
The Slaying of Devāntaka, Durdharṣa, and Durmukha
ఈ అధ్యాయంలో ధర్మం అమలయ్యే విధానం యుద్ధవర్ణన ద్వారా స్పష్టమవుతుంది. దేవాంతకుడు గర్జిస్తూ రంగంలోకి దిగినా, ధర్మయుద్ధ నియమాలను అనుసరించి పోరాడుతున్నాడని చెప్పబడుతుంది. ఉపదేశాత్మకంగా—ధర్మాన్ని అజ్ఞానంగా విస్మరించడమే కాలం, మృత్యువులను తప్పనిసరి ముందువారిగా ఆహ్వానిస్తుందని సూచిస్తుంది. శమనం/యముడు ధర్మదండాధికారిగా, కాలుడు మృత్యు-తత్త్వంగా యుద్ధంలో దర్శనమిస్తాడు. తర్వాత బాణాలు, అస్త్రాల మార్పిడి తీవ్రంగా సాగుతుంది; ఆ బాణవృష్టి ప్రళయసమానమని ఉపమానం. చివరికి శమనుడి ప్రహారంతో దేవాంతకుడు కూలి హతమవుతాడు. అనంతరం దుర్ధర్షుడు, దుర్ముఖుడు కోపంతో శమనుడిపై దూసుకొస్తారు; భాలం, దండం, త్రిశూలం, ఖడ్గం వంటి ఆయుధాలతో ఘోర సంగ్రామం జరుగుతుంది. అధర్మానికి అంతం పతనమే, దైవన్యాయం నియుక్త శక్తుల ద్వారా నిర్లిప్తంగా కార్యరూపం దాలుస్తుందని ఈ ఘట్టం బోధిస్తుంది; మిగిలిన దానవసేన అన్ని దిశలకూ పారిపోతుంది.
Verse 1
व्यास उवाच । ततो देवांतको दैत्यो व्यनदत्समरं प्रति । रणं चकार धर्मेण संदष्टौष्ठपुटो बली
వ్యాసుడు పలికెను—అప్పుడు దైత్యుడు దేవాంతకుడు యుద్ధమునకు ఎదురుగా గర్జించాడు. బలవంతుడు పెదవులు బిగించి ధర్మనియమానుసారంగా సమరమాడెను.
Verse 2
स गत्वा चाब्रवीद्वाक्यं सर्वलोकविगर्हितं । न जानासि महद्धर्मं दुष्ट मोहाद्यथाक्रमम्
అక్కడికి వెళ్లి అతడు సమస్త లోకములు నిందించే మాటలు పలికెను—“దుష్ట మోహం వల్ల నీవు యథాక్రమంగా స్థితమైన మహద్ధర్మాన్ని తెలియవు.”
Verse 3
पापपुण्यप्रयोगेण निग्रहानुग्रहे प्रभुः । अहं च निर्मितो धात्रा करोमि तव शासनम्
ప్రభూ! పాపపుణ్యాల ప్రయోగమువలన మీరు దండనను, అనుగ్రహమును కలుగజేస్తారు. నేనును ధాత్రచే సృష్టింపబడి మీ ఆజ్ఞను నిర్వర్తిస్తున్నాను.
Verse 4
न जानासि यतो धर्मं कालमृत्यु पुरःसरः । न रोगो न जरा कालो न मृत्युर्न च किंकरः
నీవు ధర్మాన్ని ఎరుగవు గనుక కాలమూ మృత్యువూ నీకు ముందుగా నిలిచియున్నారు. రోగమూ లేదు, జరా లేదు, కాలమూ లేదు, మృత్యువూ లేదు—నీ సేవకుడూ లేడు.
Verse 5
धर्मात्प्रचलितः कर्मी कष्टं याति दिवानिशम् । उक्तं वसुं महावीर्यं यमं धर्मैकसाक्षिकम्
ధర్మమునుండి తప్పిన కర్మి దివానిశలు దుఃఖమును పొందును. మహావీర్యుడైన వసు-స్వరూప యముడు ధర్మానికి ఏకైక సాక్షి అని చెప్పబడెను.
Verse 6
स जघान त्रिभिर्बाणैः कालमृत्युसमप्रभैः । प्रचिच्छेद स धर्मात्मा ते त्वन्यैर्विशिखैस्त्रिभिः
అతడు కాలమృత్యుసమ తేజస్సుగల మూడు బాణములతో కొట్టెను. అప్పుడు ఆ ధర్మాత్ముడు (వాటిని) ఛేదించెను; వారు కూడా మరి మూడు ఇతర తీక్ష్ణ శరములతో ప్రతిఘాతము చేసిరి.
Verse 7
ततस्तूच्चैः शरैः प्राज्यैर्युगांतानलसप्रभैः । निजघान यमं संख्ये स चिच्छेद शरैः शरान्
అనంతరం అతడు ఎత్తుగా విడిచిన, విస్తారమైన, యుగాంతాగ్ని వలె ప్రకాశించే బాణములతో సంగ్రామములో యముని కొట్టెను; యముడును తన బాణములతో ఆ బాణములను ఛేదించెను.
Verse 8
एतस्मिन्नंतरे क्रुद्धौ परस्परजयैषिणौ । जघ्नतुः समरेन्योन्यं महाबलपराक्रमौ
ఇంతలో, కోపంతో ఒకరినొకరు జయించాలనే కోరికతో, మహాబలవంతులైన ఆ ఇద్దరూ యుద్ధంలో ఒకరినొకరు కొట్టుకున్నారు.
Verse 9
अहोरात्रं तयोर्युद्धमवर्त्तत सुदारुणम् । एतस्मिन्नन्तरे क्रुद्धः शक्त्या प्रशमनं रुषा
వారిద్దరి మధ్య రాత్రింబవళ్లు భయంకరమైన యుద్ధం జరిగింది. ఇంతలో, కోపంతో ఒకరు శక్తి ఆయుధంతో మరొకరిని అణచివేయడానికి ప్రయత్నించారు.
Verse 10
बिभेद दैत्यशार्दूलो ह्यहंकारयुतो बली । तामेवाथ रुषा धर्मो गृहीत्वा शक्तिकां द्रुतं
అహంకారంతో కూడిన ఆ బలమైన రాక్షస శ్రేష్ఠుడు దాడి చేశాడు. అప్పుడు ధర్ముడు కోపంతో ఆ శక్తి ఆయుధాన్ని వేగంగా పట్టుకున్నాడు.
Verse 11
निजघान तयैवामुंस्तनयोरंतरे भृशम् । स विह्वलित सर्वांगो मुखादागतशोणितः
ఆ ఆయుధంతోనే అతడు రాక్షసుని ఱొమ్ముల మధ్య గట్టిగా కొట్టాడు. దాంతో అతని శరీరమంతా వణికిపోయింది, నోటి నుండి రక్తం కారడం మొదలైంది.
Verse 12
ततः क्रुद्धो महातेजा धृत्वा दंडं सुदारुणम् । अमोघं पातयामास तस्य दैत्यस्य विग्रहे
ఆ తర్వాత, మహా తేజస్సు గల ధర్ముడు కోపంతో అత్యంత భయంకరమైన దండాన్ని ధరించి, ఆ అమోఘమైన దండాన్ని ఆ రాక్షసుని శరీరంపై పడవేశాడు.
Verse 13
साश्वं रथं तथा सूतं योद्धारं शस्त्रसंचयम् । चकार भस्मसात्तं च शमनः क्रोधमूर्च्छितः
క్రోధావేశంతో మూర్ఛితుడైన శమనుడు అశ్వసహిత రథం, సూతుడు, యోధుడు మరియు సమస్త శస్త్రసంచయాన్ని భస్మం చేశాడు।
Verse 14
पतिते च तथा दैत्ये दुर्धर्षो नाम दानवः । शमनं शूलहस्तस्तु प्रदुद्राव जिघांसया
ఆ దైత్యుడు పడిపోయిన వెంటనే, దుర్ధర్ష అనే దానవుడు శూలం చేతబట్టి, శమనుణ్ని చంపాలనే ఉద్దేశంతో అతనిపై దూసుకొచ్చాడు।
Verse 15
शूलहस्तं समायांतं बडवानलसन्निभम् । आससाद रणे मृत्युः शक्तिहस्तोतिनिर्भयः
శూలధారి, బడవానలంలా మండుతూ ముందుకు వస్తున్న వానిపై, యుద్ధంలో అత్యంత నిర్భయుడైన శక్తిధారి మృత్యువు దాడి చేశాడు।
Verse 16
स च दृष्ट्वाऽसुरो मृत्युं शूलेनैव जघान ह । शक्तिं चैव ततो मृत्युः प्रचिक्षेप रणाजिरे
ఆ అసురుడు మృత్యువును చూసి శూలంతోనే కొట్టాడు; అప్పుడు మృత్యువు యుద్ధభూమిలో ప్రతిగా తన శక్తిని విసిరాడు।
Verse 17
संदह्य सहसा शूलं वह्निकूटसमप्रभम् । दैत्यस्य हृदयं भित्वा गता सा च धरातलम्
క్షణంలోనే అగ్నికూటంలా ప్రకాశించే శూలం మండుతూ దైత్యుని హృదయాన్ని ఛేదించి భూమిపై పడిపోయింది।
Verse 18
सरथः स पपातोर्व्यां शक्तिजर्जरविग्रहः । अथान्यो दुर्मुखो मृत्युं कृष्टचापो महाबलः
అతడు రథంతో సహా భూమిపై పడిపోయెను; శక్తి దెబ్బకు అతని దేహము ఛిన్నభిన్నమైంది. ఆపై మహాబలుడు దుర్ముఖుడు ధనుస్సు లాగి మరణమునకు ఎదురుగా సాగెను.
Verse 19
खड्गचर्मधरः कालो रथ एव गतोभवत् । दृष्ट्वा तं विशिखैः प्राज्यैर्जघान स यमं रणे
ఖడ్గము, కవచము (ఢాలు) ధరించిన కాలుడు రథస్థ యోధుడివలె నిలిచెను. అతనిని చూచి యముడు యుద్ధమున అనేక బలమైన బాణములతో కొట్టెను.
Verse 20
स चाप्लत्य रथाद्देवो ह्यसिना च सकुंडलम् । शिरश्चिच्छेद सहसा पातयित्वा च भूतले
ఆ దేవుడు రథమునుండి దూకి దిగెను; ఖడ్గముతో కుండలములతో కూడిన అతని శిరస్సును సహసా ఛేదించి, భూమిపై పడవేసెను.
Verse 21
हतशेषं बलं सर्वं प्रदुद्राव दिशो दश
సంహారానంతరం మిగిలిన కొద్దిమందితో కూడిన సమస్త సైన్యం దశదిశలకూ పారిపోయెను.
Verse 70
इति श्रीपाद्मपुराणे प्रथमे सृष्टिखंडे देवांतकर्दुर्धर्षदुर्मुखवधोनाम सप्ततिमोऽध्यायः
ఇట్లు శ్రీపద్మపురాణము ప్రథమ సృష్టిఖండములో ‘దేవాంతక-దుర్ధర్ష-దుర్ముఖవధ’ అను డెబ్బైవ అధ్యాయము సమాప్తమైంది.