Sṛṣṭi-varṇana, Bhārata-khaṇḍa-mahātmya, and Jagad-bhūgola (Creation, Glory of Bhārata, and World Geography)

Verse 1

नारद उवाच । कथं ससर्ज ब्रह्मादीनादिदेवः पुरा विभुः । तन्ममाख्याहि सनक सर्वज्ञोऽस्ति यतो भवान् ॥ १ ॥

నారదుడు పలికెను—ఓ సనకా! ఆదిదేవుడైన సర్వవ్యాపి ప్రభువు పురాతన కాలంలో బ్రహ్మాది దేవులను ఎలా సృష్టించాడు? నీవు సర్వజ్ఞుడవు గనుక నాకు వివరించుము।

Verse 2

श्रीसनक उवाचा । नारायणोऽक्षरोऽनन्तः सर्वव्यापी निरञ्जनः । तेनेदमखिलं व्याप्तं जगत्स्थावरजङ्गमम् ॥ २ ॥

శ్రీ సనకుడు పలికెను—నారాయణుడు అక్షయుడు, అనంతుడు, సర్వవ్యాపి, నిరంజనుడు. ఆయనచేతనే ఈ సమస్త జగత్తు—స్థావరమూ జంగమమూ—పూర్తిగా వ్యాపించబడింది।

Verse 3

आदिसर्गे महाविष्णुः स्वप्रकाशो जगन्मयः । गुणभेदमधिष्ठाय मूर्त्तित्रिकमवासृजत् ॥ ३ ॥

సృష్టి ఆదిలో స్వప్రకాశుడై జగన్మయుడైన మహావిష్ణువు గుణభేదాలను అధిష్ఠించి దివ్య మూర్తిత్రయాన్ని ప్రదర్శించాడు।

Verse 4

सृष्ट्यर्थं तु पुरा देवो दक्षिणाङ्गात्प्रजापतिम् । मध्येरुद्राख्यमीथानं जगदन्तकरं मुने ॥ ४ ॥

సృష్టి ప్రయోజనార్థం పురాతన కాలంలో దేవుడు తన దక్షిణాంగం నుండి ప్రజాపతిని, మధ్యభాగం నుండి రుద్రనామక ఉగ్రుడైన జగదంతకరుణ్ని ప్రదర్శించాడు, ఓ మునీ।

Verse 5

पालनायास्य जगतो वामाङ्गाद्विष्णुमव्ययम् । तमादिदेवमजरं केचिदाहुः शिवाभिधम् । केचिद्विष्णुं सदा सत्यं ब्रह्माणं केचिदूचिरे ॥ ५ ॥

ఈ జగత్తు పరిపాలనార్థం వామాంగం నుండి అవ్యయుడైన విష్ణువు ప్రదర్శితుడయ్యాడు। ఆ ఆదిదేవుడు, అజర ప్రభువును కొందరు ‘శివ’ అని, కొందరు సదాసత్య ‘విష్ణు’ అని, మరికొందరు ‘బ్రహ్మ’ అని పలుకుతారు।

Verse 6

तस्य शक्तिः परा विष्णोर्जगत्कार्यप्रवर्तिनी । भावाभावस्वरुपा सा विद्याविद्येति गीयते ॥ ६ ॥

విష్ణువుని పరాశక్తి జగత్తు కార్యప్రవాహాన్ని ప్రవర్తింపజేస్తుంది। భావ-అభావ స్వరూపిణి అయిన ఆ శక్తి ‘విద్య’ మరియు ‘అవిద్య’ అని కీర్తించబడుతుంది।

Verse 7

यदा विश्वं महाविष्णोर्भिन्नत्वेन प्रतीयते । तदा ह्यविद्या संसिद्धा भवेद्दुःखस्य साधनम् ॥ ७ ॥

విశ్వం మహావిష్ణువుకు భిన్నమని అనుభూతి కలిగినప్పుడు, అవిద్య స్థిరపడుతుంది; అదే దుఃఖాన్ని కలిగించే సాధనమవుతుంది।

Verse 8

ज्ञातृज्ञेयाद्युपाधिस्ते यदा नश्यति नारद । सर्वैकभावना बुद्धिः सा विद्येत्यभिधीयते ॥ ८ ॥

హే నారదా! జ్ఞాతా-జ్ఞేయాది ఉపాధులు నశించినప్పుడు, సమస్తమును ఏకముగా భావించే బుద్ధియే నిజమైన విద్య అని చెప్పబడుతుంది.

Verse 9

एषं माया महाविष्णोर्भिन्ना संसारदायिनी । अभेदबुद्ध्या दृष्टा चेत्संसारक्षयकारिणी ॥ ९ ॥

మహావిష్ణువు యొక్క ఈ మాయ, ఆయనకు భిన్నమని భావించి చూచినచో సంసారబంధాన్ని కలిగిస్తుంది; అభేదబుద్ధితో దర్శించినచో సంసారక్షయాన్ని కలిగిస్తుంది.

Verse 10

विष्णुशक्तिसमुद्भूतमेतत्सर्वं चराचरम् । यस्माद्भिन्नमिदं सर्वं यच्चेङ्गेद्यच्चनेङ्गति ॥ १० ॥

ఈ సమస్త చరాచర జగత్తు విష్ణుశక్తి నుండి ఉద్భవించింది. కదిలేది, కదలనిదీ—ఇదంతా ఆయనకు భిన్నం కాదు.

Verse 11

उपाधिभिर्यथाकाशो भिन्नत्वेन प्रतीयते । अविद्योपाधियोगेनतथेदमखिलं जगत् ॥ ११ ॥

ఉపాధుల వల్ల ఆకాశం విభిన్నంగా కనిపించినట్లే, అవిద్య అనే ఉపాధి సంయోగం వల్ల ఈ సమస్త జగత్తు భేదంగా కనిపిస్తుంది.

Verse 12

यथा हरिर्जगद्यापी तस्य शक्तिस्तथा मुने । दाहशक्तिर्यथांगारे स्वाश्रयं व्याप्य तिष्टति ॥ १२ ॥

హే మునీ! హరి సమస్త జగత్తును వ్యాపించినట్లే ఆయన శక్తి కూడా అంతటా వ్యాపించి ఉంటుంది. అంగారంలో దాహశక్తి తన ఆధారాన్ని వ్యాపించి నిలిచినట్లే, ఆ శక్తి తన అధిష్ఠానాన్ని నింపి నిలుస్తుంది.

Verse 13

उमेति केचिदाहुस्तां शक्तिं लक्ष्मीं तथा परे । भारतीत्यपरे चैनां गिरिजेत्यम्बिकेति च ॥ १३ ॥

కొందరు ఆమెను ‘ఉమా’ అంటారు; మరికొందరు ‘శక్తి’, ఇంకొందరు ‘లక్ష్మీ’ అంటారు. కొందరు ‘భారతి’ అని, మరికొందరు ‘గిరిజా’ మరియు ‘అంబికా’ అని కూడా స్తుతిస్తారు.

Verse 14

दुर्गेति भद्रकालीति चण्डी माहेश्वरीत्यपि । कौमारी वैष्णवी चेति वाराह्येन्द्री च शाम्भवी ॥ १४ ॥

ఆమె ‘దుర్గ’గా, ‘భద్రకాళి’గా, ‘చండీ’గా, అలాగే ‘మాహేశ్వరి’గా స్తుతింపబడుతుంది; ‘కౌమారి’ ‘వైష్ణవి’గా కూడా; అలాగే ‘వారాహి’, ‘ఇంద్రి’, ‘శాంభవి’ అనే నామాలతో కీర్తింపబడుతుంది.

Verse 15

ब्राह्मीति विद्याविद्येति मायेति च तथा परे । प्रकृतिश्च परा चेति वदन्ति परमर्षस्यः ॥ १५ ॥

కొందరు ఆమెను ‘బ్రాహ్మీ’ అంటారు; మరికొందరు ‘విద్య-అవిద్య’ అంటారు. అలాగే కొందరు ‘మాయ’ అంటారు; పరమ ఋషులు ఆమెను ‘ప్రకృతి’ మరియు ‘పరా’ శక్తిగా కూడా వర్ణిస్తారు.

Verse 16

शेषशक्तिः परा विष्णोर्जगत्सर्गादिकारिणी । व्यक्ताव्यक्तस्वरुपेण जगह्याप्य व्यवस्थिता ॥ १६ ॥

ఆమె విష్ణువుని పరమ శేషశక్తి; జగత్తు సృష్టి మొదలైన కార్యాలను నిర్వహించేది. ఆమె వ్యక్త-అవ్యక్త స్వరూపాలతో సమస్త జగత్తులో ఎక్కడెక్కడా వ్యాపించి నిలిచియుంది.

Verse 17

प्रकृतिश्चपुमांश्चैव कालश्चेति विधिस्थितिः । सृष्टिस्थितिविनाशानामेकः कारणतां गतः ॥ १७ ॥

ప్రకృతి, పురుషుడు, కాలము—ఇదే విధి స్థితి. సృష్టి, స్థితి, వినాశములకు ఆ ఏక పరతత్త్వమే ఏకైక కారణభూమిగా నిలుస్తుంది.

Verse 18

येनेदमखिलं जातं ब्रह्मरुपधरेण वै । तस्मात्परतरो देवो नित्यइत्यभिधीयते ॥ १८ ॥

బ్రహ్మరూపాన్ని ధరించి ఈ సమస్త జగత్తును సృష్టించినవాడు ఆయనే; అందుకే ఆ దేవుడు ‘నిత్యుడు’ అని చెప్పబడతాడు—ఆయనకంటే పైవాడు లేడు.

Verse 19

रक्षां करोति यो देवो नित्य इत्यभिधीयते । रक्षां करोति यो देवो जगतां परतः पुमान् ॥ १९ ॥

రక్షణను ప్రసాదించే దేవుడు ‘నిత్యుడు’ అని పిలువబడతాడు; లోకములన్నిటిని కాపాడేవాడు పరాత్పర పరమపురుషుడు.

Verse 20

तस्मात्परतरं यत्तदव्ययं परमं पदम् ॥ २० ॥

కాబట్టి దానికన్నా పరమమైనది అదే—అవ్యయమైన పరమ పదము, అత్యున్నత ధామము.

Verse 21

अक्षरो निर्गुणः शुद्धः परिपूर्णः सनातनः । यः परः कालपुपाख्यो योगिध्येयः परात्परः ॥ २१ ॥

ఆయన అక్షరుడు, నిర్గుణుడు, శుద్ధుడు, పరిపూర్ణుడు, సనాతనుడు; పరముడు, ‘కాలపు’ అనే నామంతో ప్రసిద్ధుడు, యోగులు ధ్యానించవలసినవాడు, పరాత్పరుడు.

Verse 22

परमात्मा परानन्दः सर्वोपाधिविवर्जितः । ज्ञानैकवेद्यः परमः सञ्चिदानन्दविग्रहः ॥ २२ ॥

పరమాత్మ పరమానందస్వరూపుడు, సమస్త ఉపాధుల నుండి విముక్తుడు; ఆయన పరముడు, శుద్ధ జ్ఞానముచేత మాత్రమే తెలిసేవాడు, సచ్చిదానంద విగ్రహుడు.

Verse 23

योऽसौ शुद्धोऽपि परमो ह्यहंकारेण संयुतः । देहीति प्रोच्यते मूढैरहोऽज्ञानविडम्बनम् ॥ २३ ॥

నిత్యశుద్ధుడైన పరమాత్ముడు కూడా అహంకారసంబంధం వల్ల మూర్ఖులచే ‘దేహి’ అని పలుకబడతాడు; అయ్యో, అజ్ఞానముచేసిన ఈ విడంబన ఎంతటి!

Verse 24

स देवः परमः शुद्धः सत्त्वदिगुणभेदतः । मूर्तित्रयं समापन्नः सृष्टिस्थित्यन्तकारणम् ॥ २४ ॥

ఆ పరమదేవుడు నిత్యశుద్ధుడు; సత్త్వాది గుణభేదాల వల్ల త్రిమూర్తి రూపాన్ని ధరించి సృష్టి, స్థితి, లయాలకు కారణమగును.

Verse 25

योऽसौ ब्रह्मा जगत्कर्ता यन्नाभिकमलोद्भवः । स एवानन्दरुपात्मा तस्मान्नास्त्यपरो मुने ॥ २५ ॥

జగత్తు కర్త అయిన ఆ బ్రహ్మ, ఆయన నాభికమలమునుండి జన్మించినవాడు; ఆయనే నిజంగా ఆనందస్వరూప ఆత్మ; కాబట్టి, ఓ మునీ, ఆయనకన్నా మరెవ్వరూ లేరు.

Verse 26

अन्तर्यामी जगद्यापी सर्वसाक्षी निरञ्जनः । भिन्नाभिन्नस्वरुपेण स्थितो वै परमेश्वरः ॥ २६ ॥

పరమేశ్వరుడు అంతర్యామి, జగద్వ్యాపి, సర్వసాక్షి, నిరంజనుడు; ఆయన భిన్నమూ అభిన్నమూ అయిన స్వరూపంతోనే స్థితుడై ఉన్నాడు.

Verse 27

यस्य शक्तिर्महामाया जगद्विश्त्रम्भधारिणी । विश्वोत्पत्तेर्निदानत्वात्प्रकृतिः प्रोच्यते बुधैः ॥ २७ ॥

ఆయన శక్తియే మహామాయ, జగత్తు విస్తారాన్ని ధారించేది; విశ్వోత్పత్తికి కారణమై ఉండుటవలన జ్ఞానులు దానిని ‘ప్రకృతి’ అని అంటారు.

Verse 28

आदिसर्गे महाविष्णोर्लोकान्कर्त्तुं समुद्यतः । प्रकृतिः पुरुषश्चेति कालश्चेति त्रिधा भवेत् ॥ २८ ॥

ఆది సృష్టిలో మహావిష్ణువు లోకాలను సృష్టించుటకు సిద్ధమగునప్పుడు, సృష్టి ప్రక్రియ త్రివిధముగా చెప్పబడును—ప్రకృతి, పురుషుడు, కాలము।

Verse 29

पश्यन्ति भावितात्मानो यं ब्रह्मत्यभिसंज्ञितम् । शुद्धं यत्परमं धाम तद्विष्णोः परमं पदम् ॥ २९ ॥

భావితాత్ములు, శుద్ధచిత్తులు ‘బ్రహ్మ’ అని పిలిచే తత్త్వాన్ని దర్శించుదురు; ఆ నిర్మల పరమ ధామమే విష్ణువின் పరమ పదము।

Verse 30

एवं शुद्धोऽक्षरोऽनन्तः कालरुपी महेश्वरः । गुणरुपीगुणाधारोजगतामादिकृद्विभुः ॥ ३० ॥

ఇట్లుగా ఆయన శుద్ధుడు, అక్షయుడు, అనంతుడు—కాలరూపముగా ఉన్న మహేశ్వరుడు; గుణస్వరూపుడూ గుణాధారుడూ, జగత్తుల ఆదికర్త అయిన సర్వవ్యాపి ప్రభువు।

Verse 31

प्रकृतिः क्षोभमापन्ना पुरुषाख्ये जगद्गुरौ । महान्प्रादुरभूद्धुद्धिस्ततोऽहं समवर्त्तत ॥ ३१ ॥

జగద్గురు ‘పురుష’ సన్నిధిలో ప్రకృతి క్షోభించగా ‘మహత్’ ప్రాదుర్భవించింది; దానినుండి బుద్ధి, బుద్ధినుండి ‘అహం’—అహంకారము—ఉద్భవించింది।

Verse 32

अहंकाराश्च सूक्ष्माणि तन्मात्राणीन्द्रियाणि च । तन्मात्रेभ्यो हि जातानि भूतानि जगतः कृते ॥ ३२ ॥

అహంకారమునుండి సూక్ష్మ తత్త్వాలు—తన్మాత్రలు మరియు ఇంద్రియాలు—ఉద్భవించును; ఆ తన్మాత్రల నుండే జగత్ నిర్మాణార్థం భూతాలు (మహాభూతాలు) జన్మించును।

Verse 33

आकाशवाय्वग्रिजलभूमयोऽब्जभवात्मज । यथाक्रमं कारणतामेकैकस्योपयान्ति च ॥ ३३ ॥

హే పద్మజ బ్రహ్ముని పుత్రా! ఆకాశం, వాయువు, అగ్ని, జలం, భూమి—ఇవి యథాక్రమంగా ఒక్కొక్కటి తదుపరి తత్త్వానికి కారణస్థితిని పొందుతాయి।

Verse 34

ततो ब्रह्या जगद्धाता तामसानसृजत्प्रभुः । तिर्यग्योनिगताञ्जन्तून्पशुपक्षिमृगादिकान् ॥ ३४ ॥

అనంతరం జగద్ధాత ప్రభువు బ్రహ్ముడు తామస స్వభావముగల సృష్టిని చేశాడు—తిర్యగ్యోనుల్లో జన్మించిన పశు, పక్షి, మృగాది జీవులను।

Verse 35

तमप्यसाधकं मत्वा देवसर्गं सनातनात् । ततोवैमानुषं सर्गं कल्पयामास पव्मजः ॥ ३५ ॥

ఆ సనాతన దేవసృష్టినికూడా తన కార్యసిద్ధికి అపర്യാപ్తమని భావించి, పద్మజ బ్రహ్ముడు తదుపరి మానవసృష్టిని కల్పించాడు।

Verse 36

ततो दक्षादिकान्पुत्रान्सृष्टिसाधनतत्परान् । एभिः पुत्रैरिदं व्याप्तं सदेवासुरमानुषम् ॥ ३६ ॥

తదుపరి ఆయన సృష్టికార్యసాధనలో నిమగ్నులైన దక్షాది కుమారులను సృష్టించాడు. ఆ కుమారుల ద్వారా దేవ, అసుర, మానవులతో కూడిన ఈ జగత్తు వ్యాపించింది।

Verse 37

भुर्भुवश्च तथा स्वश्च महश्वैव जनस्तथा । तपश्च सत्यमित्येवं लोकाः सत्योपरि स्थिताः ॥ ३७ ॥

భూః, భువః, స్వః, మహః, జనః, తపః, సత్యం—ఇలా ఈ లోకాలు క్రమంగా ఒకదాని పై ఒకటి స్థితమై, అగ్రస్థానంలో సత్యలోకం ఉంది।

Verse 38

अतलं वितलं चैव सुतलं च तलातलम् । महातलं च विप्रेन्द्र ततोऽधच्च रसातलम् ॥ ३८ ॥

అతల, వితల, సుతల, తలాతలము; అలాగే మహాతలము కూడా—ఓ విప్రేంద్రా—వాటికన్నా క్రింద రసాతలము ఉంది.

Verse 39

पातालं चेति सप्तैव पातालानि क्रमादधः । एष सर्वेषु लोकेषु लोकनाथांश्च सृष्टवान् ॥ ३९ ॥

మరియు క్రింద క్రమంగా పాతాళము మొదలైన ఏడు పాతాళలోకాలు ఉన్నాయి. ఈ సమస్త లోకాలలో భగవంతుడు ఆయా లోకనాథులను కూడా సృష్టించాడు.

Verse 40

कुलाचलान्नदीश्चासौ तत्तल्लोकनिवासिनाम् । वर्त्तनादीनि सर्वाणि यथायोग्यंमकल्पयत् ॥ ४० ॥

ఆయన పర్వతశ్రేణులు, నదులను కూడా ఏర్పాటు చేశాడు; అలాగే ప్రతి లోక నివాసుల కోసం వారి ఆచారాలు, జీవన విధానాలు అన్నిటినీ యథోచితంగా నియమించాడు.

Verse 41

भूतले मध्यगो मेरुः सर्वदेवसमाश्रयः । लोकालोकश्च भूम्यन्ते तन्मध्ये सत्प सागराः ॥ ४१ ॥

భూమి మధ్యభాగంలో మేరుపర్వతం ఉంది, అది సమస్త దేవతలకు ఆశ్రయస్థానం. భూమి అంచున లోకాలోక పర్వతం ఉంది; దాని లోపల ఏడు సముద్రాలు ఉన్నాయి.

Verse 42

द्वीपाश्च सप्त विप्रेन्द्र द्वीपे कुलाचलाः । बाह्या नद्यश्च विख्याता जनाश्चामरसन्निभाः ॥ ४२ ॥

ఓ విప్రేంద్రా, ఏడు ద్వీపాలు ఉన్నాయి; ప్రతి ద్వీపంలో దాని కులాచల పర్వతాలు ఉన్నాయి. ప్రసిద్ధమైన బాహ్య నదులు కూడా ఉన్నాయి; అక్కడి ప్రజలు అమరులవలె తేజస్సుతో ఉన్నారని చెప్పబడుతుంది.

Verse 43

जम्बूप्लक्षाभिधानौ च शाल्मलश्च कुशस्तथा । क्रौञ्चशाकौ पुष्करश्च ते सर्वे देवभूमयः ॥ ४३ ॥

జంబూద్వీపము, ప్లక్షనామక ద్వీపము, అలాగే శాల్మలము, కుశము; ఇంకా క్రౌంచము, శాకము, పుష్కరము—ఇవన్నీ దేవభూములు.

Verse 44

एते द्वीपाः समुद्रैस्तु सत्पसत्पभिरावृताः । लवणेक्षुसुरासर्पिर्दधिक्षीरजलैः समम् ॥ ४४ ॥

ఈ ద్వీపాలన్నీ సముద్రాలతో ఆవరించబడ్డాయి; క్రమంగా అవి లవణజల, ఇక్షురస, సురా, సర్పిస్(ఘృత), దధి మరియు క్షీరజల సముద్రాలు.

Verse 45

एते द्वीपाः समुद्राश्च पूर्वस्मादुत्तशेत्तराः । ज्ञेया द्विगुणविस्तरा लोकालोकाञ्च पर्वतात् ॥ ४५ ॥

ఈ ద్వీపాలు మరియు సముద్రాలు ప్రతి ఒక్కటి ముందున్నదానికంటే క్రమంగా పెద్దవి; అవి ద్విగుణ విస్తారముగా, లోకాలొక పర్వతం వరకు వ్యాపించినవిగా తెలుసుకోవాలి.

Verse 46

क्षारोदधेरुपत्तरं यद्धि माद्रेश्चैव दक्षिणाम् । ज्ञेयं तद्भारतं वर्षं सर्वकर्मफलप्रदम् ॥ ४६ ॥

క్షారసముద్రానికి ఉత్తరంగా, మాద్ర పర్వతానికి దక్షిణంగా ఉన్న ప్రాంతమే భారతవర్షము; ఇది సమస్త కర్మఫలాలను ప్రసాదించేది.

Verse 47

अत्र कर्माणि कुर्वन्ति त्रिविधानि तु नारद । तत्फलं भुज्यते चैव भोगभूमिष्वनुक्रमात् ॥ ४७ ॥

ఇక్కడ, ఓ నారదా, జీవులు మూడు విధాల కర్మలను చేస్తారు; ఆ కర్మఫలము క్రమంగా భోగభూములలో అనుభవించబడుతుంది.

Verse 48

भारते तु कृतं कर्म शुभं वाशुभमेव च । तत्फलं क्षयि विप्रेन्द्र भुज्यतेऽन्यत्रजन्तुभिः ॥ ४८ ॥

హే విప్రేంద్రా! భారతభూమిలో చేయబడిన కర్మ—శుభమైనా అశుభమైనా—దాని ఫలం క్షయమయ్యేది; దేహత్యాగానంతరం ఇతర లోకాలలో జీవులు దానిని అనుభవిస్తారు।

Verse 49

अद्यापि देवा इच्छन्ति जन्म भारतभूतले । संचितं सुमहत्पुण्यमक्षय्यममलं शुभम् ॥ ४९ ॥

ఇప్పటికీ దేవతలు భారతభూతలంలో జన్మించాలని కోరుతారు; ఎందుకంటే అక్కడ అత్యంత మహత్తర పుణ్యం సঞ্চయమవుతుంది—అక్షయం, నిర్మలం, శుభం।

Verse 50

कदा लभामहे जन्म वर्षभारतभूमिषु । कदा पुण्येन महता यास्याम परमं पदम् ॥ ५० ॥

ఎప్పుడు మాకు భారతవర్ష భూముల్లో జన్మ లభిస్తుంది? ఎప్పుడు మహత్తర పుణ్యంతో పరమ పదాన్ని చేరుతాము?

Verse 51

दानैर्वाविविधैर्यज्ञैस्तपोभिर्वाथवा हरिम् । जगदीशंसमेष्यामो नित्यानन्दमनामयम् ॥ ५१ ॥

వివిధ దానాలు, యజ్ఞాలు లేదా తపస్సుల ద్వారా—మేము జగదీశుడైన హరిని చేరుదుము; ఆయన నిత్యానందస్వరూపుడు, నిరామయుడు।

Verse 52

यो भारतभुवं प्राप्य विष्णुपूजापरो भवेत् । न तस्य सदृशोऽन्योऽस्ति त्रिषु लोकेषु नारद ॥ ५२ ॥

హే నారదా! భారతభూమిని పొందినవాడు విష్ణుపూజలో పరాయణుడైతే, మూడు లోకాలలో అతనికి సమానుడు మరొకడు లేడు।

Verse 53

हरिकीर्तनशीलो वा तद्भक्तानां प्रियोऽपि वा । शुक्षषुर्वापि महतः सवेद्यो दिविजैरपि ॥ ५३ ॥

హరి నామకీర్తనలో నిమగ్నుడైనవాడు గానీ, హరి భక్తులకు ప్రియుడైనవాడు గానీ—బయటకు క్షీణించి కృశంగా కనిపించినా అతడు మహాత్ముడు; దేవతలకూ తెలిసి గౌరవింపదగినవాడు।

Verse 54

हरिपूजारतो नित्यं भक्तः पूजास्तोऽषि वा । भक्तोच्छिष्टान्नसेवी च याति विष्णोः परं पदम् ॥ ५४ ॥

నిత్యం హరి పూజలో నిమగ్నుడైన భక్తుడు—లేదా భక్తితో పూజలో కేవలం నిలిచి ఉండేవాడైనా—భక్తుల ఉచ్ఛిష్టాన్నం (ప్రసాదం) సేవించేవాడు విష్ణువின் పరమపదాన్ని పొందుతాడు।

Verse 55

नारायणेति कृष्णेति वासुदेवेति यो वदेत् । अहिंसादिपरः शन्तः सोऽपि वन्द्यः सुरोत्तमैः ॥ ५५ ॥

“నారాయణ”, “కృష్ణ”, “వాసుదేవ” అనే నామాలను ఉచ్చరిస్తూ, అహింసాది గుణాలలో స్థితుడై శాంతంగా ఉండేవాడు—అతడూ శ్రేష్ఠ దేవతలచే వందనీయుడు।

Verse 56

शिवेति नीलकण्ठेति शङ्करेतिच यः स्मरेत् । सर्वभूतहितो नित्यं सोऽभ्यर्च्यो दिविजैः स्मृतः ॥ ५६ ॥

“శివ”, “నీలకంఠ”, “శంకర” అనే నామాలతో (ప్రభువును) స్మరించేవాడు నిత్యం సమస్త భూతాల హితంలో నిమగ్నుడవుతాడు; అటువంటి వాడు దేవతలచే కూడా పూజ్యుడని స్మృతిలో చెప్పబడింది।

Verse 57

गुरुभक्तः शिवध्यानी स्वाश्रमाचारतत्परः । अनसूयुःशुचिर्दक्षो यः सोऽप्यर्च्यःसुरेश्वरैः ॥ ५७ ॥

గురుభక్తుడై, శివధ్యానంలో నిలిచి, తన ఆశ్రమాచారాన్ని సక్రమంగా ఆచరించడంలో తత్పరుడై, అసూయలేని, శుచిగా, దక్షుడుగా ఉన్నవాడు—అతడు దేవేశ్వరులచే కూడా పూజ్యుడు।

Verse 58

ब्राह्यणानां हितकरः श्रध्दावान्वर्णधर्मयोः । वेदवादरतो नित्यं स ज्ञेयः पङ्किपावनः ॥ ५८ ॥

బ్రాహ్మణుల హితంలో నిమగ్నుడై, వర్ణధర్మాలలో శ్రద్ధగలవాడై, నిత్యం వేదవాదం మరియు అధ్యయనంలో రతుడై ఉన్నవాడు—అతడే పంక్తిపావనుడని తెలిసికొనవలెను।

Verse 59

अभेददर्शी देवेशे नारायणशिवात्मके । सर्वं यो ब्रह्मण नित्यमस्मदादिषु का कथा ॥ ५९ ॥

దేవేశుడైన—నారాయణ-శివాత్మకుడైన—ప్రభువులో భేదం చూడని వాడు, నిత్యం సమస్తాన్ని బ్రహ్మమయంగా దర్శించేవాడు; అతనికి మా వంటి జీవులలో భేదకథ ఏముంది?

Verse 60

गोषु क्षान्तो ब्रह्मचारी परनिंदाविवर्जितः । अपरिग्रहशी लश्च देवपूज्यः स नारद ॥ ६० ॥

హే నారదా! గోవుల విషయంలో క్షమాశీలుడై, బ్రహ్మచర్యాన్ని ఆచరించి, పరనిందను విడిచి, అపరిగ్రహశీలుడై, దేవపూజలో నిమగ్నుడై ఉన్నవాడే పూజ్యుడు।

Verse 61

स्तेयादिदोषविमुखः कृतज्ञः सत्यवाक् शुचिः । परोपकारनिरतः पूजनीयः सुरासुरैः ॥ ६१ ॥

చోర్యాది దోషాలకు దూరంగా ఉండి, కృతజ్ఞుడై, సత్యవాక్యుడై, శుచిగా ఉండి, పరహితంలో నిమగ్నుడైనవాడు—దేవాసురులచేత కూడా పూజనీయుడవుతాడు।

Verse 62

वेदार्थश्रवणे बुद्धिः पुराणश्रवणे तथा । सत्संगेऽपि च यस्यास्ति सोऽपि वन्द्यः सुरोत्तमैः ॥ ६२ ॥

వేదార్థశ్రవణంలో వివేకబుద్ధి, పురాణశ్రవణంలో కూడా అలాంటి ఆసక్తి, అలాగే సత్సంగంలో స్థిరత్వం ఉన్నవాడు—అతడూ దేవోత్తములచేత వందనీయుడు।

Verse 63

एवमादीन्यनेकानि कर्माणि श्रद्धयान्वितः । करोति भारते वर्षे संबन्धोऽस्माभिरेव च ॥ ६३ ॥

ఇలా శ్రద్ధతో యుక్తుడైన మనిషి భారతవర్షంలో అనేక కర్మలు, విధులను ఆచరిస్తాడు; అతని నిజమైన సంబంధం మాత్రం మాతోనే—గురు పరంపరతో—స్థాపితమవుతుంది.

Verse 64

एतेष्वन्यतमो विप्रमात्मानं नारभेत्तु यः । स एव दुष्कृतिर्मूढो नास्त्यन्योऽस्मादचेतनः ॥ ६४ ॥

ఓ విప్రా! వీటిలో ఏదో ఒక మార్గంలోనైనా తనను తాను ప్రవేశపెట్టని వాడే నిజంగా దుష్కర్మి, మోహితుడు; అతనికంటే ఎక్కువ అచేతనుడు మరొకడు లేడు.

Verse 65

संप्राप्य भारते जन्म सत्कर्म सुपराङ्मुखः । पीयूषकलशं सुक्त्वा विषभाण्डमुपाश्रितः ॥ ६५ ॥

భారతంలో జన్మ పొందినవాడు సత్కర్మాల నుండి వెనుదిరిగితే, అతడు అమృతకలశాన్ని వదలి విషపాత్రాన్ని ఆశ్రయించినవాడివలె.

Verse 66

श्रुतिस्मृत्युदितैर्द्धर्मैर्नात्मानं पावयेत्तु यः । स एवात्मविधाती स्यात्पापिनामग्रणीर्मुने ॥ ६६ ॥

శ్రుతి-స్మృతుల్లో చెప్పబడిన ధర్మాల ద్వారా తనను తాను పవిత్రం చేసుకోని వాడే, ఓ మునీ, తన ఆత్మను నాశనం చేసుకునేవాడు; పాపులలో అగ్రగణ్యుడు.

Verse 67

कर्मभूमिं समासाद्य यो न धर्मं समाचरेत् । स च सर्वाधमः प्रोक्तो वेदविद्भिर्मुनीश्वर ॥ ६७ ॥

ఓ మునీశ్వరా! కర్మభూమిని పొందినప్పటికీ ధర్మాన్ని ఆచరించని వాడిని వేదవిదులైన ఋషులు సర్వాధముడని ప్రకటించారు.

Verse 68

शुभं कर्म समुत्सृज्य दुष्कर्माणि करोति यः । कामधेनुं परित्यज्य अर्कक्षीरं सं मार्गति ॥ ६८ ॥

యెవడు శుభకర్మలను విడిచి దుష్కర్మాలు చేస్తాడో, వాడు కామధేనువును వదలి అర్కక్షీరాన్ని వెదకువాడివలె అవివేకి।

Verse 69

एवं भारतभूभागं प्रशंसन्ति दिवौकसः । ब्रह्माद्या अपि विप्रेन्द्र स्वभोगक्षयभीरवः ॥ ६९ ॥

ఇలా దేవలోకవాసులు భారతభూమిని ప్రశంసిస్తారు. ఓ విప్రేంద్రా, బ్రహ్మాది దేవతలుకూడా తమ భోగక్షయం భయంతో దీనిని స్తుతిస్తారు।

Verse 70

तस्मात्पुण्यतमं ज्ञेयं भारतं वर्षमुत्तमम् । देवानां दुर्लभं वापि सर्वकर्मफलप्रदम् ॥ ७० ॥

కాబట్టి భారతవర్షం అత్యుత్తమం, అత్యంత పుణ్యమయం అని తెలుసుకో; ఇది దేవతలకైనా దుర్లభం, సమస్త కర్మఫలాలను ప్రసాదించేది।

Verse 71

अस्मिन्पुण्ये च भूभागे यस्तु सत्कर्मसूद्यतः । न तस्य सदृशं कश्चित्रिषु लोकेषु विद्यते ॥ ७१ ॥

ఈ పుణ్యభూమిలో యెవడు సత్కర్మాలలో నిష్ఠతో నిమగ్నుడై ఉంటాడో, మూడు లోకాలలో అతనితో సమానుడు ఎవడూ లేడు।

Verse 72

अस्मिञ्जातो नरो यस्तु स्वंकर्मक्षपणोद्यतः । नररुपपरिच्छन्नः स हरिर्नात्र संशयः ॥ ७२ ॥

ఈ భూమిలో మనిషిగా జన్మించి తన కర్మఫలక్షయానికి నిశ్చయంగా యత్నించేవాడు, మానవరూపంలో దాగిన హరియే; ఇందులో సందేహం లేదు।

Verse 73

परं लोकफलं प्रेप्सुः किर्यात्कर्माण्यतन्द्रितः । निवेद्य हरये भक्त्या तत्फलं ह्यक्षयं स्मृतम् ॥ ७३ ॥

పరలోకంలో పరమ ఫలాన్ని కోరువాడు అలసత్వం విడిచి కర్తవ్యకర్మలను చేయాలి. ఆ ఫలాన్ని భక్తితో హరికి సమర్పిస్తే అది అక్షయమని స్మృతిలో చెప్పబడింది।

Verse 74

विरागी चेत्कर्मफलेष्वपि किंचित्र कारयेत् । अर्पयेत्सुकृतं कर्म प्रीयतामितिं मे हरिः ॥ ७४ ॥

వైరాగ్యుడైనా కర్మఫలాన్ని దృష్టిలో పెట్టుకొని ఏదైనా కార్యం చేయిస్తే, ఆ సుకృతకర్మను ప్రభువైన హరికి అర్పించి—“నా హరి ప్రసన్నుడగుగాక” అని చెప్పాలి।

Verse 75

आब्रह्यभुवनाल्लोकाः पुनरुत्पत्तिदायकाः । फलागृध्नुः कर्मणां तत्प्रात्प्रोति परमं पदम् ॥ ७५ ॥

బ్రహ్మలోకం వరకు ఉన్న లోకాలు పునర్జన్మకు కారణములు. కానీ కర్మఫలంపై ఆశలేని వాడు పరమపదాన్ని పొందుతాడు।

Verse 76

वेदोदितानि कर्माणि कुर्यादीश्वरतुष्टये । यथाश्रमं त्यक्तुकामः प्रान्पोति पदमव्ययम् ॥ ७६ ॥

ఈశ్వర తృప్తికై వేదోక్త కర్మలను చేయాలి. తన ఆశ్రమానుసారం, త్యాగం కోరినప్పుడు అవ్యయ పదాన్ని పొందుతాడు।

Verse 77

निष्कामो वा सकामो वा कुर्यात्कर्म यथाविधि । स्वाश्रमाचारशून्यश्च पतितः प्रोच्यते बुधैः ॥ ७७ ॥

నిష్కాముడైనా సకాముడైనా విధి ప్రకారం కర్మ చేయాలి. కానీ తన ఆశ్రమాచారాన్ని విడిచినవాడిని పండితులు పతితుడని అంటారు।

Verse 78

सदाचारपरो विप्रो वर्द्धते ब्रह्मतेजसा । तस्य विष्णुश्च तुष्टः स्याद्भक्तियुक्तस्य नारद ॥ ७८ ॥

సదాచారంలో నిమగ్నుడైన బ్రాహ్మణుడు బ్రహ్మతేజస్సుతో వర్ధిల్లుతాడు; భక్తియుక్తుడైన అతనిపై విష్ణువు ప్రసన్నుడగును, ఓ నారదా।

Verse 79

भारते जन्म संप्राप्य नात्मानं तारयेतु यः । पच्यते निरये धोरे स त्वाचन्द्रार्कतारकम् ॥ ७९ ॥

భారతదేశంలో జన్మ పొందినవాడై కూడా తన ఆత్మను తరింపజేయడానికి యత్నించని వాడు, చంద్ర-సూర్య-తారలు ఉన్నంతకాలం ఘోర నరకంలో దహించబడతాడు।

Verse 80

वासदेवपरो धर्मो वासुदेवपरं तपः । वासुदेवपरं ज्ञानं वासुदेवपरा गतिः ॥ ८० ॥

ధర్మం వాసుదేవుని పరముగా ఉంది, తపస్సు వాసుదేవుని పరముగా ఉంది; జ్ఞానం వాసుదేవుని పరముగా ఉంది, పరమగతి వాసుదేవుడే।

Verse 81

वासुदेवात्मकं सर्वं जगत्स्थावरजङ्गमम् । आब्रह्मस्तम्बपर्यन्तं तस्मादन्यन्न विद्यते ॥ ८१ ॥

ఈ సమస్త జగత్తు—స్థావరమూ జంగమమూ—వాసుదేవ స్వరూపమే; బ్రహ్మ నుండి గడ్డి తంతువువరకు ఆయనకు భిన్నమైనది ఏదీ లేదు।

Verse 82

स एव धाता त्रिपुरान्तकश्च स एव देवासुरयज्ञरुपः । स एवब्रह्माण्डमिदं ततोऽन्यन्न किंचिदस्ति व्यतिरिक्तरुपम् ॥ ८२ ॥

ఆయనే ధాత (సృష్టికర్త), ఆయనే త్రిపురాంతకుడు; ఆయనే దేవాసురుల యజ్ఞస్వరూపుడు. ఆయనే ఈ సమస్త బ్రహ్మాండము; ఆయనకు భిన్నంగా ఏ రూపములోనూ ఏదీ లేదు।

Verse 83

यस्मात्परं नापरमस्ति किंचिद्यस्मादणीयान्नतथा महीयान् । व्यात्पं हि तेनेदमिदं विचित्रं तं देवदेवं प्रणमेत्समीङ्यम् ॥ ८३ ॥

యావనికంటే పైగా ఏదియు లేదు, ఆయనకు భిన్నమై ఏదియు లేదు; ఆయన అణువుకన్నా సూక్ష్ముడు, కేవలం పరిమాణములోనే మహత్తరుడు కాదు। ఆయనచేతనే ఈ విచిత్ర జగత్తు సర్వత్ర వ్యాపించియున్నది; ఆ దేవదేవుని, ఆరాధ్యుని నమస్కరించవలెను।

Verse 84

इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणे पूर्वभागे प्रथमपादे सृष्टिभरतखण्डप्राशस्त्यभूगोलानां वर्णनं नाम तृतीयोऽध्यायः ॥ ३ ॥

ఇట్లు శ్రీ బృహన్నారదీయ పురాణము పూర్వభాగము, ప్రథమ పాదములో ‘సృష్టివర్ణన, భారతఖండప్రాశస్త్యము మరియు భూగోళవర్ణన’ అనే తృతీయ అధ్యాయము సమాప్తమైంది।