Adhyaya 32
Rudra SamhitaParvati KhandaAdhyaya 3265 Verses

मेना-हिमालयसंवादः (Menā’s Counsel to Himālaya; Response to Slander of Śiva)

ఈ అధ్యాయంలో ఒక వైష్ణవ బ్రాహ్మణుడు శంభువు (శివుడు) పై నింద చేస్తాడు. అది విన్న మేనా తీవ్రంగా కలతచెంది హిమాలయునితో—శైవ మహర్షుల వద్దకు వెళ్లి ప్రమాణాలతో నిజం తెలుసుకోమని చెప్పి, నిందిత రుద్రునికి కుమార్తెను ఇవ్వనని దృఢంగా ప్రకటిస్తుంది. ఆమె మాటలు వ్రతంలా కఠినమై—విషం త్రాగడం, నీటిలో దూకడం, ప్రాణత్యాగం లేదా అరణ్యగమనం వంటి స్వహానీ బెదిరింపులతో విలపిస్తూ నేలపై పడిపోతుంది. మరోవైపు విరహవేదనతో శంభువు సప్తర్షులను స్మరిస్తాడు; వారు కల్పవృక్షాలవలె వెంటనే వచ్చి, అరుంధతీ కూడా సిద్ధిలా ప్రత్యక్షమవుతుంది. ఆ తేజోమయ ఋషులను చూసి హరుడు తన జపాన్ని ఆపి సభా-సలహా దిశగా మళ్లుతాడు; నింద వల్ల వచ్చిన సంకటము, ఋషి-ప్రమాణము, గృహధర్మం–పరమసత్యం మధ్య సంఘర్షణ, దేవ-ఋషి మధ్యస్థత ఇక్కడ సూచితమవుతాయి।

Shlokas

Verse 1

ब्रह्मोवाच । ब्राह्मणस्य वचः श्रुत्वा मेनोवाच हिमालयम् । शोकेनासाधुनयना हृदयेन विदूयता

బ్రహ్ముడు పలికెను—బ్రాహ్మణుని వచనమును విని మేనా హిమాలయునితో మాటలాడెను; శోకముచే ఆమె చూపు చలించిపోయి, హృదయం అంతరంగమున దహించుచుండెను।

Verse 2

मेनोवाच । शृणु शैलेन्द्र मद्वाक्यं परिणामे सुखावहम् । पृच्छ शैववरान्सर्वान्किमुक्तं ब्राह्मणेन ह

మేన పలికెను: ఓ పర్వతరాజా, నా మాటలు వినుము, ఇవి అంతమున సుఖమును చేకూర్చును. ఆ బ్రాహ్మణుడు ఏమి చెప్పాడో శ్రేష్ఠులైన శివభక్తులందరినీ అడుగుము.

Verse 3

निन्दानेन कृता शम्भोर्वैष्णवेन द्विजन्मना । श्रुत्वा तां मे मनोऽतीव निर्विण्णं हि नगेश्वर

ఓ నగేశ్వరా, ఆ వైష్ణవ బ్రాహ్మణుడు చేసిన శంభుని నిందను విని నా మనస్సు మిక్కిలి వ్యధ చెంది విరక్తిని పొందినది.

Verse 4

तस्मै रुद्राय शैलेश न दास्यामि सुतामहम् । कुरूपशीलनम्मे हि सुलक्षणयुतां निजाम्

ఓ శైలేశా, నేను నా కుమార్తెను ఆ రుద్రునికి ఇవ్వను; ఏలయనగా అతడు కురూపి మరియు దురాచారి, కానీ నా బిడ్డ శుభ లక్షణములతో కూడినది.

Verse 5

न मन्यसे वचो चेन्मे मरिष्यामि न संशयः । त्यक्ष्यामि च गृहं सद्यो भक्षयिष्यामि वा विषम्

నీవు నా మాట వినని యెడల, నేను నిశ్చయముగా మరణింతును - ఇందులో సందేహము లేదు. నేను వెంటనే ఈ ఇంటిని వదిలివేసెదను లేదా విషమును భక్షించెదను.

Verse 6

गले बद्ध्वांबिकां रज्ज्वा यास्यामि गहनं वनम् । महाम्बुधौ मज्जयिष्ये तस्मै दास्यामि नो सुताम्

అంబికను మెడకు తాడు కట్టి నేను ఘనమైన అడవికి వెళ్తాను. మహాసముద్రంలో ఆమెను ముంచివేస్తాను; అతనికి మా కుమార్తెను ఇవ్వను.

Verse 7

इत्युक्त्वाशु तथा गत्वा मेना कोपालयं शुचा । त्यक्त्वा हारं रुदन्ती सा चकार शयनं भुवि

ఇట్లు చెప్పి మేనా శోకంతో వ్యాకులమై వెంటనే తన గదికి వెళ్లింది. హారాన్ని విడిచిపెట్టి ఏడుస్తూ నేలపై పడుకొని పోయింది.

Verse 8

एतस्मिन्नन्तरे तात शम्भुना सप्त एव ते । संस्मृता ऋषयस्सद्यो विरहव्याकुलात्मना

ఈ మధ్యలో, ఓ ప్రియుడా, విరహవేదనతో వ్యాకులహృదయుడైన శంభువు ఆ ఏడు ఋషులను వెంటనే స్మరించాడు.

Verse 9

ऋषयश्चैव ते सर्वे शम्भुना संस्मृता यदा । तदाऽऽजग्मुः स्वयं सद्यः कल्पवृक्षा इवापरे

శంభువు ఆ ఋషులందరిని స్మరించిన వెంటనే, వారు స్వయంగా తక్షణమే వచ్చారు—ఇతర కల్పవృక్షాలు ఒక్కసారిగా ప్రత్యక్షమైనట్లుగా.

Verse 10

अरुन्धती तथाऽऽयाता साक्षात्सिद्धिरिवापरा । तान्द्रष्ट्वा सूर्यसंकाशान्विजहौ स्वजपं हरः

అప్పుడు అరుంధతీ కూడా అక్కడికి వచ్చింది; సాక్షాత్తు మరో సిద్ధిలా. సూర్యసమాన కాంతిమంతులైన వారిని చూచి హరుడు (శివుడు) తన మంత్రజపాన్ని విరమించి పక్కన పెట్టెను।

Verse 11

स्थित्वाग्रे ऋषयः श्रेष्ठं नत्वा स्तुत्वा शिवं मुने । मेनिरे च तदात्मानं कृतार्थं ते तपस्विनः

ఓ మునీ! ఆ తపస్వి ఋషులు ముందర నిలిచి, శివునికి నమస్కరించి స్తుతించి, తమ ఆత్మను కృతార్థమైందని భావించారు।

Verse 12

ततो विस्मयमापन्ना नम स्कृत्य स्थिताः पुनः । प्रोचुः प्राञ्जलयस्ते वै शिवं लोकनमस्कृतम्

అప్పుడు వారు ఆశ్చర్యంతో నిండిపోయి నమస్కరించి మళ్లీ నిలిచారు; అంజలి ఘటించి, లోకములచే నమస్కృతుడైన శివునితో పలికారు।

Verse 13

ऋषय ऊचुः । सर्वोत्कृष्टं महाराज सार्वभौम दिवौकसाम् । स्वभाग्यं वर्ण्यतेऽस्माभिः किं पुनस्सकलोत्तमम्

ఋషులు పలికిరి— ఓ మహారాజా! దేవలోకానికి సార్వభౌమా! మేము మా పరమ భాగ్యాన్నే సర్వోత్తమమని వర్ణిస్తున్నాము; మరి సమస్తములో శ్రేష్ఠమైనదాని గురించి చెప్పడం ఎంత గొప్పదో!

Verse 14

तपस्तप्तं त्रिधा पूर्वं वेदाध्ययनमुत्तमम् । अग्नयश्च हुताः पूर्वं तीर्थानि विविधानि च

పూర్వం నేను త్రివిధంగా తపస్సు చేసితిని; వేదాల ఉత్తమ అధ్యయనమును కూడా ఆచరించితిని. ముందుగా యజ్ఞాగ్నులకు విధివిధానంగా ఆహుతులు సమర్పించితిని, నానావిధ తీర్థములను కూడా సేవించితిని.

Verse 15

वाङ्मनःकायजं किंचित्पुण्यं स्मरणसम्भवम् । तत्सर्वं संगतं चाद्य स्मरणानुग्रहात्तव

వాక్కు, మనస్సు, శరీరం ద్వారా స్మరణమునుండి పుట్టిన కొద్దిపాటి పుణ్యమేదైనా, అది అంతా నేడు నీ స్మరణానుగ్రహం వలన సమకూరి పరిపూర్ణమైంది.

Verse 16

यो वै भजति नित्यं त्वां कृतकृत्यो भवेन्नरः । किं पुण्यं वर्ण्यते तेषां येषां च स्मरणं तव

ఎవడు నిత్యం నిన్ను భజిస్తాడో, ఆ మనిషి కృతకృత్యుడవుతాడు. ఎవరి హృదయంలో నీ స్మరణ నిలిచివుంటుందో, వారి పుణ్యాన్ని ఎలా వర్ణించగలం?

Verse 17

सर्वोत्कृष्टा वयं जाताः स्मरणात्ते सदाशिव । मनोरथपथं नैव गच्छसि त्वं कथंचन

ఓ సదాశివా, నీ స్మరణ మాత్రముచేతనే మేము అత్యుత్కృష్టులమయ్యాము; అయినా నీవు ఏ విధంగానూ మా మనోరథాల మార్గంలో నడవవు—లోకిక కోరికలకు లోబడవు।

Verse 18

वामनस्य फलं यद्वज्जन्मान्धस्य दृशौ यथा । वाचालत्वञ्च मूकस्य रंकस्य निधिदर्शनम्

ఈ ఫలం అట్లాంటిది—బొద్దువాడు సంపూర్ణ కాయం పొందినట్లుగా, జన్మాంధుడు చూపు పొందినట్లుగా, మూగవాడు వాక్చాతుర్యం పొందినట్లుగా, దరిద్రుడు నిధిని దర్శించినట్లుగా।

Verse 19

पङ्गोर्गिरिवराक्रान्तिर्वन्ध्यायः प्रसवस्तथा । दर्शनं भवतस्तद्वज्जातं नो दुर्लभं प्रभो

ప్రభో! లంగడివాడికి మహాపర్వతాన్ని దాటడం, వంధ్య స్త్రీకి ప్రసవం కలగడం ఎంత దుర్లభమో, అలాగే మీ దివ్య దర్శనం సాధారణంగా అత్యంత దుర్లభం; కాని మీ కృపవల్ల, స్వామీ, అది మాకు దుర్లభంగా లేదు।

Verse 20

अद्य प्रभृति लोकेषु मान्याः पूज्या मुनीश्वराः । जातास्ते दर्शनादेव स्वमुच्चैः पदमाश्रिताः

ఈ రోజు నుంచే ఆ మునీశ్వరులు లోకాలలో గౌరవనీయులుగా, పూజనీయులుగా అయ్యారు. మీ దర్శనమాత్రంతోనే వారు తమ ఉన్నత స్థితిని పొందీ పరమ స్థానాన్ని ఆశ్రయించారు।

Verse 21

अत्र किं बहुनोक्तेन सर्व था मान्यतां गताः । दर्शनात्तव देवेश सर्वदेवेश्वरस्य हि

ఇక్కడ ఎక్కువగా చెప్పాల్సిన అవసరం ఏముంది? ఓ దేవేశా, సర్వదేవేశ్వరా, నీ దర్శనమాత్రంతోనే సమస్తమూ సంపూర్ణంగా గౌరవింపబడి అంగీకరింపబడుతుంది.

Verse 22

पूर्णानां किञ्च कर्तव्यमस्ति चेत्परमा कृपा । सदृशं सेवकानां तु देयं कार्यं त्वया शुभम्

ఇప్పటికే పరిపూర్ణులైనవారికీ ఏదైనా చేయవలసి మిగిలి ఉంటే, అది పరమ కృపే. కాబట్టి సేవకులకు తగిన శుభకార్యమును, యోగ్యమైన వరమును/దానమును మీరు దయచేసి ప్రసాదించండి.

Verse 23

ब्रह्मोवाच । इत्येवं वचनं श्रुत्वा तेषां शम्भुर्महेश्वरः । लौकिकाचारमाश्रित्य रम्यं वाक्यमुपाददे

బ్రహ్మా అన్నాడు: వారి మాటలు ఇలా విని, శంభు మహేశ్వరుడు లోకాచార మర్యాదను ఆశ్రయించి, మధురమైన మనోహర వాక్యంతో వారికి ప్రత్యుత్తరం ఇచ్చాడు.

Verse 24

शिव उवाच । ऋषयश्च सदा पूज्या भवन्तश्च विशेषतः । युष्माकं कारणाद्विप्राः स्मरणं च मया कृतम्

శివుడు అన్నాడు: ఋషులు ఎల్లప్పుడూ పూజనీయులు; మీరైతే, ఓ విప్రులారా, మరింత విశేషంగా పూజ్యులు. మీ కారణంగానే, ఓ ద్విజులారా, నేను ఈ విషయాన్ని స్మరించాను.

Verse 25

ममावस्था भवद्भिश्च ज्ञायते ह्युपकारिका । साधनीया विशेषेण लोकानां सिद्धिहेतवे

నా స్థితి మీ అందరికీ తెలిసినదే; అది నిజంగా ఉపకారకమైనది. ప్రజల సిద్ధికి కారణమగునట్లు దానిని విశేష శ్రద్ధతో సాధించవలెను.

Verse 26

देवानां दुःखमुत्पन्नं ता रकात्सुदुरात्मनः । ब्रह्मणा च वरौ दत्तः किं करोमि दुरासदः

ఆ దుష్టుడు తారకుని వల్ల దేవతలకు మహా దుఃఖం కలిగింది. బ్రహ్మ అతనికి వరాలు ఇచ్చాడు; అటువంటి దుర్జేయుని ఎదుట నేను ఏమి చేయగలను?

Verse 27

मूर्तयोऽष्टौ च याः प्रोक्ता मदीयाः परमर्षयः । तास्सर्वा उपकाराय न तु स्वार्थाय तत्स्फुटम्

ఓ పరమర్షులారా, నా అని చెప్పబడిన ఎనిమిది మూర్తులు అన్నీ జీవుల హితార్థమే; స్పష్టంగా, అవి స్వార్థం కోసం కావు.

Verse 28

तथा च कर्तुकामोहं विवाहं शिवया सह । तया वै सुतपस्तप्तं दुष्करं परमर्षिभिः

అలా శివునితో వివాహం జరగాలని కోరుతూ, శివప్రాప్తి కోసం ఆమె ఘోర తపస్సు చేసింది—అది పరమర్షులకు కూడా దుష్కరం.

Verse 29

तस्यै परं फलं देयमभीष्टं तद्धितावहम् । एतादृशः पणो मे हि भक्तानन्दप्रदः स्फुटम्

ఆమెకు పరమ ఫలాన్ని నిశ్చయంగా ప్రసాదించాలి—ఆమె నిజ హితాన్ని కలిగించే అభీష్ట వరం. ఎందుకంటే ఇదే నా ప్రతిజ్ఞ; నేను భక్తులకు స్పష్టంగా ఆనందాన్ని ప్రసాదిస్తాను.

Verse 30

पार्वतीवचनाद्भिक्षुरूपो यातो गिरेर्गृहम् । अहं पावितवान्कालीं यतो लीलाविशारदः

పార్వతి వచనమునుబట్టి నేను భిక్షుక రూపం ధరించి గిరి గృహానికి వెళ్లాను. లీలలో నిపుణుడనై నేను కాళీని పవిత్రం చేశాను.

Verse 31

मां ज्ञात्वा तौ परं ब्रह्म दम्पती परभक्तितः । दातुकामावभूतां च स्वसुतां वेदरीतितः

నన్ను పరబ్రహ్మగా తెలుసుకొని, ఆ దంపతులు పరమభక్తితో, వేదవిధి ప్రకారం తమ కుమార్తెను దానం (వివాహార్థం) చేయాలని ఉత్సుకులయ్యారు।

Verse 32

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायान्तृतीये पार्वतीखण्डे सप्तर्ष्यागमनवर्णनं नाम द्वात्रिंशोऽध्यायः

ఇట్లు శ్రీ శివమహాపురాణంలోని రెండవ భాగమైన రుద్రసంహితలో, మూడవ విభాగమైన పార్వతీఖండంలో ‘సప్తర్షుల ఆగమన వర్ణనం’ అనే ముప్పై రెండవ అధ్యాయం సమాప్తమైంది।

Verse 33

तच्छ्रुत्वा तौ सुनिर्विण्णो तद्धीनौ संबभूवतुः । स्वकन्यां नेच्छतो दातुं मह्यं हि मुनयोऽधुना

అది విని వారు ఇద్దరూ అత్యంత నిరాశచెంది, అసహాయస్థితికి చేరారు. వారు మనసులో—“ఇప్పుడు మునులు నాకు తమ స్వకన్యను ఇవ్వదలచుకోరు” అని భావించారు.

Verse 34

तस्माद्भवन्तो गच्छन्तु हिमाचलगृहं ध्रुवम् । तत्र गत्वा गिरिवरं तत्पत्नीञ्च प्रबोधय

కాబట్టి మీరు అందరూ నిశ్చయంగా హిమాచలుని గృహానికి వెళ్లండి. అక్కడికి వెళ్లి గిరిరాజు హిమాచలుని మరియు ఆయన భార్యను ప్రబోధించి (సూచించి) లేపండి.

Verse 35

कथनीयं प्रयत्नेन वचनं वेदसम्मितम् । सर्वथा करणीयन्तद्यथा स्यात्कार्य्यमुत्तमम्

ప్రయత్నంతో వేదసమ్మతమైన వాక్యమే పలకాలి. అలాగే ఆ బోధను అన్ని విధాల ఆచరించాలి, అప్పుడు కార్యం అత్యుత్తమంగా సిద్ధిస్తుంది.

Verse 36

उद्वाहं कर्तुमिच्छामि तत्पुत्र्या सह सत्तमाः । स्वीकृतस्त द्विवाहो मे वरो दत्तश्च तादृशः

హే సత్తములారా, నేను అతని కుమార్తెతో వివాహం చేయాలని కోరుతున్నాను. నాకు ద్వివివాహం స్వీకరించబడింది; అలాగే అటువంటి వరమూ ప్రసాదించబడింది.

Verse 37

अत्र किं बहुनोक्तेन बोधनीयो हिमालयः । तथा मेना च बोद्धव्या देवानां स्याद्धितं यथा

ఇక్కడ ఎక్కువగా చెప్పడం ఎందుకు? హిమాలయునికి సరిగా బోధించాలి; అలాగే మేనాకూ అర్థమయ్యేలా చేయాలి—దేవతల హితం కలగునట్లు.

Verse 38

भवद्भिः कल्पितो यो वै विधिस्स्यादधिकस्ततः । भवताञ्चैव कार्य्यं तु भवन्तः कार्य्यभागिनः

మీరు రూపొందించిన విధానం నిశ్చయంగా ఇతర వాటికన్నా శ్రేష్ఠమై ఉంటుంది. అలాగే ఈ కార్యాన్ని మీరే నిర్వహించాలి, ఎందుకంటే మీరు ఈ కర్మలో హక్కుదారులూ భాగస్వాములూ.

Verse 39

ब्रह्मोवाच । इत्येवं वचनं श्रुत्वा मुनयस्तेऽमलाशयाः । आनन्दं लेभिरे सर्वे प्रभुणानुग्रहीकृताः

బ్రహ్ముడు పలికెను—ఆ వచనాన్ని విని నిర్మలహృదయులైన ఆ మునులు ప్రభువు కృపచేత అనుగ్రహింపబడి అందరూ పరమానందాన్ని పొందిరి।

Verse 40

वयं धन्या अभूवंश्च कृतकृत्याश्च सर्वथा । वंद्या याताश्च सर्वेषां पूजनीया विशेषतः

మేము ధన్యులమయ్యాము; సర్వథా కృతకృత్యులమయ్యాము. మేము అందరికీ వందనీయులమయ్యాము—విశేషముగా పూజనీయులమయ్యాము.

Verse 41

ब्रह्मणा विष्णुना यो वै वन्द्यस्सर्वार्थसाधकः । सोस्मान्प्रेषयते प्रेष्यान्कार्ये लोकसुखावहे

బ్రహ్మా విష్ణువులచేత కూడ వందింపబడువాడు, సమస్త శుభార్థములను సాధించువాడు—ఆయనే మమ్మును తన సేవకులుగా భావించి, లోకసుఖకరమైన కార్యమునకు పంపుచున్నాడు.

Verse 42

अयं वै जगतां स्वामी पिता सा जननी मता । अयं युक्तश्च सम्बन्धो वर्द्धतां चन्द्रवत्सदा

ఈయనే జగత్తుల స్వామి—తండ్రి; ఆమె (దేవి) జననిగా భావింపబడుచున్నది. వీరిద్దరి ఈ యుక్తమైన ధర్మ్య సంబంధము చంద్రునివలె నిత్యము వర్ధిల్లుగాక.

Verse 43

ब्रह्मोवाच । इत्युक्त्वा ह्यृषयो दिव्या नमस्कृत्य शिवं तदा । गता आकाशमार्गेण यत्रास्ति हिमवत्पुरम्

బ్రహ్ముడు పలికెను—ఇట్లు చెప్పి ఆ దివ్య ఋషులు అప్పుడు శ్రీశివునికి నమస్కరించి, ఆకాశమార్గమున హిమవానుని నగరమున్న చోటికి వెళ్లిరి।

Verse 44

दृष्ट्वा तां च पुरं दिव्या मृषयस्तेऽतिविस्मिताः । वर्णयन्तश्च स्वं पुण्यमब्रुवन्वै परस्परम्

ఆ దివ్య నగరాన్ని చూచి ఆ ఋషులు అత్యంత ఆశ్చర్యపడ్డారు. తమ తమ పుణ్యాన్ని వర్ణించుకొంటూ పరస్పరం మాటలాడిరి।

Verse 45

ऋषय ऊचुः । पुण्यवन्तो वयं धन्या दृष्ट्वैतद्धिमव त्पुरम् । यस्मादेवंविधे कार्य्ये शिवेनैव नियोजिताः

ఋషులు పలికిరి—హిమవంతుని ఈ నగరాన్ని దర్శించినందుకు మేము పుణ్యవంతులం, ధన్యులం; ఎందుకంటే ఇలాంటి పవిత్ర కార్యంలో మమ్మల్ని స్వయంగా శ్రీశివుడే నియమించాడు.

Verse 46

अलकायाश्च स्वर्गाच्च भोगवत्यास्तथा पुनः । विशेषेणामरावत्या दृश्य ते पुरमुत्तमम्

అలకా, స్వర్గం, భోగవతీతో పోల్చినప్పటికీ—ప్రత్యేకంగా అమరావతితో పోల్చినా—నీ ఈ పరమోత్తమ పురము అన్నిటికన్నా మిన్నగా ప్రకాశిస్తూ కనిపిస్తుంది.

Verse 47

सुगृहाणि सुरम्याणि स्फटिकैर्विविधैर्वरैः । मणिभिर्वा विचित्राणि रचितान्यङ्गणानि च

అక్కడ సుందరమైన, అత్యంత రమ్యమైన గృహాలు ఉన్నాయి; అవి అనేక రకాల ఉత్తమ స్ఫటికాలతో నిర్మించబడ్డవి. అలాగే వివిధ కాంతిమంతమైన మణులతో అలంకరించబడిన విచిత్ర అంగణాలూ ఉన్నాయి.

Verse 48

सूर्यकान्ताश्च मणयश्चन्द्रकान्तास्तथैव च । गृहे गृहे विचित्राश्च वृक्षात्स्वर्गसमुद्भवाः

అక్కడ సూర్యకాంత మణులు, అలాగే చంద్రకాంత మణులూ ఉన్నాయి; ఆ స్వర్గోద్భవ వృక్షం నుండి పుట్టిన విచిత్రమైన, బహురంగుల దివ్య నిధులు ప్రతి ఇంటిలోనూ ఉన్నాయి.

Verse 49

तोरणानां तथा लक्ष्मीर्दृश्यते च गृहेगृहे । विविधानि विचित्राणि शुकहंसैर्विमानकैः

ప్రతి ఇంటిలో తోరణాలతో కూడిన మంగళకరమైన లక్ష్మీశోభ కనిపించింది; అలాగే చిలుకలు, హంసల రూపాలతో అలంకరించబడిన నానావిధ విచిత్ర విమానాలూ ఉన్నాయి.

Verse 50

वितानानि विचित्राणि चैलवत्तोरणैस्सह । जलाशयान्यनेकानि दीर्घिका विविधाः स्थिताः

అక్కడ అనేక విచిత్రమైన విస్తారాలు ఉండెను, వస్త్రంలాంటి తోరణాలు, ద్వారాలతో కూడి; అలాగే అనేక జలాశయాలు—వివిధ రకాల దీర్ఘికలు, చెరువులు అంతటా ఏర్పాటై ఉండెను।

Verse 51

उद्यानानि विचित्राणि प्रसन्नैः पूजितान्यथ । नराश्च देवतास्सर्वे स्त्रियश्चाप्सरसस्तथा

అక్కడ అనేకవర్ణాలతో విరాజిల్లే విచిత్రమైన ఉద్యానాలు ఉండి, ఆనందహృదయాలతో పూజింపబడుతున్నాయి. ఆ పవిత్ర దృశ్యంలో మనుష్యులు, సమస్త దేవతలు, స్త్రీలు—అప్సరసలు కూడా—ఉపస్థితులయ్యారు.

Verse 52

कर्मभूमौ याज्ञिकाश्च पौराणास्स्वर्गकाम्यया । कुर्वन्ति ते वृथा सर्वे विहाय हिमवत्पुरम्

ఈ కర్మభూమిలో యజ్ఞకర్తలు, పురాణపాఠకులు స్వర్గకాంక్షతో ప్రేరితులై, హిమవత్‌పురం (శివ-పార్వతుల పవిత్ర ధామం) విడిచిపెడితే, వారి సమస్త కర్మలు వ్యర్థమవుతాయి.

Verse 53

यावन्न दृष्टमेतच्च तावत्स्वर्गपरा नराः । दृष्ट्रमेतद्यदा विप्राः किं स्वर्गेण प्रयोजनम्

ఇది (శివతత్త్వం) ప్రత్యక్షంగా దర్శించబడని వరకు మనుష్యులు స్వర్గాసక్తులై ఉంటారు. కానీ ఓ విప్రులారా, ఇది నిజంగా దర్శనమైనప్పుడు స్వర్గంతో ఏమి ప్రయోజనం?

Verse 54

ब्रह्मोवाच । इत्येवमृषिवर्य्यास्ते वर्णयन्तः पुरश्च तत् । गता हैमालयं सर्वे गृहं सर्वसमृद्धिमत्

బ్రహ్మా పలికెను—ఇలా ఆ శ్రేష్ఠ ఋషులు ముందుకు సాగుతూ ఆ విషయాన్ని వర్ణించుచుండిరి. అనంతరం వారు అందరూ హిమాలయానికి, సమస్త సమృద్ధులతో నిండిన ఆ గృహానికి చేరిరి.

Verse 55

तान्द्रष्ट्वा सूर्यसंकाशान् हिमवान्विस्मितोऽब्रवीत् । दूरादाकाशमार्गस्थान्मुनीन्सप्त सुतेजसः

సూర్యునివలె ప్రకాశించే ఆ మునులను చూచి హిమవాన్ ఆశ్చర్యంతో పలికెను. దూరం నుండే ఆకాశమార్గమున నిలిచిన ఏడు మహాతేజస్సుగల ఋషులను అతడు చూచెను.

Verse 56

हिमवानुवाच । सप्तैते सूर्य्यसंकाशाः समायांति मदन्तिके । पूजा कार्य्या प्रयत्नेन मुनीनां च मयाधुना

హిమవాన్ పలికెను—సూర్యసమాన తేజస్సుగల ఈ ఏడు ఋషులు నా సమీపమునకు వస్తున్నారు. కనుక నేను ఇప్పుడు వారిని యత్నపూర్వకంగా పూజించెదను.

Verse 57

वयं धन्या गृहस्थाश्च सर्वेषां सुखदायिनः । येषां गृहे समायान्ति महात्मानो यदीदृशाः

మేము గృహస్థులు ధన్యులము; అందరికీ సుఖదాయకులమగుదుము. ఎందుకంటే ఇలాంటి మహాత్ములు మా ఇంటికి వచ్చుచున్నారు.

Verse 58

ब्रह्मोवाच । एतस्मिन्नन्तरे चैवाकाशादेत्य भुवि स्थितान् । सन्मुखे हिमवान्दृष्ट्वा ययौ मानपुरस्सरम्

బ్రహ్మ పలికెను—అంతలో అతడు ఆకాశమునుండి దిగివచ్చి భూమిపై నిలిచినవారియొద్దకు చేరెను. ఎదురుగా హిమవానును చూచి, అతనికి గౌరవమిచ్చి ముందువరుసలో ఉంచి ముందుకు సాగెను.

Verse 59

कृतांजलिर्नतस्कन्धः सप्तर्षीन्सुप्रणम्य सः । पूजां चकार तेषां वै बहुमानपुरस्सरम्

అంజలి ఘటించి భుజాలు వంచి అతడు సప్తర్షులకు శ్రద్ధతో నమస్కరించెను. అనంతరం మహా గౌరవంతో వారి పూజను విధివిధానంగా నిర్వహించెను.

Verse 60

हितास्सप्तर्षयस्ते च हिमवन्तन्नगेश्वरम् । गृहीत्वोचुः प्रसन्नास्या वचनं मङ्गलालयम्

అప్పుడు హితకరులైన ఆ సప్తర్షులు ప్రసన్న ముఖాలతో పర్వతాధిపతి హిమవంతుని ఆశ్రయించి, మంగళమయమైన వచనములు పలికిరి।

Verse 61

यथाग्रतश्च तान्कृत्वा धन्या मम गृहाश्रमः । इत्युक्त्वासनमानीय ददौ भक्तिपुरस्सरम्

వారిని యథావిధిగా ముందర కూర్చోబెట్టి ఆమె—“ధన్యమైంది నా గృహాశ్రమము” అని చెప్పి, ఆసనం తెచ్చి భక్తిని ముందుంచి సమర్పించెను।

Verse 62

आसनेषूपविष्टेषु तदाज्ञप्तस्स्वयं स्थितः । उवाच हिमवांस्तत्र मुनीञ्ज्योतिर्मयास्तदा

మునులు ఆసనములపై కూర్చున్న తరువాత, ఆజ్ఞ ప్రకారం తానే నిలిచి, హిమవంతుడు ఆధ్యాత్మిక తేజస్సుతో ప్రకాశించే మునులను అక్కడ సంభోదించి పలికెను।

Verse 63

हिमालय उवाच । धन्यो हि कृतकृत्योहं सफलं जीवित मम । लोकेषु दर्शनीयोहं बहुतीर्थसमो मतः

హిమాలయుడు పలికెను—“నిజంగా నేను ధన్యుడను; నేను కృతకృత్యుడను, నా జీవితం సఫలమైంది. లోకాలలో నేను దర్శనీయుడను, అనేక తీర్థములకు సమానుడనని భావించబడుతున్నాను।”

Verse 64

यस्माद्भवन्तो मद्गेहमागता विष्णुरूपिणः । पूर्णानां भवतां कार्य्यं कृपणानां गृहेषु किम्

మీరు విష్ణురూపంగా నా గృహానికి వచ్చారు; మీరు స్వయంపూర్ణులు—మా వంటి దీనుల ఇళ్లతో మీకు ఏ పని ఉంటుంది?

Verse 65

तथापि किञ्चित्कार्यं च सदृशं सेवकस्य मे । कथनीयं सुदयया सफलं स्याज्जनुर्मम

అయినా, మీ సేవకుడైన నాకు తగిన కొంత కార్యం ఉంది. కరుణతో దానిని చెప్పండి, నా జన్మ ఫలవంతమగునట్లు.

Frequently Asked Questions

Menā reacts to a brāhmaṇa’s sectarian slander of Śiva and refuses the match; meanwhile Śiva, in separation, summons seven ṛṣis and Arundhatī arrives—setting up a sage-mediated resolution.

The episode encodes a Śaiva ethic: truth about Śiva is not determined by social rumor; reliable knowledge is sought via realized authorities (ṛṣis), while separation (viraha) becomes a transformative force moving the plot toward divine union.

Śiva appears as Śambhu/Hara/Rudra (the ascetic-lord engaged in japa yet responsive to sage counsel), and Arundhatī is presented as siddhi-like—an emblem of auspicious spiritual attainment accompanying the sages.