भैरवावतारवर्णनम् (Bhairavāvatāra-varṇanam) — “Description of the Descent/Manifestation of Bhairava”

Verse 1

अथ भैरवावतारमाह । नन्दीश्वर उवाच । सनत्कुमार सर्व्वज्ञ शृणु त्वं भैरवीं कथाम् । यस्याः श्रवणमात्रेण शैवी भक्तिर्दृढा भवेत्

ఇప్పుడు భైరవావతారాన్ని చెప్పుచున్నాను. నందీశ్వరుడు పలికెను—హే సర్వజ్ఞ సనత్కుమార! భైరవుని ఈ పవిత్ర కథను వినుము; దీని శ్రవణమాత్రమున శైవభక్తి దృఢమగును.

Verse 2

भैरवः पूर्णरूपो हि शंकरस्य परात्मनः । मूढास्तं वै न जानन्ति मोहिताश्शिवमायया

భైరవుడు పరమాత్మ శంకరుని సంపూర్ణ స్వరూపమే; కాని శివమాయచేత మోహితులైన మూఢులు ఆయనను యథార్థంగా ఎరుగరు.

Verse 3

सनत्कुमार नो वेत्ति महिमानं महेशितुः । चतुर्भुजोऽपि विष्णुर्वै चतुर्व्वक्त्रोऽपि वै विधिः

సనత్కుమారుడుకూడా మహేశ్వరుని మహిమను పూర్తిగా ఎరుగడు; నిజముగా చతుర్భుజ విష్ణువూ, చతుర్ముఖ విధాత బ్రహ్మయూ దానిని గ్రహించలేరు.

Verse 4

चित्रमत्र न किञ्चिद्वै दुर्ज्ञेया खलु शाम्भवी । तया संमोहितास्सर्वे नार्चयन्त्यपि तम्परम्

ఇందులో ఆశ్చర్యమేమీ లేదు; శాంభవీ శక్తి నిజంగా గ్రహించుటకు దుర్లభము. ఆ శక్తిచే మోహితులై సమస్త జీవులు పరమేశ్వర శివుని ఆరాధనకూడ చేయలేరు.

Verse 5

वेद चेद्यदि वात्मानं स एव परमेश्वरः । तदा विहन्ति ते सर्व्वे स्वेच्छया न हि केऽपि तम्

యెవడు స్వాత్మను యథార్థంగా తెలుసుకొనునో, వాడే పరమేశ్వరుడు. అప్పుడు బంధనములు, క్లేశములు స్వయంగా నశించును; ఆ పరమ తత్త్వాన్ని ఎవ్వరూ హతముచేయలేరు.

Verse 6

सर्व्वगोऽपि महेशानो नेक्ष्यते मूढबुद्धिभिः । देववद् बुध्यते लोके योऽतीतो मनसां गिराम्

సర్వవ్యాపి మహేశ్వరుడైనను మూర్ఖబుద్ధులకు దర్శనమగడు. మనస్సు వాక్కులకు అతీతుడైన ఆయనను లోకము దేవుడివలె మాత్రమె భావించును.

Verse 7

अत्रेतिहासं वक्ष्येऽहं परमर्षे पुरातनम् । शृणु तं श्रद्धया तात परमं ज्ञानकारणम्

హే పరమర్షీ, ఇక్కడ నేను ఒక ప్రాచీన పవిత్ర ఇతిహాసమును చెప్పుదును. తాతా, శ్రద్ధతో వినుము; ఇది పరమ జ్ఞానానికి కారణమై జీవుని శివాభిముఖుని చేయును.

Verse 8

मेरुशृङ्गेऽद्भुते रम्ये स्थितम्ब्रह्माणमीश्वरम् । जग्मुर्देवर्षयः सर्व्वे सुतत्त्वं ज्ञातुमिच्छया

మేరు పర్వతముని అద్భుత రమ్య శిఖరమందు, అక్కడ నివసించుచున్న ఈశ్వర బ్రహ్మదేవుని వద్దకు, సుతత్త్వమును తెలుసుకొనుటకై సమస్త దేవర్షులు వెళ్లిరి.

Verse 9

तत्रागत्य विधिन्नत्वा पप्रच्छुस्ते महादरात् । कृताञ्जलिपुटास्सर्वे नतस्कन्धा मुनीश्वराः

అక్కడికి వచ్చి విధివిధానముగా నమస్కరించి, ఆ మునీశ్వరులు మహా గౌరవంతో ఆయనను ప్రశ్నించిరి; అందరూ అంజలి బద్ధులై, భుజాలు వినయంతో వంగినవారై నిలిచిరి।

Verse 10

देवर्षय ऊचुः । देवदेव प्रजानाथ सृष्टिकृल्लोकनायक । तत्त्वतो वद चास्मभ्यं किमेकं तत्त्वमव्ययम्

దేవర్షులు పలికిరి—హే దేవదేవా! హే ప్రజానాథా, సృష్టికర్తా, లోకనాయకా! మాకు తత్త్వతః చెప్పుము—ఆ ఒక అవ్యయ తత్త్వము ఏమిటి?

Verse 11

नन्दीश्वर उवाच । स मायया महेशस्य मोहितः पद्मसम्भवः । अविज्ञाय परम्भावं संभावं प्रत्युवाच ह

నందీశ్వరుడు పలికెను—మహేశ్వరుని మాయచే మోహితుడైన పద్మసంభవుడు (బ్రహ్మ) పరమస్థితిని, నిజ స్వభావాన్ని గ్రహించక, అట్లే ప్రత్యుత్తరం ఇచ్చెను।

Verse 12

ब्रह्मोवाच । हे सुरा ऋषयः सर्व्वे सुमत्या शृणुतादरात् । वच्म्यहं परमं तत्त्वमव्ययं वै यथार्थतः

బ్రహ్ముడు పలికెను—హే దేవతలారా, సమస్త ఋషులారా, శుభమైన నిర్మలమైన మతితో భక్త్యాదరాలతో వినండి. నేను పరమమైన, అవ్యయమైన తత్త్వాన్ని యథార్థంగా ప్రకటిస్తాను.

Verse 13

जगद्योनिरहं धाता स्वयम्भूरज ईश्वरः । अनादिभागहं ब्रह्म ह्येक आत्मा निरञ्जनः

నేనే జగత్తుకు యోని, మూలస్రోతస్సు; నేనే ధాత, స్వయంభూ, పరమేశ్వరుడు. నేనే అనాది, నిరవయవ బ్రహ్మము; నిశ్చయంగా నేనే ఏకైక నిరంజన, నిర్మల ఆత్మను.

Verse 14

प्रवर्तको हि जगतामहमेव निवर्त्तकः । संवर्तको मदधिको नान्यः कश्चित्सुरोत्तमाः

జగత్తుల ప్రవర్తకుడు నేనే, వాటి నివర్తకుడూ నేనే. ప్రళయంలోనూ నాకన్నా అధికుడు ఎవడూ లేడు; ఓ దేవోత్తములారా, నన్ను మించేవాడు మరెవ్వరూ లేరు.

Verse 15

नन्दीश्वर उवाच । तस्यैवं वदतो धातुर्विष्णुस्तत्र स्थितो मुने । प्रोवाच प्रहसन्वाक्यं संक्रुद्धो मोहितोऽजया

నందీశ్వరుడు అన్నాడు—ఓ మునీ, ధాత (బ్రహ్మ) ఇలా పలుకుతుండగా అక్కడ ఉన్న విష్ణువు నవ్వుతూ మాటలు చెప్పాడు; కానీ అంతరంగంలో కోపంతో ఉండి, అజా (మాయ) చేత మోహితుడయ్యాడు.

Verse 16

न चैतदुचिता ब्रह्मन्योगयुक्तस्य मूर्खता । अविज्ञाय परं तत्त्वं वृथैतत्ते निगद्यते

ఓ బ్రహ్మన్, యోగంలో స్థిరమైనవానికి ఇలాంటి మూర్ఖత్వం తగదు. పరమ తత్త్వాన్ని గ్రహించక చెప్పిన మాటలన్నీ వ్యర్థమే.

Verse 17

कर्ता वै सर्वलोकानां परमात्मा परः पुमान् । यज्ञो नारायणो देवो मायाधीशः परा गतिः

ఆయనే సమస్త లోకాల కర్త—పరమాత్మ, పరాత్పర పురుషుడు. ఆయనే యజ్ఞస్వరూపుడు, దేవ నారాయణుడు, మాయాధీశుడు, మరియు పరమ గతి (శ్రేష్ఠ శరణ్యం).

Verse 18

ममाज्ञया त्वया ब्रह्मन्सृष्टिरेषा विधी यते । जगतां जीवनं नैव मामनादृत्य चेश्वरम्

ఓ బ్రహ్మా! నా ఆజ్ఞచేతనే నీవు ఈ సృష్టిని విధిస్తున్నావు. నన్ను—ఈశ్వరుని—అవమానించి లోకాలకు జీవనాధారం అసలే ఉండదు।

Verse 19

एवं त्रिप्रकृतौ मोहात्परस्परजयैषिणौ । प्रोचतुर्निगमांश्चात्र प्रमाणे सर्वथा तनौ

ఇలా త్రిగుణాత్మక ప్రకృతిమోహంతో వారు ఇద్దరూ పరస్పర విజయం కోరారు. ఈ విషయంలో ఇద్దరూ వేదాలను ప్రమాణంగా చూపుతూ, తమ తమ వాదాన్నే అన్ని విధాలా దృఢంగా నిలిపారు।

Verse 20

प्रष्टव्यास्ते विशेषेण स्थिता मूर्तिधराश्च ते । पप्रच्छतुः प्रमाणज्ञानित्युक्त्वा चतुरोऽपि तान्

అప్పుడు (ఆచార్యుడు) అన్నాడు—“ఇక్కడ మూర్తిధారులై నిలిచిన, ప్రమాణజ్ఞానంతో యుక్తులైన వారిని ప్రత్యేకంగా ప్రశ్నించండి.” అని చెప్పి, ఆ నలుగురినీ విచారణకు నియమించాడు।

Verse 21

विधिविष्णू ऊचतुः । वेदाः प्रमाणं सर्व्वत्र प्रतिष्ठा परमामिताः । यूयं वदत विश्रब्धं किमेकं तत्त्वमव्ययम्

విధి (బ్రహ్మ) మరియు విష్ణువు పలికిరి—వేదములు సర్వత్ర పరమ ప్రమాణము, అనుత్తమ ప్రతిష్ఠ. కనుక నిస్సంకోచముగా చెప్పుడి—ఏది ఆ ఏక అవ్యయ తత్త్వము?

Verse 22

नन्दीश्वर उवाच । इत्याकर्ण्य तयोर्वाचं पुनस्ते हि ऋगादयः । अवदंस्तत्त्वतः सर्व्वे संस्मरतो परं प्रभुम्

నందీశ్వరుడు పలికెను—ఆ ఇద్దరి మాటలు విని ఋగాది వేదములు మరల పలికెను. పరమ ప్రభువును స్మరించుచు అందరూ తత్త్వతః సత్యమును చెప్పిరి.

Verse 23

यदि मान्या वयन्देवौ सृष्टिस्थितिकरौ विभू । तदा प्रमाणं वक्ष्यामो भवत्सन्देहभेदकम्

మీరు మమ్మల్ని ఇద్దరు దేవులను సృష్టి-స్థితి కార్యాలకు సమర్థ విభువులుగా అంగీకరిస్తే, మీ సందేహాన్ని ఛేదించే ప్రమాణాన్ని మేము చెప్పుదుము।

Verse 24

नन्दीश्वर उवाच । श्रुत्युक्तविधिमाकर्ण्य प्रोचतुस्तौ सुरौ श्रुतीः । युष्मदुक्तं प्रमाणं नौ किन्तत्त्वं सम्यगुच्यताम्

నందీశ్వరుడు పలికెను—శ్రుతిలో చెప్పబడిన విధిని విని ఆ ఇద్దరు దేవులు శ్రుతులను ఉద్దేశించి అన్నారు: ‘మీ మాట మా కొరకు ప్రమాణం; కాని తత్త్వాన్ని సమ్యక్‌గా, సంపూర్ణంగా చెప్పండి.’

Verse 25

ऋग्वेद उवाच । यदन्तस्स्थानि भूतानि यतस्सर्व्वम्प्रवर्त्तते । यदाहुः परमन्तत्त्वं स रुद्रस्त्वेक एव हि

ఋగ్వేదము పలికెను—యందు సమస్త భూతములు అంతఃస్థితమై యుంటయో, యందునుండి సమస్త జగత్తు ప్రవృత్తమగునో, యదే పరమ తత్త్వమని జ్ఞానులు చెప్పుదురో—ఆయనే ఏకైక రుద్రుడు, నిజముగా ఒకడే।

Verse 26

यजुर्वेद उवाच । यो यज्ञैरखिलैरीशो योगेन च समिज्यते । येन प्रमाणं खलु नस्स एकः सर्व्वदृक् छिवः

యజుర్వేదము పలికెను—సర్వ యజ్ఞములచేతను, యోగముచేతను ఆరాధింపబడే ఆ ఈశ్వరుడే మనకు ప్రమాణము, జ్ఞానమాపకము; ఆయనే ఏకుడు, సర్వదర్శి శివుడు।

Verse 27

सामवेद उवाच । येनेदम्भ्रम्यते विश्वं योगिभिर्यो विचिन्त्यते । यद्भासा भासते विश्वं स एकस्त्र्यम्बकः परः

సామవేదము పలికెను—యేనిచేత ఈ విశ్వము భ్రమించి చలించుచున్నదో, యోగులు ధ్యానమున విచారించుచున్నవాడెవడో, యద్‌భాసచేత జగత్తు ప్రకాశించుచున్నదో—ఆయనే ఏకైక పరమ త్ర్యంబకుడు।

Verse 28

अथर्ववेद उवाच । यं प्रपश्यन्ति देवेशम्भक्त्यनुग्रहिणो जनाः । तमाहुरेकं कैवल्यं शंकरं दुःखतः परम्

అథర్వవేదము పలికెను—భక్తిచేత అనుగ్రహము పొందిన జనులు దేవేశ్వరుని దర్శించుదురు; ఆయనే ఏకైక కైవల్యమని వారు చెప్పుదురు—ఆ శంకరుడు దుఃఖమునకు అతీతుడు।

Verse 29

नन्दीश्वर उवाच । श्रुत्युक्तमिदमाकर्ण्यातीवमायाविमोहितौ । स्मित्वाहतुर्विधिहरी निगमांस्तान्विचेतनौ

నందీశ్వరుడు పలికెను—శ్రుతి ప్రకటించిన ఈ ఉపదేశాన్ని విని మాయామోహితులైన బ్రహ్మా, విష్ణువులు చిరునవ్వు నవ్వి, చైతన్యహీనులైనట్లుగా ఆ వేదవాక్యాలనే వాదించసాగిరి।

Verse 30

विधिहरी ऊचतुः । हे वेदाः किमिदं यूयम्भाषन्ते गतचेतनाः । किञ्जातं वोऽद्य सर्व्वं हि नष्टं सुवयुनं परम्

బ్రహ్మా, విష్ణువులు పలికిరి—హే వేదములారా! మీరు చైతన్యరహితులవలె ఎందుకు పలుకుచున్నారు? నేడు మీకు ఏమైంది? మీ పరమమైన, శ్రేష్ఠమైన వివేకమంతా నశించిపోయిందా?

Verse 31

कथम्प्रमथनाथोऽसौ रममाणो निरन्तरम् । दिगम्बरः पीतवर्णो शिवया धूलिधूसरः

ఆ ప్రమథనాథుడు నిరంతరం ఎలా లీలారమణం చేస్తుంటాడు? ఆయన దిగంబరుడు, పీతవర్ణుడు; శివతో సహవాసముచేత ధూళితో ధూసరితుడై ఉన్నాడు।

Verse 32

विरूपवेषो जटिलो वृषगो व्यालभूषणः । परं ब्रह्मत्वमापन्नः क्व च तत्संगवर्जितम्

ఆయన విరూపవేషధారి, జటిలుడు, వృషభవాహనుడు, సర్పభూషణుడు. ఆయన పరబ్రహ్మత్వాన్ని పొందినవాడు; మరి ఆయన ఎక్కడ ఆ (బ్రహ్మ) సంగమునకు విరహితుడై ఉంటాడు?

Verse 33

इत्युदीरितमाकर्ण्य प्रणवः सर्वगस्तयोः । अमूर्तो मूर्तिमान्प्रीत्या जृम्भमाण उवाच तौ

ఆ ఇద్దరు సర్వవ్యాపకుల మాటలను విని సర్వగామి ప్రణవము (ఓం)—స్వరూపతః అమూర్తమైనదైనా కృపవశాత్ మూర్తిని ధరించి—ఆనందంతో విస్తరించి వారిద్దరినీ ఉద్దేశించి పలికెను।

Verse 34

प्रणव उवाच । न हीशो भगवाञ्छक्त्या ह्यात्मनो व्यतिरिक्तया । कदाचिद्रमते रुद्रो लीलारूपधरो हरः

ప్రణవుడు అన్నాడు—భగవాన్ ఈశుడు తన ఆత్మకు భిన్నమైన శక్తితో ఎప్పుడూ రమించడు. కొన్నిసార్లు లీలారూపాలు ధరించే రుద్రుడు—హరుడు—తన స్వాభావిక శక్తితోనే క్రీడిస్తాడు.

Verse 35

असौ हि परमेशानस्स्वयंज्योतिस्सनातनः । आनन्दरूपा तस्यैषा शक्तिर्नागन्तुकी शिवा

ఆయనే పరమేశానుడు, స్వయంజ్యోతి, సనాతన సత్యం. ఆయన శక్తి—శివా—ఆనందస్వరూపిణి; అది బయట నుంచి వచ్చినది కాదు, అంతర్లీనమైనదే.

Verse 36

नन्दीश्वर उवाच । इत्येवमुक्तोऽपि तदा विधेर्विष्णोश्च वै तदा । नाज्ञानमगमन्नाशं श्रीकण्ठस्यैव मायया

నందీశ్వరుడు అన్నాడు—ఇలా చెప్పబడినప్పటికీ, ఆ సమయంలో విధాత (బ్రహ్మ) మరియు విష్ణువు ఇద్దరి అజ్ఞానం నశించలేదు; అది శ్రీకంఠుని మాయ వల్లనే.

Verse 37

प्रादुरासीत्ततो ज्योतिरुभयोरन्तरे महत् । पूरयन्निजया भासा द्यावाभूम्योर्यदन्तरम्

అప్పుడు ఆ ఇద్దరి మధ్య మహత్తరమైన జ్యోతి ప్రాదుర్భవించింది; తన స్వప్రభతో ద్యావాభూముల మధ్యనున్న సమస్త అంతరాళాన్ని నింపింది।

Verse 38

ज्योतिर्मण्डलमध्यस्थो ददृशे पुरुषाकृतिः । विधिक्रतुभ्यां तत्रैव महाद्भुततनुर्मुने

ఓ మునీ, ఆ జ్యోతిర్మండల మధ్యంలోనే మహాద్భుత దేహముగల పురుషాకార స్వరూపం దర్శనమిచ్చింది; విధాత బ్రహ్మా మరియు క్రతువు అక్కడే దానిని చూశారు।

Verse 39

प्रजज्वालाथ कोपेन ब्रह्मणः पञ्चमं शिरः । आवयोरन्तरे कोऽसौ बिभृयात्पुरुषाकृतिम्

అప్పుడు కోపాగ్నితో జ్వలించి ఆయన బ్రహ్ముని ఐదవ శిరస్సును దహించాడు. ‘మన ఇద్దరి మధ్యలో మానవాకారాన్ని ధరించి మధ్యవర్తిగా నిలిచే వాడు ఎవడు?’

Verse 40

विधिः संभावयेद्यावत्तावत्स त्रिविलोचनः । दृष्टः क्षणेन च महापुरुषो नीललोहितः

విధి (బ్రహ్మ) ఇంకా ఆలోచిస్తూ ఉండగానే, క్షణమాత్రంలోనే త్రినేత్రధారి ప్రభువు—మహాపురుషుడు నీలలోహితుడు—దర్శనమిచ్చాడు.

Verse 42

ब्रह्मोवाच । नीललोहित जाने त्वां मा भैषीश्चन्द्रशेखर । भालस्थलान्मम पुरा रुद्रः प्रादुरभूद्भवान्

బ్రహ్ముడు పలికెను—ఓ నీలలోహితా, నిన్ను నేను గుర్తించుచున్నాను; ఓ చంద్రశేఖరా, భయపడకుము. పూర్వం నా భాలప్రదేశం నుండి నీవు—రుద్రుడు—ప్రాదుర్భవించితివి.

Verse 43

रोदनाद्रुद्रनामापि योजितोऽसि मया पुरा । मामेव शरणं याहि पुत्र रक्षाङ्करोमि ते

నీ ఏడుపు కారణంగా నేను పూర్వం నీకు ‘రుద్ర’ అనే నామాన్ని ప్రసాదించాను. ఇప్పుడు, కుమారా, నన్నే శరణు పొందు; నేను నిశ్చయంగా నీకు రక్షణ కల్పిస్తాను.

Verse 44

नन्दीश्वर उवाच । अथेश्वरः पद्मयोनेः श्रुत्वा गर्ववतीं गिरम् । चुकोपातीव च तदा कुर्वन्निव लयम्मुने

నందీశ్వరుడు అన్నాడు: ఓ మునీ, పద్మయోని బ్రహ్మ గర్వభరితమైన మాటలు వినగానే ఆ సమయంలో ఈశ్వరుడు కోపించినట్లుగా, లోకలయాన్ని చేయబోతున్నట్లుగా కనిపించాడు.

Verse 45

स कोपतस्समुत्पाद्य पुरुषं भैरवं क्वचित् । प्रज्वलन्तं सुमहसा प्रीत्या च परमेश्वरः

అనంతరం పరమేశ్వరుడు తన ఉగ్ర కోపమునుండి ఒక పురుషుడు—భైరవుడు—ను ప్రదర్శింపజేసెను; అతడు మహాతేజస్సుతో జ్వలించుచుండెను, మరియు భగవంతుడు ఆనందించి అతనిపై అనుగ్రహదృష్టి పెట్టెను।

Verse 46

ईश्वर उवाच । प्राक्च पंकजजन्मासौ शास्यस्ते कालभैरव । कालवद्राजसे साक्षात्कालराजस्ततो भवान्

ఈశ్వరుడు పలికెను—హే కాలభైరవా! పూర్వం ఆ పంకజజన్ముడు (బ్రహ్మ) నీచేత శిక్షింపబడవలసినవాడు. నీవు కాలమువలె రాజ్యము చేయుదువు; నీవే ప్రత్యక్ష కాలరాజుడు, అందుకే నీవు కాలరాజుడు।

Verse 47

विश्वं भर्तुं समर्थोसि भीषणाद्भैरवः स्मृतः । त्वत्तो भेष्यति कालोऽपि ततस्त्वं कालभैरवः

నీవు సమస్త విశ్వమును ధరించి పోషించుటకు సమర్థుడవు; నీ భయంకర మహిమచేత నీవు ‘భైరవ’ అని స్మరింపబడుదువు. కాలముకూడా నిన్ను భయపడును; అందుచేత నీవు ‘కాలభైరవ’వు।

Verse 48

आमर्दयिष्यति भवान्रुष्टो दुष्टात्मनो यतः । आमर्दक इति ख्यातिं ततस्सर्वत्र यास्यसि

ఎందుకంటే నీవు కోపించినప్పుడు దుష్టమనస్సుల వారిని నలిపివేయుదువు; అందుచేత నీవు సర్వత్ర ‘ఆమర్దక’ అనే నామముతో ఖ్యాతి పొందుదువు।

Verse 49

यतः पापानि भक्तानां भक्षयिष्यसि तत्क्षणात् । पापभक्षण इत्येव तव नाम भविष्यति

నీవు భక్తుల పాపాలను క్షణమాత్రంలోనే భక్షించెదవు; అందుచేత నీ నామము నిశ్చయంగా “పాపభక్షణుడు”—పాపభక్షకుడు—అగును।

Verse 50

या मे मुक्तिपुरी काशी सर्व्वाभ्योऽहि गरीयसी । आधिपत्यं च तस्यास्ते कालराज सदैव हि

హే కాలరాజా! కాశీ నా ముక్తిపురి, అది అన్ని తీర్థాలకన్నా శ్రేష్ఠమైనది; ఆ నగరంపై నీ అధిపత్యం సదా ఉంటుంది।

Verse 51

तत्र ये पातकिनरास्तेषां शास्ता त्वमेव हि । शुभाशुभं च तत्कर्म चित्रगुप्तो लिखिष्यति

అక్కడ పాపులు అయినవారికి నిజమైన న్యాయాధిపతి నీవే. వారి శుభాశుభ కర్మలను చిత్రగుప్తుడు లిఖించును.

Verse 52

नन्दीश्वर उवाच । एतान्वरान्प्रगृह्याथ तत्क्षणात्कालभैरवः । वामांगुलिनखाग्रेण चकर्त च विधेश्शिरः

నందీశ్వరుడు పలికెను—ఈ వరాలను స్వీకరించిన వెంటనే, ఆ క్షణంలోనే కాలభైరవుడు తన ఎడమ చేతి వేలి గోరు అగ్రంతో విధి (బ్రహ్మ) శిరస్సును ఛేదించెను.

Verse 53

यदंगमपराध्नोति कार्यं तस्यैव शासनम् । अतो येन कृता निन्दा तच्छिन्नम्पञ्चमं शिरः

ఏ అవయవం అపరాధం చేస్తే, శిక్ష ఆ అవయవానికే చెందుతుంది. అందువల్ల నింద చేసినవాడి ఐదవ శిరస్సు ఛేదించబడెను.

Verse 54

अथ च्छिन्नं विधिशिरो दृष्ट्वा भीततरो हरिः । शातरुद्रियमन्त्रैश्च भक्त्या तुष्टाव शङ्करम्

తదుపరి విధి (బ్రహ్మ) యొక్క ఛిన్న శిరస్సును చూచి హరి (విష్ణు) మరింత భయపడెను; మరియు శతరుద్రీయ మంత్రాలతో భక్తితో శంకరుని స్తుతించెను.

Verse 56

परब्रह्म शिवः साक्षात्सच्चिदानन्दलक्षणः । परमात्मा गुणातीत इति ज्ञानमवापतुः

వారు ఈ యథార్థ జ్ఞానాన్ని పొందారు: శివుడు సాక్షాత్ పరబ్రహ్ముడు—సత్-చిత్-ఆనంద స్వరూపుడు; ఆయన పరమాత్మ, గుణాతీతుడు।

Verse 57

सनत्कुमार सर्वज्ञ शृणु मे परमं शुभम् । यावद्गर्वो भवेत्तावज्ज्ञानगुप्तिर्विशेषतः

ఓ సనత్కుమారా, ఓ సర్వజ్ఞా! నా పరమ శుభమైన ఉపదేశాన్ని విను—గర్వం ఉన్నంతవరకు, విశేషంగా సత్యజ్ఞానం దాగి ఉంటుంది।

Verse 58

त्यक्त्वाभि मानं पुरुषो जानाति परमेश्वरम् । गर्विणं हन्ति विश्वेशो जातो गर्वापहारकः

మనిషి అహంకారాన్ని విడిచినప్పుడు పరమేశ్వరుణ్ని యథార్థంగా తెలుసుకుంటాడు. విశ్వేశ్వరుడు గర్విష్ఠుణ్ని సంహరిస్తాడు; ఆయన గర్వాపహారకుడిగా అవతరిస్తాడు.

Verse 59

अथ विष्णुविधी ज्ञात्वा विगर्वौ परमेश्वरः । प्रसन्नोऽभून्महादेवोऽकरोत्तावभयौ प्रभुः

అప్పుడు పరమేశ్వరుడు మహాదేవుడు విష్ణు మరియు విధాత (బ్రహ్మ) వారి భావాన్ని గ్రహించి, వారు గర్వరహితులై ఉన్నారని చూసి ప్రసన్నుడయ్యాడు; ఆ ప్రభువు ఇద్దరికీ అభయాన్ని ప్రసాదించాడు.

Verse 60

आश्वास्य तौ महादेवः प्रीतः प्रणतवत्सलः । प्राह स्वां मूर्तिमपरां भैरवन्तं कपर्दिनम्

ఆ ఇద్దరిని ఆదరించి ధైర్యం చెప్పిన మహాదేవుడు ప్రసన్నుడయ్యాడు—శరణాగతంగా నమస్కరించువారిపై సదా వాత్సల్యముగలవాడు. అప్పుడు ఆయన తన మరో అవతారమూర్తి, జటాధారి భైరవుని గురించి పలికెను।

Verse 61

महादेव उवाच । त्वया मान्यो विष्णुरसौ तथा शतधृतिः स्वयम् । कपालम्वैधसम्वापि नीललोहित धारय

మహాదేవుడు పలికెను—నీవు ఆ విష్ణువును గౌరవించవలెను, అలాగే శతధృతి (బ్రహ్మ)ను కూడా. ఓ నీలలోహితా, వైధస (బ్రహ్మ)కు చెందిన ఆ కపాలమును కూడా ధరించు।

Verse 62

ब्रह्महत्यापनोदाय व्रतं लोकाय दर्शय । चर त्वं सततं भिक्षां कपालव्रतमाश्रितः

బ్రహ్మహత్యాపాప నివృత్తికై, లోకానికి ఆదర్శంగా ఈ వ్రతాన్ని స్వీకరించు. కపాలవ్రతాన్ని ఆశ్రయించి నిత్యం భిక్షతో జీవిస్తూ ఎల్లప్పుడూ సంచరించు.

Verse 63

इत्युक्त्वा पश्यतस्तस्य तेजोरूपः शिवोऽब्रवीत् । उत्पाद्य चैकां कन्यान्तु ब्रह्महत्याभिविश्रुताम्

ఇలా చెప్పి, అతడు చూస్తుండగానే తేజోమయుడైన పరమేశ్వరుడు శివుడు అతనితో పలికెను. అంతట ఆయన ‘బ్రహ్మహత్య’గా ప్రసిద్ధమైన ఒక కన్యను సృష్టించెను—పాపానికి మూర్తిరూపమై.

Verse 64

यावद्वाराणसीन्दिव्याम्पुरीमेषां गमिष्यति । तावत्त्वं भीषणे कालमनुगच्छोग्ररूपिणम्

ఇవరు దివ్య వారాణసీ పురి వైపు సాగుతున్నంతకాలం, నీవు ఉగ్రరూపం ధరించి భయంకర కాలము (మృత్యువు) వెనుక వెనుక అనుసరించు.

Verse 65

सर्वत्र ते प्रवेशोऽस्ति त्यक्त्वा वाराणसीं पुरीम् । वाराणसीं यदा गच्छेत्तन्मुक्तां भव तत्क्षणात्

వారాణసీ పురిని తప్ప నీకు అన్నిచోట్ల ప్రవేశం ఉంది. కానీ నీవు వారాణసీకి వెళ్లిన క్షణమే, వెంటనే ముక్తుడవై పోవు.

Verse 66

नन्दीश्वर उवाच । नियोज्य तामिति तदा ब्रह्महत्यां च ताम्प्रभुः । महाद्भुतश्च स शिवोऽप्यन्तर्धानमगात्ततः

నందీశ్వరుడు పలికెను—అప్పుడు ప్రభువు ఆ బ్రహ్మహత్యను ఆమెకు నియతమైన మార్గంలో నియోగించి, ఆ మహాద్భుతుడైన శివుడు అక్కడి నుండి అంతర్ధానమయ్యాడు।

Verse 99

भीतो हिरण्यगर्भोऽपि जजाप शतरुद्रियम् । इत्थं तौ गतगर्वौ हि संजातौ तत्क्षणान्मुने

భయంతో వణికిన హిరణ్యగర్భుడు (బ్రహ్మ) కూడా శతరుద్రీయాన్ని జపించాడు। ఓ మునీ, ఆ క్షణమే వారిద్దరూ గర్వరహితులయ్యారు।

Verse 416

त्रिशूलपाणिर्भालाक्षो नागोडुपविभूषणः । हिरण्यगर्भस्तं दृष्ट्वा विहसन्प्राह मोहितः

చేతిలో త్రిశూలం, నుదుటిపై నేత్రం, సర్పాలు మరియు చంద్రకళతో అలంకృతుడైన ఆయనను చూసి హిరణ్యగర్భుడు (బ్రహ్మ) మోహితుడై నవ్వి పలికాడు।