Sarga 3
लङ्काप्रवेशः — Hanuman Enters Lanka and Encounters Laṅkā-devatā
सुन्दरकाण्ड
ఈ సర్గలో హనుమంతుడు లంబశిఖరం నుండి రాత్రివేళ అత్యంత గోప్యంగా లంకలో ప్రవేశిస్తాడు. నగరంలోని అద్భుత నిర్మాణ వైభవాన్ని పరిశీలిస్తాడు—సువర్ణ ద్వారాలు, రత్నఖచిత నేలలు, వైడూర్యమణి వేదికలు మరియు మెట్లు, ప్రతిధ్వనించే గాన-వాద్యాలు, పక్షులతో నిండిన ప్రాంగణాలు. ఉపమానాల ద్వారా లంకను అమరావతి, వాసవనగరంలాంటి దివ్యనగరంగా వర్ణించారు. లంక దుర్గమత్వం, దానిని చేరేందుకు కావలసిన బలాన్ని హనుమంతుడు ఆలోచిస్తాడు; అనంతరం శ్రీరామ-లక్ష్మణుల పరాక్రమాన్ని స్మరించి అతని ధైర్యం మరింత దృఢమవుతుంది. అప్పుడు లంకాధిష్ఠాత్రి దేవత (రాక్షసీ రూపంలో) ప్రత్యక్షమై అతని పరిచయం, ఉద్దేశ్యాన్ని ప్రశ్నించి ప్రవేశాన్ని అడ్డుకోవడానికి ప్రయత్నిస్తుంది. సంక్షిప్త యుద్ధంలో ఆమె ముందుగా దాడి చేస్తుంది; హనుమంతుడు ఆమె స్త్రీ కనుక అతిక్రోధాన్ని నియంత్రించి మితబలంతో ఆమెను ఓడిస్తాడు. ఓడిన లంకా-దేవత బ్రహ్మ వరాన్ని వెల్లడిస్తుంది—ఏ వానరుడు నన్ను వశపరచినప్పుడు, సీతాహరణ కారణంగా రావణ రాక్షసులకు వినాశం సమీపమని అది సూచన. తరువాత ఆమె హనుమంతుడికి నిర్బంధం లేకుండా లోపలికి వెళ్లి జనకనందిని సీతను అన్వేషించడానికి అనుమతి ఇస్తుంది.
Shlokas
Verse 1
स लम्बशिखरे लम्बे लम्बतोयदसन्निभे।सत्त्वमास्थाय मेधावी हनुमान् मारुतात्मजः।।।।निशि लङ्कां महासत्त्वो विवेश कपिकुञ्जरः।रम्यकाननतोयाढ्यां पुरीं रावणपालिताम्।।।।
లంబ అనే ఎత్తైన శిఖరంపై, ఘన వర్షమేఘంలా నిలిచి, మేధావి మారుతాత్మజుడు హనుమంతుడు తన సత్త్వాన్ని ఆశ్రయించి రాత్రివేళ లంకానగరంలో ప్రవేశించాడు—రావణపాలితమైన, రమ్య వనాలు జలసమృద్ధితో నిండిన ఆ పురిలో।
Verse 2
स लम्बशिखरे लम्बे लम्बतोयदसन्निभे।सत्त्वमास्थाय मेधावी हनुमान् मारुतात्मजः।।5.3.1।।निशि लङ्कां महासत्त्वो विवेश कपिकुञ्जरः।रम्यकाननतोयाढ्यां पुरीं रावणपालिताम्।।5.3.2।।
మేధావి మారుతాత్మజుడు హనుమంతుడు లంబ పర్వతపు ఎత్తైన, వేలాడే మేఘంలాంటి శిఖరంపై ధైర్యాన్ని ఆధారంగా చేసుకొని, రాత్రివేళ మహాసత్త్వవంతుడైన కపికుంజరుడు రావణపాలిత లంకాపురిలో ప్రవేశించాడు—అది రమ్యమైన వనాలు, ఉపవనాలు, జలసంపదలతో సమృద్ధిగా ఉంది.
Verse 3
शारदाम्बुधरप्रख्यैर्भवनैरुपशोभिताम्।सागरोपमनिर्घोषां सागरानिलसेविताम्।।।।सुपुष्टबलसम्पुष्टां यथैव विटपावतीम्।चारुतोरणनिर्यूहां पाण्डुरद्वारतोरणाम्।।।।भुजगाचरितां गुप्तां शुभां भोगवतीमिव।तां स विद्युद्घनाकीर्णां ज्योतिर्मार्गनिषेविताम्।।।।मन्दमारुतसञ्चारां यथेन्द्रस्यामरावतीम्।शातकुम्भेन महता प्राकारेणाभिसंवृताम्।।।।किङ्किणीजालघोषाभिः पताकाभिरलङ्कृताम्।आसाद्य सहसा हृष्टः प्राकारमभिपेदिवान्।।।।
హనుమంతుడు లంకను చేరగానే హర్షభరితుడై సహసా ప్రాకారానికి చేరి నగరాన్ని పరిశీలించాడు—శరదృతు మేఘాలవలె కనిపించే భవనాలతో శోభితమైనది; సముద్రసమాన గంభీరనాదంతో నిండినది, సాగర సమీరంతో సేవింపబడినది; సుపుష్టమైన సేనాబలంతో దృఢమైనది, విటపావతీ వలె; మనోహర తోరణసమూహాలు, పాండుర ద్వారతోరణాలతో అలంకృతమైనది; భుజగనగరమైన భోగవతీ వలె శుభమై గుప్తరక్షితమైనది; విద్యుత్తుతో కూడిన ఘనమేఘసమూహాలతో ఆవరితమై నక్షత్రపథాల కాంతితో సేవింపబడినది; మృదువాయు సంచారముతో ఇంద్రుని అమరావతీ వలె; మహత్తర స్వర్ణమయ ప్రాకారంతో పరివృతమైనది; పతాకలతోను కింకిణీజాలాల మధురఝంకారంతోను అలంకృతమైనది.
Verse 4
शारदाम्बुधरप्रख्यैर्भवनैरुपशोभिताम्।सागरोपमनिर्घोषां सागरानिलसेविताम्।।5.3.3।।सुपुष्टबलसम्पुष्टां यथैव विटपावतीम्।चारुतोरणनिर्यूहां पाण्डुरद्वारतोरणाम्।।5.3.4।।भुजगाचरितां गुप्तां शुभां भोगवतीमिव।तां स विद्युद्घनाकीर्णां ज्योतिर्मार्गनिषेविताम्।।5.3.5।।मन्दमारुतसञ्चारां यथेन्द्रस्यामरावतीम्।शातकुम्भेन महता प्राकारेणाभिसंवृताम्।।5.3.6।।किङ्किणीजालघोषाभिः पताकाभिरलङ्कृताम्।आसाद्य सहसा हृष्टः प्राकारमभिपेदिवान्।।5.3.7।।
అతడు లంకను దర్శించాడు—సుపుష్టమైన బలసంపదతో సమృద్ధిగా, విటపావతీ వలె; మనోహరమైన తోరణ-నిర్యూహాలతో శోభించి, పాండుర (ధవళ) ద్వారతోరణాలతో అలంకృతంగా।
Verse 5
शारदाम्बुधरप्रख्यैर्भवनैरुपशोभिताम्।सागरोपमनिर्घोषां सागरानिलसेविताम्।।5.3.3।।सुपुष्टबलसम्पुष्टां यथैव विटपावतीम्।चारुतोरणनिर्यूहां पाण्डुरद्वारतोरणाम्।।5.3.4।।भुजगाचरितां गुप्तां शुभां भोगवतीमिव।तां स विद्युद्घनाकीर्णां ज्योतिर्मार्गनिषेविताम्।।5.3.5।।मन्दमारुतसञ्चारां यथेन्द्रस्यामरावतीम्।शातकुम्भेन महता प्राकारेणाभिसंवृताम्।।5.3.6।।किङ्किणीजालघोषाभिः पताकाभिरलङ्कृताम्।आसाद्य सहसा हृष्टः प्राकारमभिपेदिवान्।।5.3.7।।
అతడు ఆ నగరాన్ని చూచెను—నాగనగరమైన భోగవతిలా గుప్తమై శుభమై; విద్యుత్తుతో కూడిన ఘనమేఘసమూహాలతో నిండినదై, నక్షత్రపథాలచే సేవింపబడినదై. మృదుమారుతసంచారముతో ఇంద్రుని అమరావతిని తలపించెను; మహత్తరమైన స్వర్ణప్రాకారముతో చుట్టుముట్టబడినది. కింకిణీజాలాల మధురఝంకారములతో, పతాకలతో అలంకృతమైన ఆ పురిని చేరగానే హనుమంతుడు సహసా హర్షించి ప్రాకారాన్ని పరిశీలించెను।
Verse 6
शारदाम्बुधरप्रख्यैर्भवनैरुपशोभिताम्।सागरोपमनिर्घोषां सागरानिलसेविताम्।।5.3.3।।सुपुष्टबलसम्पुष्टां यथैव विटपावतीम्।चारुतोरणनिर्यूहां पाण्डुरद्वारतोरणाम्।।5.3.4।।भुजगाचरितां गुप्तां शुभां भोगवतीमिव।तां स विद्युद्घनाकीर्णां ज्योतिर्मार्गनिषेविताम्।।5.3.5।।मन्दमारुतसञ्चारां यथेन्द्रस्यामरावतीम्।शातकुम्भेन महता प्राकारेणाभिसंवृताम्।।5.3.6।।किङ्किणीजालघोषाभिः पताकाभिरलङ्कृताम्।आसाद्य सहसा हृष्टः प्राकारमभिपेदिवान्।।5.3.7।।
అతడు ఆ నగరాన్ని చూచెను—నాగనగరమైన భోగవతిలా గుప్తమై శుభమై; విద్యుత్తుతో కూడిన ఘనమేఘసమూహాలతో నిండినదై, నక్షత్రపథాలచే సేవింపబడినదై. మృదుమారుతసంచారముతో ఇంద్రుని అమరావతిని తలపించెను; మహత్తరమైన స్వర్ణప్రాకారముతో చుట్టుముట్టబడినది. కింకిణీజాలాల మధురఝంకారములతో, పతాకలతో అలంకృతమైన ఆ పురిని చేరగానే హనుమంతుడు సహసా హర్షించి ప్రాకారాన్ని పరిశీలించెను।
Verse 7
शारदाम्बुधरप्रख्यैर्भवनैरुपशोभिताम्।सागरोपमनिर्घोषां सागरानिलसेविताम्।।5.3.3।।सुपुष्टबलसम्पुष्टां यथैव विटपावतीम्।चारुतोरणनिर्यूहां पाण्डुरद्वारतोरणाम्।।5.3.4।।भुजगाचरितां गुप्तां शुभां भोगवतीमिव।तां स विद्युद्घनाकीर्णां ज्योतिर्मार्गनिषेविताम्।।5.3.5।।मन्दमारुतसञ्चारां यथेन्द्रस्यामरावतीम्।शातकुम्भेन महता प्राकारेणाभिसंवृताम्।।5.3.6।।किङ्किणीजालघोषाभिः पताकाभिरलङ्कृताम्।आसाद्य सहसा हृष्टः प्राकारमभिपेदिवान्।।5.3.7।।
అతడు ఆ నగరాన్ని చూచెను—నాగనగరమైన భోగవతిలా గుప్తమై శుభమై; విద్యుత్తుతో కూడిన ఘనమేఘసమూహాలతో నిండినదై, నక్షత్రపథాలచే సేవింపబడినదై. మృదుమారుతసంచారముతో ఇంద్రుని అమరావతిని తలపించెను; మహత్తరమైన స్వర్ణప్రాకారముతో చుట్టుముట్టబడినది. కింకిణీజాలాల మధురఝంకారములతో, పతాకలతో అలంకృతమైన ఆ పురిని చేరగానే హనుమంతుడు సహసా హర్షించి ప్రాకారాన్ని పరిశీలించెను।
Verse 8
विस्मयाविष्टहृदयः पुरीमालोक्य सर्वतः।जाम्बूनदमयैर्द्वारैर्वैडूर्यकृतवेदिकैः।।।।वज्रस्फटिकमुक्ताभिर्मणिकुट्टिमभूषितैः।तप्तहाटकनिर्यूहै राजतामलपाण्डुरैः।।।।वैढूर्यकृतसोपानैः स्फाटिकान्तरपांसुभिः।चारुसंजवनोपेतैः खमिवोत्पतितैः शुभैः।।।।क्रौञ्चबर्हिणसङ्घुष्टैः राजहंस निषेवितैः।तूर्याभरणनिर्घोषैः सर्वतः प्रतिनादिताम्।।।।वस्वौकसाराप्रतिमां तां वीक्ष्य नगरीं ततः।खमिवोत्पतितुं कामां जहर्ष हनुमान् कपिः।।।।
విస్మయంతో నిండిన హృదయంతో అతడు ఆ పురిని అన్ని వైపులా తిలకించెను—దాని ద్వారాలు జాంబూనద స్వర్ణమయమైనవి, వేదికలు వైడూర్యమణితో నిర్మితమైనవి।
Verse 9
विस्मयाविष्टहृदयः पुरीमालोक्य सर्वतः।जाम्बूनदमयैर्द्वारैर्वैडूर्यकृतवेदिकैः।।5.3.8।।वज्रस्फटिकमुक्ताभिर्मणिकुट्टिमभूषितैः।तप्तहाटकनिर्यूहै राजतामलपाण्डुरैः।।5.3.9।।वैढूर्यकृतसोपानैः स्फाटिकान्तरपांसुभिः।चारुसंजवनोपेतैः खमिवोत्पतितैः शुभैः।।5.3.10।।क्रौञ्चबर्हिणसङ्घुष्टैः राजहंस निषेवितैः।तूर्याभरणनिर्घोषैः सर्वतः प्रतिनादिताम्।।5.3.11।।वस्वौकसाराप्रतिमां तां वीक्ष्य नगरीं ततः।खमिवोत्पतितुं कामां जहर्ष हनुमान् कपिः।।5.3.12।।
వజ్ర, స్ఫటిక, ముత్యాలతో అలంకరించిన మణికుట్టిమాలతో ఆ నగరం శోభిల్లింది. తప్త స్వర్ణ నిర్మాణాలు దివ్యంగా మెరిశాయి; నిర్మల రజత కాంతితో అంతటా శుభ్రశ్వేత ప్రకాశం విరాజిల్లింది.
Verse 10
विस्मयाविष्टहृदयः पुरीमालोक्य सर्वतः।जाम्बूनदमयैर्द्वारैर्वैडूर्यकृतवेदिकैः।।5.3.8।।वज्रस्फटिकमुक्ताभिर्मणिकुट्टिमभूषितैः।तप्तहाटकनिर्यूहै राजतामलपाण्डुरैः।।5.3.9।।वैढूर्यकृतसोपानैः स्फाटिकान्तरपांसुभिः।चारुसंजवनोपेतैः खमिवोत्पतितैः शुभैः।।5.3.10।।क्रौञ्चबर्हिणसङ्घुष्टैः राजहंस निषेवितैः।तूर्याभरणनिर्घोषैः सर्वतः प्रतिनादिताम्।।5.3.11।।वस्वौकसाराप्रतिमां तां वीक्ष्य नगरीं ततः।खमिवोत्पतितुं कामां जहर्ष हनुमान् कपिः।।5.3.12।।
నగరాన్ని అన్ని వైపులా చూచి హనుమంతుని హృదయం ఆశ్చర్యంతో నిండిపోయింది. అక్కడ జాంబూనద స్వర్ణద్వారాలు, వైడూర్యంతో నిర్మిత వేదికలు; వజ్ర, స్ఫటిక, ముత్యాలతో అలంకరించిన మణికుట్టిమాలు; తప్త హాటకపు దీప్త ప్రాసాదాలు, వెండి వర్ణపు ధవళ ప్రాకారాలు కనిపించాయి. వైడూర్యసోపానాలు, స్ఫటికసమ కణాలతో నిండిన మధ్యభాగాలు, అందమైన ప్రాంగణాలతో కూడిన ఆ శుభనగరం ఆకాశంలోకి లేచినట్టుగా అనిపించింది. క్రౌంచ, నెమళ్ల కిలకిలలు, రాజహంసల సంచారం, తూర్యవాద్యాలు మరియు ఆభరణాల నినాదాలతో అది సర్వత్రా ప్రతిధ్వనించింది. దేవనగరానికి సమానమైన ఆ నగరాన్ని చూసి—ఆకాశంలోకి ఎగిరిపోవాలనుకున్నట్టుగా—కపి హనుమంతుడు పరమానందంతో హర్షించాడు।
Verse 11
विस्मयाविष्टहृदयः पुरीमालोक्य सर्वतः।जाम्बूनदमयैर्द्वारैर्वैडूर्यकृतवेदिकैः।।5.3.8।।वज्रस्फटिकमुक्ताभिर्मणिकुट्टिमभूषितैः।तप्तहाटकनिर्यूहै राजतामलपाण्डुरैः।।5.3.9।।वैढूर्यकृतसोपानैः स्फाटिकान्तरपांसुभिः।चारुसंजवनोपेतैः खमिवोत्पतितैः शुभैः।।5.3.10।।क्रौञ्चबर्हिणसङ्घुष्टैः राजहंस निषेवितैः।तूर्याभरणनिर्घोषैः सर्वतः प्रतिनादिताम्।।5.3.11।।वस्वौकसाराप्रतिमां तां वीक्ष्य नगरीं ततः।खमिवोत्पतितुं कामां जहर्ष हनुमान् कपिः।।5.3.12।।
ఆ నగరం క్రౌంచ పక్షులు, నెమళ్ల కిలకిలలతో మార్మోగుతూ, రాజహంసల సంచారంతో శోభిస్తూ, తూర్యవాద్యాలు మరియు ఆభరణాల నినాదంతో అన్ని వైపులా ప్రతిధ్వనించుచుండెను।
Verse 12
विस्मयाविष्टहृदयः पुरीमालोक्य सर्वतः।जाम्बूनदमयैर्द्वारैर्वैडूर्यकृतवेदिकैः।।5.3.8।।वज्रस्फटिकमुक्ताभिर्मणिकुट्टिमभूषितैः।तप्तहाटकनिर्यूहै राजतामलपाण्डुरैः।।5.3.9।।वैढूर्यकृतसोपानैः स्फाटिकान्तरपांसुभिः।चारुसंजवनोपेतैः खमिवोत्पतितैः शुभैः।।5.3.10।।क्रौञ्चबर्हिणसङ्घुष्टैः राजहंस निषेवितैः।तूर्याभरणनिर्घोषैः सर्वतः प्रतिनादिताम्।।5.3.11।।वस्वौकसाराप्रतिमां तां वीक्ष्य नगरीं ततः।खमिवोत्पतितुं कामां जहर्ष हनुमान् कपिः।।5.3.12।।
అనంతరం దేవనగరానికి సమానమైన ఆ నగరాన్ని చూసి—ఆకాశంలోకి ఎగిరిపోవాలనుకున్నట్టుగా—కపి హనుమంతుడు హర్షంతో ఉప్పొంగాడు।
Verse 13
तां समीक्ष्य पुरीं रम्यां राक्षसाधिपतेः शुभाम्।अनुत्तमामृद्धियुतां चिन्तयामास वीर्यवान्।।।।
రాక్షసాధిపతి యొక్క ఆ రమ్యమైన, శుభమైన, అనుత్తమమైన, సమృద్ధితో నిండిన నగరాన్ని సమ్యకంగా పరిశీలించి, వీర్యవంతుడైన హనుమంతుడు ఆలోచనలో నిమగ్నమయ్యాడు।
Verse 14
नेयमन्येन नगरी शक्या धर्षयितुं बलात्।रक्षिता रावणबलैरुद्यतायुधधारिभिः।।।।
ఈ నగరాన్ని ఇతరులు బలవంతంగా దాడి చేసి జయించలేరు; యుద్ధానికి సిద్ధంగా ఆయుధాలు ఎత్తి పట్టిన వీరులతో కూడిన రావణబలాలు దీనిని కాపాడుతున్నాయి।
Verse 15
कुमुदाङ्गदयोर्वापि सुषेणस्य महाकपेः।प्रसिद्धेयं भवेद्भूमिर्मैन्दद्विविदयोरपि।।।।
కుముదుడు, అంగదుడు, మహాకపి సుషేణుడు, అలాగే మైందుడు, ద్వివిదుడు—వారికీ ఈ భూమి (లంక వైపు చేరువ) నిజంగా అందుబాటులో ఉండవచ్చు।
Verse 16
विवस्वतस्तनूजस्य हरेश्च कुशपर्वणः।ऋक्षस्य केतुमालस्य मम चैव गतिर्भवेत्।।।।
వివస్వానుని కుమారుడైన హరి (సుగ్రీవుడు), కుశపర్వణుడు, ఋక్షుడు (జాంబవంతుడు), కేతుమాలుడు—మరియు నేనూ—ఈ స్థలాన్ని చేరగలము।
Verse 17
समीक्ष्य तु महाबाहू राघवस्य पराक्रमम्।लक्ष्मणस्य च विक्रान्तमभवत् प्रीतिमान् कपिः।।।।
మహాబాహువైన రాఘవుడు (శ్రీరాముడు) యొక్క పరాక్రమాన్ని, లక్ష్మణుని విక్రాంత శౌర్యాన్ని పరిశీలించి ఆ కపి (హనుమంతుడు) అంతరంగంగా ఆనందించాడు।
Verse 18
तां रत्नवसनोपेतां कोष्ठागारावतंसकाम्।यन्त्रागारस्तनीमृद्धां प्रमदामिव भूषिताम्।।।।तां नष्टतिमिरां दीप्तैर्भास्वरैश्च महागृहैः।नगरीं राक्षसेन्द्रस्य स ददर्श महाकपिः।।।।
రత్నవస్త్రాలతో అలంకృతమై, కోష్ఠాగారాలను చెవిపోగుల్లా ధరించి, ఆయుధాగారాలను స్తనాలవలె ఉన్నతంగా కలిగి—యువతిలా సుసజ్జితమై; ప్రకాశించే, భాస్వర మహాభవనాల వల్ల చీకటి తొలగిపోయిన రాక్షసేంద్రుని ఆ నగరాన్ని మహాకపి దర్శించాడు।
Verse 19
तां रत्नवसनोपेतां कोष्ठागारावतंसकाम्।यन्त्रागारस्तनीमृद्धां प्रमदामिव भूषिताम्।।5.3.18।।तां नष्टतिमिरां दीप्तैर्भास्वरैश्च महागृहैः।नगरीं राक्षसेन्द्रस्य स ददर्श महाकपिः।।5.3.19।।
మహాకపి రాక్షసేంద్రుని ఆ నగరాన్ని చూచెను—రత్నవస్త్రాలతో అలంకృతమైనదిగా, కోష్ఠాగారాలను ఆభరణాలవలె ధరించినదిగా, యంత్రాగారాలవల్ల స్తనసమృద్ధిగా ఉన్న సుసజ్జిత యువతిలా విభూషితమైనదిగా. దీప్తమైన భాస్వర మహాభవనాల కాంతితో అక్కడి చీకటి అంతా తొలగిపోయింది.
Verse 20
थ सा हरिशार्दूलं प्रविशन्तं महाबलम्।नगरी स्वेन रूपेण ददर्श पवनात्मजम्।।।।
అప్పుడు ఆ నగరాధిష్ఠాన దేవత తన స్వరూపాన్ని ధరించి, వానరులలో వ్యాఘ్రసమానుడైన మహాబల పవనాత్మజుడు నగరంలో ప్రవేశించుటను చూచెను.
Verse 21
सा तं हरिवरं दृष्ट्वा लङ्का रावणपालिता।स्वयमेवोत्थिता तत्र विकृताननदर्शना।।।।
రావణపాలిత లంకా ఆ వానరశ్రేష్ఠుని చూచి, తానే అక్కడ లేచి నిలిచెను; ఆమె ముఖము వికృతమై భయంకరంగా కనబడెను.
Verse 22
पुरस्तात्कपिवर्यस्य वायुसूनोरतिष्ठत।मुञ्चमाना महानादमब्रवीत्पवनात्मजम्।।।।
ఆమె వాయుసూనువైన కపివర్యుని ముందర నిలిచి, మహానాదం విడిచుచూ పవనాత్మజునితో పలికెను.
Verse 23
कस्त्वं केन च कार्येण इह प्राप्तो वनालय।कथयस्वेह यत्तत्त्वं यावत्प्राणा धरन्ति ते।।।।
హే వనవాసీ! నీవెవరు, ఏ కార్యార్థమై ఇక్కడికి వచ్చితివి? నీ ప్రాణము నిలిచియున్నంతవరకు ఇక్కడ యథార్థ సత్యమును చెప్పుము।
Verse 24
न शक्यं खल्वियं लङ्का प्रवेष्टुं वानर त्वया।रक्षिता रावणबलैरभिगुप्ता समन्ततः।।।।
హే వానరా! నిశ్చయముగా ఈ లంకలో నీవు ప్రవేశించుట సాధ్యము కాదు; రావణబలములు దీనిని కాపాడుచున్నవి, అన్ని వైపులా కట్టుదిట్టముగా రక్షింపబడినది।
Verse 25
अथ तामब्रवीद्वीरो हनुमानग्रतः स्थिताम्।कथयिष्यामि ते तत्त्वं यन्मां त्वं परिपृच्छसि।।।।
అప్పుడు వీరుడైన హనుమంతుడు ఆమె ఎదుట నిలిచి పలికెను—నీవు నన్ను ఏ తత్త్వము అడుగుచున్నావో, ఆ సత్యమును నేను నీకు చెప్పెదను।
Verse 26
का त्वं विरूपनयना पुरद्वारेऽवतिष्ठसि।किमर्थं चापि मां रुद्ध्वा निर्भर्त्सयसि दारुणा।।।।
వికృత నేత్రములు గల భయంకరీ! నీవెవరు, నగరద్వారమున నిలిచియున్నావు? నన్ను అడ్డగించి ఎందుకు ఇంత దారుణముగా బెదిరించుచున్నావు?
Verse 27
हनुमद्वचनं श्रुत्वा लङ्का सा कामरूपिणी।उवाच वचनं क्रुद्धा परुषं पवनात्मजम्।।।।
హనుమంతుని వచనము విని, ఇష్టరూపధారిణియైన ఆ లంక క్రోధించెను; పవనపుత్రునితో కఠినమైన మాటలు పలికెను।
Verse 28
अहं राक्षसराजस्य रावणस्य महात्मनः।आज्ञाप्रतीक्षा दुर्धर्षा रक्षामि नगरीमिमाम्।।।।
నేను మహాత్ముడైన రాక్షసరాజు రావణుని ఆజ్ఞ కోసం ఎదురుచూస్తూ, అజేయురాలిగా ఈ నగరాన్ని కాపాడుతున్నాను।
Verse 29
न शक्या मामवज्ञाय प्रवेष्टुं नगरी त्वया।अद्य प्राणैः परित्यक्तः स्वप्स्यसे निहतो मया।।।।
నన్ను అవమానించి నీవు ఈ నగరంలో ప్రవేశించలేవు. ఈ రోజు నా చేతిలో హతుడై ప్రాణాలను విడిచి మరణనిద్రలో పడిపోతావు।
Verse 30
अहं हि नगरी लङ्का स्वयमेव प्लवङ्गम।सर्वतः परिरक्षामि ह्येतत्ते कथितं मया।।।।
హే ప్లవంగమా! నేనే స్వయంగా లంకను; నేను ఈ నగరాన్ని అన్ని వైపులా కాపాడుతున్నాను—ఇది నీకు నేను తెలిపాను।
Verse 31
लङ्काया वचनं श्रुत्वा हनुमान् मारुतात्मजः।यत्नवान्स हरिश्रेष्ठः स्थितश्शैल इवापरः।।।।
లంక మాటలు విని మారుతాత్మజుడు హనుమాన్—హరిశ్రేష్ఠుడు—యత్నవంతుడై, మరొక పర్వతంలా దృఢంగా నిలిచాడు।
Verse 32
स तां स्त्रीरूपविकृतां दृष्टवा वानरपुङ्गवः।आबभाषेऽथ मेधावी सत्त्ववान् प्लवगर्षभः।।।।
స్త్రీరూపంలో వికృతమైన ఆమెను చూసి వానరపుంగవుడు—మెధావి, సత్త్వవంతుడు, ప్లవగర్షభుడు—అప్పుడు పలికాడు।
Verse 33
द्रक्ष्यामि नगरीं लङ्कां साट्टप्राकारतोरणाम्।निर्विशङ्कमिमंलोकं पश्यन्त्यास्तवसांप्रतम्।इत्यर्थमिह संप्राप्तः परं कौतूहलं हि मे।।।।
అట్టాలికలు, ప్రాకారాలు, తోరణద్వారాలతో కూడిన లంకానగరాన్ని నేను దర్శించదలచుకున్నాను; నీవు భయములేక చూచుచుండగా నేను ఈ లోకాన్ని పరిశీలిస్తాను. ఈ ప్రయోజనార్థమే ఇక్కడికి వచ్చాను; నా కుతూహలం నిజంగా మహత్తరము.
Verse 34
वनान्युपवनानीह लङ्कायाः काननानि च।सर्वतो गृहमुख्यानि द्रष्टुमागमनं हि मे।।।।
లంక యొక్క వనాలు, ఉపవనాలు, కాననాలు మరియు అన్ని దిశలలోని ప్రధాన గృహాలను దర్శించుటకే నేను ఇక్కడికి వచ్చాను.
Verse 35
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा लङ्का सा कामरूपिणी।भूय एव पुनर्वाक्यं बभाषे परुषाक्षरम्।।।।
అతని మాటలు విని, ఇష్టరూపధారిణి లంక మరల కఠినాక్షరాలతో పలికింది.
Verse 36
मामनिर्जित्य दुर्बुद्धे राक्षसेश्वरपालितां।न शक्यमद्य ते द्रष्टुं पुरीयं वानराधम।।।।
దుర్బుద్ధీ! రాక్షసేశ్వరుని అధీనంలో రక్షింపబడుతున్న ఈ పురిని నన్ను జయించకుండా నేడు నీవు చూడలేవు, ఓ వానరాధమా!
Verse 37
ततः स कपिशार्दूलस्तामुवाच निशाचरीम्।दृष्ट्वा पुरीमिमां भद्रे पुनर्यास्ये यथागतम्।।।।
అప్పుడు కపిశార్దూలుడు ఆ నిశాచరీతో ఇలా అన్నాడు— “భద్రే, ఈ పురిని దర్శించి నేను వచ్చినట్లే మళ్లీ వెళ్ళిపోతాను।”
Verse 38
ततः कृत्वा महानादं सा वै लङ्का भयावहम्।तलेन वानरश्रेष्ठं ताडयामास वेगिता।।।।
అప్పుడు లంక భయంకరమైన మహానాదం చేసి, వేగంగా తన తలంతో వానరశ్రేష్ఠుణ్ణి కొట్టింది।
Verse 39
ततः स कपिशार्दूलो लङ्कया ताडितो भृशम्।ननाद सुमहानादं वीर्यवान् पवनात्मजः।।।।
అప్పుడు లంక బలంగా కొట్టినందున, వీర్యవంతుడైన పవనాత్మజుడు హనుమాన్ అత్యంత మహానాదంతో గర్జించాడు।
Verse 40
ततः संवर्तयामास वामहस्तस्य सोऽङ्गुलीः।मुष्टिनाऽऽभिजघानैनां हनुमान् क्रोधमूर्छितः।।।।स्त्री चेति मन्यमानेन नातिक्रोधः स्वयं कृतः।
అప్పుడు కోపావేశంతో ఉన్న హనుమాన్ ఎడమచేతి వేళ్లను ముడిచుకొని ముష్టిగా చేసి ఆమెను కొట్టాడు; అయితే “ఆమె స్త్రీ” అని భావించి తన కోపాన్ని అతిగా పెంచలేదు।
Verse 41
सा तु तेन प्रहारेण विह्वलाङ्गी निशाचरी।।।।पपात सहसा भूमौ विकृताननदर्शना।
ఆ ప్రహారంతో ఆ నిశాచరీ అవయవాలు విహ్వలమై, అకస్మాత్తుగా భూమిపై పడిపోయింది; ఆమె ముఖము వికృతంగా కనిపించింది।
Verse 42
ततस्तु हनुमान् प्राज्ञस्तां दृष्ट्वा विनिपातिताम्।।।।कृपां चकार तेजस्वी मन्यमानः स्त्रियं तु ताम्।
అప్పుడు ప్రాజ్ఞుడూ తేజస్వియైన హనుమంతుడు ఆమెను పడిపోయినదిగా చూసి—ఆమె స్త్రీ అని భావించి—కరుణ చూపించాడు।
Verse 43
ततो वै भृशसंविग्ना लङ्का सा गद्गदाक्षरम्।।।।उवाचागर्वितं वाक्यं हनूमन्तं प्लवङ्गमम्।
అప్పుడు బాగా కలత చెందిన లంక గద్గద స్వరంతో, గర్వం విడిచి, ప్లవంగవీరుడైన హనుమంతునితో ఈ మాటలు పలికింది।
Verse 44
प्रसीद सुमहाबाहो त्रायस्व हरिसत्तम ।।।।समये सौम्य तिष्ठन्ति सत्त्ववन्तो महाबलाः।
‘ప్రసన్నుడవు, ఓ సుమహాబాహో; నన్ను రక్షించు, ఓ హరిశ్రేష్ఠా. ఓ సౌమ్యా, సత్త్వవంతులైన మహాబలులు తగిన సమయమున సంయమంతో స్థిరంగా నిలుస్తారు।’
Verse 45
अहं तु नगरी लङ्का स्वयमेव प्लवङ्गम।।।।निर्जिताहं त्वया वीर विक्रमेण महाबल।
‘ఓ ప్లవంగమా, నేనే స్వయంగా ఈ నగరమైన లంకను. ఓ మహాబల వీరా, నీ విక్రమంతో నీవు నన్ను జయించావు.’
Verse 46
इदं तु तथ्यं शृणु वै ब्रुवन्त्या मे हरीश्वर।।।।स्वयंभुवा पुरा दत्तं वरदानं यथा मम।
కానీ హే వానరేశ్వరా, నేను చెప్పుచున్న ఈ సత్యాన్ని వినుము. పూర్వం స్వయంభూ బ్రహ్మ నాకు యథావిధిగా ప్రసాదించిన వరదానమిదే అని నేను పలుకుచున్నాను.
Verse 47
यदा त्वां वानरः कश्चिद्विक्रमाद्वशमानयेत्।।।।तदा त्वया हि विज्ञेयं रक्षसां भयमागतम्।
ఏదైనా వానరుడు తన పరాక్రమబలంతో నిన్ను వశపరచినప్పుడు, అప్పుడు నీవు తెలుసుకొనవలెను—రాక్షసులకు భయం, అనగా వినాశమే, వచ్చిందని.
Verse 48
स हि मे समयः सौम्य प्राप्तोऽद्य तव दर्शनात्।।।।स्वयंभू विहितः सत्यो न तस्यास्ति व्यतिक्रमः।
హే సౌమ్యా, నీ దర్శనమువలన నేడు నాకు ఆ సమయమే వచ్చెను. స్వయంభూ విధించినది సత్యమే; దానికి వ్యతిక్రమం లేదు.
Verse 49
सीतानिमित्तं राज्ञस्तु रावणस्य दुरात्मनः।।।।रक्षसां चैव सर्वेषां विनाशः समुपागतः।
సీతా కారణంగా దురాత్ముడైన రాజు రావణునికీ, సమస్త రాక్షసులకూ వినాశము ఇప్పుడు సమీపమైంది.
Verse 50
तत्प्रविश्य हरिश्रेष्ठ पुरीं रावणपालिताम्।।।।विधत्स्व सर्वकार्याणि यानि यानीह वाञ्छसि।
కాబట్టి హే వానరశ్రేష్ఠా, రావణపాలితమైన ఈ పురిలో ప్రవేశించి, ఇక్కడ నీవు కోరిన కార్యములన్నిటిని నిర్వర్తించుము.
Verse 51
प्रविश्य शापोपहतां हरीश्वर शुभां पुरीं राक्षसमुख्यपालिताम्।यदृच्छया त्वं जनकात्मजां सतीं विमार्ग सर्वत्र गतो यथासुखम्।।।।
హే వానరేశ్వరా! శాపబాధితమైనా శుభమైన, రాక్షసముఖ్యుడు పాలించే ఈ పురిలో ప్రవేశించు. యథాసుఖంగా ఎక్కడికక్కడ సంచరిస్తూ జనకనందిని పతివ్రత సీతాదేవిని సర్వత్ర వెదకుము।
Frequently Asked Questions
Hanumān must neutralize Laṅkā’s guardian without compromising dharma: after being struck, he counters with controlled force and explicitly restrains excessive anger because the opponent is a woman, prioritizing proportional response and mission integrity.
Power is validated by restraint and purpose: true capability is not mere domination but disciplined action aligned to a righteous objective (searching for Sītā), with anger subordinated to ethical judgment and strategic necessity.
The Lamba peak as the entry vantage point; Laṅkā’s fortified ramparts and gateways; and a cultural-urban portrait of gem-inlaid architecture, musical soundscapes, and auspicious fauna (swans, peacocks), presented through comparisons to Amarāvatī and Vasvaukasārā.