सतीदेव्याः योगमार्गेण देहत्यागः — Satī’s Yogic Abandonment of the Body

Verse 1

नारद उवाच । मौनीभूता यदा सासीत्सती शंकरवल्लभा । चरित्रं किमभूत्तत्र विधे तद्वद चादरात्

నారదుడు అన్నాడు—శంకరుని ప్రియమైన సతీ మౌనమైపోయినప్పుడు అక్కడ ఏమి జరిగింది? ఓ విధాత (బ్రహ్మా), దానిని భక్తితో చెప్పండి।

Verse 2

ब्रह्मोवाच । मौनीभूता सती देवी स्मृत्वा स्वपतिमादरात । क्षितावुदीच्यां सहसा निषसाद प्रशांतधीः

బ్రహ్ముడు అన్నాడు—తన భర్త శివుని భక్తితో స్మరించి దేవి సతీ మౌనమైంది; ప్రశాంత మనస్సుతో ఆమె అకస్మాత్తుగా ఉత్తరదిశను ఎదుర్కొని నేలపై కూర్చుంది।

Verse 3

जलमाचम्य विधिवत् संवृता वाससा शुचिः । दृङ्निमील्य पतिं स्मृत्वा योगमार्गं समाविशत्

విధివిధానంగా ఆచమనం చేసి, శుచిగా ఉండి, వస్త్రంతో లజ్జగా ఆవరించుకొని, సతి కళ్లను మూసింది; పతిరూప పరమేశ్వరుడు శివుని స్మరించి యోగమార్గంలో ప్రవేశించింది।

Verse 4

कृत्वासमानावनिलौ प्राणापानौ सितानना । उत्थाप्योदानमथ च यत्नात्सा नाभिचक्रतः

ఆపై శుభ్రముఖి సతి ప్రాణం, అపానం అనే రెండు వాయువులను సమానస్థితిలో నిలిపి; నాభిచక్రం నుండి ఉదానవాయువును యత్నపూర్వకంగా పైకి ఎత్తింది।

Verse 5

हृदि स्थाप्योरसि धिया स्थितं कंठाद्भ्रुवोस्सती । अनिंदितानयन्मध्यं शंकरप्राणवल्लभा

శంకరుని ప్రాణప్రియ అయిన నిర్దోషిణి సతి, మనస్సును హృదయంలో నిలిపి; తరువాత వక్షస్థలానికి, అక్కడి నుండి కంఠానికి, చివరికి భ్రూమధ్యానికి చేర్చింది।

Verse 6

एवं स्वदेहं सहसा दक्षकोपाज्जिहासती । दग्धे गात्रे वायुशुचिर्धारणं योगमार्गतः

ఇలా దక్షునిపై కోపంతో తన దేహాన్ని వెంటనే విడిచిపెట్టదలచిన సతీ, ప్రాణనియమనంతో శుద్ధి పొందీ, యోగమార్గమున ధారణలో ప్రవేశించింది; దాంతో ఆమె అవయవాలు దగ్ధమయ్యాయి.

Verse 7

ततस्स्वभर्तुश्चरणं चिंतयंती न चापरम् । अपश्यत्सा सती तत्र योगमार्गनिविष्टधीः

అనంతరం సతీ తన స్వామి పాదాలనే మాత్రమే ధ్యానిస్తూ, మరేదీ కాదు. యోగమార్గంలో స్థిరబుద్ధిగా ఉండి, అక్కడ ఆయనను దర్శించింది.

Verse 8

हतकल्मषतद्देहः प्रापतच्च तदग्निना । भस्मसादभवत्सद्यो मुनिश्रेष्ठ तदिच्छया

ఆ దేహంలోని కల్మషాలు నశించగా, అది ఆ అగ్నిలో పడిపోయింది. ఓ మునిశ్రేష్ఠా! ఆమె సంకల్పమాత్రంతో అది వెంటనే భస్మమైంది.

Verse 9

तत्पश्यतां च खे भूमौ वादोऽभूत्सुमहांस्तदा । हाहेति सोद्भुतश्चित्रस्सुरादीनां भयावहः

వారు చూస్తుండగానే ఆ క్షణంలో ఆకాశంలోను భూమిమీదను మహా ఘోరమైన కోలాహలం ఉద్భవించింది. “హా! హా!” అనే ఆ అద్భుత విచిత్ర ధ్వని దేవతాదులను భయపెట్టింది.

Verse 10

हं प्रिया परा शंभोर्देवी दैवतमस्य हि । अहादसून् सती केन सुदुष्टेन प्रकोपिता

“నేను శంభువుకు పరమ ప్రియమైన దేవిని—దేవతలకూ అధిష్ఠాత్రి దైవశక్తిని. ఏ మహాదుష్టుడు సతీని కోపపెట్టాడు, ఆమె ప్రాణాలను విడిచేలా చేశాడు?”

Verse 11

अहो त्वनात्म्यं सुमहदस्य दक्षस्य पश्यत । चराचरं प्रजा यस्य यत्पुत्रस्य प्रजापतेः

అయ్యో! దక్షుని ఈ మహా అనర్హతను, ఆత్మవివేకలేమిని చూడండి. స్థావరజంగమ సమస్త ప్రజలు ఎవరి నుండి పుట్టారో, ప్రజాపతి పుత్రుడైన వాడే ఇంత మోహానికి లోనయ్యాడు.

Verse 12

अहोद्य द्विमनाऽभूत्सा सती देवी मनस्विनी । वृषध्वजप्रियाऽभीक्ष्णं मानयोग्या सतां सदा

అయ్యో! ఆ రోజున మనస్వినీ దేవి సతీ మనస్సు ద్విమనస్కమైంది. వృషధ్వజుడు (శివుడు)కు నిత్యప్రియురాలైన ఆమె సజ్జనులలో ఎల్లప్పుడూ గౌరవార్హురాలు, పూజ్యురాలు.

Verse 13

सोयं दुर्मर्षहृदयो ब्रह्मधृक् स प्रजापतिः । महतीमपकीर्तिं हि प्राप्स्यति त्वखिले भवे

ఈ ప్రజాపతి దక్షుడు—అసహన హృదయుడు, బ్రహ్ముని పట్ల ద్వేషం కలవాడు—నిశ్చయంగా ఈ సమస్త లోకంలో మహా అపకీర్తిని పొందును.

Verse 14

यत्स्वांगजां सुतां शंभुद्विट् न्यषे धत्समुद्यताम् । महानरकभोगी स मृतये नोऽपराधतः

నీవు నీ స్వదేహజాతమైన, శివభక్తిలో నిమగ్నమైన కుమార్తెను త్యజించితివి; అందుచేత శంభుద్వేషి మహానరకయాతనలను అనుభవించును—అతని మరణం కేవలం అపరాధఫలమే।

Verse 15

वदत्येवं जने सत्या दृष्ट्वाऽसुत्यागमद्भुतम् । द्रुतं तत्पार्षदाः क्रोधादुदतिष्ठन्नुदायुधाः

సతి జనసమక్షంలో ఇలా పలుకగా, ఆ అద్భుతమైన ఆత్మత్యాగాన్ని చూచి శివుని పార్షదగణులు కోపంతో వెంటనే ఆయుధాలతో లేచి నిలిచిరి।

Verse 16

द्वारि स्थिता गणास्सर्वे रसायुतमिता रुषा । शंकरस्य प्रभोस्ते वाऽकुध्यन्नतिमहाबलाः

ద్వారమున నిలిచిన ఆ గణులందరు క్రోధరసముతో ఉప్పొంగి రగిలిపోయిరి. వారు తమ స్వామి ప్రభువు శంకరుని అత్యంత బలవంతులైన పరివారసేవకులు గనుక ఉగ్రులయ్యిరి.

Verse 17

हाहाकारमकुर्वंस्ते धिक्धिक् न इति वादिनः । उच्चैस्सर्वेऽसकृद्वीरःश्शंकरस्य गणाधिपाः

శంకరుని గణాధిపతులైన ఆ వీరులు పునఃపునః గట్టిగా ‘హా హా’ అని హాహాకారం చేసిరి; మరల మరల “ధిక్ ధిక్! కాదు, ఇది జరగకూడదు” అని పలికిరి.

Verse 18

हाहाकारेण महता व्याप्त मासीद्दिगन्तरम् । सर्वे प्रापन् भयं देवा मुनयोन्येपि ते स्थिताः

ఆ మహా ‘హా హా’ హాహాకారముతో దిక్కులన్నీ వ్యాపించిపోయెను. దేవతలందరు భయగ్రస్తులయ్యిరి; అక్కడున్న మునులు మరియు ఇతరులూ వణుకుతూ నిలిచిరి.

Verse 19

गणास्संमंत्र्य ते सर्वेऽभूवन् क्रुद्धा उदायुधाः । कुर्वन्तः प्रलयं वाद्यशस्त्रैर्व्याप्तं दिगंतरम्

ఆ గణులందరు పరస్పరంగా సంప్రదించి క్రోధించి ఆయుధాలు ఎత్తిరి. యుద్ధవాద్యాల గర్జనతోను ఆయుధాల మెరుపుతోను దిక్కులన్నీ నింపి, ప్రళయదృశ్యమును సృష్టించిరి.

Verse 20

शस्त्रैरघ्नन्निजांगानि केचित्तत्र शुचाकुलाः । शिरोमुखानि देवर्षे सुतीक्ष्णैः प्राणनाशिभिः

ఓ దేవర్షీ, అక్కడ శోకంతో నిండిన కొందరు తమ అంగములపై ఆయుధములతో కొట్టుకున్నారు; మరియు అత్యంత పదునైన, ప్రాణాంతకమైన ఆయుధములతో వారు తమ శిరస్సులను మరియు ముఖములను కూడా గాయపరచుకున్నారు.

Verse 21

इत्थं ते विलयं प्राप्ता दाक्षायण्या समं तदा । गणायुते द्वे च तदा तदद्भुतमिवाभवत्

ఇలా ఆ సమయంలో దాక్షాయణి (సతి)తో కలిసి వారందరూ వినాశాన్ని పొందారు. అప్పుడు శివగణుల్లో కూడా రెండు అయుతాలు నశించాయి; ఆ ఘటన అద్భుతమై (భయంకరమై) కనిపించింది.

Verse 22

गणा नाशाऽवशिष्टा ये शंकरस्य महात्मनः । दक्षं तं क्रोधितं हन्तुं मुदा तिष्ठन्नुदायुधाः

మహాత్ముడైన శంకరుని గణుల్లో నాశం తర్వాత మిగిలినవారు ఆయుధాలు ఎత్తి ఆనందంతో నిలిచారు; కోపించిన దక్షుణ్ని సంహరించేందుకు సిద్ధమయ్యారు.

Verse 23

तेषामापततां वेगं निशम्य भगवान् भृगुः । यज्ञघ्नघ्नेन यजुषा दक्षिणाग्नौ जुहोन्मुने

ఓ మునీ! వారి దూసుకొచ్చే వేగాన్ని విని భగవాన్ భృగువు యజ్ఞనాశకులను నాశనం చేసే యజుష్ మంత్రంతో దక్షిణాగ్నిలో ఆహుతి సమర్పించాడు.

Verse 24

हूयमाने च भृगुणा समुत्पेतुर्महासुराः । ऋभवो नाम प्रबलवीरास्तत्र सहस्रशः

భృగువు ఆహ్వానాన్ని కొనసాగించగానే మహాసురులు ఉద్భవించారు—ఋభవులు అనే బలవంతులైన వీరులు, అక్కడ వేల సంఖ్యలో.

Verse 25

तैरलातायुधैस्तत्र प्रमथानां मुनीश्वर । अभूद्युद्धं सुविकटं शृण्वतां रोमहर्षणम्

ఓ మునీశ్వరా, అక్కడ ప్రమథులు జ్వలించే అగ్నిశస్త్రాలను ఆయుధాలుగా ధరించి అత్యంత భయంకరమైన యుద్ధం జరిగింది; దాని వర్ణన వినగానే రోమాంచం కలుగుతుంది।

Verse 26

ऋभुभिस्तैर्महावीरैर्हन्यमानास्समन्ततः । अयत्नयानाः प्रमथा उशद्भिर्ब्रह्मतेजसा

ఆ మహావీర ఋభువులచే అన్ని వైపులా కొట్టబడిన ప్రమథగణాలు, పూర్వ సౌలభ్యాన్ని కోల్పోయి, ప్రత్యర్థుల బ్రహ్మసమమైన దహించే తేజస్సుతో దగ్ధులై కష్టంలో పడ్డారు।

Verse 27

एवं शिवगणास्ते वै हता विद्राविता द्रुतम् । शिवेच्छया महाशक्त्या तदद्भुतमिवाऽभवत्

ఇలా శివగణాలు త్వరగా హతమై చెదరిపోయాయి. శివుని స్వేచ్ఛచేత, ఆయన మహాశక్తి ద్వారా, ఆ సంఘటన అద్భుతమై కనిపించింది।

Verse 28

तद्दृष्ट्वा ऋषयो देवाश्शक्राद्यास्समरुद्गणाः । विश्वेश्विनौ लोकपालास्तूष्णीं भूतास्तदाऽभवन्

అది చూసి ఋషులు, దేవతలు—ఇంద్రాది—మరుత్గణాలతో కలిసి, విశ్వేదేవులు మరియు లోకపాలకులు కూడా ఆ క్షణంలో మౌనమయ్యారు।

Verse 29

केचिद्विष्णुं प्रभुं तत्र प्रार्थयन्तस्समन्ततः । उद्विग्ना मन्त्रयंतश्च विप्राभावं मुहुर्मुहुः

అక్కడ కొందరు అన్ని వైపులా ప్రభువు విష్ణువును ప్రార్థించసాగారు. వారు కలవరపడి, బ్రాహ్మణుల లేమి గురించి మళ్లీ మళ్లీ పరస్పరం ఆలోచించి చర్చించారు।

Verse 30

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां द्वितीये सतीखण्डे सत्युपाख्याने सतीदेहत्यागोपद्रववर्णनं नाम त्रिंशोऽध्यायः

ఇట్లు శ్రీశివమహాపురాణము, ద్వితీయ రుద్రసంహితలోని ద్వితీయ సతీఖండము, సత్యోపాఖ్యానాంతర్గతంగా ‘సతీదేహత్యాగానంతరం కలిగిన ఉపద్రవవర్ణనము’ అను ముప్పయ్యవ అధ్యాయము సమాప్తమైంది।

Verse 31

एवंभूतस्तदा यज्ञो विघ्नो जातो दुरात्मनः । ब्रह्मबंधोश्च दक्षस्य शंकरद्रोहिणो मुने

ఓ మునీశ్వరా, అప్పుడు ఆ యజ్ఞం అడ్డంకులతో అస్తవ్యస్తమైంది; శంకరద్రోహి, దుష్టబుద్ధి ‘బ్రహ్మబంధు’ దక్షుని వల్లనే ఆ విఘ్నం కలిగింది.