वसन्त-प्रभावः तथा काम-उद्दीपन-वर्णनम् | Spring’s Influence and the Arousal of Kāma

Verse 1

अचेतसामपि तदा कामासक्तिरभून्मुने । सुचेतासां हि जीवानां सेति किं वर्ण्यते कथा

ఓ మునీ! ఆ సమయంలో అచేతులకైనా కామాసక్తి కలిగెను; మరి సుచేతనులైన జీవుల విషయమై ఇంకేమి చెప్పగలం—ఈ కథను ఎలా వర్ణించగలం?

Verse 2

वसंतस्य च यो धर्म्मः प्रससार स सर्वतः । तपस्थाने महेशस्यौषधिप्रस्थे मुनीश्वर

ఓ మునీశ్వరా! వసంత ఋతువின் స్వభావం సర్వత్రా వ్యాపించింది; ముఖ్యంగా మహేశ్వరుని తపస్థానమైన ఔషధిప్రస్థలో।

Verse 3

वनानि च प्रफुल्लानि पादपानां महामुने । आसन्विशेषतस्तत्र तत्प्रभावान्मुनीश्वर

ఓ మహామునీ, మునీశ్వరా! ఆ ప్రభావంతో అక్కడి వనాలు విశేషంగా వికసించెను; వృక్షలతలు అన్నీ పుష్పించెను।

Verse 4

पुष्पाणि सहकाराणामशोकवनिकासु वै । विरेजुस्सुस्मरोद्दीपकाराणि सुरभीण्यपि

అశోక వనికల్లో సహకార (మామిడి) పుష్పాలు సుగంధంతో ప్రకాశించెను; అవి సుకుమార స్మరుని (కాముని) ఉద్రేకింపజేసేవిగా నిలిచెను।

Verse 5

कैरवाणि च पुष्पाणि भ्रमराकलितानि च । बभूबुर्मदनावेशकराणि च विशेषतः

భ్రమరాలతో నిండిన శ్వేత కైరవ (కుముద) పుష్పాలు విశేషంగా హృదయాలలో మదనావేశాన్ని రేపాయి।

Verse 6

सकामोद्दीपनकरं कोकिलाकलकूजितम् । आसीदति सुरम्यं हि मनोहरमतिप्रियम्

కోకిలల మధుర కలకూజితం కామభావాన్ని ఉద్రేకింపజేసేది; ఆ దృశ్యం అత్యంత సురమ్యం, మనోహరం, చూడటానికి అతి ప్రియం।

Verse 7

भ्रमराणां तथा शब्दा विविधा अभवन्मुने । मनोहराश्च सर्वेषां कामोद्दीपकरा अपि

ఓ మునీ, భ్రమరాల నానావిధ గుంజనధ్వనులు వినిపించాయి; అవి అందరికీ మనోహరంగా, కామభావాన్ని రేపేవిగా కూడా ఉండాయి।

Verse 8

चंद्रस्य विशदा कांतिर्विकीर्णा हि समंतत । कामिनां कामिनीनां च दूतिका इव साभवत्

చంద్రుని నిర్మల ప్రకాశం అన్ని దిశలలో వ్యాపించింది; అది కాములు, కామినుల కోసం যেন దూతికలా మారింది।

Verse 9

मानिनां प्रेरणायासीत्तत्काले कालदीपिका । मारुतश्च सुखः साधो ववौ विरहिणोऽप्रियः

ఆ సమయంలో మానినులను ప్రేరేపించునట్లు ‘కాలదీపిక’ లాగా ఏదో ఉద్భవించింది; ఓ సాధూ, ఇతరులకు సుఖమైన గాలి విరహులతో ఉన్నవారికి మాత్రం అప్రీతిగా వీచింది।

Verse 10

एवं वसंतविस्तारो मदनावेशकारकः । वनौकसां तदा तत्र मुनीनां दुस्सहोऽत्यभूत्

ఇలా వసంతం విస్తరించి వికసించింది; అది మదనావేశాన్ని రేపింది. అప్పుడు అక్కడ అరణ్యవాసి మునులకు దానిని భరించడం అత్యంత దుస్సహమైంది.

Verse 12

एवं चकार स मधुस्स्वप्रभावं सुदुस्सहम् । सर्वेषा चैव जीवानां कामोद्दीपनकारकः

ఇలా మధువు తన స్వప్రభావంతో అత్యంత దుస్సహమైనదిగా మారి, సమస్త జీవులలో కామాన్ని ఉద్రేకింపజేసే కారణమయ్యాడు.

Verse 13

अकालनिमितं तात मधोर्वीक्ष्य हरस्तदा । आश्चर्य्यं परमं मेने स्वलीलात्ततनुः प्रभुः

ఓ తాత! మధువులో ఆ అకాల నిమిత్తాన్ని చూచి హరుడు దానిని పరమ ఆశ్చర్యంగా భావించాడు. స్వలీలతోనే తన దేహాన్ని ధరించిన ప్రభువు దానిని తన లీలాసూచనగా తలచాడు.

Verse 14

अथ लीलाकरस्तत्र तपः परमदुष्करम् । तताप स वशीशो हि हरो दुःखहरः प्रभुः

అప్పుడు అక్కడే లీలాకర్త అయిన ప్రభువు అత్యంత దుష్కరమైన తపస్సును ప్రారంభించాడు. సర్వవశీకర్త, దుఃఖహరుడు హరుడు, ఘోర తపస్సు ఆచరించాడు.

Verse 15

वसंते प्रसृते तत्र कामो रतिसमन्वितः । चूतं बाणं समाकृष्य स्थितस्तद्वामपार्श्वतः

వసంతం పూర్తిగా విస్తరించగా, రతితో కూడిన కామదేవుడు మామిడి మంజరి బాణాన్ని లాగి ప్రభువు ఎడమ పార్శ్వాన నిలిచెను.

Verse 16

स्वप्रभावं वितस्तार मोहयन्सकलाञ्जनान् । रत्यायुक्तं तदा कामं दृष्ट्वा को वा न मोहितः

అప్పుడు రతితో యుక్తుడైన కామదేవుడు తన ప్రభావాన్ని విస్తరించి సమస్త జనులను మోహింపజేశాడు। ఆ స్థితిలో కాముని చూచి ఎవడు మోహితుడు కాకపోతాడు?

Verse 17

एवं प्रवृत्तसुरतौ शृंगारोऽपि गणैस्सह । हावभावयुतस्तत्र प्रविवेश हरांतिकम्

ఇలా వారి ప్రేమసంయోగం సాగుతుండగా, గణులతో కూడిన శృంగారదేవుడు కూడా హావభావములు, రతిచేష్టలతో యుక్తుడై అక్కడ హరప్రభువు సన్నిధికి ప్రవేశించాడు।

Verse 18

मदनः प्रकटस्तत्र न्यवसच्चित्तगो बहिः । न दृष्टवांस्तदा शंभोश्छिद्रं येन प्रविश्यते

అక్కడ మదనుడు ప్రత్యక్షమైనప్పటికీ బయటే నిలిచాడు, తన మనస్సులోనే సంచరించాడు; ఎందుకంటే ఆ సమయంలో శంభువులో ప్రవేశించడానికి ఏ చీలికనూ అతడు చూడలేకపోయాడు।

Verse 19

यदा चाप्राप्तविवरस्तस्मिन्योगिवरे स्मरः । महादेवस्तदा सोऽभून्महाभयविमोहितः

ఆ పరమయోగిలో స్మరుడికి ఏ చీలిక దొరకనప్పుడు, ఆ క్షణమే మహాదేవుడు మహాభయంతో మోహితుడై వ్యాకులుడయ్యాడు।

Verse 20

ज्वलज्ज्वालाग्निसंकाशं भालनेत्रसमन्वितम् । ध्यानस्थं शंकरं को वा समासादयितुं क्षमः

జ్వలించే అగ్ని జ్వాలలవలె ప్రకాశించే, భాలనేత్రంతో యుక్తుడై ధ్యానస్థుడైన శంకరుని సమీపించగలవాడు ఎవరు?

Verse 21

एतस्मिन्नंतरे तत्र सखीभ्यां संयुता शिवा । जगाम शिवपूजार्थं नीत्वा पुष्पाण्यनेकशः

అదే సమయంలో అక్కడ శివా (పార్వతి) తన ఇద్దరు సఖులతో కలిసి అనేక పుష్పాలు తీసుకొని శ్రీశివపూజార్థం బయలుదేరింది।

Verse 22

पृथिव्यां यादृशं लोकैस्सौंदर्यं वर्ण्यते महत् । तत्सर्वमधिकं तस्यां पार्वत्यामस्ति निश्चितम्

భూమిపై ప్రజలు వర్ణించే మహాసౌందర్యమంతా నిశ్చయంగా పార్వతిలో ఉంది; అంతేకాదు, ఆమెలో అది మరింత అధికంగా ప్రకాశిస్తుంది।

Verse 23

आर्तवाणि सुपुष्पाणि धृतानि च तया यदा । तत्सौंदर्यं कथं वर्ण्यमपि वर्षशतैरपि

ఆమె ఋతువుకు తగిన సుందర పుష్పాలను తన చేతుల్లో ధరించినప్పుడు, ఆ సౌందర్యాన్ని ఎలా వర్ణించగలం? వందేళ్లతో కూడ కాదు।

Verse 24

यदा शिवसमीपे तु गता सा पर्वतात्मजा । तदैव शंकरो ध्यानं त्यक्त्वा क्षणमवस्थितः

పర్వతాత్మజ పార్వతి శివుని సమీపానికి వచ్చినప్పుడు, శంకరుడు వెంటనే ధ్యానాన్ని విరమించి క్షణమాత్రం స్థిరంగా నిలిచాడు।

Verse 25

तच्छिद्रं प्राप्य मदनः प्रथमं हर्षणेन तु । बाणेन हर्षयामास पार्श्वस्थं चन्द्रशेखरम्

ఆ అవకాశాన్ని పొందిన మదనుడు మొదట ఆనందాన్ని కలిగించే బాణంతో పక్కనే నిలిచిన చంద్రశేఖరుడు (శివుడు)ను హర్షింపజేయ ప్రయత్నించాడు.

Verse 26

शृंगारैश्च तदा भावैस्सहिता पार्वती हरम् । जगाम कामसाहाय्ये मुने सुरभिणा सह

ఓ మునీ, అప్పుడు శృంగార అలంకారాలతో, స్నిగ్ధ ప్రేమభావాలతో కూడిన పార్వతి, కాముని సహాయంతో, సురభితో కలిసి హరుడు (శివుడు) వద్దకు వెళ్లింది.

Verse 27

तदेवाकृष्य तच्चापं रुच्यर्थं शूलधारिणः । द्रुतं पुष्पशरं तस्मै स्मरोऽमुंचत्सुसंयतः

అదే ధనుస్సును లాగి, శూలధారి (శివుడు)లో రతి కలిగించేందుకు, సుసంయముడైన స్మరుడు వేగంగా ఆయనపై పుష్పశరాన్ని విడిచాడు.

Verse 28

यथा निरंतरं नित्यमागच्छति तथा शिवम् । तन्नमस्कृत्य तत्पूजां कृत्वा तत्पुरतः स्थिता

ఆయన (శివుడు) నిరంతరం నిత్యంగా వచ్చేవిధంగా, ఆమె కూడా శివుని సమీపించింది; ఆయనకు నమస్కరించి, ఆయన పూజ చేసి, ఆయన ఎదుట నిలిచింది.

Verse 29

सा दृष्टा पार्वती तत्र प्रभुणा गिरिशेन हि । विवृण्वती तदांगानि स्त्रीस्वभावात्सुलज्जया

అక్కడ ప్రభువు గిరీశుడు (శివుడు) పార్వతిని చూచెను. స్త్రీస్వభావజన్యమైన సౌమ్య లజ్జతో ఆమె తన అవయవాలను సర్దుకొని సంకోచంగా కప్పుకొనెను.

Verse 30

सुसंस्मृत्य वरं तस्या विधिदत्तं पुरा प्रभुः । शिवोपि वर्णयामास तदंगानि मुदा मुने

ఓ మునీ, పూర్వం విధాత బ్రహ్మ ఇచ్చిన వరాన్ని స్మరించుకొని, ప్రభువు శివుడు కూడా ఆనందంతో దాని అంశాలను (అంగాంగాలను) వివరించసాగాడు।

Verse 31

शिव उवाच । कि मुखं किं शशांकश्च किं नेत्रे चोत्पले च किम् । भ्रुकुट्यौ धनुषी चैते कंदर्पस्य महात्मनः

శివుడు పలికెను— ‘ముఖమేమి, చంద్రుడేమి? నేత్రమేమి, కమలమేమి? ఈ రెండు వంకర భ్రూవులు మహాత్ముడు కందర్పుని ధనుస్సులే.’

Verse 32

अधरः किं च बिंबं किं किं नासा शुकचंचुका । किं स्वरः कोकिलालापः किं मध्यं चाथ वेदिका

‘ఆమె అధరమేమి—బింబఫలంలా ఉందా? ఆమె నాసికేమి—చిలుక ముక్కులా ఉందా? ఆమె స్వరమేమి—కోకిల గానమా? ఆమె నడుమేమి—పవిత్ర వేదికలా ఉందా?’

Verse 33

किं गतिर्वर्ण्यते ह्यस्याः किं रूपं वर्ण्यते मुहुः । पुष्पाणि किं च वर्ण्यंते वस्त्राणि च तथा पुनः

ఆమె నడకను నిజంగా ఎలా వర్ణించగలం? ఆమె రూపాన్ని మళ్లీ మళ్లీ వర్ణించినా ఎలా సరిపోతుంది? ఆమె పుష్పాభరణాలు, అలాగే ఆమె వస్త్రాలు—ఇవన్నీ మరల మరల ఎలా వర్ణించగలం?

Verse 34

लालित्यं चारु यत्सृष्टौ तदेकत्र विनिर्मितम् । सर्वथा रमणीयानि सर्वांगानि न संशयः

సృష్టిలో ఉన్న లాలిత్యమూ సౌందర్యమూ అన్నీ ఒకేచోట సమీకరించి నిర్మించినట్టుగా ఉంది. ఆమె సర్వాంగములు అన్ని విధాలా మనోహరములు—సందేహమే లేదు.

Verse 35

अहो धन्यतरा चेयं पार्वत्यद्भुतरूपिणी । एतत्समा न त्रैलोक्ये नारी कापि सुरूपिणी

అహో! అద్భుతరూపిణి అయిన ఈ పార్వతి ఎంత ధన్యురాలు. త్రిలోకములలో ఆమెకు సమానమైన సురూపిణి మరెవ్వరు స్త్రీ లేరు।

Verse 36

सुलावण्यानिधिश्चेयमद्भुतांगानि बिभ्रती । विमोहिनी मुनीनां च महासुखविवर्द्धिनी

ఆమె సులావణ్యనిధి, అద్భుతమైన అంగములను ధరించినది. మునులను కూడ మోహింపజేయగలదు, మహాసుఖాన్ని వర్ధింపజేయునది।

Verse 37

ब्रह्मोवाच । इत्येवं वर्णयित्वा तु तदंगानि मुहुर्मुहुः । विधिदत्तवराध्यासाद्धरस्तु विरराम ह

బ్రహ్ముడు పలికెను—ఇలా ఆమె అంగములను మళ్లీ మళ్లీ వర్ణించి, విధి (బ్రహ్మ) దత్త వరమును ధ్యానించుచున్న హరుడు (శివుడు) అప్పుడు మౌనమయ్యెను।

Verse 38

हस्तं वस्त्रांतरे यावदचालयत शंकरः । स्त्रीस्वभावाच्च सा तत्र लज्जिता दूरतो गता

శంకరుడు వస్త్రపు మడతలో తన చేతిని కదిలించగా, స్త్రీ స్వభావముచేత ఆమె ఆ క్షణమే లజ్జించి దూరముగా వెళ్లిపోయింది।

Verse 39

विवृण्वती निजांगानि पश्यंती च मुहुर्मुहुः । सुवीक्षणैर्महामोदात्सुस्मिताभूच्छिवा मुने

ఓ మునీ, శివా (పార్వతి) తన అవయవాలను మళ్లీ మళ్లీ వెల్లడిస్తూ, మరల మరల మృదువైన దీర్ఘ దృష్టితో చూచి, మహానందంతో నిండిపోయి సుమధురంగా చిరునవ్వు నవ్వింది।

Verse 40

एवं चेष्टां तदा दृष्ट्वा शंभुर्मोहमुपागतः । उवाच वचनं चैवं महालीलो महेश्वरः

ఆ విధమైన ఆమె ప్రవర్తనను చూచి శంభువు క్షణమాత్రం మోహానికి లోనయ్యెను; ఆపై మహాలీలాధర మహేశ్వరుడు ఇలా పలికెను.

Verse 41

अस्या दर्शनमात्रेण महानंदो भवत्यलम् । यदालिंगनमेनस्याः कुर्य्यां किन्तु ततस्सुखम्

ఆమెను దర్శించడమే మహానందాన్ని కలిగిస్తుంది—అదే చాలును; ఆమెను ఆలింగనం చేయగలిగితే, ఆ సుఖం ఎంత అపారమో!

Verse 42

क्षणमात्रं विचार्य्येत्थं संपूज्य गिरिजां ततः । प्रबुद्धस्य महायोगी सुविरक्तो जगाविति

ఇలా క్షణమాత్రం ఆలోచించి, అనంతరం గిరిజను విధివిధానంగా పూజించి, ప్రబుద్ధుడైన మహాయోగి—సువిరక్తుడు—ఇట్లు పలికెను.

Verse 43

किं जातं चरितं चित्रं किमहं मोहमागतः । कामेन विकृतश्चाद्य भूत्वापि प्रभुरीश्वरः

నాలో ఈ విచిత్రమైన ప్రవర్తన ఏమి పుట్టింది? నేను మోహానికి ఎలా లోనయ్యాను? ప్రభువు, ఈశ్వరుడై ఉండి కూడా నేడు కామంతో వికృతుడనయ్యాను.

Verse 44

ईश्वरोहं यदीच्छेयं परांगस्पर्शनं खलु । तर्हि कोऽन्योऽक्षमः क्षुद्रः किं किं नैव करिष्यति

నేను—ఈశ్వరుడనై—పరదేహస్పర్శను కోరితే, అప్పుడు ఏ చిన్నవాడు, అశక్తుడు సంయమం పాటించగలడు? అతడు ఏమేమి చేయడు?

Verse 45

एवं वैराग्यमासाद्य पर्य्यंकासादनं च तत् । वारयामास सर्वात्मा परेशः किं पतेदिह

ఇలా వైరాగ్యాన్ని పొందీ, శయ్యపై పడినట్లైన ఆ సంకల్పాన్ని చేసికొని, సర్వాత్ముడైన పరమేశ్వరుడు శివుడు దానిని ఆపివేశాడు—“ఇది ఇక్కడ ఎందుకు పతించి నాశనమవాలి?” అని భావిస్తూ.