Adhyaya 11

Verse 1

भीष्म उवाच । कस्मिन्वासरभागे तु श्राद्धी श्राद्धं समाचरेत् । तीर्थेषु केषु वै श्राद्धं कृतं बहुफलं द्विज

భీష్ముడు పలికెను— శ్రాద్ధం చేయదలచిన శ్రాద్ధి దినములో ఏ భాగమున విధివిధానముగా శ్రాద్ధం ఆచరించవలెను? మరియు ఓ ద్విజోత్తమా, ఏ ఏ తీర్థములలో చేసిన శ్రాద్ధం మహాఫలదాయకమగును?

Verse 2

पुलस्त्य उवाच । तीर्थं तु पुष्करं नाम यत्तु श्रेष्ठतमं स्मृतम् । सर्वेषां द्विजमुख्यानां मनोरथमिव स्थितम्

పులస్త్యుడు పలికెను— ‘పుష్కర’మనే తీర్థము సమస్త తీర్థములలో శ్రేష్ఠమని స్మరింపబడును; అది సమస్త ద్విజముఖ్యుల మనోరథమువలె నిలిచియున్నది.

Verse 3

तत्र दत्तं हुतं जप्तमनन्तं भवति ध्रुवम् । पितॄणां वल्लभं नित्यमृषीणां परमं मतम्

అక్కడ దానము, హోమము, జపము—ఇవి నిశ్చయముగా అనంతఫలమగును. అది పితృదేవతలకు నిత్య ప్రియము, ఋషుల దృష్టిలో పరమోత్తమమని భావింపబడును.

Verse 4

नंदाथ ललिता तद्वत्तीर्थं मायापुरी शुभा । तथा मित्रपदं राजंस्ततः केदारमुत्तमम्

తదుపరి నందా, లలితా; అలాగే ఆ తీర్థము; శుభమైన మాయాపురీ; మరియు ఓ రాజా, మిత్రపదము; ఆపై ఉత్తమమైన కేదారము.

Verse 5

गंगासागरमित्याहुः सर्वतीर्थमयं शुभम् । तीर्थं ब्रह्मसरस्तद्वच्छतद्रुसलिलं शुभम्

గంగాసాగరమని వారు చెప్పుదురు—అది శుభమై సమస్తతీర్థమయము. అలాగే బ్రహ్మసరస్సు తీర్థము; శతద్రు నదీ జలమును కూడా శుభమని చెప్పుదురు.

Verse 6

तीर्थं तु नैमिषं नाम सर्वतीर्थफलप्रदम् । गंगोद्भेदस्तु गोमत्यां यत्रोद्भूतः सनातनः

నైమిషమనే తీర్థం సమస్త తీర్థఫలప్రదం. అక్కడ గోమతీ నదిలో గంగాదేవి సనాతన ఉద్భవం ప్రత్యక్షమవుతుంది.

Verse 7

तथा यज्ञवराहस्तु देवदेवश्च शूलधृक् । यत्र तत्कांचनं दानमष्टादशभुजो हरः

అక్కడ యజ్ఞ-వరాహుని, త్రిశూలధారి దేవదేవుని దర్శనం కలుగుతుంది. అక్కడే స్వర్ణదానం మహిమగలది; అక్కడ అష్టాదశభుజ హరుడు విరాజిల్లుతాడు.

Verse 8

नेमिस्तु धर्मचक्रस्य शीर्णा यत्राभवत्पुरा । तदेतन्नैमिशारण्यं सर्वतीर्थनिषेवितम्

పూర్వకాలంలో ధర్మచక్రపు నేమి క్షీణించిన స్థలం ఇదే. ఇదే నైమిషారణ్యం; సమస్త తీర్థాలు దీనిని సేవిస్తాయి.

Verse 9

देवदेवस्य तत्रापि वराहस्य च दर्शनम् । यः प्रयाति स पूतात्मा नारायणपुरं व्रजेत्

అక్కడ దేవదేవుని మరియు వరాహుని దర్శనం కూడా లభిస్తుంది. అక్కడి నుండి బయలుదేరినవాడు పూతాత్ముడై నారాయణపురానికి చేరుతాడు.

Verse 10

कोकामुखं परं तीर्थमिन्द्रमार्गोपि लक्ष्यते । अथापि पितृतीर्थं तु ब्रह्मणोव्यक्तजन्मनः

కోకాముఖం పరమ తీర్థం; అక్కడ ఇంద్రమార్గం కూడా దర్శనమిస్తుంది. అక్కడే అవ్యక్తజన్ముడైన బ్రహ్మదేవుని పితృతీర్థం కూడా ఉంది.

Verse 11

पुष्करारण्यसंस्थोसौ यत्र देवः पितामहः । विरिंचिदर्शनं श्रेष्ठमपवर्गफलप्रदम्

ఆయన పుష్కర అరణ్యంలో నివసిస్తాడు; అక్కడ దేవపితామహుడు బ్రహ్మదేవుడు నివసిస్తాడు. విరించి దర్శనం పరమ శ్రేష్ఠం, మోక్షఫలాన్ని ప్రసాదిస్తుంది.

Verse 12

कृतं नाम महापुण्यं सर्वपापनिषूदनम् । यत्राद्यो नारसिंहस्तु स्वयमेव जनार्दनः

‘కృత’ అనే స్థలం మహాపుణ్యదాయకం, సమస్త పాపాలను నశింపజేసేది; అక్కడ ఆద్య నరసింహుడు స్వయంగా జనార్దనుడు (విష్ణువు)నే.

Verse 13

तीर्थमिक्षुमतीनाम पितॄणां च शुभावहा । तुष्यन्ति पितरो नित्यं गंगायमुनसंगमे

‘ఇక్షుమతీ’ అనే తీర్థం పితృదేవతలకు శుభప్రదం. గంగా-యమున సంగమంలో పితరులు నిత్యం తృప్తి పొందుతారు.

Verse 14

कुरुक्षेत्रं महापुण्यं यत्र मार्गोपि लक्ष्यते । अद्यापि पितृतीर्थं तु सर्वकामफलप्रदम्

కురుక్షేత్రం మహాపుణ్యక్షేత్రం; దాని మార్గమూ స్పష్టంగా ప్రసిద్ధి. అక్కడి పితృతీర్థం నేటికీ సమస్త కోరికల ఫలాన్ని ప్రసాదిస్తుంది.

Verse 15

नीलकण्ठमिति ख्यातं पितृतीर्थं नराधिप । तथा भद्रसरः पुण्यं सरो मानसमेव च

హే నరాధిపా! ‘నీలకంఠ’ అని ప్రసిద్ధమైన పితృతీర్థం ఉంది; అలాగే పుణ్యమైన ‘భద్రసరస్’ సరస్సు, మరియు ‘మానస’ సరస్సు కూడా ఉన్నాయి.

Verse 16

मंदाकिनी तथाऽच्छोदा विपाशा च सरस्वती । सर्वमित्रपदं तद्वद्वैद्यनाथं महाफलम्

మందాకిని, అచ్ఛోదా, విపాశా, సరస్వతి; అలాగే సర్వమిత్రపదం, అలాగే వైద్యనాథం—ఇవి దర్శన-పూజలతో మహాఫలాన్ని ప్రసాదించే పుణ్యతీర్థాలు.

Verse 17

क्षिप्रा नदी तथा पुण्या तथा कालञ्जरं शुभम् । तीर्थोद्भेदं हरोद्भेदं गर्भभेदं महालयम्

క్షిప్రా నదీ కూడా పుణ్యమైనది; శుభమైన కాలంజర పర్వతమూ అలాగే. ఇంకా తీర్థోద్భేద, హరోద్భేద, గర్భభేద, మహాలయ—ఇవీ పవిత్ర క్షేత్రాలు.

Verse 18

भद्रेश्वरं विष्णुपदं नर्मदा द्वारमेव च । गयापिंडप्रदानेन समान्याहुर्महर्षयः

మహర్షులు ఇలా ప్రకటించారు: భద్రేశ్వరము, విష్ణుపదము, నర్మదా-ద్వారము—ఇవి గయాలో పిండప్రదానం చేసినంత సమాన పుణ్యఫలాన్ని ఇస్తాయి.

Verse 19

एतानि पितृतीर्थानि सर्वपापहराणि च । स्मरणादपि लोकानां किमु श्राद्धप्रदायिनाम्

ఈ పితృతీర్థాలు సమస్త పాపాలను హరించేవి. కేవలం స్మరణమాత్రంతోనే జనులను పవిత్రం చేస్తే, అక్కడ శ్రాద్ధం సమర్పించేవారికి ఎంత అధిక ఫలం కలుగుతుందో!

Verse 20

ओंकारं पितृतीर्थं तु कावेरीकपिलोदकम् । संभेदश्चण्डवेगायां तथैवामरकंटकम्

ఓంకారము, పితృతీర్థము, కావేరీ-కపిలా జలము, చండవేగా నదిలో సంగమము, అలాగే అమరకంటకము—ఇవీ పుణ్యతీర్థాలుగా పేర్కొనబడ్డాయి.

Verse 21

कुरुक्षेत्राच्चद्विगुणं तस्मिन्स्नानादिकं भवेत् । शुक्लतीर्थं तु विख्यातं तीर्थं सोमेश्वरं परम्

ఇక్కడ కురుక్షేత్రం కంటే రెండింతల పుణ్యం లభిస్తుంది; అక్కడ చేసిన స్నానాది పుణ్యకర్మలు తగిన ఫలాన్ని ఇస్తాయి. ఆ తీర్థం ‘శుక్లతీర్థం’గా ప్రసిద్ధి, అక్కడ పరమ తీర్థం సోమేశ్వరుడు.

Verse 22

सर्वव्याधिहरंपुण्यंफलंकोटिगुणाधिकम् । श्राद्धेदानेतथाहोमेस्वाध्यायेचापिसन्निधौ

దీని పుణ్యఫలం సర్వరోగనాశకము; ఫలం కోటిగుణముగా అధికం—శ్రాద్ధంలో, దానంలో, హోమంలో, అలాగే స్వాధ్యాయ సన్నిధిలోనూ.

Verse 23

कायावारोहणं नाम देवदेवस्य शूलिनः । अवतारं रोचमानं ब्राह्मणावसथे शुभे

దేవదేవుడైన త్రిశూలధారి శివునికి ‘కాయావరోహణ’ అనే అవతారం ఉంది—అది శుభమైన బ్రాహ్మణావాసంలో ప్రకాశవంతంగా అవతరించింది.

Verse 24

जातं तत्सुमहापुण्यं तथा चर्मण्वती नदी । शूलतापी पयोष्णी च पयोष्णीसंगमस्तथा

ఆ అత్యంత మహాపుణ్యకరమైన ప్రాంతం ఉద్భవించింది; అలాగే చర్మణ్వతీ నది, శూలతాపీ, పయోష్ణీ—మరియు పయోష్ణీ సంగమమూ (ప్రకటమయ్యాయి).

Verse 25

महौषधी चारणा च नागतीर्थप्रवर्त्तिनी । महावेणा नदी पुण्या महाशालस्तथैव च

మహౌషధీ, చారణా, నాగతీర్థ-ప్రవర్త్తినీ; పుణ్యమైన మహావేణా నది; అలాగే మహాశాల కూడా (ప్రస్తావించబడ్డాయి).

Verse 26

गोमती वरुणा तद्वत्तीर्थं हौताशनं परम् । भैरवं भृगुतुंगं च गौरीतीर्थमनुत्तमम्

గోమతి, వరుణా మరియు అలాగే ఆ పవిత్ర తీర్థం; పరమ పుణ్యమైన హౌతాశనము; భైరవము, భృగుతుంగము, మరియు అనుత్తమమైన గౌరీ-తీర్థము—ఇవి ప్రసిద్ధమైనవి.

Verse 27

तीर्थं वैनायकं नाम वस्त्रेश्वरमनुत्तमम् । तथा पापहरं नाम पुण्या वेत्रवती नदी

వైనాయకము అనే తీర్థం ఉంది, అలాగే అనుత్తమమైన వస్త్రేశ్వర (క్షేత్రం) ఉంది. అలాగే పాపహరము అనే తీర్థం, పుణ్యప్రదమైన వేత్రవతి నదీ ఉంది.

Verse 28

महारुद्रं महालिंगं दशार्णा च महानदी । शतरुद्रा शताह्वा च तथा पितृपदं पुरम्

మహారుద్రము, మహాలింగము, దశార్ణా అనే మహానది, శతరుద్రా, శతాహ్వా, అలాగే పితృపదము అనే పురము—ఇవి పవిత్రమైనవి.

Verse 29

अंगारवाहिका तद्वन्नदौ द्वौ शोणघर्घरौ । कालिका च नदी पुण्या पितरा च नदी शुभा

అలాగే అంగారవాహికా నది ఉంది; శోణ మరియు ఘర్ఘర అనే రెండు నదులు ఉన్నాయి. ఇంకా పుణ్యప్రదమైన కాలికా నది, శుభమైన పితరా నది కూడా ఉంది.

Verse 30

एतानि पितृतीर्थानि शस्यंते स्नानदानयोः । श्राद्धमेतेषु यद्दत्तं तदनंतफलं स्मृतम्

ఇవి పితృ-తీర్థములు; స్నానము మరియు దానమునకు ప్రశంసింపబడినవి. ఇక్కడ అర్పించిన శ్రాద్ధము అనంత ఫలమును ఇస్తుందని స్మృతిలో చెప్పబడింది.

Verse 31

शतावटा नदी ज्वाला शरद्वी च नदी तथा । द्वारका कृष्णतीर्थं च तथा ह्युदक्सरस्वती

శతావటా, జ్వాలా నదులు, అలాగే శరద్వీ నది; ఇంకా ద్వారకా—శ్రీకృష్ణుని పవిత్ర తీర్థం—మరియు ఉదక్షరస్వతీ (ఇవి పుణ్యస్థానాలు).

Verse 32

नदी मालवती नाम तथा च गिरिकर्णिका । धूतपापं तथा तीर्थं समुद्रे दक्षिणे तथा

మాలవతీ అనే నది, అలాగే గిరికర్ణికా అనే నది కూడా ఉంది; ధూతపాపం అనే తీర్థం దక్షిణ సముద్రతీరంలో స్థితమై ఉంది.

Verse 33

गोकर्णो गजकर्णश्च तथा चक्रनदी शुभा । श्रीशैलं शाकतीर्थं च नारसिंहमतः परम्

గోకర్ణం, గజకర్ణం, అలాగే శుభమైన చక్రనది; శ్రీశైలం, శాకతీర్థం, మరియు ఆపై నరసింహ క్షేత్రం—ఇవి పుణ్యస్థానాలు.

Verse 34

महेंद्रं च तथा पुण्या पुण्या चापि महानदी । एतेष्वपि सदा श्राद्धमनंतफलदं स्मृतम्

మహేంద్రంలో, పుణ్యాలో, అలాగే మహానది పుణ్యాలో కూడా—ఈ స్థలాలలో చేసిన శ్రాద్ధం ఎల్లప్పుడూ అనంత ఫలప్రదమని స్మృతిలో చెప్పబడింది.

Verse 35

दर्शनादपि पुण्यानि सद्यः पापहराणि वै । तुंगभद्रा नदी पुण्या तथा चक्ररथीति च

వీటిని దర్శించడమే పుణ్యప్రదం; అవి తక్షణమే పాపాలను హరిస్తాయి. తుంగభద్రా నది పవిత్రం; అలాగే చక్రరథీ అనే తీర్థం కూడా.

Verse 36

भीमेश्वरं कृष्णवेणा कावेरी चांजना नदी । नदी गोदावरी पुण्या त्रिसंध्या पूर्णमुत्तमम्

భీమేశ్వరము, కృష్ణవేణా మరియు కావేరీ నదులు, అంజనా నది, పుణ్యమైన గోదావరి—ఇవి త్రిసంధ్యతో కూడి పరమోత్తమమైన సంపూర్ణ తీర్థస్థానాలు.

Verse 37

तीर्थं त्रैयंबकं नाम सर्वतीर्थनमस्कृतम् । यत्रास्ते भगवान्भीमः स्वयमेव त्रिलोचनः

త్ర్యైంబకమనే తీర్థం ఉంది; అది సమస్త తీర్థాలచే నమస్కరింపబడినది. అక్కడ స్వయంగా త్రిలోచనుడైన భగవాన్ భీముడు సాక్షాత్తుగా నివసిస్తాడు.

Verse 38

श्राद्धमेतेषु सर्वेषु दत्तं कोटिगुणं भवेत् । स्मरणादपि पापानि व्रजंति शतधा नृप

ఓ రాజా, ఈ సమస్త తీర్థాలలో చేసిన శ్రాద్ధం కోటిగుణ ఫలమిస్తుంది; కేవలం స్మరణమాత్రంతోనే పాపాలు శతగుణంగా తొలగిపోతాయి.

Verse 39

श्रीपर्णा च नदी पुण्या व्यासतीर्थमनुत्तमम् । तथा मत्स्यनदी कारा शिवधारा तथैव च

అలాగే పుణ్యమైన శ్రీపర్ణా నది, అనుత్తమమైన వ్యాసతీర్థం; అలాగే మత్స్యనది, కారా మరియు శివధారా కూడా (పవిత్రమైనవి).

Verse 40

भवतीर्थं च विख्यातं पुण्यतीर्थं च शाश्वतम् । पुण्यं रामेश्वरं तद्वद्वेणापुरमलंपुरम्

భవతీర్థం ప్రసిద్ధమైనది, శాశ్వత పుణ్యతీర్థం; అలాగే పుణ్యప్రదమైన రామేశ్వరము, అలాగే వేణాపురం మరియు మలంపురం కూడా (పవిత్రస్థానాలు).

Verse 41

अंगारकं च विख्यातमात्मदर्शमलंबुषम् । वत्सव्रातेश्वरं तद्वत्तथागोकामुखं परम्

అలాగే ప్రసిద్ధమైన అంగారకము, ఆత్మదర్శ తీర్థము, అలంబుషము; అలాగే వత్సవ్రాటేశ్వరము, మరియు పరమమైన గోకాముఖము అనే తీర్థము (ఉన్నవి)।

Verse 42

गोवर्द्धनं हरिश्चंद्रं पुरश्चन्द्रं पृथूदकम् । सहस्राक्षं हिरण्याक्षं तथा च कदलीनदी

గోవర్ధనము, హరిశ్చంద్రము, పురశ్చంద్రము, పృథూదకము; సహస్రాక్షము, హిరణ్యాక్షము—మరియు కదళీ నదీ (కూడా)।

Verse 43

नामधेयानि च तथा तथा सौमित्रिसंगतम् । इंद्रनीलं महानादं तथा च प्रियमेलकम्

అలాగే పేర్లను కూడా పేర్కొన్నారు—సౌమిత్రిసంగతము, ఇంద్రనీలము, మహానాదము, అలాగే ప్రియమేళకము।

Verse 44

एतान्यपि सदा श्राद्धे प्रशस्तान्यधिकानि च । एतेषु सर्वदेवानां सांनिध्यं पठ्यते यतः

ఇవీ శ్రాద్ధకర్మలో ఎల్లప్పుడూ ప్రశంసింపబడినవే, మరింతగా విశేషంగా స్తుతింపబడినవే; ఎందుకంటే వీటిలో సర్వదేవతల సాన్నిధ్యం లభిస్తుందని శాస్త్రం చెబుతుంది।

Verse 45

दानमेतेषु सर्वेषु भवेत्कोटिशताधिकम् । बाहुदा च नदी पुण्या तथा सिद्धवटं शुभम्

ఇవన్నిటిలో చేసిన దానం వంద కోట్లకన్నా అధిక ఫలాన్ని ఇస్తుంది; అలాగే బాహుదా నది పుణ్యమైనది, మరియు శుభమైన సిద్ధవటమూ (పవిత్రమే)।

Verse 46

तीर्थं पाशुपतं चैव नदी पर्यटिका तथा । श्राद्धमेतेषु सर्वेषु दत्तं कोटिशतोत्तरम्

పాశుపత తీర్థంలోను, అలాగే పర్యటికా అనే నది తీరంలోను—ఈ అన్ని స్థలాలలో చేసిన శ్రాద్ధదానం వందల కోట్లకన్నా అధిక పుణ్యఫలాన్ని ఇస్తుంది।

Verse 47

तथैव पंचतीर्थं च यत्र गोदावरी नदी । युता लिंगसहस्रेण सव्येतर जलावहा

అలాగే పంచతీర్థం ఉంది; అక్కడ గోదావరి నది సహస్ర లింగాలతో యుక్తమై ఎడమ, కుడి—రెండు తీరం వైపులా జలాన్ని మోసుకుంటూ ప్రవహిస్తుంది।

Verse 48

जामदग्न्यस्य तत्तीर्थं मोदायतनमुत्तमम् । प्रतीकस्य भयात्सिद्धा यत्र गोदावरी नदी

జామదగ్న్యుని ఆ తీర్థం ‘మోదాయతనం’ అనే ఉత్తమ క్షేత్రం; అక్కడ ప్రతీకుని భయంతో సిద్ధమై (ఫలప్రదమై) గోదావరి నది ప్రవహిస్తుంది।

Verse 49

तीर्थं तद्धव्यकव्यानामप्सरोगणसंयुतम् । श्राद्धाग्नि दानकार्यं च तत्र कोटिशताधिकम्

ఆ తీర్థం అప్సరాగణాలతో శోభిల్లుతుంది; దేవులకు హవ్యార్పణ, పితృులకు కవ్యార్పణ మరియు శ్రాద్ధానికి విశేష ఫలప్రదం. అక్కడ శ్రాద్ధం, అగ్నికార్యం, దానం చేసిన పుణ్యం వంద కోట్లకన్నా అధికంగా వృద్ధి చెందుతుంది।

Verse 50

तथा सहस्रलिंगं च राघवेश्वरमुत्तमम् । सेन्द्रकाला नदी पुण्या तत्र शक्रो गतः पुरा

అలాగే సహస్రలింగం మరియు ఉత్తమ రాఘవేశ్వర క్షేత్రం ఉంది; అక్కడ పవిత్ర సేంద్రకాలా నది ప్రవహిస్తుంది, అక్కడికి పూర్వకాలంలో శక్రుడు (ఇంద్రుడు) వెళ్లాడు।

Verse 51

निहत्य नमुचिं मित्रं तपसा स्वर्गमाप्तवान् । तत्र दत्तं नरैः श्राद्धमनंतफलदं भवेत्

మిత్రుడైన నముచిని సంహరించి అతడు తపస్సు బలంతో స్వర్గాన్ని పొందెను. అక్కడ జనులు చేసే శ్రాద్ధం అనంత ఫలాన్ని ప్రసాదించునని చెప్పబడింది.

Verse 52

पुष्करं नाम वै तीर्थं शालग्रामं तथैव च । शोणपातश्च विख्यातो यत्र वैश्वानराशयः

పుష్కరమనే తీర్థం ఉంది; అలాగే శాలగ్రామం కూడా. ఇంకా శోణపాతం ప్రసిద్ధం, అక్కడ వైశ్వానరుని ఆశయం (నివాసస్థానం) ఉంది.

Verse 53

तीर्थं सारस्वतं चैव स्वामितीर्थं तथैव च । मलंदरा नदी पुण्या कौशिकी चंद्रका तथा

సారస్వత తీర్థం, అలాగే స్వామితీర్థం; పుణ్యనది మలందరా; ఇంకా కౌశికీ మరియు చంద్రకా కూడా.

Verse 54

विदर्भा चाथ वेगा च पयोष्णी प्राङ्मुखा परा । कावेरी चोत्तरांगा च तथा जालंधरो गिरिः

విదర్భా, వేగా, పయోష్ణీ, శ్రేష్ఠమైన ప్రాంగ్ముఖా; అలాగే కావేరీ, ఉత్తరాంగా మరియు జాలంధర పర్వతం కూడా.

Verse 55

एतेषु श्राद्धतीर्थेषु श्राद्धमानंत्यमश्नुते । लोहदंडं तथा तीर्थं चित्रकूटस्तथैव च

ఈ శ్రాద్ధ-తీర్థాలలో శ్రాద్ధం చేయుటవలన అనంత పుణ్యం లభిస్తుంది. అలాగే లోహదండమనే తీర్థం మరియు చిత్రకూటం కూడా ఉన్నాయి.

Verse 56

दिव्यं सर्वत्र गंगायास्तथा नद्यास्तटं शुभम् । कुब्जाम्रकं तथा तीर्थमुर्वशीपुलिनं तथा

గంగానది ప్రవాహం ఎక్కడైనా దివ్యమే; అలాగే నది యొక్క శుభ తీరమూ పవిత్రం. కుబ్జామ్రకమనే తీర్థం, అలాగే ఉర్వశీ-పులినమనే ఇసుకతీరమూ పుణ్యస్థలాలే.

Verse 57

संसारमोचनं तीर्थं तथैव ऋणमोचनम् । एतेषु पितृतीर्थेषु श्राद्धमानंत्यमश्नुते

సంసారమోచనమనే తీర్థం ఉంది; అలాగే ఋణమోచనమనే తీర్థమూ ఉంది. ఈ పితృతీర్థాలలో శ్రాద్ధం చేసినవాడు అనంత పుణ్యఫలాన్ని పొందుతాడు.

Verse 58

अट्टहासं तथा तीर्थं गौतमेश्वरमेव च । तथा वसिष्ठतीर्थं च भारतं च ततः परम्

అట్టహాసమనే తీర్థం, గౌతమేశ్వరుడు, అలాగే వసిష్ఠతీర్థం—అనంతరం భారతభూమి గురించీ చెప్పబడింది.

Verse 59

ब्रह्मावर्तं कुशावर्तं हंसतीर्थं तथैव च । पिंडारकं च विख्यातं शंखोद्धारं तथैव च

బ్రహ్మావర్తం, కుశావర్తం, హంసతీర్థం; అలాగే ప్రసిద్ధ పిండారకం మరియు శంఖోద్ధారం కూడా పుణ్యతీర్థాలే.

Verse 60

भांडेश्वरं बिल्वकं च नीलपर्वतमेव च । तथा च बदरीतीर्थं सर्वतीर्थेश्वरेश्वरम्

భాండేశ్వరము, బిల్వకము, నీలపర్వతము; అలాగే బదరీతీర్థము—సర్వతీర్థాధిపతికీ అధిపతి అయిన పరమోన్నత స్థలం.

Verse 61

वसुधाराह्वयं तीर्थं रामतीर्थं तथैव च । जयंती विजया चैव शुक्लतीर्थं तथैव च

వసుధారా అనే తీర్థం, అలాగే రామతీర్థం; ఇంకా జయంతీ, విజయా మరియు శుక్లతీర్థం—ఇవన్నీ పవిత్ర తీర్థాలు.

Verse 62

एषु श्राद्धप्रदातारः प्रयांति परमं पदम् । तीर्थं मातृगृहं नाम करवीरपुरं तथा

ఈ తీర్థాలలో శ్రాద్ధం సమర్పించువారు పరమపదాన్ని పొందుతారు. (వాటిలో) మాతృగృహం అనే తీర్థం, అలాగే కరవీరపురం కూడా ఉంది.

Verse 63

सप्तगोदावरीनाम सर्वतीर्थेश्वरेश्वरम् । तत्र श्राद्धं प्रदातव्यमनंतफलमीप्सुभिः

సర్వ తీర్థాలలో పరమాధిపతిగా కీర్తింపబడిన సప్తగోదావరీ అనే స్థలంలో, అనంత ఫలాన్ని కోరువారు శ్రాద్ధం చేయవలెను.

Verse 64

कीकटेषु गया पुण्या पुण्यं राजगृहं वनम् । च्यवनस्याश्रमं पुण्यं नदी पुण्या पुनःपुना

కీకట దేశంలో గయ పుణ్యక్షేత్రం; రాజగృహ వనం కూడా పుణ్యమైనది. చ్యవన ఋషి ఆశ్రమం పుణ్యము, ఆ నది మరల మరల పుణ్యదాయిని.

Verse 65

विषयाराधनं पुण्यं नदी या तु पुनःपुना । यत्र गाथा विचरति ब्रह्मणा परिकीर्तिता

ఆరాధనచేత పుణ్యాన్ని ప్రసాదించే ఆ నది మరల మరల ధన్యమైనది; బ్రహ్ముడు కీర్తించిన పవిత్ర గాథ అక్కడ సంచరిస్తుంది.

Verse 66

एष्टव्या बहवः पुत्रा यद्येकोपि गयां व्रजेत् । यजेत वाश्वमेधेन नीलं वा वृषमुत्सृजेत्

అనేక కుమారులను కోరుకోవాలి—వారిలో ఒక్కడైనా పితృశ్రాద్ధార్థం గయకు వెళితే చాలు. లేక అశ్వమేధ యాగం చేయాలి, లేదా నీలవర్ణ వృషభాన్ని ధర్మదానంగా విడిచిపెట్టాలి.

Verse 67

एषा गाथा विचरति तीर्थेष्वायतनेषु च । सर्वे मनुष्या राजेंद्र कीर्त्तयंतः समागताः

హే రాజేంద్రా! ఈ గాథ తీర్థక్షేత్రాలలోను పవిత్ర ఆలయాలలోను విహరిస్తుంది; ప్రజలందరూ కూడి దీన్ని కీర్తిస్తూ స్తుతిస్తారు.

Verse 68

किमस्माकं कुले कश्चिद्गयां यास्यति यः सुतः । प्रीणयिष्यति तान्गत्वा सप्तपूर्वांस्तथापरान्

మన వంశంలో గయకు వెళ్లే కుమారుడు ఎవడైనా ఉంటాడా? అక్కడికి వెళ్లి అతడు మా ఏడు పూర్వజులను, అలాగే తరువాతి పితృదేవతలనూ తృప్తిపరుస్తాడు.

Verse 69

मातामहानामप्येवं श्रुतिरेषा चिरंतनी । गंगायामस्थिनिचयं गत्वा क्षेप्स्यति यः सुतः

మాతామహుల విషయములోనూ ఇదే పురాతన సంప్రదాయం ఉంది—ఏ కుమారుడు గంగకు వెళ్లి వారి అస్తిసంచయాన్ని అక్కడ ప్రవహింపజేస్తాడో, అతడు కర్మను సంపూర్ణం చేస్తాడు.

Verse 70

तिलैः सप्ताष्टभिर्वापि दास्यते च जलांजलिम् । अरण्यत्रितये वापि पिंडदानं करिष्यति

అతడు ఏడు లేదా ఎనిమిది నువ్వులతో కలిపిన జలాంజలిని అర్పించాలి; అలాగే అరణ్యత్రయంలో కూడా విధిగా పిండదానం చేయాలి.

Verse 71

प्रथमं पुष्करारण्ये नैमिषे तदनंतरं । धर्मारण्यं पुनः प्राप्य श्राद्धं भक्त्या प्रदास्यति

మొదట పుష్కరారణ్యంలో, ఆపై నైమిషంలో; మరల ధర్మారణ్యానికి చేరి భక్తితో శ్రాద్ధాన్ని సమర్పిస్తాడు.

Verse 72

गयायां धर्मपृष्ठे वा सरसि ब्रह्मणस्तथा । गयाशीर्षवटे चैव पितॄणां दत्तमक्षयम्

గయాలో—ధర్మపృష్టంలో గానీ, బ్రహ్మసరస్సులో గానీ, అలాగే గయాశీర్ష వటవృక్షం వద్ద గానీ—పితృదేవతలకు ఇచ్చినది అక్షయమవుతుంది.

Verse 73

व्रजन्कृत्वा निवापं यस्त्वध्वानं परिसर्पति । नरकस्थान्पितॄन्सोपि स्वर्गं नयति सत्वरं

యాత్రలో మార్గమధ్యంలో నివాపం సమర్పించి ముందుకు సాగేవాడు, నరకస్థులైన పితృులను కూడా త్వరగా స్వర్గానికి నడిపిస్తాడు.

Verse 74

कुले तस्य न राजेंद्र प्रेतो भवति कश्चन । प्रेतत्वं मोक्षभावं च पिंडदानाच्च गच्छति

ఓ రాజేంద్రా, అతని వంశంలో ఎవ్వరూ ప్రేతగా మారరు. పిండదానంతో ప్రేతత్వం తొలగి మోక్షసాధక స్థితి లభిస్తుంది.

Verse 75

एको मुनिस्ताम्रकराग्रहस्तो ह्याम्रेषु मूले सलिलं ददाति । आम्राश्च सिक्ताः पितरश्च तृप्ता एका क्रिया द्व्यर्थकरी प्रसिद्धा

ఒక ముని చేతిలో తామ్రపాత్రం పట్టుకొని మామిడి చెట్టు వేర్ల వద్ద జలాన్ని అర్పిస్తాడు. చెట్టు సేద్యం అవుతుంది, పితృదేవతలు తృప్తి చెందుతారు—ఒక క్రియ రెండు ఫలాలు ఇస్తుందని ప్రసిద్ధం.

Verse 76

गयायां पिण्डदानस्य नान्यद्दानं विशिष्यते । एकेन पिंडदानेन तृप्तास्ते मोक्षगामिनः

గయాలో పిండదానమునకు మించిన దానం మరొకటి లేదు. ఒక్క పిండదానముతోనే పితృదేవతలు తృప్తి పొంది మోక్షమార్గమునకు సాగుతారు।

Verse 77

धान्यप्रदानं प्रवरं वदंति वसुप्रदानं च तथामुनींद्राः । गया सुतीर्थेषु नरैः प्रदत्तं तद्धर्महेतुं प्रवरं वदंति

మునీంద్రులు ధాన్యదానము శ్రేష్ఠమని, ధనదానమూ అలాగే ఉత్తమమని చెబుతారు. అయితే గయా వంటి పుణ్యతీర్థాలలో మనుష్యులు ఇచ్చిన దానమును ధర్మఫలానికి పరమ కారణమని వారు ప్రకటిస్తారు।

Verse 78

सर्वात्मना सुरुचिना महाचल महानदी । ये तु पश्यंति तां गत्वा मानसे दक्षिणोत्तरे

సర్వాత్మతో, పవిత్ర ఆనందముతో, మానససరోవరము దక్షిణ-ఉత్తర తీరములలోకి వెళ్లి ఆ మహాపర్వతమును, మహానదిని దర్శించువారు ధన్యులు అవుతారు।

Verse 79

प्रणम्य द्विजमुख्येभ्यः प्राप्तं तैर्जन्मनः फलं । यद्यदिच्छति वै मर्त्यस्तत्तदाप्नोत्यसंशयम्

శ్రేష్ఠ ద్విజులకు నమస్కరించుటవలన మానవుడు జన్మఫలమును పొందుతాడు. అతడు ఏది ఏది కోరుతాడో, అది అది నిస్సందేహంగా పొందుతాడు।

Verse 80

एष तूद्देशतः प्रोक्तस्तीर्थानां सग्रहो मया । वागीशोपि न शक्नोति विस्तरात्किमु मानुषः

నేను తీర్థముల సంగ్రహమును కేవలం సంక్షేపముగా మాత్రమే చెప్పితిని. వాణీశ్వరుడైన వాగీశుడు (బృహస్పతి) కూడ వీటిని విస్తారముగా వర్ణించలేడు; మరి మనుష్యుడు ఎలా వర్ణించగలడు?

Verse 81

सत्यं तीर्थं दया तीर्थं तीर्थमिन्द्रियनिग्रहः । वर्णाश्रमाणां गेहेपि तीर्थं शम उदाहृतम्

సత్యమే తీర్థము, దయ కూడా తీర్థము, ఇంద్రియనిగ్రహమూ తీర్థమే. వర్ణాశ్రమధర్మాలను అనుసరించే గృహస్థుని ఇంటిలోనూ శమము (మనశ్శాంతి) తీర్థమని ప్రకటించబడింది.

Verse 82

येषु तीर्थेषु यच्छ्राद्धं तत्कोटिगुणमिष्यते । गयायां यत्तु वै श्राद्धं तच्छ्राद्धमपवर्गदम्

ఏ ఏ తీర్థాలలో ఏ శ్రాద్ధం చేయబడుతుందో అది కోటి రెట్లు ఫలదాయకమని చెప్పబడింది; కాని గయాలో చేయబడే శ్రాద్ధం మాత్రం అపవర్గం (మోక్షం) ప్రసాదించేది.

Verse 83

यस्मात्तस्मात्प्रयत्नेन तीर्थे श्राद्धं विधीयते । प्रातःकालो मुहूर्तांस्त्रीन्संगवस्तावदेव तु

కాబట్టి ఆ కారణం చేత శ్రద్ధతో తీర్థంలో శ్రాద్ధక్రియ నిర్వహించాలి. తగిన సమయం ప్రాతఃకాలం—మూడు ముహూర్తాలు; అలాగే సంగవం (పూర్వాహ్నం) కూడా అంతే పరిమాణం.

Verse 84

मध्याह्नस्त्रिमुहूर्तः स्यादपराह्णस्ततः परम् । सायाह्नस्त्रिमुहूर्तः स्याच्छ्राद्धं तत्र न कारयेत्

మధ్యాహ్నం మూడు ముహూర్తాలు; దాని తరువాత అపరాహ్నం. సాయాహ్నం కూడా మూడు ముహూర్తాలు—ఆ సమయంలో శ్రాద్ధం చేయించకూడదు.

Verse 85

राक्षसी नाम सा वेला गर्हिता सर्वकर्मसु । अह्नो मुहूर्ता व्याख्याता दशपंच च सर्वदा

ఆ కాలం ‘రాక్షసీ’ అని పిలవబడుతుంది; అన్ని కర్మలలో నిందితమైనది. పగటి ముహూర్తాలు ఎల్లప్పుడూ పదిహేను అని వివరించబడింది.

Verse 86

तत्राष्टमो मुहूर्तो यः स कालः कुतपः स्मृतः । मध्याह्नात्सर्वदा यस्मान्मंदी भवति भास्करः

అక్కడ ఎనిమిదవ ముహూర్తం ‘కుతప’ కాలమని ప్రసిద్ధి; మధ్యాహ్నానంతరం భాస్కరుని తేజస్సు ఎల్లప్పుడూ మెల్లగా మృదువవుతుంది కాబట్టి।

Verse 87

तस्मादनंतफलदस्तत्रारंभो विशिष्यते । खड्गपात्रं च कुतपस्तथा नैपालकंबलम्

కాబట్టి అక్కడ ప్రారంభించిన కార్యం అనంత ఫలప్రదమై విశేషమని చెప్పబడుతుంది—(దానంగా) ఖడ్గపాత్రం, కుతపం, అలాగే నేపాల కంబళం మొదలైనవి।

Verse 88

रुक्मं दर्भास्तिला गावो दौहित्रश्चाष्टमः स्मृतः । पापं कुत्सितमित्याहुस्तस्य तत्तापकारिणः

సువర్ణం, దర్భలు, నువ్వులు, ఆవులు, అలాగే దౌహిత్రుడు (కుమార్తె కుమారుడు)—ఇవి ఎనిమిదవమని స్మరించబడతాయి. పాపాన్ని ‘కుత్సితం’ అంటారు; అది తగిన తాపాన్ని కలిగిస్తుంది కాబట్టి।

Verse 89

अष्टावेते यतस्तस्मात्कुतपा इति विश्रुताः । ऊर्ध्वं मुहुर्त्तात्कुतपान्महूर्त्तं च चतुष्टयम्

ఇవి ఎనిమిది కావున ‘కుతపా’ అని ప్రసిద్ధి. అలాగే కుతప ముహూర్తం పైగా నాలుగు ముహూర్తాల సమూహం కూడా ఉంటుంది।

Verse 90

मुहूर्त्तपंचकं चैव स्वधावाचनमिष्यते । विष्णुदेहसमुद्भूताः कुशाः कृष्णतिलास्तथा

స్వధా-వాచనం (స్వధా ఆహ్వానం) కోసం ఐదు ముహూర్తాల కాలం కూడా విధించబడింది. అలాగే కుశలు మరియు కృష్ణ తిలాలు విష్ణు దేహం నుండి ఉద్భవించాయని చెప్పబడుతుంది।

Verse 91

श्राद्धस्य लक्षणं कालमिति प्राहुर्मनीषिणः । तिलोदकांजलिर्देयो जलांते तीर्थवासिभिः

శ్రాద్ధానికి ప్రధాన లక్షణం సముచిత కాలమే అని మునులు చెప్పుదురు. తీర్థవాసులు జలతీరంలో తిలమిశ్రిత జలాంజలిని అర్పించాలి.

Verse 92

सदर्भहस्तेनैकेन गृहे श्राद्धं गमिष्यति । पुण्यं पवित्रमायुष्यं सर्वपापविनाशनम्

ఒక చేతిలో దర్భను పట్టుకొని ఇంట్లో శ్రాద్ధం చేయుటకు వెళ్లినవాడుకూడా పుణ్యాన్ని పొందును—అది పవిత్రం, ఆయుష్యవర్ధకం, సర్వపాపనాశకం.

Verse 93

ब्रह्मणा चैव कथितं तीर्थश्राद्धानुकीर्तनम् । शृणोति यः पठेद्वापि श्रीमान्संजायते नरः

బ్రహ్ముడు ఉపదేశించిన తీర్థశ్రాద్ధానుకీర్తనాన్ని ఎవడు వింటాడో లేదా చదువుతాడో, ఆ మనిషి శ్రీమంతుడై సుభాగ్యవంతుడగును.

Verse 94

श्राद्धकाले च वक्तव्यं तथा तीर्थनिवासिभिः । सर्वपापोपशांन्त्यर्थमलक्ष्मीनाशनं मतं

శ్రాద్ధకాలంలో దీనిని పఠించాలి; అలాగే తీర్థనివాసులు కూడా పఠించాలి. ఇది సర్వపాపశాంతికీ, అలక్ష్మీనాశానికీ ఉపాయమని భావించబడింది.

Verse 95

इदं पवित्रं यशसो निधानमिदं महापातकनाशनं च । ब्रह्मार्करुद्रैरभिपूजितं च श्राद्धस्य माहात्म्यमुशंति तज्ज्ञाः

ఇది పవిత్రము, యశస్సుకు నిధి, మహాపాతకనాశకము. బ్రహ్మ, అర్క (సూర్య) మరియు రుద్రులచే అభిపూజితము—ఇదే శ్రాద్ధమాహాత్మ్యమని జ్ఞానులు ప్రకటించుదురు.