Adhyaya 23
Bala: The Rise and Slaying of the Dānava (and the Devas’ Restoration)
ఋషులు పాపనాశకమైన పురాణకథను స్తుతించి, సూతుని సృష్టి–ప్రళయాల విశద వివరణను అడుగుతారు. సూతుడు వినుటవల్లనే పరమజ్ఞానం కలిగించే విస్తృత వృత్తాంతాన్ని చెప్పుతానని ప్రతిజ్ఞ చేస్తాడు. తదుపరి కథ దేవ–దైత్య చక్రానికి మళ్లుతుంది—విష్ణువు నరసింహ, వరాహ అవతారాలచే హిరణ్యకశిపు, హిరణ్యాక్షులు నశించిన తరువాత దేవతలు తమ స్థానాలను తిరిగి పొందుతారు; యజ్ఞధర్మం వికసిస్తుంది. కుమారశోకంతో దితి కశ్యపుని శరణు పొంది జగజ్జయి కుమారుని వరం కోరుతుంది; వరదానంతో ‘బల’ అనే దానవుడు జన్మించి, నామకరణ–ఉపనయనములు పొందీ, బ్రహ్మచర్యం మరియు వైదిక నియమాలలో శిక్షణ పొందుతాడు. దను బలుని అసురవంశ ప్రతీకారానికి ప్రేరేపించి ఇంద్రాది దేవులను సంహరించమని ఉసిగొల్పుతుంది. అదితి ఇంద్రుని హెచ్చరిస్తుంది; ఇంద్రుడు భయంతోనూ ధైర్యంతోనూ సింధుతీర/సముద్రతీర సంధ్యోపాసన సమయంలో బలుని లక్ష్యంగా చేసి వజ్రప్రహారంతో సంహరిస్తాడు. దాంతో దేవాధికారం పునఃస్థాపితమై లోకంలో శాంతి నెలకొంటుంది.
Shlokas
Verse 1
ऋषय ऊचुः । विचित्रेयं कथा पुण्या धन्या यशोविधायिनी । सर्वपापहरा प्रोक्ता भवता वदतां वर
ఋషులు అన్నారు—ఈ కథ విచిత్రమైనది, పుణ్యమైనది, ధన్యమైనది, యశస్సును ప్రసాదించేది. హే వక్తలలో శ్రేష్ఠా! మీరు దీనిని సర్వపాపహరమని ప్రకటించారు.
Verse 2
सृष्टिसंबंधमेतन्नस्तद्भवान्वक्तुमर्हति । पूर्वमेव यथासृष्टिर्विस्तरात्सूतनंदन
సృష్టితో సంబంధించిన ఈ విషయాన్ని మీరు మాకు చెప్పవలసినది. హే సూతనందనా! ఆదిలో సృష్టి ఎలా జరిగింది—విస్తారంగా చెప్పండి.
Verse 3
सूत उवाच । विस्तरेण प्रवक्ष्यामि सृष्टिसंहारकारणम् । श्रुतमात्रेण यस्यापि नरः सर्वज्ञतां व्रजेत्
సూతుడు అన్నాడు—సృష్టి మరియు సంహారానికి కారణాన్ని నేను విస్తారంగా వివరిస్తాను; దాన్ని కేవలం వినడమేనైనా మనిషి సర్వజ్ఞత్వాన్ని పొందగలడు.
Verse 4
हिरण्यकश्यपेनापि व्यापितं भुवनत्रयम् । तपसाराध्य प्रबह्माणं वरं प्राप्तं सुदुर्लभम्
హిరణ్యకశ్యపుడు కూడా త్రిలోకాలను వ్యాపింపజేశాడు; తపస్సుతో బ్రహ్మదేవుని ఆరాధించి అతిదుర్లభమైన వరాన్ని పొందాడు.
Verse 5
तस्माद्देवान्महाभागादमरत्वं तथैव च । देवांल्लोकान्स संव्याप्य प्रभुत्वं स्वयमर्जितम्
ఆ మహాభాగుని వలన దేవతలు అమరత్వమును కూడా పొందిరి; అతడు దేవలోకములన్నిటిని వ్యాపించి స్వయంకృషితో ప్రభుత్వమును సంపాదించెను।
Verse 6
ततो देवाः सगंधर्वा मुनयो वेदपारगाः । नागाश्च किन्नराः सिद्धा यक्षाश्चैव तथापरे
అప్పుడు దేవతలు గంధర్వులతో కూడి, వేదపారగులైన మునులు, అలాగే నాగులు, కిన్నరులు, సిద్ధులు, యక్షులు మొదలైన ఇతరులు కూడ సమవేతులయ్యిరి।
Verse 7
ब्रह्माणं तु पुरस्कृत्य जग्मुर्नारायणं प्रभुम् । क्षीरसागरसंसुप्तं योगनिद्रां गतं प्रभुम्
బ్రహ్మను ముందుంచి వారు ప్రభువైన నారాయణుని చేరిరి; ఆయన క్షీరసాగరంపై శయనించి యోగనిద్రలో లీనుడై యుండెను।
Verse 8
तं संबोध्य महास्तोत्रैर्देवाः प्रांजलयस्तथा । संबुद्धे सति देवेशे वृत्तं तस्य दुरात्मनः
దేవతలు అంజలి ఘటించి మహాస్తోత్రములతో ఆయనను మేల్కొలిపిరి; దేవేశుడు జాగృతుడైన తరువాత ఆ దురాత్ముని వృత్తాంతమంతా వినిపించిరి।
Verse 9
आचचक्षुर्महाप्राज्ञ समाकर्ण्य जगत्पतिः । नृसिंहरूपमास्थाय हिरण्यकशिपुं व्यहन्
ఓ మహాప్రాజ్ఞా! వారి మాటలు విని జగత్పతి నృసింహరూపమును ధరించి హిరణ్యకశిపుని సంహరించెను।
Verse 10
पुनर्वाराहरूपेण हिरण्याक्षो महाबलः । उद्धृता वसुधा पुण्या असुरो घातितस्तदा
మళ్లీ భగవాన్ వరాహరూపం ధరించి మహాబలుడు హిరణ్యాక్ష అసురుణ్ని సంహరించి, పుణ్యమైన భూమిని పైకి ఎత్తి రక్షించాడు।
Verse 11
अन्यांश्चघातयामास दानवान्घोरदर्शनान् । एवं चैतेषु नष्टेषु दानवेषु महत्सु च
అతడు భయంకర దర్శనమున్న ఇతర దానవులను కూడా సంహరింపజేశాడు; ఈ విధంగా ఆ మహాదానవులు నశించినప్పుడు…
Verse 12
अन्येषु तेषु नष्टेषु दितिपुत्रेषु वै तदा । पुनः स्थानेषु प्राप्तेषु देवेषु च महत्सु च
అప్పుడు దితి కుమారులైన ఇతరులూ నశించగా, మహాదేవతలు మళ్లీ తమ తమ స్థానాలను పొందగా,
Verse 13
यज्ञेष्वेव प्रवृत्तेषु सर्वेषु धर्मकर्मसु । सुस्थेषु सर्वलोकेषु सा दितिर्दुःखपीडिता
యజ్ఞాలు ఉత్సాహంగా జరుగుతూ, సమస్త ధర్మకర్మలు సాగుతూ, అన్ని లోకాలు శాంతి-సమృద్ధితో నిలిచినప్పుడు—దితి మాత్రమే దుఃఖంతో బాధపడింది।
Verse 14
पुत्रशोकेन संतप्ता हाहाभूता विचेतना । भर्तारं सूर्यसंकाशं तपस्तेजः समन्वितम्
పుత్రశోకంతో దగ్ధమై ‘హాయ్ హాయ్’ అని విలపిస్తూ, దాదాపు చైతన్యహీనురాలై, సూర్యసమ కాంతిమంతుడూ తపస్తేజస్సుతో యుక్తుడైన భర్తను ఆశ్రయించింది।
Verse 15
दातारं च महात्मानं भर्तारं कश्यपं तदा । भक्त्या प्रणम्य विप्रेन्द्र तमुवाच महामतिम्
అప్పుడు ఆమె మహాత్ముడైన దాత, భర్త కశ్యపునకు భక్తితో ప్రణమించి, ఓ విప్రేంద్రా, ఆ మహామతిని ఇలా పలికింది।
Verse 16
भगवन्नष्टपुत्राहं कृता देवेन चक्रिणा । दैतेया दानवाः सर्वे देवैश्चैव निपातिताः
హే భగవాన్! చక్రధారి దేవుడు నన్ను పుత్రశూన్యురాలిని చేశాడు; దైత్యులు దానవులు అందరూ దేవుల చేత నిపాతింపబడ్డారు।
Verse 17
पुत्रशोकानलेनाहं संतप्ता मुनिसत्तम । ममानंदकरं पुत्रं सर्वतेजोहरं विभो
ఓ మునిసత్తమా! పుత్రశోకాగ్నితో నేను దగ్ధమై బాధపడుతున్నాను. ఓ విభో! నా ఆనందకరుడైన కుమారుడు నా సమస్త తేజస్సును హరించాడు।
Verse 18
सुबलं चारुसर्वांगं देवराजसमप्रभम् । बुद्धिमंतं सुसर्वज्ञं ज्ञातारं सर्वपंडितम्
అతడు మహాబలవంతుడు, సర్వాంగ సౌందర్యంతో, దేవరాజుని సమానమైన ప్రభతో ఉన్నవాడు; బుద్ధిమంతుడు, నిజంగా సర్వజ్ఞుడు, వివేకి జ్ఞాత, సమస్త పండితులలో అగ్రగణ్యుడు।
Verse 19
तपस्तेजः समायुक्तं सबलं चारुलक्षणम् । ब्रह्मण्यं ज्ञानवेत्तारं देवब्राह्मणपूजकम्
అతడు తపస్తేజస్సుతో సమాయుక్తుడు, బలవంతుడు, శుభలక్షణసంపన్నుడు; బ్రహ్మణ్యుడు, సత్యజ్ఞానవేత్త, దేవబ్రాహ్మణపూజకుడు।
Verse 20
जेतारं सर्वलोकानां ममानंदकरं द्विज । सर्वलक्षणसंपन्नं पुत्रं मे देहि त्वं विभो
హే ద్విజా! సమస్త లోకాలను జయించగల, నాకు ఆనందం కలిగించగల, సర్వ శుభలక్షణసంపన్నుడైన కుమారుని నాకు ప్రసాదించండి, హే విభో।
Verse 21
एवमाकर्ण्य वै तस्याः कश्यपो वाक्यमुत्तमम् । कृपाविष्टमनास्तुष्टो दुःखिताया द्विजोत्तम
ఆమె ఉత్తమ వాక్యాలను విని ద్విజోత్తముడైన కశ్యపుని మనస్సు కరుణతో నిండింది; అతడు సంతోషించినప్పటికీ ఆ దుఃఖిత స్త్రీ శోకానికి ద్రవించాడు।
Verse 22
तामुवाच महाभाग कृपणां दीनमानसाम् । तस्याः शिरसि संन्यस्य स्वहस्तं भावतत्परः
మహాభాగుడు ఆ దీనమనస్సుగల, కృపణ స్త్రీతో కరుణాభావంలో లీనమై, తన చేతిని ఆమె తలపై ఉంచి పలికాడు।
Verse 23
इति श्रीपद्मपुराणे पंचपंचाशत्सहस्रसंहितायां भूमिखंडे बल । दैत्यवधोनाम त्रयोविंशोऽध्यायः
ఇట్లు శ్రీ పద్మపురాణంలోని పంచపంచాశత్సహస్రసంహితా భూమిఖండంలో ‘బల—దైత్యవధ’ అనే ఇరవైమూడవ అధ్యాయం సమాప్తమైంది।
Verse 24
तपस्तेपे निरालंबः साधयन्परमव्रतः । एतस्मिन्नंतरे सा तु दधार गर्भमुत्तमम्
ఏ ఆధారమూ లేక, పరమ వ్రతంలో స్థిరుడై అతడు తపస్సు చేశాడు; ఇదే సమయంలో ఆమె తన గర్భంలో ఉత్తమ శిశువును ధరించింది।
Verse 25
सा दितिः सर्वधर्मज्ञा चारुकर्मा मनस्विनी । शतवर्षप्रमाणं सा शुचि स्वांता बभूव ह
ఆ దితి సర్వధర్మజ్ఞ, సుందరాచరణగలది, దృఢమనస్సుగలది. ఆమె శతవత్సరాలపాటు శుచిగా ఉండి అంతఃకరణంలో ప్రశాంతతతో నిలిచింది.
Verse 26
तया वै जनितः पुत्रो ब्रह्मतेजः समन्वितः । अथ कश्यप आयातो हर्षेण महतान्वितः
ఆమె ద్వారా బ్రహ్మతేజస్సుతో సమన్వితుడైన కుమారుడు జన్మించాడు. అనంతరం మహా హర్షంతో కశ్యపుడు అక్కడికి వచ్చాడు.
Verse 27
चकार नाम मेधावी तस्य पुत्रस्य सत्तमः । बलमित्यब्रवीत्पुत्रं नामतः सदृशो महान्
ఆ మేధావి శ్రేష్ఠుడు తన కుమారునికి నామకరణం చేశాడు. కుమారునికి ‘బల’ అని పేరు పెట్టాడు; ఆ మహాబాలుడు పేరుకు తగినవాడే అయ్యాడు.
Verse 28
एवं नाम चकाराथ व्रतबंधं चकार सः । प्राह पुत्र महाभाग ब्रह्मचर्यं प्रसाधय
ఇలా నామకరణం చేసి, వ్రతబంధం (ఉపనయన సంస్కారం) కూడా నిర్వహించాడు. తరువాత అన్నాడు—“ఓ మహాభాగ్యవంతుడైన కుమారా, బ్రహ్మచర్యాన్ని విధిగా ఆచరించు.”
Verse 29
एवमेवं करिष्यामि तव वाक्यं द्विजोत्तम । वेदस्याध्ययनं कुर्यां ब्रह्मचर्येण सत्तम
అతడు అన్నాడు—“అలాగే చేస్తాను; ఓ ద్విజోత్తమా, మీ వాక్యాన్ని నేను అనుసరిస్తాను. ఓ సత్తమా, బ్రహ్మచర్యంతో వేదాధ్యయనం చేస్తాను.”
Verse 30
एवं वर्षशतं साग्रं गतं तस्य तपस्यतः । मातुः समक्षमायातस्तपस्तेजः समन्वितः
ఇలా తపస్సులో నిమగ్నుడై శతవత్సరాలకు కొద్దిగా మించిన కాలం గడిచిన తరువాత, తపస్తేజస్సుతో సమన్వితుడై అతడు తన తల్లి సమక్షానికి వచ్చెను।
Verse 31
तपोवीर्यमयं दिव्यं ब्रह्मचर्यं महात्मनः । दितिः पश्यति पुत्रस्य हर्षेण महतान्विता
మహాత్ముడైన తన కుమారుని తపోవీర్యమయమైన దివ్య బ్రహ్మచర్యాన్ని దితి మహా హర్షంతో దర్శించింది।
Verse 32
तमुवाच महात्मानं बलं पुत्रं तपस्विनम् । मेधाविनं महात्मानं प्रज्ञाज्ञानविशारदम्
అనంతరం అతడు తపస్వి, మేధావి, మహాత్ముడు, ప్రజ్ఞా-జ్ఞానాలలో విశారదుడైన తన కుమారుడు బలుని ఉద్దేశించి పలికెను।
Verse 33
त्वयि जीवति मेधाविन्प्रजीवंति सुता मम । हिरण्यकशिपाद्यास्ते ये हताश्चक्रपाणिना
హే మేధావీ! నీవు జీవించి ఉన్నంతకాలం నా కుమారులు కూడా జీవించి ఉంటారు—హిరణ్యకశిపు మొదలైన వారు, చక్రపాణి భగవంతునిచే హతులైనవారు।
Verse 34
वैरं साधय मे वत्स जहि देवान्रिपून्रणे । सा दनुस्तमुवाचेदं बलं पुत्रं महाबलम्
“వత్సా! నా వైరానికి ప్రతీకారం తీర్చు; యుద్ధంలో దేవతలను—మన శత్రువులను—వధించు.” అని దను తన మహాబలుడైన కుమారుడు బలునితో పలికెను।
Verse 35
आदाविंद्रं हि देवेंद्रं द्रुतं सूदय पुत्रक । पश्चाद्देवा निपात्यंतां ततो गरुडवाहनः
ఓ కుమారా! ముందుగా దేవేంద్రుడైన ఇంద్రుణ్ని త్వరగా సంహరించు. తరువాత ఇతర దేవతలనూ పడగొట్టు; ఆపై గరుడవాహనుడైన (విష్ణువు)ను ఎదుర్కొను.
Verse 36
तयोराकर्ण्य सा देवी अदितिः पतिदेवता । दुःखेन महताविष्टा पुत्रमिंद्रमभाषत
వారి మాటలు విని, భర్తనే దేవుడిగా భావించే దేవి అదితి మహాదుఃఖంతో కుంగిపోయి తన కుమారుడు ఇంద్రునితో పలికింది.
Verse 37
दितिपुत्रो महाकायो वर्द्धते ब्रह्मतेजसा । देवानां हि वधार्थाय तपस्तेपे निरंजने
దితి కుమారుడు మహాకాయుడై బ్రహ్మతేజస్సుతో వృద్ధి చెందుతున్నాడు. దేవతల వధార్థం నిర్మల నిర్జనంలో తపస్సు చేశాడు.
Verse 38
एवं जानीहि देवेश यदि क्षेममिहेच्छसि । एवमाकर्ण्य तद्वाक्यं स मातुः पाकशासनः
ఓ దేవేశా! ఇక్కడ క్షేమం కోరితే, ఇదే విధంగా తెలుసుకో. ఆ మాటలు విని ప్రతాపవంతుడైన శక్రుడు (ఇంద్రుడు) తల్లి వాక్యాన్ని గ్రహించాడు.
Verse 39
चिंतामवाप दुःखेन महतीं देवराट्तदा । महाभयेन संत्रस्तश्चिंतयामास वै ततः
అప్పుడు దేవరాజు దుఃఖంతో మహా చింతలో పడ్డాడు. మహాభయంతో వణికిపోయి ఇక ఏమి చేయాలో ఆలోచించసాగాడు.
Verse 40
कथमेनं हनिष्यामि देवधर्मविदूषकम् । इति निश्चित्य देवेशो बलस्य निधनं प्रति
“దేవధర్మాన్ని అపవిత్రం చేసే ఇతనిని నేను ఎలా సంహరించుదును?”—ఇట్లు నిశ్చయించి దేవేశుడు బలుని వినాశమునకు మనస్సు నిలిపెను।
Verse 41
एकदा हि बलः सोपि संध्यार्थं सिंधुमाश्रितः । कृष्णाजिनेन दिव्येन दंडकाष्ठेन राजितः
ఒకసారి ఆ బలుడు సంధ్యావిధి చేయుటకు సింధు నదీ తీరమునకు వెళ్లెను; దివ్య కృష్ణాజినముతోను దండకాష్ఠముతోను శోభిల్లెను।
Verse 42
अमलेनापि पुण्येन ब्रह्मचर्येण तेन सः । सागरस्योपकंठे तं संध्यासनमुपागतम्
ఆ నిర్మల పుణ్యముతోను బ్రహ్మచర్యాచరణముతోను అతడు సముద్ర తీరమున సంధ్యోపాసనాసనమునకు చేరెను।
Verse 43
जपमानं सुशांतं तं ददृशे पाकशासनः । वज्रेण तेन दिव्येन ताडितो दितिनंदनः
మంత్రజపమున లీనమై శాంతుడై ఉన్న అతనిని పాకశాసనుడు (ఇంద్రుడు) చూచెను; దివ్య వజ్రముతో దితిపుత్రుని తాడించెను।
Verse 44
बलं निपतितं दृष्ट्वा गतसत्वं गतं भुवि । हर्षेण महताविष्टो देवराण्मुमुदे तदा
భూమిపై పడిపోయిన బలుని—శక్తి క్షీణించి ప్రాణము విడిచినవాడిని—చూచి దేవరాజు మహాహర్షముతో నిండిపోయి ఆనందించెను।
Verse 45
एवं निपात्य तं दैत्यं दितिनंदनमेव च । राज्यं चकार धर्मात्मा सुखेन पाकशासनः
ఇలా దితి కుమారుడైన ఆ దైత్యుని సంహరించి, ధర్మాత్ముడైన పాకశాసనుడు (ఇంద్రుడు) సుఖశాంతులతో రాజ్యాన్ని పాలించాడు।