Dāruvana-parīkṣā: Śaṅkara’s Test and the Linga’s Ritual-Theological Grounding

Verse 1

ऋषय ऊचुः । सूत जानासि सकलं वस्तु व्यासप्रसादतः । तवाज्ञातं न विद्येत तस्मात्पृच्छामहे वयम्

ఋషులు పలికిరి—ఓ సూతా, వ్యాసుని అనుగ్రహంతో నీవు ఈ సమస్త విషయాన్ని తెలుసుకున్నావు. నీకు తెలియనిది ఏదీ లేదు; అందుచేత మేము నిన్ను ప్రశ్నిస్తున్నాము।

Verse 2

लिंगं च पूज्यते लोके तत्त्वया कथितं च यत् । तत्तथैव न चान्यद्वा कारणं विद्यते त्विह

ఈ లోకంలో లింగం పూజింపబడుతుంది, దాని తత్త్వాన్ని నీవు చెప్పినట్లే అది సత్యం; ఇక్కడ ఆ సత్యం తప్ప మరొక కారణం లేదు।

Verse 3

बाणरूपा श्रुता लोके पार्वती शिववल्लभा । एतत्किं कारणं सूत कथय त्वं यथाश्रुतम्

లోకంలో శివప్రియ అయిన దేవి పార్వతి బాణరూపం ధరించిందని వినబడుతోంది. ఓ సూతా, దీనికి కారణం ఏమిటి? నీవు విన్నట్లే చెప్పుము।

Verse 4

सूत उवाच । कल्पभेदकथा चैव श्रुता व्यासान्मया द्विजाः । तामेव कथयाम्यद्य श्रूयतामृषिसत्तमाः

సూతుడు అన్నాడు—ఓ ద్విజ ఋషులారా, వ్యాసుని నుండి నేను కల్పభేదకథను విన్నాను. అదే కథను నేడు వివరిస్తాను; ఓ ఋషిశ్రేష్ఠులారా, వినండి।

Verse 5

पुरा दारुवने जातं यद्वृत्तं तु द्विजन्मनाम् । तदेव श्रूयतां सम्यक् कथयामि कथाश्रुतम्

పూర్వం దారువనంలో ద్విజుల విషయంలో జరిగిన వృత్తాంతాన్ని జాగ్రత్తగా వినండి. పరంపరగా వినబడినట్లే దానిని నేను సక్రమంగా వివరిస్తాను.

Verse 6

दारुनामवनं श्रेष्ठं तत्रासन्नृषिसत्तमाः । शिवभक्तास्सदा नित्यं शिवध्यानपरायणाः

దారునామవనం శ్రేష్ఠమైన అరణ్యం; అక్కడ ఋషిశ్రేష్ఠులు నివసించేవారు. వారు సదా శివభక్తులు, నిత్యం శివధ్యానంలో పరాయణులు.

Verse 7

त्रिकालं शिवपूजां च कुर्वंति स्म निरन्तरम् । नानाविधैः स्तवैर्दिव्यैस्तुष्टुवुस्ते मुनीश्वराः

వారు నిరంతరం త్రికాల శివపూజను నిర్వహించేవారు. నానావిధ దివ్య స్తోత్రాలతో ఆ మునీశ్వరులు పదేపదే స్తుతించేవారు.

Verse 8

ते कदाचिद्वने यातास्समिधाहरणाय च । सर्वे द्विजर्षभाश्शैवाश्शिवध्यानपरायणाः

ఒకసారి వారు సమిధలను తెచ్చేందుకు అరణ్యంలోకి వెళ్లారు. ఆ ద్విజశ్రేష్ఠులందరూ శైవులు, శివధ్యానంలో పూర్తిగా పరాయణులు.

Verse 9

एतस्मिन्नंतरे साक्षाच्छंकरो नील लोहितः । विरूपं च समास्थाय परीक्षार्थं समागतः

అదే సమయంలో సాక్షాత్తు నీలలోహిత స్వరూపుడైన శంకరుడు ప్రత్యక్షమయ్యాడు. పరీక్షార్థంగా విరూపమైన వేషం ధరించి అక్కడికి వచ్చాడు.

Verse 10

दिगम्बरोऽतितेजस्वी भूतिभूषणभूषितः । स चेष्टामकरोद्दुष्टां हस्ते लिंगं विधारयन्

దిగంబరుడై, అత్యంత తేజస్సుతో, విభూతి-భూషణంతో అలంకృతుడై, చేతిలో లింగాన్ని ధరించి అతడు దుష్టమైన, కలత కలిగించే చర్యను చేశాడు।

Verse 11

मनसा च प्रियं तेषां कर्तुं वै वनवासिनाम् । जगाम तद्वनं प्रीत्या भक्तप्रीतो हरः स्वयम्

అడవివాసులకు ప్రియమయ్యే కార్యం చేయాలని మనసులో కోరుతూ, భక్తులపై ప్రేమతో ప్రసన్నుడైన హరుడు (శివుడు) స్వయంగా ఆనందంతో ఆ వనానికి వెళ్లాడు।

Verse 12

तं दृष्ट्वा ऋषिपत्न्यस्ताः परं त्रासमुपागताः । विह्वला विस्मिताश्चान्यास्समाजग्मुस्तथा पुनः

అతనిని చూసి ఋషుల భార్యలు తీవ్రమైన భయానికి లోనయ్యారు; కొందరు వణికిపోయి కలవరపడ్డారు, మరికొందరు ఆశ్చర్యంతో మళ్లీ గుంపుగా చేరారు।

Verse 13

अलिलिंगुस्तथा चान्याः करं धृत्या तथापराः । परस्परं तु संघर्षात्संमग्नास्ताः स्त्रियस्तदा

అప్పుడు కొందరు స్త్రీలు ఒకరినొకరు ఆలింగనం చేసుకున్నారు, మరికొందరు చేతులు పట్టుకున్నారు; పరస్పర తోపులాటలో వారు ఆ క్షణం పూర్తిగా కలవరంలో మునిగిపోయారు।

Verse 14

एतस्मिन्नेव समये ऋषिवर्याः समागमन् । विरुद्धं तं च ते दृष्ट्वा दुःखिताः क्रोधमूर्च्छिताः

అదే సమయంలో శ్రేష్ఠ ఋషులు అక్కడికి వచ్చారు. ఆ విరోధాన్ని చూచి వారు దుఃఖించి, క్రోధావేశంతో మూర్ఛితులయ్యారు.

Verse 15

तदा दुःखमनुप्राप्ताः कोयं कोयं तथाऽबुवन् । समस्ता ऋषयस्ते वै शिवमायाविमोहिताः

అప్పుడు వారు దుఃఖంతో నిండిపోయి పదేపదే—“ఇతడు ఎవరు? ఇతడు ఎవరు?” అని అన్నారు; ఎందుకంటే వారందరూ భగవాన్ శివుని మాయచే విమోహితులయ్యారు.

Verse 16

यदा च नोक्तवान्किंचित्सोवधूतो दिगम्बरः । ऊचुस्तं पुरुषं भीमं तदा ते परमर्षयः

ఆ దిగంబర అవధూత ఏమీ పలకనప్పుడు, ఆ పరమ ఋషులు ఆ భయంకర పురుషునిని ఉద్దేశించి పలికారు.

Verse 17

त्वया विरुद्धं क्रियते वेदमार्ग विलोपि यत् । ततस्त्वदीयं तल्लिंगं पततां पृथिवीतले

నీకు విరోధంగా వేదమార్గాన్ని నాశనం చేసే కార్యం చేయబడింది; అందుచేత నీకు చెందిన ఆ లింగం భూమితలంపై పడుగాక।

Verse 18

सूत उवाच । इत्युक्ते तु तदा तैश्च लिंगं च पतितं क्षणात् । अवधूतस्य तस्याशु शिवस्याद्भुतरूपिणः

సూతుడు పలికెను—వారు అలా చెప్పగానే, ఆ క్షణంలోనే అద్భుతరూపుడైన అవధూత పరమేశ్వర శివునికి చెందిన ఆ లింగం వెంటనే పడిపోయింది।

Verse 19

तल्लिंगं चाग्निवत्सर्वं यद्ददाह पुरा स्थितम् । यत्रयत्र च तद्याति तत्रतत्र दहेत्पुनः

అగ్నివలె జ్వలించిన ఆ లింగము పూర్వము ఎదుట నిలిచిన సమస్తమును దహించెను. అది ఎక్కడెక్కడికి పోయినదో అక్కడక్కడ మళ్లీ మళ్లీ అన్నిటినీ కాల్చెను.

Verse 20

पाताले च गतं तश्च स्वर्गे चापि तथैव च । भूमौ सर्वत्र तद्यातं न कुत्रापि स्थिरं हि तत्

అది పాతాళమునకును పోవుచున్నది, అలాగే స్వర్గమునకును పోవుచున్నది. భూమిపై కూడా అది సర్వత్ర సంచరిస్తుంది; నిజముగా అది ఎక్కడా స్థిరంగా ఉండదు.

Verse 21

लोकाश्च व्याकुला जाता ऋषयस्तेतिदुःखिताः । न शर्म लेभिरे केचिद्देवाश्च ऋषयस्तथा

లోకములు వ్యాకులమై కలతచెందెను; ఋషులు అత్యంత దుఃఖితులయ్యిరి. ఎవరికీ శాంతి లభించలేదు—దేవులకు కూడా కాదు, అలాగే ఋషులకు కూడా కాదు.

Verse 22

न ज्ञातस्तु शिवो यैस्तु ते सर्वे च सुरर्षयः । दुःखिता मिलिताश्शीघ्रं ब्रह्माणं शरणं ययुः

శ్రీశివుని గుర్తించని ఆ దేవర్షులందరు దుఃఖితులయ్యిరి. వారు వెంటనే కూడి, శీఘ్రముగా బ్రహ్మదేవుని శరణు పొందుటకు వెళ్లిరి.

Verse 23

तत्र गत्वा च ते सर्वे नत्वा स्तुत्वा विधिं द्विजाः । तत्सर्वमवदन्वृत्तं ब्रह्मणे सृष्टिकारिणे

అక్కడికి వెళ్లి ఆ ద్విజ ఋషులందరు విధి (బ్రహ్మదేవుని)కు నమస్కరించి స్తుతించిరి. అనంతరం సృష్టికర్త బ్రహ్మదేవునికి జరిగిన సమస్త వృత్తాంతమును వివరించిరి.

Verse 24

ब्रह्मा तद्वचनं श्रुत्वा शिवमायाविमोहितान् । ज्ञात्वा ताञ्च्छंकरं नत्वा प्रोवाच ऋषिसत्तमान्

ఆ మాటలు విని బ్రహ్ముడు, ఋషులు శివమాయచే విమోహితులయ్యారని గ్రహించాడు. ఆపై శంకరునకు నమస్కరించి, ఆ ఋషిశ్రేష్ఠులను ఉద్దేశించి పలికెను.

Verse 25

ब्रह्मोवाच । ज्ञातारश्च भवन्तो वै कुर्वते गर्हितं द्विजाः । अज्ञातारो यदा कुर्युः किं पुनः कथ्यते पुनः

బ్రహ్ముడు పలికెను—హే ద్విజులారా, మీరు తెలిసినవారైయుండి కూడా నింద్యకర్మలు చేస్తారు. అజ్ఞానులు అలా చేస్తే మరి ఏమి చెప్పగలం?

Verse 26

विरुद्ध्यैवं शिवं देवं कुशलं कस्समीहते । मध्याह्नसमये यो वै नातिथिं च परामृशेत्

ఇలా దేవాధిదేవుడు శివునకు విరోధంగా ప్రవర్తించి ఎవడు క్షేమాన్ని ఆశించగలడు? మధ్యాహ్న సమయంలో అతిథిని యథావిధిగా గౌరవించి స్వీకరించని వాడు నిందకు పాత్రుడు అవుతాడు।

Verse 27

तस्यैव सुकृतं नीत्वा स्वीयं च दुष्कृतं पुनः । संस्थाप्य चातिथिर्याति किं पुनः शिवमेव वा

అతిథి ఆ మనిషి పుణ్యాన్ని తీసుకెళ్లి, తన పాపాన్ని అతని స్థానంలో ఉంచి వెళ్లిపోతాడు; మరి అతిథి స్వయంగా సాక్షాత్తు శివుడే అయితే ఇంకెంతగా!

Verse 28

यावल्लिंगं स्थिरं नैव जगतां त्रितये शुभम् । जायते न तदा क्वापि सत्यमेतद्वदाम्यहम्

లింగం స్థిరంగా ప్రతిష్ఠింపబడే వరకు, మూడు లోకాలలో ఎక్కడా శుభం కలుగదు; ఇదే సత్యం—నేను ప్రకటిస్తున్నాను।

Verse 29

भवद्भिश्च तथा कार्यं यथा स्वास्थ्यं भवेदिह । शिवलिंगस्य ऋषयो मनसा संविचार्य्यताम्

ఇక్కడ ఆరోగ్యం, క్షేమం నిలిచేలా మీరు అలాగే కార్యం చేయండి. ఓ ఋషులారా, శివలింగాన్ని మనసులో జాగ్రత్తగా విచారించండి.

Verse 30

सूत उवाच । इत्युक्तास्ते प्रणम्योचुर्ब्रह्माणमृषयश्च वै । किमस्माभिर्विधे कार्यं तत्कार्यं त्वं समादिश

సూతుడు అన్నాడు—ఇలా చెప్పబడిన తరువాత ఆ ఋషులు బ్రహ్మదేవునికి నమస్కరించి ఇలా అన్నారు: ఓ విధాతా, మేము ఏమి చేయాలి? చేయవలసిన కర్తవ్యాన్ని మీరు ఆజ్ఞాపించండి.

Verse 31

इत्युक्तश्च मुनीशैस्तैस्सर्वलोकपितामहः । मुनीशांस्तांस्तदा ब्रह्मा स्वयं प्रोवाच वै तदा

ఆ మహర్షులు ఇలా చెప్పగా, సమస్త లోకాల పితామహుడైన బ్రహ్మదేవుడు అప్పుడు స్వయంగా ఆ ఋషులతో మాట్లాడాడు.

Verse 32

ब्रह्मोवाच । आराध्य गिरिजां देवीं प्रार्थयन्तु सुराश्शिवम् । योनिरूपा भवेच्चेद्वै तदा तत्स्थिरतां व्रजेत्

బ్రహ్మ అన్నాడు—దేవతలు గిరిజా దేవిని ఆరాధించి పరమేశ్వరుడైన శివుని ప్రార్థించాలి. ఆమె యోనిరూపంగా ప్రత్యక్షమైతే, ఆ దివ్యప్రకటన స్థిరంగా ప్రతిష్ఠితమవుతుంది.

Verse 33

तद्विधिम्प्रवदाम्यद्य सर्वे शृणुत सत्तमाः । तामेव कुरुत प्रेम्णा प्रसन्ना सा भविष्यति

ఈ రోజు ఆ విధానాన్ని చెప్పుచున్నాను—హే సజ్జనులారా, అందరూ వినండి. అదే వ్రతాచరణను ప్రేమభక్తితో చేయండి; ఆమె నిశ్చయంగా ప్రసన్నమగును.

Verse 34

कुम्भमेकं च संस्थाप्य कृत्वाष्टदलमुत्तमम् । दूर्वायवांकुरैस्तीर्थोदकमापूरयेत्ततः

ఒక కుంభాన్ని స్థాపించి ఉత్తమ అష్టదళ (పద్మరచన) చేయాలి. తరువాత దూర్వా గడ్డి, యవాంకురాలతో కూడిన తీర్థజలంతో దానిని నింపాలి.

Verse 35

वेदमंत्रैस्ततस्तं वै कुंभं चैवाभिमंत्रयेत् । श्रुत्युक्तविधिना तस्य पूजां कृत्वा शिवं स्मरन्

ఆ తరువాత వేదమంత్రాలతో ఆ కుంభాన్ని అభిమంత్రించాలి. శ్రుతిలో చెప్పిన విధానమున దాని పూజ చేసి, అంతరంగమున శివుని స్మరించాలి.

Verse 36

तल्लिंगं तज्जलेनाभिषेचयेत्परमर्षयः । शतरुद्रियमंत्रैस्तु प्रोक्षितं शांतिमाप्नुयात्

హే పరమ ఋషులారా, అదే జలంతో ఆ లింగానికి అభిషేకం చేయాలి. శతరుద్రీయ మంత్రాలతో ప్రోక్షణమైతే శివకృపచే శాంతి లభిస్తుంది.

Verse 37

गिरिजां योनिरूपां च बाणं स्थाप्य शुभं पुनः । तत्र लिंगं च तत्स्थाप्यं पुनश्चैवाभिमंत्रयेत्

మళ్లీ శుభముగా గిరిజా యోనిరూప పీఠికను స్థాపించి, దానిపై బాణం (లింగశిల)ను ఉంచాలి. అక్కడ లింగాన్ని ప్రతిష్ఠించి, మరల మంత్రాలతో అభిమంత్రించాలి.

Verse 38

सुगन्धैश्चन्दनैश्चैव पुष्पधूपादिभिस्तथा । नैवेद्यादिकपूजाभिस्तोषयेत्परमेश्वरम्

సుగంధ ద్రవ్యాలు, చందనలేపనం, పుష్పాలు, ధూపాది సమర్పణలు మరియు నైవేద్యాది సహిత పూజలతో పరమేశ్వరుడు శివుని ప్రసన్నం చేయాలి।

Verse 39

प्रणिपातैः स्तवैः पुण्यैर्वाद्यैर्गानैस्तथा पुनः । ततः स्वस्त्ययनं कृत्वा जयेति व्याहरेत्तथा

ప్రణిపాతములతో, పుణ్యస్తవములతో, వాద్యనాదములతో మరియు భక్తిగానములతో మళ్లీ ఆరాధించాలి. అనంతరం స్వస్త్యయన విధి చేసి ‘జయ’ అని ఉచ్చరించాలి.

Verse 40

प्रसन्नो भव देवेश जगदाह्लादकारक । कर्ता पालयिता त्वञ्च संहर्ता त्वं निरक्षरः

హే దేవేశ్వరా, జగత్తుకు ఆనందం కలిగించువాడా, ప్రసన్నుడవు కావాలి. నీవే సృష్టికర్త, పాలకుడు, సంహర్త; నీవు అవినాశి, అక్షయ స్వరూపుడవు.

Verse 41

जगदादिर्जगद्योनिर्जगदन्तर्गतोपि च । शान्तो भव महेशान सर्वांल्लोकांश्च पालय

హే మహేశానా, నీవే జగత్తు ఆది, జగత్తు యోని, అలాగే జగత్తులో అంతర్గతంగా నివసించువాడవు. శాంతుడవై సమస్త లోకాలను రక్షించుము.

Verse 42

एवं कृते विधौ स्वास्थ्यं भविष्यति न संशय । विकारो न त्रिलोकेस्मिन्भविष्यति सुखं सदा

ఈ విధంగా విధి నిర్వహిస్తే నిస్సందేహంగా ఆరోగ్యం కలుగుతుంది. ఈ త్రిలోకంలో ఏ వికారం ఉండదు; సదా సుఖమే నిలుస్తుంది.

Verse 43

सूत उवाच । इत्युक्तास्ते द्विजा देवाः प्रणिपत्य पितामहम् । शिवं तं शरणं प्राप्तस्सर्वलोकसुखेप्सया

సూతుడు పలికెను—ఇలా ఉపదేశింపబడిన ఆ దేవతులవంటి ద్విజులు పితామహుడు (బ్రహ్మ)కు ప్రణమించి, సమస్త లోకాల సుఖక్షేమం కోరుతూ ఆ శివుని శరణు పొందిరి.

Verse 44

पूजितः परया भक्त्या प्रार्थितः शंकरस्तदा । सुप्रसन्नस्ततो भूत्वा तानुवाच महेश्वरः

అప్పుడు పరమ భక్తితో పూజింపబడి, హృదయపూర్వకంగా ప్రార్థింపబడిన శంకరుడు అత్యంత ప్రసన్నుడయ్యాడు; అనంతరం మహేశ్వరుడు వారితో పలికెను।

Verse 45

महेश्वर उवाच । हे देवा ऋषयः सर्वे मद्वचः शृणुतादरात् । योनिरूपेण मल्लिंगं धृतं चेत्स्यात्तदा सुखम्

మహేశ్వరుడు పలికెను—హే దేవతలారా, హే సమస్త ఋషులారా! నా వాక్యాన్ని ఆదరంతో వినండి. నా లింగం యోని-రూపంలో ప్రతిష్ఠింపబడి ధరింపబడితే, శుభసుఖం కలుగుతుంది।

Verse 46

पार्वतीं च विना नान्या लिंगं धारयितुं क्षमा । तया धृतं च मल्लिंगं द्रुतं शान्तिं गमिष्यति

పార్వతిని తప్ప మరెవ్వరూ లింగాన్ని ధరించగల సమర్థులు కారు। ఆమె ధరించినప్పుడు నా లింగం త్వరగా శాంతి, ప్రశాంతిని పొందుతుంది।

Verse 47

सूत उवाच । तच्छ्रुत्वा ऋषिभिर्देवैस्सुप्रसन्नैर्मुनीश्वराः । गृहीत्वा चैव ब्रह्माणं गिरिजा प्रार्थिता तदा

సూతుడు పలికెను—అది విని ఋషులు, దేవతలు అత్యంత సంతోషించారు. అప్పుడు గిరిజ (పార్వతి) బ్రహ్మను తోడుగా తీసుకొని ఆ సమయంలో ప్రార్థన చేసింది.

Verse 48

प्रसन्नां गिरिजां कृत्वा वृषभध्वजमेव च । पूर्वोक्तं च विधिं कृत्वा स्थापितं लिंगमुत्तमम्

గిరిజను (పార్వతి) మరియు వృషభధ్వజుడైన శివుని ప్రసన్నులుగా చేసి, ముందుగా చెప్పిన విధిని ఆచరించి, ఉత్తమమైన లింగాన్ని స్థాపించాడు.

Verse 49

मंत्रोक्तेन विधानेन देवाश्च ऋषयस्तथा । चक्रुः प्रसन्नां गिरिजां शिवं च धर्महेतवे

మంత్రోక్త విధానాన్ని అనుసరించి దేవతలూ ఋషులూ కూడా విధివిధానంగా పూజ చేశారు; దాంతో గిరిజా మరియు శివుడు ప్రసన్నులయ్యారు—ధర్మ స్థాపనార్థం।

Verse 50

समानर्चुर्विशेषेण सर्वे देवर्षयः शिवम् । ब्रह्मा विष्णुः परे चैव त्रैलोक्यं सचराचरम्

అప్పుడు సమస్త దేవర్షులు ప్రత్యేక భక్తితో శివుని సమానంగా ఆరాధించారు; బ్రహ్మ, విష్ణు మరియు ఇతర దేవతలూ—చరాచరాలతో కూడిన సమస్త త్రిలోకం ఆయనను కలిసి గౌరవించింది।

Verse 51

सुप्रसन्नः शिवो जातः शिवा च जगदम्बिका । धृतं तया च तल्लिंगं तेन रूपेण वै तदा

అప్పుడు భగవాన్ శివుడు అత్యంత ప్రసన్నుడయ్యాడు; జగదంబిక అయిన శివా కూడా మంగళమయ ఆనందంతో నిండిపోయింది. ఆ సమయంలో ఆమె అదే రూపంలో ఆ లింగాన్ని ధరించింది.

Verse 52

लोकानां स्थापिते लिंगे कल्याणं चाभवत्तदा । प्रसिद्धं चैव तल्लिंगं त्रिलोक्यामभवद्द्विजाः

లోకాల క్షేమార్థం ఆ లింగం స్థాపించబడినప్పుడు, అదే సమయంలో మంగళం ఉద్భవించింది. ఓ ద్విజులారా, ఆ లింగమే త్రిలోకమంతటా ప్రసిద్ధమైంది.

Verse 53

हाटकेशमिति ख्यातं तच्छिवाशिवमित्यपि । पूजनात्तस्य लोकानां सुखं भवति सर्वथा

అది ‘హాటకేశ’ అని ప్రసిద్ధి, అలాగే ‘శివాశివ’ అని కూడా పిలువబడుతుంది. దాని పూజచేత ప్రజలకు అన్ని విధాలా సుఖం కలుగుతుంది.

Verse 54

इह सर्वसमृद्धिः स्यान्नानासुखवहाधिका । परत्र परमा मुक्तिर्नात्र कार्या विचारणा

ఇక్కడే (ఈ జన్మలోనే) సంపూర్ణ సమృద్ధి లభిస్తుంది, అనేక విధాలైన ఉత్తమ సుఖాలను ప్రసాదిస్తుంది; పరలోకంలో పరమ ముక్తి లభిస్తుంది. దీనిపై మరింత విచారణ అవసరం లేదు।