Sukta 4
Sukta 4.4
Vāmadeva Gautama (attributed for RV 4.4)
Triṣṭubh (probable)
ఋగ్వేదం 4.4లో అగ్నిని ఉత్సాహంగా ఆహ్వానిస్తూ—ఆయన తన జ్వలించే శక్తిని విస్తరించి, రాజసేనలా ముందుకు సాగి, శత్రు రక్షసులను మరియు హాని కలిగించే అంధకారపు అన్ని రూపాలను దెబ్బతీసి సంహరించమని కోరుతుంది. కవి-పురోహితుడు వామదేవుడు గీతంతోనూ సమిధలతోనూ అగ్నిని పదే పదే “మెరుగుపరచి” ప్రజ్వలింపజేస్తూ, ఈ స్తోత్రాన్ని స్వీకరించమని, ఆరాధకులను మోసం మరియు అపవాదం నుండి రక్షించమని, రోజురోజుకీ వారి క్షత్రం (ఆధిపత్యం, ప్రభావవంతమైన బలం) నిలిపి ఉంచమని ప్రార్థిస్తాడు.
In this hymn
Addressed to
Mantras
Mantra 1
कृणुष्व पाजः प्रसितिं न पृथ्वीं याहि राजेवामवाँ इभेन । तृष्वीमनु प्रसितिं द्रूणानोऽस्तासि विध्य रक्षसस्तपिष्ठैः ॥
నీ పాజః—జ్వలించే తేజస్సు—వృద్ధి చేసుకో; భూమివలె విస్తారమైన ప్రసితి (విస్తరణ-నడక)ను ధరించు. బలమైన ఇభ-బలం (ఏనుగు-శక్తి)తో రాజువలె ముందుకు సాగు. దాహంతో ఉప్పొంగే దూకుడిని అనుసరించి, వేగంగా దూసుకెళ్లి, నీవు శరసంధానివి—నీ అత్యంత దహనశక్తులతో రక్షసులను ఛేదించి దహించు.
Mantra 2
तव भ्रमास आशुया पतन्त्यनु स्पृश धृषता शोशुचानः । तपूंष्यग्ने जुह्वा पतंगानसंदितो वि सृज विष्वगुल्काः ॥
అగ్నీ! నీ చక్రంలా తిరిగే జ్వాలలు వేగంగా ఎగిరిపోతున్నాయి; ధైర్యవంతుడా, మండుతూ అవి ముందుకు ముందుకు తాకుతూ సాగుతున్నాయి. అగ్నీ! నీ జుహ్వా (ఆహుతి చెంచా)తో ఆ దహించే రెక్కలున్న చినుగులను బయటకు విసిరివేయి; అవిచ్ఛిన్నంగా నీవు నీ ఉల్కలను అన్ని దిశలలో వ్యాపింపజేయి.
Mantra 3
प्रति स्पशो वि सृज तूर्णितमो भवा पायुर्विशो अस्या अदब्धः । यो नो दूरे अघशंसो यो अन्त्यग्ने माकिष्टे व्यथिरा दधर्षीत् ॥
శత్రువుపై కాపలాదారులను పంపు; నీవు అత్యంత వేగవంతుడవై, ఈ ప్రజలకు తప్పనిసరి రక్షకుడవై ఉండు. మా అఘశంసుడు (అశుభం కోరువాడు) దూరంలో ఉన్నా దగ్గరలో ఉన్నా—అగ్నీ, నీ వైపు నుంచి ఏ వ్యథ (కష్టం) మాపై పడనీయకు.
Mantra 4
उदग्ने तिष्ठ प्रत्या तनुष्व न्यमित्राँ ओषतात्तिग्महेते । यो नो अरातिं समिधान चक्रे नीचा तं धक्ष्यतसं न शुष्कम् ॥
అగ్నీ! లేచి నిలువు; ప్రతిగా ముందుకు విస్తరించు—నీ తీక్ష్ణ ఆయుధంతో శత్రువులను కిందకు నెట్టి అణచివేయి. నీవు సమిధా అవుతూ ప్రజ్వలిస్తున్నప్పుడు మా కోసం అరాతి (అనిష్టం) చేసినవాడు ఎవడైనా—అతన్ని కిందగానే దహించివేయి, ఎండిన అవిసె (flax) లాగా.
Mantra 5
ऊर्ध्वो भव प्रति विध्याध्यस्मदाविष्कृणुष्व दैव्यान्यग्ने । अव स्थिरा तनुहि यातुजूनां जामिमजामिं प्र मृणीहि शत्रून् ॥
హే అగ్నీ, ఊర్ధ్వంగా లేచి ప్రత్యాఘాతం చేయుము; మా పక్షాన దైవ శక్తులను ప్రకాశింపజేయుము. యాతు-బలాల చలనాలను కిందకు పడేసి దృఢంగా విస్తరింపజేయుము; శత్రువులను—వారు జామి (బంధువులవలె) అయినా అజామి (పరులు) అయినా—సర్వథా చూర్ణం చేయుము.
Mantra 6
स ते जानाति सुमतिं यविष्ठ य ईवते ब्रह्मणे गातुमैरत् । विश्वान्यस्मै सुदिनानि रायो द्युम्नान्यर्यो वि दुरो अभि द्यौत् ॥
హే యవిష్ఠ (అత్యంత యువ) అగ్నీ, బ్రహ్మం (పవిత్ర వాక్కు) కొరకు గమనమార్గాన్ని పొందినవాడు నీ సుమతి (సద్బుద్ధి-మార్గదర్శనం)ను తెలుసుకొనును. అతనికై ఆర్య-శక్తి ప్రకాశిస్తుంది: సమృద్ధి యొక్క అన్ని ప్రకాశవంతమైన దినాలు, దీప్తిమంతమైన విజయ-ద్యూమ్నాలు—ద్వారాలను విశాలంగా తెరచి వెలుగుతాయి.
Mantra 7
सेदग्ने अस्तु सुभगः सुदानुर्यस्त्वा नित्येन हविषा य उक्थैः । पिप्रीषति स्व आयुषि दुरोणे विश्वेदस्मै सुदिना सासदिष्टिः ॥
హే అగ్నీ, అతడు నిశ్చయంగా సుభగుడై, సుదాను (ఉదార దానసంపన్నుడు) గా ఉండుగాక—నిత్య హవిస్‌తోను ఉక్థాలతోను (స్తుతిగీతాలతోను) నిన్ను పోషించువాడు; తన ఆయుష్షులోను తన గృహం (దురోణ) లోను నిన్ను తృప్తిపరచదలచువాడు. అతనికై ప్రతి ప్రకాశవంతమైన దినము వచ్చి ఆసీనమగుగాక; యజ్ఞపు ప్రతి సిద్ధి అతని వద్ద కూర్చుండుగాక.
Mantra 8
अर्चामि ते सुमतिं घोष्यर्वाक्सं ते वावाता जरतामियं गीः । स्वश्वास्त्वा सुरथा मर्जयेमास्मे क्षत्राणि धारयेरनु द्यून् ॥
నేను నీ సుమతి (సద్బుద్ధి/సద్గతి) ని ఘోషతో, సమీపంగా స్తుతిస్తున్నాను; వృద్ధమవుతున్న ఈ నా గీతి కూడా నీకోసం నిరంతరం మ్రోగుతూ ఉండుగాక. మేము నిన్ను స్వశ్వ (మంచి అశ్వాలు కలవాడు), సురథ (మంచి రథం కలవాడు) గా మెరిపించి శుద్ధి చేయుదుము; నీవు మా కోసం క్షత్రాణి (అధికార/ప్రభుత్వ-శక్తులు) ని దినదినమూ ధరించుగాక.
Mantra 9
इह त्वा भूर्या चरेदुप त्मन्दोषावस्तर्दीदिवांसमनु द्यून् । क्रीळन्तस्त्वा सुमनसः सपेमाभि द्युम्ना तस्थिवांसो जनानाम् ॥
ఇక్కడ నీ వైపు అపార బలం (భూర్యా) చలించుగాక; హే దీప్తిమంతుడా, అది రాత్రులు-పగళ్లు అనుసరిస్తూ ఆత్మస్వరూపానికి సమీపంగా వచ్చుగాక. సుమనస్కులమై, నీతో క్రీడిస్తూ, మేము నిన్ను అనుసరించుదుము—మనుష్యుల మధ్య ద్యుమ్న (దీప్తి-సంపద) శక్తుల్లో స్థితులమై.
Mantra 10
यस्त्वा स्वश्वः सुहिरण्यो अग्न उपयाति वसुमता रथेन । तस्य त्राता भवसि तस्य सखा यस्त आतिथ्यमानुषग्जुजोषत् ॥
స్వశ్వ (మంచి అశ్వాలు కలవాడు) గా, సుహిరణ్య (శుభ-సువర్ణం/దీప్త ధనం) తో, హే అగ్నీ, వసుమత రథంతో నీ వద్దకు వచ్చేవాడు—అతనికి నీవు త్రాత (రక్షకుడు) అవుతావు, అతనికి సఖా (మిత్రుడు) అవుతావు; మానవరీతిగా పునఃపునః నీ ఆతిథ్యాన్ని స్వీకరించినవాడు అతడే.
Mantra 11
महो रुजामि बन्धुता वचोभिस्तन्मा पितुर्गोतमादन्वियाय । त्वं नो अस्य वचसश्चिकिद्धि होतर्यविष्ठ सुक्रतो दमूनाः ॥
నేను వచనములతో ఒక మహా బంధుత్వాన్ని (బంధుత్వాన్ని) విప్పి వెలికి తెస్తాను; ఇది నా తండ్రి గోతముని అనుసరణగా నాకు వచ్చింది. హే హోతృ, హే యవిష్ఠ (అత్యంత యువకుడా), హే సుక్రతు (శుద్ధసంకల్పుడా), హే దమూనాః (గృహాధిపతీ), మా ఈ వచనాన్ని గ్రహించి దానిపై దృష్టి పెట్టుము.
Mantra 12
अस्वप्नजस्तरणयः सुशेवा अतन्द्रासोऽवृका अश्रमिष्ठाः । ते पायवः सध्र्यञ्चो निषद्याग्ने तव नः पान्त्वमूर ॥
జాగరణమునుండి జనించినవారు, వేగవంతులు మరియు శ్రేయోమయులు, అలసటలేని వారు, అవృక (తోడేలు-రహిత/అహింసక), శ్రమకు అతి తక్కువగా లోనయ్యేవారు—ఆ పాయవః (రక్షకులు) సధ్ర్యంచః (సన్నిహితంగా కలసి) కూర్చుని, హే అగ్నీ, మమ్మల్ని కాపాడుగాక. వారు నీ వారే; వారు మోహరహితంగా రక్షిస్తారు.
Mantra 13
ये पायवो मामतेयं ते अग्ने पश्यन्तो अन्धं दुरितादरक्षन् । ररक्ष तान्त्सुकृतो विश्ववेदा दिप्सन्त इद्रिपवो नाह देभुः ॥
హే అగ్నీ, నీ పాయవః (రక్షకులు) మమతా-పుత్రుని, అంధ-స్థానాన్ని (కంటికి పడని చీలికను) కూడా చూచి, దురితమునుండి కాపాడారు. హే విశ్వవేదా (సర్వజ్ఞుడా), వారి సుకృత (సత్కర్మ) వలన నీవు వారిని రక్షించితివి; రిపవః (శత్రువులు) హాని చేయదలచినా, వారు ఏమాత్రం విజయము పొందలేదు.
Mantra 14
त्वया वयं सधन्यस्त्वोतास्तव प्रणीत्यश्याम वाजान् । उभा शंसा सूदय सत्यतातेऽनुष्ठुया कृणुह्यह्रयाण ॥
హే (అగ్ని), నీ ద్వారా మేము సధన్యులు—సత్కార్యజయంలో సమర్థులు; నీ సహాయంతో, నీ ప్రణీతి (నాయకత్వం) వలన బలసంపదలైన వాజములను చేరుదుము. హే సత్యపుత్రా, మా రెండు స్తుతులను శుభప్రదంగా వికసింపజేయి; క్రమానుసారంగా, తొందర లేకుండా, తడబాటు లేకుండా, దీనిని సిద్ధింపజేయి.
Mantra 15
अया ते अग्ने समिधा विधेम प्रति स्तोमं शस्यमानं गृभाय । दहाशसो रक्षसः पाह्यस्मान्द्रुहो निदो मित्रमहो अवद्यात् ॥
హే అగ్నీ, ఈ సమిధతో మేము నిన్ను సేవించుదుము; ఉచ్చరింపబడుచున్న స్తోత్రమును ప్రతిఫలంగా స్వీకరించు. రక్షసీయ వక్ర అంధకారశక్తులను దహించు; మరియు హే మహామిత్రా, ద్రుహ్ (మోసగాడు) మరియు నిదా (నిందకుడు) నుండి, అలాగే సత్యం నుండి జారిన నింద్యమైన (అవద్య) సమస్తం నుండి మమ్మల్ని కాపాడు.
Inside Sukta 4
How it unfolds
- Where it opens
Agni is urged to enlarge his blazing force and stride widely, advancing like a king with elephant-like power to confront threats.
- Development
The poet intensifies praise and proximity—song is made to resound, Agni is ‘polished’ and equipped with good steeds and chariot imagery, and the request for enduring kṣatra is repeated.
- Climax
Agni becomes the archer/executor: he is asked to pierce and burn the Rakṣasas with the most scorching powers, establishing safety for the sacrificers.
- Where it settles
The hymn closes with a formal exchange—fuel and hymn are offered; Agni accepts, burns hostile darkness, and guards the community from deceiver and slander, preserving what is true and blameless.
The deity: Agni
- Cosmic functionMediator between humans and gods: he carries offerings upward, establishes the sacrificial order (ṛta in ritual form), and safeguards the community by consuming what is harmful.
- Inner significanceThe awakened will and discerning flame in the seeker—clarity, aspiration, and transformative heat that burns falsehood, fear, and inner ‘Rakṣasas’ (obstructive impulses).
The seer
- Vāmadeva GautamaGautama gotra (Gautama lineage; traditional attribution for Mandala 4) · A major seer of the Fourth Maṇḍala, celebrated for powerful Agni hymns and for articulating inner-vision themes later echoed in the Upaniṣadic tradition (e.g., the ‘Vāmadeva’ visionary strain).
Famous verses
कृणुष्व पाजः प्रसितिं न पृथ्वीं याहि राजेवामवाँ इभेन । तृष्वीमनु प्रसितिं द्रूणानोऽस्तासि विध्य रक्षसस्तपिष्ठैः ॥अर्चामि ते सुमतिं घोष्यर्वाक्सं ते वावाता जरतामियं गीः । स्वश्वास्त्वा सुरथा मर्जयेमास्मे क्षत्राणि धारयेरनु द्यून् ॥अया ते अग्ने समिधा विधेम प्रति स्तोमं शस्यमानं गृभाय । दहाशसो रक्षसः पाह्यस्मान्द्रुहो निदो मित्रमहो अवद्यात् ॥Attributes of the deity
- Hot, radiant, and swift-moving
- Priest (hotṛ) and divine messenger
- Protector against Rakṣasas and deceit
- Receiver and conveyor of offerings
- Bestower of strength (kṣatra), prosperity, and right guidance (sumati)
Also by this seer
- A large portion of Rig Veda Mandala 4 is attributed to Vāmadeva (Gautama)
- Multiple Agni-centered hymns in RV 4 that emphasize protection from Rakṣasas and the right ordering of sacrifice
- Associated in later tradition with the Vāmadeva-vidyā/visionary teachings (post-Vedic remembrance)
The rite, step by step
- Prepare the altar/fireplace and arrange kindling (samidh).
- Kindle Agni and “build up” his pājas (flaming might) with fuel and breath/fanning.
- Recite the hymn as praise (stoma) while inviting Agni to advance and guard the rite.
- Offer oblations into the fire, asking Agni to burn Rakṣasas and protect from deceit and slander.
- Conclude with acceptance-prayer: Agni receives the voiced hymn and sustains kṣatra through the days.
Offerings
- Samidh (kindling sticks)
- Ghṛta (ghee/clarified butter)
- Optional: grains or simple āhuti appropriate to household fire worship
Frequently Asked Questions
It asks Agni to increase his fiery power, move forward like a royal force, destroy Rakṣasas (harmful powers), and protect the worshippers from deception and slander.
Because Agni is invoked not only as the ritual fire but also as a guardian power—able to lead, conquer obstacles, and enforce order by burning what is hostile to the sacrifice.
It can be recited during a simple fire offering (with ghee and kindling) or as a protective prayer at dawn/evening, focusing on inner purification and removal of negative influences.
Ask anything about Sukta 4 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
