Adhyaya 20
Rudra SamhitaSati KhandaAdhyaya 2061 Verses

शिवानुकम्पा, ब्रह्मणो निर्भयत्वं च (Śiva’s Compassion and Brahmā’s Fearlessness)

ఈ అధ్యాయంలో శంకరుడు బ్రహ్మను హానిచేయకుండా విరమించిన తరువాత దేవలోకంలో మళ్లీ ధైర్యం, విశ్వాసం స్థాపితమైన విధానం వర్ణించబడుతుంది. నారదుని ప్రేరణతో బ్రహ్మ సతీ–శివుల పవిత్రమైన, సర్వపాపనాశక వృత్తాంతాన్ని వెల్లడిస్తాడు. సభలో దేవగణాలు, పరిషదులు కరజోడించి శంకరుని స్తుతించి జయధ్వనులు చేస్తారు; బ్రహ్మ కూడా వివిధ మంగళస్తోత్రాలు సమర్పిస్తాడు. ప్రసన్నుడైన బహులీలాకర శివుడు అందరి ముందే బ్రహ్మను నిర్భయుడిగా ఉండమని ఆజ్ఞాపించి, తన తలని తానే తాకమని చెప్పుతాడు. ఆజ్ఞను పాటించగానే వృషభధ్వజునితో సంబంధమైన దివ్యరూపం ప్రత్యక్షమై, ఇంద్రాదిదేవులు దర్శిస్తారు. ఈ లీలా ఆజ్ఞాపాలన, శివపరత్వపు బహిరంగ ప్రమాణం, భయ-అహంకార నివృత్తి ద్వారా ధర్మసమతుల్యత పునఃస్థాపనను బోధిస్తుంది.

Shlokas

Verse 1

नारद उवाच । ब्रह्मन् विधे महाभाग शिवभक्तवर प्रभो । श्रावितं चरितं शंभोरद्भुतं मंगलायनम्

నారదుడు పలికెను—ఓ బ్రహ్మన్! ఓ విధాతా! ఓ మహాభాగ ప్రభూ, శివభక్తులలో శ్రేష్ఠుడా! మీరు నాకు శంభువు యొక్క అద్భుతమైన, మంగళకరమైన చరిత్రను వినిపించారు।

Verse 2

ततः किमभवत्तात कथ्यतां शशिमौलिनः । सत्याश्च चरितं दिव्यं सर्वाघौघविनाशनम्

“తర్వాత ఏమైంది, ఓ తాతా? శశిమౌలియైన శివుని వృత్తాంతాన్ని చెప్పుము; అలాగే సతీదేవి యొక్క దివ్యచరిత్రను కూడా వర్ణించుము—అది పాపసమూహాల సమస్త ప్రవాహాన్ని నశింపజేస్తుంది.”

Verse 3

ब्रह्मोवाच । निवृत्ते शंकरे चास्मद्वधाद्भक्तानुकंपिनि । अभवन्निर्भयास्सर्वे सुखिनस्तु प्रसन्नकाः

బ్రహ్ముడు పలికెను—భక్తానుకంపి శంకరుడు మా వధ నుండి విరమించినప్పుడు అందరూ నిర్భయులయ్యారు; అందరూ సుఖంగా, ప్రశాంతంగా ప్రసన్నులయ్యారు।

Verse 4

नतस्कंधास्सांजलयः प्रणेमुर्निखिलाश्च ते । तुष्टुवुश्शंकरं भक्त्या चक्रुर्जयरवं मुदा

భుజాలు వంచి, అంజలి బద్ధంగా, వారందరూ ప్రణామం చేశారు. భక్తితో శంకరుని స్తుతించి, ఆనందంగా ‘జయ’ధ్వని చేశారు।

Verse 5

तस्मिन्नेव कालेऽहं प्रसन्नो निर्भयो मुने । अस्तवं शंकरं भक्त्या विविधैश्च शुभस्तवैः

అదే సమయంలో, ఓ మునీ, నేను ప్రసన్నుడై నిర్భయుడనయ్యాను. భక్తితో అనేక శుభ స్తోత్రాలతో శంకరుని స్తుతించాను।

Verse 6

ततस्तुष्टमनाश्शंभुर्बहुलीलाकरः प्रभुः । मुने मां समुवाचेदं सर्वेषां शृण्वतां तदा

అనంతరం అనేక లీలలతో విహరించే ప్రభువు శంభువు హృదయానందంతో ప్రసన్నుడై, ఓ మునీ, అందరూ వింటుండగా నాతో ఇలా పలికెను।

Verse 7

रुद्र उवाच । ब्रह्मन् तात प्रसन्नोहं निर्भयस्त्वं भवाधुना । स्वशीर्षं स्पृश हस्तेन मदाज्ञां कुर्वसंशयम्

రుద్రుడు పలికెను—“హే బ్రహ్మన్, తాత! నేను నీపై ప్రసన్నుడను; ఇక నీవు నిర్భయుడవు కావు. నీ చేతితో నీ శిరస్సును స్పర్శించి, నా ఆజ్ఞను సందేహం లేకుండా నిర్వర్తించు.”

Verse 8

ब्रह्मोवाच । इत्याकर्ण्य वचश्शम्भोर्बहुलीलाकृतः प्रभोः । स्पृशन् स्वं कं तथा भूत्वा प्राणमं वृषभध्वजम्

బ్రహ్మ పలికెను: అనేక లీలలు చేసే శంభుని మాటలు విని, నేను నా శరీరాన్ని స్పృశించి, వినమ్రుడనై వృషభధ్వజుడైన శివునికి నమస్కరించాను.

Verse 9

यावदेवमहं स्वं कं स्पृशामि निजपाणिना । तावत्तत्र स्थितं सद्यस्तद्रूपवृषवाहनम्

నేను నా చేతితో నా శరీరాన్ని స్పృశించినంత కాలం, అక్కడ వెంటనే వృషభవాహనుడైన శివుడు అదే రూపంలో ప్రత్యక్షమై నిలిచి ఉంటాడు.

Verse 10

ततो लज्जापरीतांगस्स्थितश्चाहमधोमुखः । इन्द्राद्यैरमरैस्सर्वैस्सुदृष्टस्सर्वतस्स्थितैः

అప్పుడు నా శరీరం అంతా లజ్జతో నిండిపోయింది మరియు నేను తల దించుకుని నిలబడ్డాను. చుట్టూ ఉన్న ఇంద్రాది దేవతలందరూ నన్ను స్పష్టంగా చూశారు.

Verse 11

अथाहं लज्जयाविष्टः प्रणिपत्य महेश्वरम् । प्रवोचं संस्तुतिं कृत्वा क्षम्यतां क्षम्यतामिति

అప్పుడు లజ్జతో నిండినవాడనై నేను మహేశ్వరునికి ప్రణామం చేశాను. ఆయనను స్తుతించిన తర్వాత నేను పదేపదే ఇలా అన్నాను: "నన్ను క్షమించండి—నన్ను క్షమించండి."

Verse 12

अस्य पापस्य शुध्यर्थं प्रायश्चित्तं वद प्रभो । निग्रहं च तथान्यायं येन पापं प्रयातु मे

ఓ ప్రభో, ఈ పాపం శుద్ధి కావడానికి ప్రాయశ్చిత్తం చెప్పండి. అలాగే తగిన నియమ-నిగ్రహం, న్యాయమైన శిక్షావిధానాన్ని కూడా విధించండి, దానివల్ల నా పాపం తొలగిపోవాలి।

Verse 13

इत्युक्तस्तु मया शंभुरुवाच प्रणतं हि तम् । सुप्रसन्नतरो भूत्वा सर्वेशो भक्तवत्सलः

నేను ఇలా చెప్పిన తరువాత, నమస్కరించి నిలిచిన ఆ వ్యక్తితో శంభువు పలికెను. ఆయన అత్యంత ప్రసన్నుడై—సర్వేశ్వరుడు, భక్తవత్సలుడు—ప్రత్యుత్తరం ఇచ్చెను।

Verse 14

शंभुरुवाच । अनेनैव स्वरूपेण मदधिष्ठितकेन हि । तपः कुरु प्रसन्नात्मा मदाराधनतत्परः

శంభువు పలికెను—“ఈ స్వరూపంతోనే, నిజంగా నా అధిష్ఠానంతో యుక్తమై, ప్రసన్నమనస్సుతో తపస్సు చేయుము; నా ఆరాధనలో పరమ తత్పరుడవై ఉండుము।”

Verse 15

ख्यातिं यास्यसि सर्वत्र नाम्ना रुद्रशिरः क्षितौ । साधकः सर्वकृत्यानां तेजोभाजां द्विजन्मनाम्

“భూమిపై నీవు ‘రుద్రశిరః’ అనే నామంతో సర్వత్ర ఖ్యాతి పొందుదువు. తేజస్సుగల ద్విజుల సమస్త కృత్యాలకు నీవు సాధకుడవై, వాటిని సఫలీకరించుదువు.”

Verse 16

मनुष्याणामिदं कृत्यं यस्माद्वीर्य्यं त्वयाऽधुना । तस्मात्त्वं मानुषो भूत्वा विचरिष्यसि भूतले

“మనుష్యుల విషయమైన ఈ కార్యంలో నీవు ఇప్పుడు వీర్యాన్ని ప్రదర్శించితివి; అందుచేత నీవు మానవుడై భూతలమందు సంచరించుదువు.”

Verse 17

यस्त्वां चानेन रूपेण दृष्ट्वा कौ विचरिष्यति । किमेतद्ब्रह्मणो मूर्ध्नि वदन्निति पुरान्तकः

“ఈ రూపంలో నిన్ను దర్శించినవాడు మరెక్కడ సంచరించగలడు? బ్రహ్మ మస్తకంపై ఇది ఏమిటి?”—అని పురాంతకుడు (త్రిపురాంతకుడు) పలికెను.

Verse 18

ततस्ते चेष्टितं सर्वं कौतुकाच्छ्रोष्यतीति यः । परदारकृतात्त्यागान्मुक्तिं सद्यस्स यास्यति

ఆ తరువాత ఎవడు భక్తియుత కౌతూహలంతో ఆమె సమస్త చరిత్రను శ్రవణం చేస్తాడో, అతడు పరస్త్రీసంబంధజన్య పాపాన్ని త్యజించి తక్షణమే మోక్షాన్ని పొందుతాడు।

Verse 19

यथा यथा जनश्चैतत्कृत्यन्ते कीर्तयिष्यति । तथा तथा विशुद्धिस्ते पापस्यास्य भविष्यति

ఎంత ఎంతగా ఎవడు ఈ పవిత్ర వ్రతకర్మను కీర్తించి వివరించునో, అంత అంతగా ఈ పాపమునుండి అతనికి నిశ్చయంగా శుద్ధి కలుగుతుంది।

Verse 20

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां द्वितीये सतीखण्डे सती विवाहवर्णनं नाम विंशोऽध्यायः

ఇట్లు శ్రీశివమహాపురాణములో ద్వితీయ రుద్రసంహితలోని ద్వితీయ సతీఖండములో ‘సతీ వివాహవర్ణనము’ అను ఇరవయ్యవ అధ్యాయము సమాప్తమైంది।

Verse 21

एतच्च तव वीर्य्यं हि पतितं वेदिमध्यगम् । कामार्तस्य मया दृष्टं नैतद्धार्यं भविष्यति

ఇది నీ వీర్యమే యజ్ఞవేదిక మధ్యలో పడిపోయింది; కామాతుర స్థితిలో పుట్టినదిగా నేను చూచితిని—ఇది ధరించదగినది కాదగును।

Verse 22

चतुर्बिन्दुमितं रेतः पतितं यत्क्षितौ तव । तन्मितास्तोयदा व्योम्नि भवेयुः प्रलयंकराः

హే దేవా! నీ నాలుగు బిందువుల పరిమాణమైన రేతస్సు భూమిపై పడింది. అదే పరిమాణమైన మేఘాలు ఆకాశంలో పుట్టితే అవి ప్రళయకారకమగును.

Verse 23

एतस्मिन्नंतरे तत्र देवर्षीणां पुरो द्रुतम् । तद्रेतसस्समभवंस्तन्मिताश्च बलाहका

అదే సమయంలో అక్కడ దేవర్షుల ముందే వేగంగా, ఆ దివ్య రేతస్సు నుండి పుట్టిన, అదే పరిమాణమైన మేఘాలు ఉద్భవించాయి.

Verse 24

संवर्तकस्तथावर्त्तः पुष्करो द्रोण एव च । एते चतुर्विधास्तात महामेघा लयंकराः

“సంవర్తక, ఆవర్త, పుష్కర, ద్రోణ—ప్రియమా! ఇవి నాలుగు విధాల మహామేఘాలు; లయము (ప్రళయము) కలిగించువి.”

Verse 25

गर्जंतश्चाथ मुचंतस्तोयानीषच्छिवेच्छया । फेलुर्व्योम्नि मुनिश्रेष्ठ तोयदास्ते कदारवाः

అప్పుడు, ఓ మునిశ్రేష్ఠా! ఆ మేఘాలు గర్జిస్తూ, శివేచ్ఛచే నియంత్రితమైనట్లుగా, స్వల్పంగా మాత్రమే జలాన్ని వర్షించాయి; కఠినమైన అపశకున గర్జనతో ఆకాశమంతా వ్యాపించాయి.

Verse 26

तैस्तु संछादिते व्योम्नि सुगर्जद्भिश्च शंकरः । प्रशान्दाक्षायणी देवी भृशं शांतोऽभवद्द्रुतम्

ఆకాశం వారిచే ఆవరించబడి వారు గట్టిగా గర్జించినప్పుడు, శంకరుడు (శివుడు) మిక్కిలి కలత చెందాడు; కానీ దక్షుని పుత్రిక అయిన సతీదేవి ప్రశాంతంగా ఉండి ఆయనను త్వరగా పూర్తిగా శాంతింపజేసింది.

Verse 27

अथ चाहं वीतभयश्शंकरस्या ज्ञया तदा । शेषं वैवाहिकं कर्म समाप्तिमनयं मुने

అప్పుడు నేను భయరహితుడనై, ఆ సమయంలో శంకరుని ఆజ్ఞచే, ఓ మునీ, మిగిలిన వివాహకర్మలను విధివిధానంగా సంపూర్ణతకు చేర్చితిని।

Verse 28

पपात पुष्पवृष्टिश्च शिवाशिवशिरस्कयोः । सर्वत्र च मुनिश्रेष्ठ मुदा देवगणोज्झिता

అప్పుడు శివ-శివల శిరస్సులపై పుష్పవృష్టి కురిసింది. హే మునిశ్రేష్ఠా, సర్వత్ర ఆనందంతో నిండిన దేవగణాలు ఉత్సవంగా విరాజిల్లాయి।

Verse 29

वाद्यमानेषु वाद्येषु गायमानेषु तेषु च । पठत्सु विप्रवर्येषु वादान् भक्त्यान्वितेषु च

వాద్యాలు మ్రోగుతుండగా, గీతాలు ఆలపించబడుతుండగా, భక్తితో యుక్తులైన శ్రేష్ఠ బ్రాహ్మణులు పవిత్ర మంత్రోచ్చారణ చేయుచుండగా, ఆచారాలు భక్తి-స్తుతులతో నిండిన వాతావరణంలో కొనసాగినవి।

Verse 30

रंभादिषु पुरंध्रीषु नृत्यमानासु सादरम् । महोत्सवो महानासीद्देवपत्नीषु नारद

ఓ నారదా, రంభా మొదలైన అప్సరసలు సాదరంగా నర్తించుచుండగా, దేవపత్నుల మధ్య మహత్తరమైన మహోత్సవం ఉద్భవించింది।

Verse 31

अथ कर्मवितानेशः प्रसन्नः परमेश्वरः । प्राह मां प्रांजलिं प्रीत्या लौकिकीं गतिमाश्रितः

అప్పుడు సమస్త కర్మవిధానాల అధిపతి పరమేశ్వరుడు ప్రసన్నుడయ్యెను. నేను అంజలి ఘటించి నిలుచుండగా, స్నేహవశాత్ ఆయన లోకరీతిగా నాతో పలికెను.

Verse 32

ईश्वर उवाच । हे ब्रह्मन् सुकृतं कर्म सर्वं वैवाहिकं च यत् । प्रसन्नोस्मि त्वमाचार्यो दद्यां ते दक्षिणां च काम्

ఈశ్వరుడు పలికెను—హే బ్రాహ్మణా! వివాహసంబంధమైన సమస్త శుభకర్మలు సక్రమంగా నిర్వహించబడినవి. నేను ప్రసన్నుడను. నీవు ఆచార్యుడవు; కావున నీకు కోరిన దక్షిణను ఇస్తాను.

Verse 33

याचस्व तां सुरज्येष्ठ यद्यपि स्यात्सुदुर्लभा । ब्रूहि शीघ्रं महाभाग नादेयं विद्यते मम

హే దేవశ్రేష్ఠా! ఆమెను కోరుము, ఆమె అత్యంత దుర్లభమైనదైనా సరే. హే మహాభాగ! త్వరగా చెప్పుము; నాకు ఇవ్వలేనిది ఏదీ లేదు.

Verse 34

ब्रह्मोवाच । इत्याकर्ण्य वचस्सोहं शंकरस्य कृतांजलिः । मुनेऽवोचं विनीतात्मा प्रणम्येशं मुहुर्मुहुः

బ్రహ్ముడు పలికెను—శంకరుని వచనములు విని నేను కరములు జోడించి నిలిచితిని. ఓ మునీ, వినయచిత్తంతో ప్రభువుకు మళ్లీ మళ్లీ నమస్కరించి నేను పలికితిని.

Verse 35

ब्रह्मोवाच । यदि प्रसन्नो देवेश वरयोग्योस्म्यहं यदि । तत्कुरु त्वं महेशान सुप्रीत्या यद्वदाम्यहम्

బ్రహ్ముడు పలికెను—ఓ దేవేశా, మీరు ప్రసన్నులై ఉంటే, నేను వరం పొందుటకు యోగ్యుడనైతే, ఓ మహేశానా, ప్రేమతో నేను అడుగబోయేదాన్ని అనుగ్రహించండి.

Verse 36

अनेनैव तु रूपेण वेद्यामस्यां महेश्वर । त्वया स्थेयं सदैवात्र नृणां पापविशुद्धये

ఓ మహేశ్వరా! ఇదే రూపంలో ఈ వేదిక/స్థలంలో మీరు ఎల్లప్పుడూ స్థిరంగా, జ్ఞేయంగా నిలిచి ఉండాలి; అప్పుడు మనుష్యుల పాపాలు శుద్ధి పొందుతాయి.

Verse 37

येनास्य संनिधौ कृत्वा स्वाश्रमं शशि शेखर । तपः कुर्या विनाशाय स्वपापस्यास्य शंकर

ఓ శశిశేఖరా! ఓ శంకరా! ఆయన సన్నిధిలో నా ఆశ్రమాన్ని స్థాపించి, అక్కడే తపస్సు చేసి నా స్వపాపం నశించునట్లు చేయుదును గాక.

Verse 38

चैत्रशुक्लत्रयोदश्यां नक्षत्रे भगदैवते । सूर्यवारे च यो भक्त्या वीक्षेत भुवि मानवः

భూమిపై ఉన్న మనిషి చైత్ర శుక్ల త్రయోదశి నాడు, భగదైవత నక్షత్రంలో, ఆదివారంనాడు భక్తితో ఆ పవిత్ర దర్శన/వ్రతాన్ని వీక్షిస్తే (వర్ణించిన పుణ్యఫలాన్ని పొందుతాడు).

Verse 39

तदैव तस्य पापानि प्रयांतु हर संक्षयम् । वर्द्धते विपुलं पुण्यं रोगा नश्यंतु सर्वशः

అదే క్షణంలో అతని పాపములన్నీ హరుడు (శివుడు) చేత క్షయమునకు దూసుకుపోవుగాక. విస్తారమైన పుణ్యం వృద్ధి చెందుగాక; రోగములు సమూలంగా నశించుగాక.

Verse 40

या नारी दुर्भगा वंध्या काणा रूपविवर्जिता । सापि त्वद्दर्शनादेव निर्दोषा संभवेद्ध्रुवम्

దుర్భాగ్యవతి, వంధ్య, ఒక కన్ను లేని, లేదా సౌందర్యం లేని ఏ స్త్రీయైనా—ఆమె కూడా కేవలం నీ దర్శనమాత్రంతోనే నిశ్చయంగా నిర్దోషిణి అవుతుంది.

Verse 41

ब्रह्मोवाच । इत्याकर्ण्य वचो मे हि स्वात्मसर्वसुखावहम् । तथाऽस्त्विति शिवः प्राह सुप्रसन्नेन चेतसा

బ్రహ్ముడు పలికెను—ఆత్మకు సర్వసుఖావహమైన నా వచనములను ఇలా విని, శివుడు పరమ ప్రసన్నచిత్తంతో “తథాస్తు” అని పలికెను.

Verse 42

शिव उवाच । हिताय सर्वलोकस्य वेद्यां तस्यां व्यवस्थितः । स्थास्यामि सहितः पत्न्या सत्या त्वद्वचनाद्विधे

శివుడు పలికెను—సర్వలోకాల హితార్థం, ఆ వేదిపై స్థితుడనై, నా భార్య సతీతో కలిసి అక్కడే నిలిచెదను—హే విధాతా, నీ వచనానుసారం.

Verse 43

ब्रह्मोवाच । इत्युक्त्वा भगवांस्तत्र सभार्यो वृषभध्वजः । उवाच वेदिमध्यस्थो मूर्तिं कृत्वांशरूपिणीम्

బ్రహ్ముడు పలికెను—ఇలా చెప్పి, వృషభధ్వజుడైన భగవాన్ శివుడు భార్యతో కూడ అక్కడ వేదిమధ్యంలో నిలిచెను; తన దివ్యస్వరూపంలోని అంసరూపమైన ప్రాకట్యమూర్తిని ధరించి పలికెను.

Verse 44

ततो दक्षं समामंत्र्य शंकरः परमेश्वरः । पत्न्या सत्या गंतुमना अभूत्स्वजनवत्सलः

అప్పుడు పరమేశ్వరుడు శంకరుడు దక్షుణ్ణి విధివిధానంగా ఆహ్వానించి, స్వజనవత్సలుడై, భార్య సతితో కలిసి అక్కడికి వెళ్లుటకు మనస్సు పెట్టెను।

Verse 45

एतस्मिन्नंतरे दक्षो विनयावनतस्सुधीः । सांजलिर्नतकः प्रीत्या तुष्टाव वृषभध्वजम्

ఇంతలో సుధీ దక్షుడు వినయంతో వంగి, అంజలి ఘటించి, భక్తిప్రీతితో వృషభధ్వజుడైన శివుని స్తుతించెను।

Verse 46

विष्ण्वादयस्सुरास्सर्वे मुनयश्च गणास्तदा । नत्वा संस्तूय विविधं चक्रुर्जयरवं मुदा

అప్పుడు విష్ణువు మొదలైన సమస్త దేవతలు, మునులు మరియు గణులు నమస్కరించి, అనేక విధాలుగా (శివుని) స్తుతించి, ఆనందంతో జయధ్వని చేసిరి।

Verse 47

आरोप्य वृषभे शंभुस्सतीं दक्षाज्ञया मुदा । जगाम हिमवत्प्रस्थं वृषभस्थस्स्वयं प्रभुः

దక్షుని ఆజ్ఞతో శంభుడు ఆనందంగా సతిని వృషభంపై కూర్చోబెట్టెను; ప్రభువు తానే వృషభారూఢుడై హిమవత్ ప్రస్థానికి బయలుదేరెను।

Verse 48

अथ सा शंकराभ्यासे सुदती चारुहासिनी । विरेजे वृषभस्था वै चन्द्रांते कालिका यथा

అప్పుడు సుదంతి, మధురహాసిని అయిన ఆమె శంకరుని సన్నిధిలో వృషభంపై ఆసీనై ప్రకాశించెను; చంద్రగమనాంతంలో కాలికా ప్రకాశించినట్లు।

Verse 49

विष्ण्वादयस्सुरास्सर्वे मरीच्याद्यास्तथर्षयः । दक्षोपि मोहितश्चासीत्तथान्ये निश्चला जनाः

విష్ణువు మొదలైన సమస్త దేవతలు, మరీచి మొదలైన ఋషులు, దక్షుడుకూడా మోహితుడయ్యాడు; అలాగే ఇతర జనులూ స్థబ్ధులై నిశ్చలంగా నిలిచారు।

Verse 50

केचिद्वाद्यान्वादयन्तो गायंतस्सुस्वरं परे । शिवं शिवयशश्शुद्धमनुजग्मुः शिवं मुदा

కొంతమంది వాద్యాలు వాయించగా, మరికొందరు మధుర స్వరంతో పాడారు. ఆనందంతో వారు శివుని—పవిత్రం చేసే నిర్మల యశస్సు గలవాడిని—అనుసరించి, హర్షంతో శివసేవ చేశారు।

Verse 51

मध्यमार्गाद्विसृष्टो हि दक्षः प्रीत्याथ शम्भुना । वधाम प्राप सगणः शम्भुः प्रेमसमाकुलः

మధ్యమార్గం నుండి విసర్జింపబడిన దక్షుడు శంభువిచే ప్రీతితో విడిచిపెట్టబడి నాశనాన్ని పొందాడు. ఆపై ప్రేమతో ఉప్పొంగిన శంభువు తన గణాలతో అక్కడికి వచ్చాడు।

Verse 52

विसृष्टा अपि विष्ण्वाद्याश्शम्भुना पुनरेव ते । अनुजग्मुश्शिवं भक्त्या सुराः परमया मुदा

శంభువు విసర్జించినప్పటికీ విష్ణువు మొదలైన దేవతలు మళ్లీ శివుని వెంబడించారు; పరమ భక్తితో, మహా ఆనందంతో ఆయనను అనుసరించారు।

Verse 53

तैस्सर्वैस्सगणैश्शंभुस्सत्यः च स्वस्त्रिया युतः । प्राप स्वं धाम संहृष्टो हिमवद्गिरि शोभितम्

అప్పుడు శంభువు—వాక్యసత్యుడు—ఆ గణాలన్నిటితో కూడి, తన స్వపత్నితో సహా, హర్షంతో హిమవద్గిరి శోభితమైన తన దివ్య ధామాన్ని చేరాడు।

Verse 54

तत्र गत्वाखिलान्देवान्मुनीनपि परांस्तथा । मुदा विसर्जयामास बहु सम्मान्य सादरम्

అక్కడికి వెళ్లి ఆయన సమస్త దేవతలకును, పరమ మునులకును సాదరంగా గొప్ప గౌరవం చేసి, ఆనందంతో వారికి యథావిధిగా వీడ్కోలు పలికెను।

Verse 55

शंभुमाभाष्य ते सर्वे विष्ण्वाद्या मुदितानना । स्वंस्वं धाम ययुर्नत्वा स्तुत्वा च मुनयस्सुराः

శంభువును సంభాషించి విష్ణువాది అందరూ ఆనందముఖులై నమస్కరించి స్తుతించారు; తరువాత మునులు, దేవతలు తమ తమ ధామాలకు వెళ్లిపోయారు।

Verse 56

शिवोपि मुदितोत्यर्थं स्वपत्न्या दक्षकन्यया । हिमवत्प्रस्थसंस्थो हि विजहार भवानुगः

దక్షకన్య అయిన తన స్వపత్నితో శివుడూ అత్యంత ఆనందించాడు; హిమవంతుని శిఖరప్రాంతాలలో నివసిస్తూ, భవుని అనుగ్రహానుసారంగా భక్తులకు అనుకూలంగా అక్కడ విహరించాడు।

Verse 57

ततस्स शंकरस्सत्या सगणस्सूतिकृन्मुने । प्राप स्वं धाम संहृष्टः कैलाशं पर्वतोत्तमम्

అనంతరం, ఓ సూతికృత్ మునీ, వాక్యసత్యుడైన శంకరుడు తన గణాలతో కలిసి హర్షంతో తన స్వధామమైన—పర్వతోత్తమమైన కైలాసాన్ని—ప్రాప్తించాడు।

Verse 58

एतद्वस्सर्वमाख्यातं यथा तस्य पुराऽभवत् । विवाहो वृषयानस्य मनुस्वायंभुवान्तक

ఓ ఋషులారా, పురాతనకాలంలో జరిగినట్లే సమస్తం మీకు వివరించబడింది—స్వాయంభువ మనువు పాలనాంతంలో జరిగిన వృషయానుని వివాహం వరకు।

Verse 59

विवाहसमये यज्ञे प्रारंभे वा शृणोति यः । एतदाख्यानमव्यग्रस्संपूज्य वृषभध्वजम्

వివాహకాలంలో గాని యజ్ఞారంభంలో గాని, అవ్యగ్రచిత్తంతో వృషభధ్వజ మహేశ్వరుని విధివిధానంగా పూజించి ఈ పవిత్రాఖ్యానాన్ని వినువాడు, ఆ శ్రవణమాత్రంతోనే ధన్యుడగును।

Verse 60

तस्याऽविघ्नं भवेत्सर्वं कर्म वैवाहिकं च यत् । शुभाख्यमपरं कर्म निर्विघ्नं सर्वदा भवेत्

ఆ శుభకర్మవల్ల అతని సమస్త కార్యాలు—ప్రత్యేకించి వివాహసంబంధమైన అన్ని కర్మలు—అవిఘ్నంగా జరుగుతాయి. ‘శుభ’ అని పిలువబడే ఇతర కర్మలూ ఎల్లప్పుడూ నిర్విఘ్నంగా ఉంటాయి।

Verse 61

कन्या च सुखसौभण्यशीलाचारगुणान्विता । साध्वी स्यात्पुत्रिणी प्रीत्या श्रुत्वाख्यानमिदं शुभम्

సుఖసౌభాగ్యాలతో, శీలసదాచారగుణాలతో యుక్తమైన కన్య ఈ శుభమైన పవిత్రాఖ్యానాన్ని ప్రేమతో విన్నచో, ఆమె సాధ్విగా మారి పుత్రసంతానంతో ధన్యురాలవుతుంది।

Frequently Asked Questions

After Śiva refrains from harming Brahmā, the gods praise Śaṅkara; Śiva then commands Brahmā to touch his own head, producing an immediate revelatory manifestation associated with Vṛṣabhadhvaja, witnessed by Indra and the devas.

It dramatizes grace as transformative instruction: fear is removed not by argument but by direct obedience to Śiva’s ājñā, with līlā functioning as a public, verifiable revelation that reorients authority toward Śiva’s supremacy.

Śiva is presented as Śaśimauli (moon-crested), Śambhu/Śaṅkara (auspicious benefactor), and Vṛṣabhadhvaja (bull-bannered), highlighting both benevolence and sovereign, revelatory power.