प्रस्थान-विरह-विलापः (Departure and Lament in Separation)

Verse 1

ब्रह्मोवाच । अथ सा ब्राह्मणी देव्यै शिक्षयित्वा व्रतञ्च तत् । प्रोवाच मेनामामन्त्र्य यात्रामस्याश्च कारय

బ్రహ్ముడు పలికెను— ఆపై ఆ బ్రాహ్మణి దేవికి ఆ వ్రతాన్ని బోధించి, మేనాను పిలిచి చెప్పింది; అనుమతి తీసుకొని దేవి ప్రయాణ ఏర్పాట్లు చేసింది.

Verse 2

तथास्त्विति च सम्प्रोच्य प्रेमवश्या बभूव सा । धृतिन्धृत्वाहूय कालीं विश्लेषविरहा कुला

“తథాస్తు” అని చెప్పి ఆమె ప్రేమవశమైంది. ధైర్యాన్ని ధరించి కాళీని ఆహ్వానించింది; కులస్త్రీ అయినా వియోగవిరహంతో బాధపడింది.

Verse 3

समाप्तोऽयं तृतीयः पार्वतीखण्डः

ఇట్లు రుద్రసంహితలోని తృతీయమైన ‘పార్వతీఖండం’ సమాప్తమైంది।

Verse 4

शैलप्रिया शिवा चापि मूर्च्छामाप शुचार्दिता । मूर्च्छाम्प्रापुर्देवपत्न्यः पार्वत्या रोदनेन च

శోకంతో పీడితమైన శైలప్రియా శివా (పార్వతి) మూర్ఛకు లోనైంది. పార్వతి రోదనంతో దేవపత్నులు కూడా మూర్ఛపడి కూలిపోయారు।

Verse 5

सर्वाश्च रुरुदुर्नार्य्यस्सर्वमासीदचेतनम् । स्वयं रुरोद योगीशो गच्छन्कोन्य परः प्रभुः

అన్ని స్త్రీలు విలపించాయి; అంతటా అచేతనతలా అయింది. వెళ్లుచుండగా స్వయంగా యోగీశ్వరుడే కన్నీరు పెట్టాడు—ఆయన వంటి పరమ ప్రభువు మరెవరు?

Verse 6

एतस्मिन्नन्तरे शीघ्रमाजगाम हिमालयः । ससर्वतनयस्तत्र सचिवैश्च द्विजैः परैः

ఇంతలో హిమాలయుడు త్వరగా అక్కడికి వచ్చాడు—తన సమస్త కుమారులతో పాటు, మంత్రులు మరియు శ్రేష్ఠ ద్విజ ఋషులతో కూడి.

Verse 7

स्वयं रुरोद मोहेन वत्सां कृत्वा स्ववक्षसि । क्व यासीत्येवमुच्चार्य शून्यं कृत्वा मुहुर्मुहुः

మోహంతో మూర్ఛితమై ఆమె తానే ఏడ్చసాగింది, దూడను తన వక్షస్థలానికి అంటించుకొని. “ఎక్కడికి వెళ్లావు?” అని పలుకుతూ, మళ్లీ మళ్లీ ఆ స్థలాన్ని శూన్యంగా చేసినట్లుగా విలపించింది।

Verse 8

ततः पुरोहितो विप्रैरध्यात्मविद्यया सुखम् । सर्वान्प्रबोधयामास कृपया ज्ञानवत्तरः

అనంతరం ఆధ్యాత్మిక జ్ఞానంలో అధికంగా నిపుణుడైన పురోహితుడు, బ్రాహ్మణ ఋషులతో కలిసి, కరుణతో అధ్యాత్మవిద్య ద్వారా అందరినీ సౌఖ్యంగా ప్రబోధించి బోధించాడు।

Verse 9

ननाम पार्वती भक्त्या मातरम्पितरं गुरुम् । महामाया भवाचाराद्रुरोदोच्चैर्मुहुर्मुहुः

పార్వతి భక్తితో తన తల్లి, తండ్రి, గురువులను నమస్కరించింది. ఆపై భవాచారమనే లోకాసక్తితో ఆవరించబడిన మహామాయా మళ్లీ మళ్లీ గట్టిగా విలపించింది।

Verse 10

पार्वत्या रोदनेनैव रुरुदुस्सर्वयोषितः । नितरां जननी मेना यामयो भ्रातरस्तथा

పార్వతి ఏడుపు చూసి అన్ని స్త్రీలూ ఏడ్చారు. తల్లి మేనా మరింతగా విలపించింది; అలాగే యామజులు—ఆమె జంట సోదరులూ కూడా ఏడ్చారు।

Verse 11

पुनः पुनः शिवामाता यामयोऽन्याश्च योषितः । भ्रातरो जनकः प्रेम्णा रुरुदुर्बद्धसौहृदाः

మళ్లీ మళ్లీ శివా తల్లి, ఆమె సఖులు మరియు ఇతర స్త్రీలు కన్నీరు పెట్టారు; ఆమె అన్నదమ్ములు, తండ్రి కూడా గాఢమైన స్నేహబంధంతో ప్రేమవశంగా విలపించారు।

Verse 12

तदा विप्राः समागत्य बोधयामासुरादरात् । लग्नन्निवेदयामासुर्यात्रायास्सुखदम्परम्

అప్పుడు బ్రాహ్మణులు సమాగమమై భక్తి-గౌరవాలతో వారిని జాగృతం చేసి తెలియజేశారు. యాత్రకు పరమ సుఖదాయకమైన శుభ లగ్నం వచ్చిందని ప్రకటించారు.

Verse 13

ततो हिमालयो मेनां धृत्वा धैर्य्यम्विवेकतः । शिबिकामानयामास शिवारोहणहेतवे

అప్పుడు హిమాలయుడు వివేకంతో ధైర్యంగా మేనాను స్థిరపరచి, శివా (పార్వతి) వివాహయాత్రకు ఎక్కుటకై పల్లకీని తెప్పించాడు.

Verse 14

शिवामारोहयामासुस्तत्र विप्राङ्गनाश्च ताम् । आशिषम्प्रददुस्सर्वाः पिता माता द्विजास्तथा

అక్కడ బ్రాహ్మణ స్త్రీలు శివా (పార్వతి)ను పల్లకీపై ఎక్కించారు. అనంతరం తండ్రి, తల్లి, బ్రాహ్మణులు సహా అందరూ ఆమెకు ఆశీర్వాదాలు ప్రసాదించారు.

Verse 15

महाराज्ञ्युपचारांश्च ददौ मेना गिरिस्तथा । नानाद्रव्यसमूहं च परेषान्दुर्लभं शुभम्

మేనా, అలాగే గిరిరాజు హిమాలయుడు కూడా, మహారాణికి తగిన ఉపచారాలు, సత్కారాలు, బహుమానాలు సమర్పించారు; ఇంకా ఇతరులకు దొరకని శుభమైన అనేక విలువైన ద్రవ్యసమూహాలను ఇచ్చారు.

Verse 16

शिवा नत्वा गुरून्सर्वाञ् जनकं जननीन्तथा । द्विजान्पुरोहितं यामीस्त्रीस्तथान्या ययौ मुने

శివా (పార్వతి) సమస్త గురువులను, పెద్దలను, అలాగే తండ్రి‑తల్లులను నమస్కరించింది. అనంతరం బ్రాహ్మణులను, కులపురోహితుని, గృహంలోని పూజ్య స్త్రీలను వందించి, ఓ మునీ, ఆమె ప్రయాణమైంది.

Verse 17

हिमाचलोऽपि ससुतोऽगच्छत्स्नेहवशी बुधः । प्राप्तस्तत्र प्रभुर्यत्र सामरः प्रीतिमावहन्

హిమాచలుడు కూడా స్నేహవశుడై, జ్ఞానిగా తన కుమార్తెతో కలిసి బయలుదేరాడు. అమరులతో కూడిన ప్రభువు ఆనందానుగ్రహం ప్రసాదిస్తూ ఉన్న ఆ స్థలానికి అతడు చేరుకున్నాడు।

Verse 18

प्रीत्याभिरेभिरे सर्वे महोत्सवपुर स्सरम् । प्रभुम्प्रणेमुस्ते भक्त्या प्रशंसन्तोऽविशन्पुरीम्

ప్రీతితో నిండిన వారందరూ మహోత్సవపు ప్రధాన నగరమువైపు సాగారు. భక్తితో ప్రభువుకు నమస్కరించి, ఆయనను స్తుతిస్తూ నగరంలో ప్రవేశించారు।

Verse 19

जातिस्मरां स्मारयामि नित्यं स्मरसि चेद्वद । लीलया त्वाञ्च देवेशि सदा प्राणप्रिया मम

నేను నిన్ను నిత్యం నీ పూర్వజన్మస్మృతిని జ్ఞాపకం చేస్తాను; నీకు గుర్తుంటే చెప్పు. ఓ దేవేశీ, లీలలోనూ నిన్నే స్మరిస్తాను—నీవు సదా నా ప్రాణప్రియా.

Verse 20

ब्रह्मोवाच । इत्याकर्ण्य महेशस्य स्वनाथस्याथ पार्वती । शङ्करस्य प्रिया नित्यं सस्मितोवाच सा सती

బ్రహ్ముడు పలికెను—తన స్వనాథుడైన మహేశుని మాటలు విని, శంకరుని నిత్యప్రియ అయిన పార్వతి, ఆ శుభస్వరూపిణి సతీ మృదుహాసంతో ప్రత్యుత్తరం చెప్పింది.

Verse 21

पार्वत्युवाच । सर्वं स्मरामि प्राणेश मौनी भूतो भवेति च । प्रस्तावोचितमद्याशु कार्यं कुरु नमोऽस्तु ते

పార్వతి పలికెను—ఓ ప్రాణేశా, అన్నీ నాకు స్మరణే—నీవు మౌనమైపోయినదీ, ‘అలా కావాలి’ అని చెప్పబడినదీ. ఇప్పుడు ఈ సందర్భానికి తగిన కార్యాన్ని ఆలస్యం లేకుండా చేయుము; నీకు నమస్కారం.

Verse 22

ब्रह्मोवाच । इत्याकर्ण्य प्रियावाक्यं सुधाधाराशतोपमम् । मुमुदेऽतीव विश्वेशो लौकिकाचारतत्परः

బ్రహ్మ అన్నాడు—అమృతపు వంద ధారల వంటి ఆ ప్రియ వాక్యాలను విని, లోకాచారాన్ని గౌరవించే విశ్వేశ్వరుడు (శివుడు) అత్యంత ఆనందించాడు.

Verse 23

शिवः सम्भृतसम्भारो नानावस्तुमनोहरम् । भोजयामास देवश्च नारायणपुरोगमान्

భగవాన్ శివుడు సమస్త ఏర్పాట్లు సమకూర్చి, నానావిధ మనోహరమైన భోజ్యాలను వడ్డించి, నారాయణుడు (విష్ణువు) ముందుండగా దేవతలకు భోజనం పెట్టాడు.

Verse 24

तथान्यान्निखिलान्प्रीत्या स्वविवाहसमागतान् । भोजयामास सुरसमन्नम्बहुविधम्प्रभुः

అదేవిధంగా ప్రభువు తన స్వవివాహానికి సమాగతమైన ఇతర సమస్త అతిథులను ప్రేమపూర్వకంగా భోజనింపజేసి, అనేక విధాల రుచికరమైన ఉత్తమాన్నాలను సమర్పించాడు।

Verse 25

ततो भुक्त्वा च ते देवा नानारत्न विभूषिताः । सस्त्रीकास्सगणास्सर्वे प्रणेमुश्चंद्रशेखरम्

ఆపై భోజనం చేసి, నానారత్నాభరణాలతో అలంకృతులైన ఆ దేవతలు, తమ భార్యలతోను గణాలతోను కలిసి అందరూ చంద్రశేఖరుడైన శివునికి నమస్కరించారు।

Verse 26

संस्तुत्य वाग्भिरिष्टाभिः परिक्रम्य मुदान्विताः । प्रशंसन्तो विवाहञ्च स्वधामानि ययुस्ततः

ఇష్టమైన యోగ్యమైన వాక్యాలతో స్తుతించి, ఆనందంతో పరిక్రమించి, వివాహాన్ని కూడా ప్రశంసిస్తూ వారు అనంతరం తమ తమ ధామాలకు వెళ్లిపోయారు।

Verse 27

नारायणं मुने मां च प्रणनाम शिवस्स्वयम् । लौकिकाचारमाश्रित्य यथा विष्णुश्च कश्यपम्

ఓ మునీ, శివుడు స్వయంగా నారాయణునికీ నాకూ నమస్కరించాడు, లోకాచారాన్ని ఆశ్రయించి—విష్ణువు కూడా కశ్యపునికి నమస్కరించునట్లే।

Verse 28

मयाश्लिष्याशिषन्दत्त्वा शिवस्य पुनरग्रतः । मत्वा वै तं परं ब्रह्म चक्रे च स्तुतिरुत्तमा

నేను ఆలింగనం చేసి ఆశీర్వాదం ఇచ్చి మళ్లీ శివుని సమక్షానికి వచ్చాను. ఆయననే పరబ్రహ్మ—బంధనాతీత పరమ పతి—అని తెలుసుకొని నేను ఉత్తమ స్తుతిని అర్పించాను।

Verse 29

तमामन्त्र्य मया विष्णुस्साञ्जलिश्शिवयोर्मुदा । प्रशंसंस्तद्विवाहञ्च जगाम स्वालयम्परम्

ఇలా నేను గౌరవంతో అనుమతించి పంపిన తరువాత, విష్ణువు ఆనందంతో అంజలి ఘటించి శివ–పార్వతుల సమక్షంలో వారి దివ్య వివాహాన్ని ప్రశంసిస్తూ తన పరమ ధామానికి వెళ్లెను।

Verse 30

शिवोऽपि स्वगिरौ तस्थौ पार्वत्या विहरन्मुदा । सर्वे गणास्सुखं प्रापुरतीव स्वभजञ्छिवौ

శివుడు కూడా తన స్వపర్వతంపై నిలిచి పార్వతితో ఆనందంగా విహరించెను। సమస్త గణులు మహాసుఖాన్ని పొందిరి; భక్తితో శివ–పార్వతుల దివ్య దంపతిని సేవించిరి।

Verse 31

इत्येवङ्क थितस्तात शिवोद्वाहस्सुमंगलः । शोकघ्नो हर्षजनक आयुष्यो धनवर्द्धनः

ఇట్లు, ప్రియమా, భగవాన్ శివుని సుమంగళ వివాహం వర్ణించబడింది. ఇది శోకాన్ని నశింపజేస్తుంది, హర్షాన్ని కలిగిస్తుంది, ఆయుష్షును పెంపొందిస్తుంది, ధనసంపదను వృద్ధి చేస్తుంది।

Verse 32

य इमं शृणुयान्नित्यं शुचिस्तद्गतमानसः । श्रावयेद्वाथ नियमाच्छिवलोकमवाप्नुयात्

శుచిగా ఉండి మనస్సును ఇందులో లీనంచేసి దీనిని నిత్యం వినువాడు, లేదా నియమంతో పఠింపజేయువాడు—శివలోకాన్ని పొందును।

Verse 33

इदमाख्यानमाख्यातमद्भुतं मंगलायनम् । सर्वविघ्नप्रशमनं सर्वव्याधिविनाशनम्

ఈ అద్భుతమైన, మంగళప్రదమైన ఆఖ్యానం వివరించబడింది. ఇది సమస్త విఘ్నాలను శమింపజేసి, సమస్త వ్యాధులను నశింపజేస్తుంది।

Verse 34

यशस्यं स्वर्ग्यमायुष्यं पुत्रपौत्रकरम्परम् । सर्वकामप्रदं चेह भुक्तिदं मुक्तिदं सदा

ఇది యశస్సును ప్రసాదిస్తుంది, స్వర్గాన్ని ఇస్తుంది, ఆయుష్షును వృద్ధి చేస్తుంది. పుత్ర–పౌత్రుల శ్రేష్ఠ పరంపరను కలిగిస్తుంది; ఇహలోకంలోనే సమస్త కోరికలను నెరవేర్చి, నిత్యం భోగమును మరియు మోక్షమును ప్రసాదిస్తుంది.

Verse 35

अपमृत्युप्रशमनं महाशान्तिकरं शुभम् । सर्वदुस्स्वप्नप्रशमनं बुद्धिप्रज्ञादिसाधनम्

ఇది అపమృత్యువును శమింపజేస్తుంది, మహాశాంతిని ప్రసాదిస్తుంది, శుభప్రదం. సమస్త దుఃస్వప్నాలను తొలగించి, బుద్ధి–ప్రజ్ఞాది సంపాదనకు సాధనమవుతుంది.

Verse 36

शिवोत्सवेषु सर्वेषु पठितव्यम्प्रयत्नतः । शुभेप्सुभिर्जनैः प्रीत्या शिवसन्तोषकारणम्

శివుని సమస్త ఉత్సవాలలో దీనిని శ్రద్ధతో, ప్రయత్నపూర్వకంగా పఠించాలి. శుభాన్ని కోరే జనులు ప్రేమభక్తితో పఠించాలి—ఇది పరమేశ్వర శివుని సంతృప్తికి కారణమగును.

Verse 37

पठेत्प्रतिष्ठाकाले तु देवादीनां विशेषतः । शिवस्य सर्वकार्यस्य प्रारम्भे च सुप्रीतितः

దేవాదుల ప్రతిష్ఠాకాలంలో విశేషంగా దీనిని పఠించాలి; అలాగే శ్రీశివునికి సంబంధించిన ప్రతి కార్యారంభంలో భక్తితో పఠిస్తే శివుడు పరమంగా ప్రసన్నుడవుతాడు।

Verse 38

शृणुयाद्वा शुचिर्भूत्वा चरितं शिवयोश्शिवम् । सिध्यन्ति सर्वकार्याणि सत्यं सत्यं न संशयः

లేదా శుచిగా మారి శివ-పార్వతుల మంగళకరమైన చరిత్రను శ్రవణం చేయాలి; దానివల్ల అన్ని కార్యాలు సిద్ధిస్తాయి—సత్యం సత్యం, సందేహం లేదు।

Verse 55

इति श्रीशिवमहापुराणे ब्रह्मनारदसंवादे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां तृतीये पार्वतीखण्डे शिवकैलासगमनवर्णनं नाम पञ्चपञ्चाशत्तमोऽध्यायः

ఇట్లు శ్రీశివమహాపురాణంలోని బ్రహ్మ-నారద సంభాషణలో, ద్వితీయ రుద్రసంహితలోని తృతీయ పార్వతీఖండంలో ‘శివకైలాసగమనవర్ణనం’ అనే యాభై ఐదవ అధ్యాయం సమాప్తమైంది।