1st person), एकवचन; परस्मैपद

• त्रिदशेश्वर: O Lord of the gods
• त्रिदशेश्वर: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: त्रिदश-ईश्वर (प्रातिपदिक; त्रिदश + ईश्वर)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन-प्रथमा (Vocative), एकवचन

Speaker

Sarid (the River-goddess; Revā/Narmadā in context)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Dakṣiṇa-Gaṅgā (epithet for Revā/Narmadā)

Type: river

Visual Art Cues

Scene: Mythic juxtaposition: Gaṅgā descending from svarga (celestial stream) and becoming famed on earth; parallel panel shows Revā receiving a boon/title from the lord of gods, with devas proclaiming 'Dakṣiṇa-Gaṅgā'.

Characters & Entities

• Gaṅgā
• Svarga
• Tridaśa (Devas)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Divine designation and fame (khyāti) of a tīrtha arises from its sanctifying power and the Lord’s sanction.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Revā/Narmadā, explicitly seeking recognition as “Dakṣiṇa Gaṅgā.”

What ritualistic prescription is mentioned?

None explicitly; the verse emphasizes tīrtha-identity and renown rather than a specific rite.