संध्याचरित्रवर्णनम् (Sandhyā-caritra-varṇana) — “Account of Sandhyā’s Story”

Verse 1

सूत उवाच । इत्याकर्ण्य वचस्तस्य ब्रह्मणो मुनिसत्तमः । स मुदोवाच संस्मृत्य शंकरं प्रीतमानसः

సూతుడు అన్నాడు—బ్రహ్ముని మాటలను ఇలా విని, మునులలో శ్రేష్ఠుడైన ఆ ఋషి ప్రేమతో ప్రసన్నచిత్తుడై శంకరుణ్ని స్మరించి ఆనందంతో పలికాడు.

Verse 2

नारद उवाच । ब्रह्मन् विधे महाभाग विष्णुशिष्य महामते । अद्भुता कथिता लीला त्वया च शशिमौलिनः

నారదుడు పలికెను— ఓ బ్రహ్మన్, ఓ విధే, ఓ మహాభాగ, ఓ విష్ణు శిష్య మహామతీ! మీరు చంద్రమౌళి శివుని అద్భుత లీలను వర్ణించారు।

Verse 3

गृहीतदारे मदने हृष्टे हि स्वगृहे गते । दक्षे च स्वगृहं याते तथा हि त्वयि कर्तरि

కామదేవుడు తన కార్యాన్ని స్వీకరించి హర్షించి తన గృహానికి వెళ్లినప్పుడు, దక్షుడూ తన ఇంటికి వెళ్లినప్పుడు—అయినా, ఓ కర్త (శివా), జరిగిన సమస్తానికి అంతర్లీన అధిపతి-కర్తగా మీరు నిలిచియున్నారు।

Verse 4

मानसेषु च पुत्रेषु गतेषु स्वस्वधामसु । संध्या कुत्र गता सा च ब्रह्मपुत्री पितृप्रसूः

మనసులో జన్మించిన పుత్రులు తమ తమ ధామాలకు వెళ్లిన తరువాత బ్రహ్మదేవుడు ఆలోచించాడు—“బ్రహ్మకుమార్తె, పితృమాత అయిన ఆ సంధ్య ఎక్కడికి వెళ్లింది?”

Verse 5

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां द्वितीये सतीखण्डे संध्याचरित्रवर्णनो नाम पंचमोऽध्यायः

ఇట్లు శ్రీశివమహాపురాణంలోని ద్వితీయ రుద్రసంహితలో, ద్వితీయ సతీఖండంలో “సంధ్యాచరిత్రవర్ణనము” అనే ఐదవ అధ్యాయం సమాప్తమైంది.

Verse 6

सूत उवाच । इत्याकर्ण्य वचस्तस्य ब्रह्मपुत्रश्च धीमतः । संस्मृत्य शंकरं सक्त्या ब्रह्मा प्रोवाच तत्त्ववित्

సూతుడు పలికెను—ఆ ధీమంతుడైన బ్రహ్మపుత్రుడు (నారదుడు) మాటలు విని, అతడు శక్తి-ఏకాగ్రతతో శంకరుని స్మరించాడు; అప్పుడు తత్త్వవేత్త బ్రహ్మ పలికెను।

Verse 7

ब्रह्मोवाच । शृणु त्वं च मुने सर्वं संध्यायाश्चरितं शुभम् । यच्छ्रुत्वा सर्वकामिन्यस्साध्व्यस्स्युस्सर्वदा मुने

బ్రహ్ముడు పలికెను—ఓ మునీ, సంధ్యా యొక్క సమస్త శుభచరిత్రాన్ని వినుము. దానిని విన్నచో, ఓ మునీ, అన్ని ఆకాంక్షలున్న స్త్రీలూ సదా సాధ్వీలై దృఢవ్రతులగుదురు.

Verse 8

सा च संध्या सुता मे हि मनोजाता पुराऽ भवत् । तपस्तप्त्वा तनुं त्यक्त्वा सैव जाता त्वरुंधती

ఆ సంధ్య నిజంగా నా కుమార్తె; పూర్వం నా మనస్సు నుండి జన్మించింది. తపస్సు చేసి ఆ దేహాన్ని విడిచిన తరువాత, ఆమెనే మళ్లీ పతివ్రత అరుంధతిగా జన్మించింది.

Verse 9

मेधातिथेस्सुता भूत्वा मुनिश्रेष्ठस्य धीमती । ब्रह्मविष्णुमहेशानवचनाच्चरितव्रता

ఆమె జ్ఞానవంతుడైన మునిశ్రేష్ఠుడు మేధాతిథి కుమార్తెగా జన్మించింది. బ్రహ్మ, విష్ణు, మహేశానుడు (శివుడు) వాక్యానుసారం ఆమె నిష్ఠతో వ్రతాచరణ చేసింది.

Verse 10

वव्रे पतिं महात्मानं वसिष्ठं शंसितव्रतम् । पतिव्रता च मुख्याऽभूद्वंद्या पूज्या त्वभीषणा

ఆమె ప్రశంసిత వ్రతములు గల మహాత్ముడు వసిష్ఠుని భర్తగా వరించింది. పతివ్రతలలో ఆమె ప్రధానురాలై, వందనీయురాలై పూజనీయురాలై, తపోబల ప్రభావంతో మహా తేజస్సుతో భయంకర ప్రతాపముగలదై నిలిచింది.

Verse 12

नारद उवाच । कथं तया तपस्तप्तं किमर्थं कुत्र संध्यया । कथं शरीरं सा त्यक्त्वाऽभवन्मेधातिथेः सुता । कथं वा विहितं देवैर्ब्रह्मविष्णुशिवैः पतिम् । वसिष्ठं तु महात्मानं संवव्रे शंसितव्रतम्

నారదుడు అన్నాడు—ఆమె తపస్సు ఎలా చేసింది, ఏ ప్రయోజనార్థం, ఏ సంధ్యా సమయములో/స్థలములో? ఆమె శరీరాన్ని విడిచి ఎలా మేధాతిథి కుమార్తె అయింది? అలాగే బ్రహ్మ, విష్ణు, శివ దేవతలు ఆమెకు భర్తను ఎలా విధించారు, దాంతో ప్రశంసిత వ్రతధారి మహాత్మ వసిష్ఠుని ఆమె వరించింది?

Verse 13

एतन्मे श्रोष्यमाणाय विस्तरेण पितामह । कौतूहलमरुंधत्याश्चरितं ब्रूहि तत्त्वतः

హే పితామహా! నేను వినుటకు ఉత్సుకుడను; కౌతూహలకరమైన అరుంధతీ యొక్క ఆశ్చర్య చరిత్రను తత్త్వప్రకారం విస్తరించి చెప్పుము।

Verse 14

ब्रह्मोवाच । अहं स्वतनयां संध्यां दृष्ट्वा पूर्वमथात्मनः । कामायाशु मनोऽकार्षं त्यक्त्वा शिवभयाच्च सा

బ్రహ్ముడు పలికెను—మునుపు నా స్వకన్య సంధ్యను చూచి నా మనస్సు త్వరగా కామమునకు లాగబడెను; కాని ఆమె శివభయముతో దానిని విడిచి వెనుదిరిగెను।

Verse 15

संध्यायाश्चलितं चित्तं कामबाणविलोडितम् । ऋषीणामपि संरुद्धमानसानां महात्मनाम्

సంధ్యాసమయంలో కామబాణములచే కలవరపడి, మనస్సు నియమితమైన మహాత్మ ఋషులకూడా చిత్తం చలించిపోవును।

Verse 16

भर्गस्य वचनं श्रुत्वा सोपहासं च मां प्रति । आत्मनश्चलितत्वं वै ह्यमर्यादमृषीन्प्रति

భర్గుడు నాపట్ల హాస్యమిశ్రితంగా పలికిన మాటలు విని, నా అంతరంలో ధైర్యం చలించిందని గ్రహించాను; ఋషుల పట్ల ప్రవర్తనలో మర్యాదాభంగమూ చూచాను।

Verse 17

कामस्य तादृशं भावं मुनिमोहकरं मुहुः । दृष्ट्वा संध्या स्वयं तत्रोपयमायातिदुःखिता

కాముని అటువంటి స్థితిని—మునులను కూడా మోహింపజేసే దానిని—మళ్లీ మళ్లీ చూసి, సంధ్య స్వయంగా దుఃఖితురాలై అక్కడికి వచ్చి శరణు కోరింది।

Verse 18

ततस्तु ब्रह्मणा शप्ते मदने च मया मुने । अंतर्भूते मयि शिवे गते चापि निजास्पदे

అప్పుడు, ఓ మునీ, బ్రహ్మదేవుడి చేతను నా చేతను శపింపబడిన మన్మథుడు నాలోనే లీనమయ్యాడు; నేను శివుడు నా స్వధామానికి తిరిగి వెళ్లాను.

Verse 19

आमर्षवशमापन्ना सा संध्या मुनिसत्तम । मम पुत्री विचार्यैवं तदा ध्यानपराऽभवत्

ఓ మునిశ్రేష్ఠా, ఆ సంధ్య ఆమర్షానికి లోనైంది. నా కుమార్తె ఇలా ఆలోచించి, అప్పుడు పూర్తిగా ధ్యాననిష్ఠగా మారింది.

Verse 20

ध्यायंती क्षणमेवाशु पूर्वं वृत्तं मनस्विनी । इदं विममृशे संध्या तस्मिन्काले यथोचितम्

దృఢసంకల్పముగల సతి క్షణమాత్రంలోనే పూర్వం జరిగినదాన్ని ధ్యానించింది. ఆ సమయమందే సంధ్య ఆలోచించి, యథోచితమైనది ఏదో నిర్ణయించింది.

Verse 21

संध्योवाच । उत्पन्नमात्रां मां दृष्ट्वा युवतीं मदनेरितः । अकार्षित्सानुरागोयमभिलाषं पिता मम

సంధ్య చెప్పింది—నేను పుట్టిన వెంటనే నన్ను యువతిగా చూసి, కామదేవుని ప్రేరణతో నా తండ్రి మనస్సు అనురాగభరితమైన కోరికతో ఆకర్షితమైంది।

Verse 22

पश्यतां मानसानां च मुनीनां भावितात्मनाम् । दृष्ट्वैव माममर्यादं सकाममभवन्मनः

మనస్సును నియంత్రించిన భావితాత్ములైన మునులు కూడా చూస్తుండగానే, నేను మర్యాదలేకుండా ప్రవర్తించడాన్ని చూసి, వారి మనస్సు క్షణంలోనే కామంతో కలత చెందింది।

Verse 24

फलमेतस्य पापस्य मदनस्स्वयमाप्तवान् । यस्तं शशाप कुपितः शंभोरग्रे पितामहः

ఈ పాపకర్మ ఫలాన్ని మదనుడే స్వయంగా పొందాడు; ఎందుకంటే శంభువు సమక్షంలో కోపించిన పితామహ బ్రహ్మ అతనికి శాపం ఇచ్చాడు.

Verse 26

यन्मां पिता भ्रातरश्च सकाममपरोक्षतः । दृष्ट्वा चक्रुस्स्पृहां तस्मान्न मत्तः पापकृत्परा

నన్ను ప్రత్యక్షంగా చూచి నా తండ్రి మరియు అన్నదమ్ములు కామవశులై లోభదృష్టితో నాపై ఆశ పుట్టించుకున్నారు; అందుచేత నాకంటే పెద్ద పాపి ఎవడూ లేడు.

Verse 27

ममापि कामभावोभूदमर्यादं समीक्ष्य तान् । पत्या इव स्वकेताते सर्वेषु सहजेष्वषि

వారు మర్యాదలేకుండా ప్రవర్తించడాన్ని చూసి నాలో కూడా కామభావం కలిగింది; వారు నా భర్తలే అన్నట్లుగా, ఆ సహచరులందరిపట్ల కూడా నా అంతర్మనం వాలింది.

Verse 28

करिष्यारम्यस्य पापस्य प्रायश्चित्तमहं स्वयम् । आत्मानमग्नौ होष्यामि वेदमार्गानुसारत

నేను చేయబోయే పాపానికి ప్రాయశ్చిత్తం నేనే అవుతాను; వేదమార్గానుసారంగా నా దేహాన్నే పవిత్ర అగ్నిలో ఆహుతి చేస్తాను.

Verse 29

किं त्वेकां स्थापयिष्यामि मर्यादामिह भूतले । उत्पन्नमात्रा न यथा सकामास्स्युश्शरीरिणः

కానీ నేను ఈ భూమిపై ఒక మర్యాదను స్థాపిస్తాను—దేహధారులు పుట్టిన వెంటనే కామనలూ భోగాసక్తితో ప్రేరితులు కాకూడదు.

Verse 30

एतदर्थमहं कृत्वा तपः परम दारुणम् । मर्यादां स्थापयिष्यामि पश्चात्त्यक्षामि जीवितम्

ఈ లక్ష్యానికై నేను అత్యంత ఘోరమైన తపస్సు చేస్తాను; ధర్మమర్యాదను స్థాపించి, అనంతరం ఈ జీవితం విడిచిపెడతాను.

Verse 31

यस्मिञ्च्छरीरे पित्रा मे ह्यभिलाषस्स्वयं कृतः । भातृभिस्तेन कायेन किंचिन्नास्ति प्रयोजनम्

నా శరీరమునందు నా తండ్రి స్వయంగా కోరికను కలిగించుకున్నాడు; అట్టి శరీరంతో నా సహోదరుల మధ్య నాకు ఏమి ప్రయోజనం?

Verse 32

मया येन शरीरेण तातेषु सहजेषु च । उद्भावितः कामभावो न तत्सुकृतसाधनम्

నా శరీరమువల్ల సహజ బంధువుల మధ్యకూడా కామభావం రగిలినది; అటువంటి దేహం పుణ్యసాధనం కాదే.

Verse 33

इति संचित्य मनसा संध्या शैलवरं ततः । जगाम चन्द्रभागाख्यं चन्द्रभागापगा यतः

ఇలా మనసులో నిర్ణయించుకొని సంధ్య ఆ శ్రేష్ఠ పర్వతం నుండి బయలుదేరి, చంద్రభాగా నది ప్రవహించే చంద్రభాగా అనే స్థలానికి వెళ్లింది.

Verse 34

अथ तत्र गतां ज्ञात्वा संध्यां गिरिवरं प्रति । तपसे नियतात्मानं ब्रह्मावोचमहं सुतम्

అప్పుడు సంధ్య తపస్సుకోసం మనస్సును నియమించి శ్రేష్ఠ పర్వతం వైపు అక్కడికి వెళ్లిందని తెలిసి, బ్రహ్మదేవుడు నన్ను—తన కుమారుణ్ని—ఉద్దేశించి పలికాడు.

Verse 35

वशिष्ठं संयतात्मानं सर्वज्ञं ज्ञानयोगिनम् । समीपे स्वे समासीनं वेदवेदाङ्गपारगम्

సమీపంలో వశిష్ఠుడు ఆసీనుడై ఉన్నాడు—ఆత్మసంయమి, సర్వజ్ఞుడు, జ్ఞానయోగంలో స్థితుడు—నికటంలోనే కూర్చొని, వేదాలు మరియు వేదాంగాలలో పారంగతుడు.

Verse 36

ब्रह्मोवाच । वसिष्ठ पुत्र गच्छ त्वं संध्यां जातां मनस्विनीम् । तपसे धृतकामां च दीक्षस्वैनां यथा विधि

బ్రహ్ముడు పలికెను— ఓ వసిష్ఠపుత్రా! నీవు సంధ్య వద్దకు వెళ్ళుము; ఆమె దృఢమనస్సుతో తపస్సును ఆశ్రయించుటకు సంకల్పించింది. విధి ప్రకారం ఆమెకు తపోదీక్షను ప్రసాదించుము।

Verse 37

मंदाक्षमभवत्तस्याः पुरा दृष्ट्वैव कामुकान् । युष्मान्मां च तथात्मानं सकामां मुनिसत्तम

ఓ మునిశ్రేష్ఠా! పూర్వం కామాసక్తులను కేవలం చూచినంత మాత్రాన ఆమె చూపు దిగజారేది; మరియు ఆమె మిమ్మల్ని, నన్ను, తనను కూడ కామస్పర్శితులమని భావించేది।

Verse 38

अभूतपूर्वं तत्कर्म पूर्व मृत्युं विमृश्य सा । युष्माकमात्मनश्चापि प्राणान्संत्यक्तुमिच्छति

ఆ అపూర్వమైన కార్యాన్ని తలచి, ముందే మరణాన్ని మననం చేసిన ఆమె, ఇప్పుడు మీ కారణంగానే—మీ పట్లనే—తన ప్రాణాలను విడిచిపెట్టాలని కోరుతోంది।

Verse 39

समर्यादेषु मर्यादां तपसा स्थापयिष्यति । तपः कर्तुं गता साध्वी चन्द्रभागाख्यभूधरे

మర్యాదను గౌరవించే వారిలో మర్యాదను స్థాపించుటకు, సాధ్వీ సతీ తపస్సు ద్వారా యథార్థ సీమలను నిలుపుదల చేయాలని సంకల్పించింది; తపస్సు చేయుటకు చంద్రభాగా అనే పర్వతానికి వెళ్లింది।

Verse 40

न भावं तपसस्तात सानुजानाति कंचन । तस्माद्यथोपदेशात्सा प्राप्नोत्विष्टं तथा कुरु

ఓ ప్రియుడా, ఇతరుల తపస్సు యొక్క అంతర్భావాన్ని గాని ఫలాన్ని గాని ఎవ్వరూ నిజంగా నిర్ణయించలేరు, అనుమతించలేరు. కాబట్టి నీకు చెప్పిన ఉపదేశం ప్రకారమే చేయి, ఆమె కోరినది పొందునట్లు.

Verse 41

इदं रूपं परित्यज्य निजं रूपांतरं मुने । परिगृह्यांतिके तस्यास्तपश्चर्यां निदर्शयन्

ఓ మునీ, ఈ రూపాన్ని విడిచి తనదైన మరో రూపాన్ని ధరించి, ఆమె సమీపంలో నిలిచి, తపశ్చర్య యొక్క నియమశక్తిని ప్రదర్శిస్తూ శైవ తపోమార్గాన్ని వెల్లడించాడు।

Verse 42

इदं स्वरूपं भवतो दृष्ट्वा पूर्वं यथात्र वाम् । नाप्नुयात्साऽथ किंचिद्वै ततो रूपांतरं कुरु

ఇక్కడ ముందే నీ ఇదే స్వరూపాన్ని చూసిన ఆమెకు ఇప్పుడు కొత్తగా ఏదీ లభించదు; కాబట్టి నీవు మరో రూపాన్ని ధరించు.

Verse 43

ब्रह्मोवाच नारदेत्थं वसिष्ठो मे समाज्ञप्तो दयावता । यथाऽस्विति च मां प्रोच्य ययौ संध्यांतिकं मुनिः

బ్రహ్ముడు పలికెను—ఓ నారదా, కరుణామయుడైన వశిష్ఠుడు నన్ను ఈ విధంగా ఆజ్ఞాపించాడు. ‘యథాస్తు’ అని నాతో చెప్పి ఆ ముని సంధ్యావిధి చేయుటకు వెళ్లిపోయాడు.

Verse 44

तत्र देवसरः पूर्णं गुणैर्मानससंमितम् । ददर्श स वसिष्टोथ संध्यां तत्तीरगामपि

అక్కడ అతడు శుభగుణాలతో పరిపూర్ణమైన, పవిత్ర మానససరోవరానికి సమానమైన ఒక దివ్య సరస్సును చూచెను. తరువాత వశిష్ఠుడు దాని తీరం వెంట సంచరించే సంధ్యాదేవిని కూడా దర్శించాడు.

Verse 45

तीरस्थया तया रेजे तत्सरः कमलोज्ज्वलम् । उद्यदिंदुसुनक्षत्र प्रदोषे गगनं यथा

తీరంపై నిలిచిన ఆ దేవి వల్ల ఆ కమలప్రకాశ సరస్సు ప్రకాశించింది; సంధ్యాసమయంలో ఉదయించే చంద్రుడు, నక్షత్రసమూహంతో ఆకాశం మెరుస్తున్నట్లుగా.

Verse 46

मुनिर्दृष्ट्वाथ तां तत्र सुसंभावां स कौतुकी । वीक्षांचक्रे सरस्तत्र बृहल्लोहितसंज्ञकम्

ముని ఆమెను అక్కడ అత్యంత శుభసూచక లక్షణాలతో యుక్తగా చూచి, కుతూహలంతో చుట్టూ పరిశీలించి, అక్కడ ‘బృహల్లోహిత’ అనే పేరుగల సరస్సును దర్శించాడు।

Verse 47

चन्द्रभागा नदी तस्मात्प्राकाराद्दक्षिणांबुधिम् । यांती सा चैव ददृशे तेन सानुगिरेर्महत्

ఆ ప్రాకారము నుండి చంద్రభాగా నది దక్షిణంగా సముద్రం వైపు ప్రవహిస్తూ కనిపించింది; ఆమె ప్రవహిస్తూ, చుట్టూ పర్వతాలతో కూడిన విశాలమైన, మహిమాన్విత దృశ్యాన్ని దర్శించింది।

Verse 48

निर्भिद्य पश्चिमं सा तु चन्द्रभागस्य सा नदी । यथा हिमवतो गंगा तथा गच्छति सागरम्

ఆ చంద్రమభాగా నది పశ్చిమ దిశను చీల్చుకుంటూ ముందుకు ప్రవహించింది. హిమవంతుని నుండి పుట్టిన గంగా సముద్రాన్ని చేరినట్లే, ఆమె కూడా సాగరమునకు సాగింది.

Verse 49

तस्मिन् गिरौ चन्द्रभागे बृहल्लोहिततीरगाम् । संध्यां दृष्ट्वाथ पप्रच्छ वसिष्ठस्सादरं तदा

చంద్రభాగా అనే ఆ పర్వతంలో వసిష్ఠుడు బృహల్లోహిత నది తీరంనుండి వస్తున్న సంధ్యను చూచి, అప్పుడు భక్తిపూర్వకంగా ఆమెను ప్రశ్నించాడు.

Verse 50

वशिष्ठ उवाच । किमर्थमागता भद्रे निर्जनं त्वं महीधरम् । कस्य वा तनया किं वा भवत्यापि चिकीर्षितम्

వసిష్ఠుడు పలికెను—హే భద్రే, నీవు ఈ నిర్జన పర్వతానికి ఏ కారణంతో వచ్చావు? నీవు ఎవరి కుమార్తెవు, నిజంగా నీ ఉద్దేశ్యం ఏమిటి?

Verse 51

एतदिच्छाम्यहं श्रोतुं वद गुह्यं न चेद्भवेत् । वदनं पूर्णचन्द्राभं निश्चेष्टं वा कथं तव

నేను ఇది వినదలచుకున్నాను—ఇది గోప్యమై ఉండనక్కరలేకపోతే చెప్పండి. పూర్ణచంద్రుని వంటి కాంతిమంతమైన మీ ముఖం ఎలా నిశ్చేష్టంగా, నిర్వికారంగా అయింది?

Verse 52

ब्रह्मोवाच । तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य वशिष्ठस्य महात्मनः । दृष्ट्वा च तं महात्मानं ज्वलंतमिव पावकम्

బ్రహ్ముడు పలికెను—మహాత్ముడు వశిష్ఠుని వాక్యాన్ని విని, అగ్నివలె జ్వలిస్తున్న ఆ మహర్షిని చూచి వారు విస్మయంతో, అప్రమత్తతతో నిండిపోయారు.

Verse 53

शरीरधृग्ब्रह्मचर्यं विलसंतं जटाधरम् । सादरं प्रणिपत्याथ संध्योवाच तपोधनम्

బ్రహ్మచర్య వ్రతంలో ప్రకాశించే, జటాధారుడైన, నియమసంయమాలతో శరీరాన్ని ధరిస్తున్న ఆ తపస్విని చూచి సంధ్య భక్తితో నమస్కరించి, ఆ తపోధనునితో పలికింది.

Verse 54

संध्योवाच । यदर्थमागता शैलं सिद्धं तन्मे निबोध ह । तव दर्शनमात्रेण यन्मे सेत्स्यति वा विभो

సంధ్య చెప్పింది—“హే విభో, ఏ ప్రయోజనంతో మీరు ఈ సిద్ధమైన పర్వతానికి వచ్చారు, అది నాకు స్పష్టంగా తెలియజేయండి. మీ దర్శనమాత్రంతో నాకు ఏది సిద్ధించబోతోంది?”

Verse 55

तपश्चर्तुमहं ब्रह्मन्निर्जनं शैलमागता । ब्रह्मणोहं सुता जाता नाम्ना संध्येति विश्रुता

“హే బ్రహ్మన్, తపస్సు చేయుటకు నేను ఈ నిర్జన పర్వతానికి వచ్చాను. నేను బ్రహ్మదేవుని కుమార్తెగా జన్మించి ‘సంధ్య’ అనే నామంతో ప్రసిద్ధిని పొందాను.”

Verse 56

यदि ते युज्यते सह्यं मां त्वं समुपदेशय । एतच्चिकीर्षितं गुह्यं नान्यैः किंचन विद्यते

ఇది నీకు యోగ్యమై సమ్మతమైతే, నన్ను సంపూర్ణంగా ఉపదేశించు. నా ఈ సంకల్పం గూఢమైనది; ఇతరులకు దీని గురించి ఏమాత్రం తెలియదు.

Verse 57

अज्ञात्वा तपसो भावं तपोवनमुपाश्रिता । चिंतया परिशुष्येहं वेपते हि मनो मम

తపస్సు యొక్క నిజమైన భావాన్ని తెలియక నేను ఈ తపోవనాన్ని ఆశ్రయించాను. కానీ ఇక్కడ చింతతో నేను క్షీణిస్తున్నాను; నా మనస్సు నిజంగా కంపిస్తోంది.

Verse 58

ब्रह्मोवाच । आकर्ण्य तस्या वचनं वसिष्ठो ब्रह्मवित्तमः । स्वयं च सर्वकृत्यज्ञो नान्यत्किंचन पृष्टवान्

బ్రహ్ముడు పలికెను—ఆమె వచనమును విని బ్రహ్మవిద్యలో శ్రేష్ఠుడైన వసిష్ఠుడు, తానే సమస్త కర్తవ్యకర్మవిధులలో నిపుణుడై, మరేమియు ప్రశ్నించలేదు.

Verse 59

अथ तां नियतात्मानं तपसेति धृतोद्यमाम् । प्रोवाच मनसा स्मृत्वा शंकरं भक्तवत्सलम्

ఆమె ఆత్మనియమంతో తపస్సుకు దృఢనిశ్చయమై ఉన్నదని చూచి, దక్షుడు—మనసులో భక్తవత్సలుడైన శంకరుని స్మరించి—ఆమెతో పలికెను.

Verse 60

वसिष्ठ उवाच । परमं यो महत्तेजः परमं यो महत्तपः । परमः परमाराध्यः शम्भुर्मनसि धार्यताम्

వసిష్ఠుడు పలికెను—పరమ తేజస్సు గలవాడు, పరమ తపస్సు గలవాడు, పరమోన్నతుడు మరియు పరమారాధ్యుడు అయిన శంభువును మనసులో ధారించాలి.

Verse 61

धर्मार्थकाममोक्षाणां य एकस्त्वादिकारणम् । तमेकं जगतामाद्यं भजस्व पुरुषोत्तमम्

ధర్మార్థకామమోక్షములకు ఏకైక ఆదికారణుడైన, సమస్త జగత్తులకు ఆద్యుడైన ఆ ఏక పురుషోత్తముని భజించుము।

Verse 62

मंत्रेणानेन देवेशं शम्भुं भज शुभानने । तेन ते सकला वाप्तिर्भविष्यति न संशयः

హే శుభాననే! ఈ మంత్రంతో దేవేశుడైన శంభువును భజించుము; దానివల్ల నీకు సమస్త ప్రాప్తి, సంపూర్ణ సిద్ధి కలుగును—సంశయం లేదు।

Verse 63

ॐ नमश्शंकरायेति ओंमित्यंतेन सन्ततम् । मौनतपस्याप्रारंम्भं तन्मे निगदतः शृणु

‘ఓం నమః శంకరాయ’—చివర ‘ఓం’ ముద్రతో నిరంతరం జపించుము. ఇప్పుడు మౌనతపస్సు ఆరంభ విధానాన్ని నేను చెప్పుచున్నాను; వినుము.

Verse 64

स्नानं मौनेन कर्तव्यं मौनेन हरपूजनम् । द्वयोः पूर्णजलाहारं प्रथमं षष्ठकालयोः

స్నానం మౌనంగా చేయవలెను; మౌనంగానే హరుడు (శివుడు) పూజించవలెను. రెండు సమయాలలోనూ సంపూర్ణ జలాహారమే తీసుకోవాలి—మొదటి మరియు ఆరవ కాలాలలో.

Verse 65

तृतीये षष्ठकाले तु ह्युपवासपरो भवेत् । एवं तपस्समाप्तौ वा षष्ठे काले क्रिया भवेत्

మూడవ దశలో, ఆరవ నియతకాలంలో, ఉపవాసనిష్ఠుడై ఉండవలెను. ఈ విధంగా తపస్సు ముగిసినపుడు కూడా ఆరవ కాలంలోనే క్రియ (అనుష్ఠానం) చేయవలెను.

Verse 66

एवं मौनतपस्याख्या ब्रह्मचर्यफलप्रदा । सर्वाभीष्टप्रदा देवि सत्यंसत्यं न संशयः

హే దేవి! ఈ విధంగా ‘మౌనతపస్సు’ అని పిలువబడే ఈ నియమం బ్రహ్మచర్యఫలాన్ని ప్రసాదిస్తుంది. ఇది సమస్త అభీష్టాలను ఇస్తుంది—ఇది సత్యం, సత్యమే; సందేహం లేదు.

Verse 67

एवं चित्ते समुद्दिश्य कामं चिंतय शंकरम् । स ते प्रसन्न इष्टार्थमचिरादेव दास्यति

ఈ విధంగా మనస్సును స్థిరపరచి, లోకిక కామనను విడిచి శంకరుని ధ్యానించు. ఆయన నీపై ప్రసన్నుడైతే, అచిరకాలంలోనే నీ అభీష్టాన్ని ప్రసాదిస్తాడు.

Verse 68

ब्रह्मोवाच । उपविश्य वसिष्ठोथ संध्यायै तपसः क्रियाम् । तामाभाष्य यथान्यायं तत्रैवांतर्दधे मुनिः

బ్రహ్ముడు పలికెను—అప్పుడు వసిష్ఠుడు కూర్చొని సంధ్యా-తపస్సుతో కూడిన కర్మను ఆచరించాడు. ఆ విధానాన్ని నియమానుసారం (ఆమెకు) బోధించి, ముని అక్కడే అంతర్ధానమయ్యాడు.