Śuka’s Origin, Mastery of Śāstra, and Testing at Janaka’s Court
నారదుడు శుకుని జన్మవృత్తాంతాన్ని సనందనుని అడిగాడు. సనందనుడు మేరుపర్వతంలోని కర్ణికార వనంలో వ్యాసుడు ఘోర తపస్సు చేసినప్పుడు మహాదేవుడు దివ్యగణాలతో ప్రత్యక్షమై శుద్ధి, బ్రహ్మతేజస్సు వరమిచ్చినట్లు చెప్పాడు. అరణులతో అగ్ని మథనం చేస్తుండగా ఘృతాచీ అప్సర పక్షిరూపం (చిలుక) ధరించి క్షణమాత్రం వ్యాసుని చిత్తాన్ని కలవరపెట్టగా, అరణి-సంబంధం నుంచే ప్రకాశవంతుడైన శుకుడు జన్మించాడు—జన్మతః వేదజ్ఞానసంపన్నుడు. దేవతలు ఆనందించారు; శుకుడు దీక్ష, దివ్యదర్శనం పొందాడు. అతడు వేదాలు, వేదాంగాలు, ఇతిహాసం, యోగం, సాంఖ్యాన్ని అధ్యయనం చేశాడు. మోక్షతత్త్వంపై తుదిస్పష్టత కోసం వ్యాసుడు అతన్ని రాజా జనకుని వద్దకు పంపి, మార్గంలో శక్తిప్రదర్శన, అహంకారాన్ని వదలమని ఉపదేశించాడు. మిథిలాలో రాజభోగాలు, వేశ్యల పరీక్షల మధ్య కూడా శుకుడు ధ్యాననిష్ఠతో సంధ్యావందనం చేసి సమత్వాన్ని నిలుపుకున్నాడు.
Shlokas
Verse 1
नारद उवाच । अनूचानप्रसंगेन वेदांगान्यखिलानि च । श्रुतानि त्वन्मुखांभोजात्समासव्यासयोगतः ॥ १ ॥
నారదుడు పలికెను—శాస్త్రాధ్యయన సందర్భంలో మీ కమలముఖం నుండి నేను సమస్త వేదాంగములను వినితిని—సంక్షేపముగా మరియు విస్తారముగా రెండురీతులలో।
Verse 2
शुकोत्पत्तिं समाचक्ष्व विस्तरेण महामते । सनंदन उवाच । मेरुश्रृङ्गे किल पुरा कर्णिकारवनायते ॥ २ ॥
“ఓ మహామతీ, శుకుని జన్మవృత్తాంతాన్ని నాకు విస్తారంగా చెప్పుము.” సనందనుడు పలికెను—“ఒకప్పుడు మేరుపర్వత శిఖరంపై కర్ణికార వనం ఉండెను.”
Verse 3
विजहार महोदेवो भौमैभूतगणैवृतः । शैलराजसुता चैव देवी तत्राभवत्पुरा ॥ ३ ॥
అక్కడ మహాదేవుడు భౌమ భూతగణములతో చుట్టుముట్టబడి విహరించెను; అలాగే పూర్వకాలంలో శైలరాజుని కుమార్తె దేవీ కూడా అక్కడ ఉండెను.
Verse 4
तत्र दिव्यं तपस्तेपे कृष्णद्वैपायनः प्रभुः । योगेनात्मानमाविश्य योगधर्मपरायणः ॥ ४ ॥
అక్కడే ప్రభువు కృష్ణద్వైపాయనుడు (వ్యాసుడు) దివ్య తపస్సు చేసెను; యోగముచే తన ఆత్మస్వరూపంలో లీనమై యోగధర్మమునకు పరాయణుడై నిలిచెను.
Verse 5
धारयन्स तपस्तेपे पुत्रार्थं सुनिसंत्तमः । अग्नेर्भूमेस्तथा वायोरंतरिक्षस्य चाभितः ॥ ५ ॥
వ్రతాన్ని ధారించి ఆ శ్రేష్ఠుడు పుత్రార్థమై తపస్సు చేసెను—అగ్ని, భూమి, వాయు మరియు అంతరిక్ష ప్రాంతములను చుట్టూరా ప్రసన్నపరచుచు.
Verse 6
वीर्येण संमतः पुत्रो मम भूयादिति स्म ह । संकल्पेनाथ सोऽनेन दुष्प्रापमकगृतात्मभिः ॥ ६ ॥
“వీర్యంతో సమ్మతమైన కుమారుడు నాకు కలగాలి” అని అతడు పలికెను. ఈ సంకల్పబలంతోనే, అసంయతాత్ములకు దుర్లభమైనదాన్ని అతడు పొందెను.
Verse 7
वरयामास देवेशमास्थितस्तप उत्तमम् । अतिष्टन्मारुताहारः शतं किल समाः प्रभुः ॥ ७ ॥
అతడు ఉత్తమ తపస్సును ఆశ్రయించి దేవేశ్వరుని వరించెను. వాయువే ఆహారముగా చేసుకొని, ఆ మహాబలుడు నూరేళ్లు నిలిచియుండెనని చెబుతారు.
Verse 8
आराधयन्महादेवं बहुरूपमुमापतिम् । तत्र ब्रह्मर्षयश्चैव सर्वे देवर्षयस्तथा ॥ ८ ॥
వారు అనేకరూపధారి ఉమాపతి మహాదేవుని ఆరాధించిరి. అక్కడ సమస్త బ్రహ్మర్షులు మరియు సమస్త దేవర్షులు కూడ హాజరై యుండిరి.
Verse 9
लोकपालाश्च साध्याश्च वसुभिश्चाष्टभिः सह । आदित्याश्चैव रुद्राश्च दिवाकरनिशाकरौ ॥ ९ ॥
లోకపాలకులు, సాధ్యులు, అష్టవసువులతో కూడ; అలాగే ఆదిత్యులు, రుద్రులు—సూర్యచంద్రులూ—అక్కడ ఉన్నారు.
Verse 10
विश्वा वसुश्च गंधर्वः सिद्धाश्चाप्सरासांगणाः । तत्र रुद्रो महादेवः कर्णिकारमयीं शुभाम् ॥ १० ॥
విశ్వదేవులు, వసువులు, గంధర్వులు, సిద్ధులు, అప్సరాగణములు అక్కడ ఉన్నారు. అక్కడ రుద్ర మహాదేవుడు కర్ణికార పుష్పమయమైన శుభ కాంతి/మూర్తితో విరాజిల్లెను.
Verse 11
धारयानः स्रजं भाति शारदीव निशाकरः । तस्निन् दिव्ये वने रम्ये देवदेवर्षिसंकुले ॥ ११ ॥
స్రజను ధరించి అతడు శరదృతు చంద్రునివలె ప్రకాశించాడు. దేవులు, దేవర్షులు సమూహంగా ఉన్న ఆ దివ్యమైన, రమ్యమైన వనంలో అతడు మహాశోభతో విరాజిల్లాడు।
Verse 12
आस्थितः परमं योगं व्यासः पुत्रार्थमुद्यतः । न चास्य हीयते वर्णो न ग्लानिरुपजायते ॥ १२ ॥
పుత్రప్రాప్తి కోరికతో వ్యాసుడు పరమయోగాన్ని ఆశ్రయించాడు. అతని దేహకాంతి తగ్గలేదు; అలసట గానీ గ్లాని గానీ కలగలేదు।
Verse 13
त्रयाणामपिलोकानां तदद्भुतमिवाभवत् । जटाश्च तेजसा तस्य वैश्वानरशिखोपमाः ॥ १३ ॥
మూడు లోకాలకూ అది ఒక అద్భుతంలా అనిపించింది. అతని జటలు తన తేజస్సు వల్ల వైశ్వానర అగ్ని శిఖలవలె ప్రకాశించాయి।
Verse 14
प्रज्वलंत्यः स्म दृश्यंते युक्तस्यामिततेजसः । एवं विधेन तपसा तस्य भक्त्या च नारद ॥ १४ ॥
అమిత తేజస్సుతో యోగసంయుక్తుడైన అతని చుట్టూ జ్వలించే కాంతులు కనిపిస్తాయి. ఓ నారదా! ఇలాంటి తపస్సు మరియు భగవద్భక్తి వల్లనే ఈ దివ్యప్రభ ఉద్భవిస్తుంది।
Verse 15
महेश्वरः प्रसन्नात्मा चकार मनसा मतिम् । उवाच चैनं भगवांस्त्र्यंबकः प्रहसन्निव ॥ १५ ॥
మహేశ్వరుడు ప్రసన్నహృదయుడై మనసులో ఒక నిర్ణయం చేసుకున్నాడు. అప్పుడు భగవాన్ త్ర్యంబకుడు చిరునవ్వుతో అన్నట్లుగా అతనితో పలికాడు।
Verse 16
यथा ह्यग्नियथा वायुर्यथा भूमिर्यथा जलम् । यथा खे च तथा शुद्धो भविष्यति सुतस्तंव ॥ १६ ॥
ఎలా అగ్ని శుద్ధమో, ఎలా వాయువో, ఎలా భూమియో, ఎలా జలమో—ఆకాశమూ అలాగే—అలాగే నీ కుమారుడు కూడా శుద్ధుడగును।
Verse 17
तद्भावभागी तद्बुद्धिस्तदात्मा तदुपाश्रयः । तेजसा तस्य लोकांस्त्रीन्यशः प्राप्स्यति केवलम् ॥ १७ ॥
ఆయన భావంలో భాగస్వామి, బుద్ధి ఆయనలో స్థిరం, ఆత్మ ఆయనతో ఏకమై, ఆయననే శరణు పొందినవాడు—ఆ ప్రభువు తేజస్సుతో త్రిలోకములు మరియు అవిభాజ్య కీర్తిని పొందును।
Verse 18
एवं लब्ध्वा वरं देवो व्यासः सत्यवतीसुतः । अरणिं त्वथ संगृह्य ममंथाग्निचिकीर्षया ॥ १८ ॥
ఇలా వరం పొందిన సత్యవతీ సుతుడైన దివ్య వ్యాసుడు, అప్పుడు అరణులను సమకూర్చి, పవిత్ర అగ్ని వెలిగించాలనే కోరికతో మథనం చేసెను।
Verse 19
अथ रूपं परं विप्र बिभ्रतीं स्वेन तेजसा । घृताचीं नामाप्सरसं ददर्श भगवान्नृषिः ॥ १९ ॥
అప్పుడు, ఓ విప్రా, భగవాన్ ఋషి ఘృతాచీ అనే అప్సరసను దర్శించాడు; ఆమె పరమ సౌందర్యాన్ని ధరించి, తన స్వంత తేజస్సుతో ప్రకాశించుచుండెను।
Verse 20
स तामप्सरसं दृष्ट्वा सहसा काममोहितः । अभवद्भगवान्व्यासो वने तस्मिन्मुनीश्वर ॥ २० ॥
ఆ అప్సరసను చూచి, ఓ మునీశ్వరా, ఆ అరణ్యంలో భగవాన్ వ్యాసుడు అకస్మాత్తుగా కామమోహానికి లోనై భ్రమించెను।
Verse 21
सा तु कृत्वा तदा व्यासं कामसंविग्नमानसम् । शुकीभूया महारम्या घृताची समुपागमत् ॥ २१ ॥
అప్పుడు ఆమె వ్యాసుని మనస్సును కామవికారంతో కలవరపెట్టి, అత్యంత మనోహరమైన ఘృతాచీ శుకీ (ఆడ చిలుక) రూపం ధరించి అతని సమీపానికి వచ్చింది।
Verse 22
स तामप्सरसं दृष्ट्वा रूपेणान्येनसंवृताम् । स्मरराजेनानुगतः सर्वगात्रातिगेन ह ॥ २२ ॥
ఇతర రూపంలో దాగి ఉన్న ఆ అప్సరసను చూసి, అతడు స్మరరాజుడు (కామదేవుడు) వెంటాడినవాడయ్యాడు; అతడు వేగంగా అతని సమస్త అవయవాలలో వ్యాపించాడు।
Verse 23
स तु महता निगृह्णन् हृच्छयं मुनिः । न शशाक नियंतुं तं व्यासः प्रविसृतं मनः ॥ २३ ॥
ఆ ముని హృదయావేశాన్ని బలంగా అణచినా, బయటకు విస్తరించిన ఆ మనస్సును నియంత్రించలేకపోయాడు; వ్యాసుడు దానిని అదుపు చేయలేకపోయాడు।
Verse 24
भावित्वाञ्चैव भाव्यस्य घृताच्या वपुषा । हृतम् यत्नान्नियच्छतश्चापि मुने एतञ्चिकीर्षया ॥ २४ ॥
ఓ మునీ, సాధన చేయాలనే ఉద్దేశంతో ఎంత ప్రయత్నించి మనస్సును నియంత్రించినా, అది రాబోయేదాన్ని ఊహించి ఘృతాచీ యొక్క మోహక రూపసుఖంతో హరించబడుతుంది।
Verse 25
अरण्यामेव सहसा तस्य शुक्रमवापतत् । शुक्रे निर्मथ्यमानेऽस्यां शुको जज्ञे महातपाः ॥ २५ ॥
అరణ్యంలోనే అకస్మాత్తుగా అతని శుక్రం పడిపోయింది; ఆ శుక్రం అక్కడే మథించబడగా మహాతపస్వి శుకుడు జన్మించాడు।
Verse 26
परमर्षिर्महायोगी अरणीगर्भसंभवः । यथैव हि समिद्धोऽग्निर्भाति हव्यमुपात्तवान् ॥ २६ ॥
ఆ పరమర్షి మహాయోగి అరణి-గర్భమున జన్మించి, సమిధలతో బాగా ప్రజ్వలించిన అగ్ని హవిస్సు స్వీకరించినప్పుడు ఎలా ప్రకాశించునో అట్లే దీప్తిమంతుడై వెలిగెను।
Verse 27
तथा रूपः शुको जज्ञे प्रज्वलन्निव तेजसा । बिभ्रञ्चित्रं च विप्रेंद्र रूपवर्णमनुत्तमम् ॥ २७ ॥
అదే రూపమున శుకుడు జన్మించెను, తేజస్సుతో ప్రజ్వలించుచున్నవాడివలె; ఓ విప్రేంద్రా, అతడు విచిత్రమైన, అనుత్తమమైన రూపవర్ణమును ధరించెను।
Verse 28
तं गंगां सरितां श्रेष्ठां मेरुपृष्ठे स्वरूपिणीम् । अभ्येत्य स्नापयामास वारिणा स्वेन नारद ॥ २८ ॥
మేరు పర్వత పృష్ఠమున స్వరూపముగా ప్రత్యక్షమైన నదులలో శ్రేష్ఠమైన గంగను సమీపించి, నారదుడు తన స్వజలముతో ఆమెకు స్నానము చేయించెను।
Verse 29
कृष्णाजिनं चांतरिक्षाच्छुकार्थे भुव्यवापतत् । जगीयंत च गंधर्वा ननृतुञ्चाप्सरोगणाः ॥ २९ ॥
శుకుని కొరకు ఆకాశమునుండి కృష్ణాజినము (నల్ల జింక చర్మము) భూమిపై పడెను. గంధర్వులు గానము చేయగా, అప్సరాగణములు నర్తించెను।
Verse 30
देवदुन्दुभयश्चैव प्रावाद्यंत महास्वनाः । विश्वावसुश्च गंधर्वस्तथा तुंबुरुनारदौ ॥ ३० ॥
అప్పుడు దేవదుందుభులు మహాస్వనముతో మ్రోగెను. గంధర్వుడు విశ్వావసు, అలాగే తుంబురు మరియు నారదుడు కూడా దివ్య సంగీత-స్తుతిలో నిమగ్నులయ్యిరి।
Verse 31
हाहाहूहूश्च गंधर्वौ तुष्टुवुः शुकसंभवम् । तत्र शक्रपुरोगाश्च लोकपालाः समागताः ॥ ३१ ॥
హాహా, హూహూ అనే గంధర్వులు వ్యాసపుత్రుడు శుకుని స్తుతించారు. అక్కడే శక్రుడు (ఇంద్రుడు) ముందుండగా లోకపాలకులు సమాగమించారు॥
Verse 32
देवा देवर्षथयश्चटैव तथा ब्रह्मर्षयोऽपि च । दिव्यानि सर्वपुष्पाणि प्रववर्ष च मारुतः ॥ ३२ ॥
దేవులు, దేవర్షులు, అలాగే బ్రహ్మర్షులు కూడా అక్కడ చేరారు. అప్పుడు మారుతుడు (వాయుదేవుడు) అన్ని రకాల దివ్య పుష్పాలను వర్షించాడు॥
Verse 33
जंगमं स्थावरं चैव प्रहृष्टमभवज्जगत् । तं महात्मा स्वयं प्रीत्या देव्या सह महाद्युतिः ॥ ३३ ॥
చరాచరములైన సమస్త జగత్తు ఆనందంతో పరవశమైంది. ఆ మహాత్ముడు మహాద్యుతితో, స్వయంగా ప్రీతిచేత దేవితో కలిసి వచ్చి అతనిని గౌరవించాడు॥
Verse 34
जातमात्रं मुनेः पुत्रं विधिनोपानयत्तदा । तस्य देवेश्वरः शक्तो दिव्यमद्भुतदर्शनम् ॥ ३४ ॥
అప్పుడే ముని యొక్క నవజాత కుమారునికి విధిపూర్వకంగా ఉపనయన సంస్కారం జరిగింది. దేవేశ్వరుడు సమర్థుడై అతనికి దివ్యమైన అద్భుత దర్శనాన్ని అనుగ్రహించాడు॥
Verse 35
ददौ कमंडलुं प्रीत्या देवा वासांसि चाभितः । हंसाश्च शतपत्राश्च सारसाश्च सहस्रशः ॥ ३५ ॥
ప్రీతితో అతడు ప్రేమగా కమండలువును ఇచ్చాడు; చుట్టూ దేవులు వస్త్రాలను సమర్పించారు. వేల సంఖ్యలో హంసలు, శతపత్ర పక్షులు, సారసాలు కూడా వచ్చాయి॥
Verse 36
प्रदक्षिणमवर्तंत शुकाश्चाषाश्च नारद । आरणे यस्तदा दिव्यं प्राप्य जन्म महामुनिः ॥ ३६ ॥
హే నారదా, చిలుకలు మరియు మైనా పక్షులు భక్తితో కుడివైపు ప్రదక్షిణ చేయసాగాయి; అప్పుడు మహాముని అరణ్యంలో దివ్య జన్మను పొందించి అక్కడే ప్రత్యక్షమయ్యాడు।
Verse 37
तत्रैवोवास मेधावी व्रतचारी समाहितः । उत्पन्नमात्रं तं वेदाः सरहस्याः ससंग्रहाः ॥ ३७ ॥
అక్కడే అతడు మేధావి, వ్రతాచారి, సంపూర్ణ సమాహితచిత్తుడై నివసించాడు; అతడు జన్మించిన వెంటనే రహస్యాలతోను సంగ్రహాలతోను కూడిన వేదాలు అతనికి ప్రత్యక్షమయ్యాయి।
Verse 38
उपतस्थुर्मुनिश्रेष्टं यथास्य पितरं तथा । बृहस्पतिं स वव्रे च वेदवेदांगभाष्यवित् ॥ ३८ ॥
వారు ఆ మునిశ్రేష్ఠుని తమ తండ్రిని సేవించినట్లే ఉపస్థితి చేసి సేవించారు; వేద-వేదాంగ భాష్యవేత్త అయిన అతడు బృహస్పతిని గురువుగా వరణం చేసుకున్నాడు।
Verse 39
उपाध्यायं द्विजश्रेष्ट धर्ममेवानुचिंतयन् । सोऽधीत्य वेदानखिलान्सरहस्यान्ससंग्रहान् ॥ ३९ ॥
హే ద్విజశ్రేష్ఠా, ఉపాధ్యాయుని గౌరవిస్తూ ధర్మాన్నే అనుచింతిస్తూ అతడు రహస్యాలతోను సంగ్రహాలతోను కూడిన సమస్త వేదాలను అధ్యయనం చేశాడు।
Verse 40
इतिहासं च कार्त्स्न्येन वेदशास्त्राणि चाभितः । गुरवे दक्षिणां दत्त्वा समावृत्तो महामुनिः ॥ ४० ॥
ఇతిహాసాన్ని సంపూర్ణంగా, వేదశాస్త్రాలను అన్ని విధాలుగా అధ్యయనం చేసి, గురువుకు దక్షిణ ఇచ్చి మహాముని సమావర్తనమై తిరిగివచ్చాడు।
Verse 41
उग्रं तपः समारेभे ब्रह्मचारी समाहिताः । देवतानामृषीणां च बाल्येऽपि सुमहातपाः ॥ ४१ ॥
సమాహితుడైన బ్రహ్మచారిగా అతడు ఉగ్ర తపస్సును ఆరంభించాడు; బాల్యములోనే దేవతలకూ ఋషులకూ పూజ్యుడైన మహాతపస్వి అయ్యాడు।
Verse 42
संमत्रणीयो जन्यश्च ज्ञानेन तपसा तथा । न त्वस्य रमते बुद्धिराश्रमेषु मुनीश्वर ॥ ४२ ॥
అతడు సలహాకు పాత్రుడూ సుకులజుడూ, జ్ఞానముతోను తపస్సుతోను సమృద్ధుడూ; అయినా, ఓ మునీశ్వరా, ఆశ్రమధర్మాలలో అతని బుద్ధి రమించదు।
Verse 43
त्रिषु गार्हस्थ्यमूलेषु मोक्षधर्मानुदर्शिनः । स मोक्षमनुचिंत्यैव शुकः पितरमभ्यगात् ॥ ४३ ॥
గార్హస్థ్యానికి మూలమైన మూడు ఆధారాలలోని మోక్షధర్మాలను పరిశీలించి, శుకుడు మోక్షాన్నే ధ్యానిస్తూ తండ్రి వద్దకు వెళ్లెను।
Verse 44
प्राहाभिवाद्य च तदा श्रेयोऽर्थी विनयान्वितः । मोक्षधर्मेषु कुशलो भगवान् प्रब्रवीतु मे ॥ ४४ ॥
అప్పుడు వినయంతో, పరమ శ్రేయస్సును కోరుతూ అతడు నమస్కరించి పలికెను—“ఓ భగవాన్, మోక్షధర్మాలలో నిపుణుడవైన మీరు నాకు ఉపదేశించండి।”
Verse 45
यथैव मनसः शांतिः परमा संभवेन्मुने । श्रृत्वा पुत्रस्य वचनं परमर्षिरुवाच तम् ॥ ४५ ॥
“ఓ మునీ, మనస్సుకు పరమ శాంతి ఎలా కలుగునో”—పుత్రుని మాటలు విని పరమర్షి అతనితో పలికెను।
Verse 46
अधीष्व मोक्षशास्त्रं वै धर्मांश्च विविधानपि । पितुर्निदेशाज्जग्राह शुको ब्रह्मविदां वरः ॥ ४६ ॥
“మోక్షశాస్త్రాన్ని అధ్యయనం చేయుము; ధర్మముల నానావిధ రూపములనూ గ్రహించుము”—అని తండ్రి ఆజ్ఞచేత బ్రహ్మవిదులలో శ్రేష్ఠుడైన శుకుడు ఆ ఉపదేశాన్ని స్వీకరించాడు।
Verse 47
योगशास्त्रं च निखिलं कापिलं चैव नारद । शतं ब्राह्म्या श्रिया युक्तं ब्रह्मतुल्यपराक्रमम् ॥ ४७ ॥
ఓ నారదా, (అతడు) సమస్త యోగశాస్త్రాన్ని, కపిలప్రణీతమైన (సాంఖ్య) సిద్ధాంతాన్ని కూడా—బ్రాహ్మీ శ్రీతో యుక్తమై, బ్రహ్మసమాన పరాక్రమముగల—శత (ఉపదేశ/గ్రంథ) రూపముగా (బోధించాడు)।
Verse 48
मेने पुत्रं यथा व्यासो मोक्षशास्त्रविशारदम् । उवाच गच्छेति तदा जनकं मिथिलेश्वरम् ॥ ४८ ॥
వ్యాసుడు అతనిని కుమారునివలె భావించాడు; మోక్షశాస్త్రంలో నిపుణుడని తెలిసి అప్పుడు అన్నాడు—“మిథిలాధిపతి జనకుని వద్దకు వెళ్ళు।”
Verse 49
स ते वक्ष्यति मोक्षार्थं निखिलेन नराधिपः । पितुर्नियोगादगमज्जनकं मेथखिलं नृपम् ॥ ४९ ॥
ఆ నరాధిపతి నీకు మోక్షార్థమైన ఉపాయాన్ని సంపూర్ణంగా చెప్పును. తండ్రి నియోగముచేత అతడు మిథిలా రాజైన జనకుని వద్దకు వెళ్లెను।
Verse 50
प्रष्टुं धर्मस्य निष्टां वै मोक्षस्य च परायणम् । उक्तश्च मानुषेण त्वं तथा गच्छेत्यविस्मितः ॥ ५० ॥
ధర్మనిష్ఠను, మోక్షమనే పరమాశ్రయాన్ని ప్రశ్నించదలచి, ఒక మనుష్యుడు నిన్ను “అలాగే వెళ్ళు” అని పలికెను; నీవు ఆశ్చర్యపడక “ఏవమస్తు—పోదాం” అని ముందుకు సాగితివి।
Verse 51
न प्रभावेण गंतव्यमंतरिक्षचरेण वै । आर्जवेनैव गंतव्यं न सुखाय क्षणात्त्वया ॥ ५१ ॥
కేవలం ప్రభావం చూపుతూ, ఆకాశంలో సంచరించేవాడిలా ముందుకు సాగకుము. ఆర్జవంతోనే నడుచుకొనుము; క్షణిక సుఖం కోసం ధర్మనిష్ఠను విడువకుము.
Verse 52
न द्रष्टव्या विशेषा हि विशेषा हि प्रसंगिनः । अहंकारो न कर्तव्यो याज्ये तस्मिन्नराधिपे ॥ ५२ ॥
ప్రత్యేక హక్కులు కోరవద్దు; అలాంటి భేదాలు బంధనానికే దారితీస్తాయి. ఆ రాజే యజమానుడై సేవనీయుడైనప్పుడు అహంకారం చేయకుము.
Verse 53
स्थातव्यं वसथे तस्य स ते छेत्स्यति संशयम् । स धर्मकुशलो राजा मोक्षशास्त्रविशारदः ॥ ५३ ॥
అతని నివాసంలోనే ఉండుము; అతడు నిశ్చయంగా నీ సందేహాన్ని తొలగిస్తాడు. ఆ రాజు ధర్మంలో నిపుణుడు, మోక్షశాస్త్రంలో విశారదుడు.
Verse 54
यथा यथा च ते ब्रूयात्तत्कार्यमविशंकया । एवमुक्तः स धर्मात्मा जगाम मिथिलां मुनिः ॥ ५४ ॥
అతడు ఏది ఏది చెప్పునో, దానిని సందేహం లేకుండా చేయుము. ఇలా చెప్పబడిన ఆ ధర్మాత్మ ముని మిథిలకు బయలుదేరెను.
Verse 55
पभ्द्यां शक्तोंतरिक्षेण क्रांतुं भूमिं ससागराम् । सगिरीं श्चाप्यतिक्रम्य भारतं वर्षमासदत् ॥ ५५ ॥
ఆకాశమార్గంలో భూమిని—సముద్రాలతో చుట్టబడినదానిని, పర్వతాలతో కూడినదానిని—దాటగల శక్తితో అతడు భారతవర్షాన్ని చేరెను.
Verse 56
स देशान्विविधान्स्फीतानतिक्रम्य महामुनिः । विदेहान्वै समासाद्य जनकेन समागमत् ॥ ५६ ॥
మహాముని అనేక సమృద్ధి గల విభిన్న దేశాలను దాటి విదేహదేశానికి చేరి అక్కడ రాజు జనకునితో సమాగమం పొందెను।
Verse 57
राजद्वारं समासाद्य द्वारपालैर्निवारितः । तस्थौ तत्र महायोगी क्षुत्पिपासादिवर्जितः ॥ ५७ ॥
రాజద్వారానికి చేరగానే ద్వారపాలులు అడ్డగించినా, ఆ మహాయోగి ఆకలి దాహాది లేనివాడై అక్కడే నిలిచెను।
Verse 58
आतपे ग्लानिरहितो ध्यानयुक्तश्च नारद । तेषां तु द्वारपालानामेकस्तत्र व्यवस्थितः ॥ ५८ ॥
ఓ నారదా, ఎండలోనూ అతడు అలసటలేక ధ్యాననిష్ఠుడై ఉండెను; ఆ ద్వారపాలులలో ఒకడు అక్కడ కాపలాగా నిలిచెను।
Verse 59
मध्यंगतमिवादित्यं दृष्ट्वा शुकमवस्थितम् । जूजयित्वा यथान्यायमभिवाद्य कृताञ्जलिः ॥ ५९ ॥
మధ్యాహ్న సూర్యునివలె నిలిచిన శుకుని చూచి, అతనిని యథావిధిగా పూజించి, నమస్కరించి, అంజలి బద్ధుడై నిలిచెను।
Verse 60
प्रावेशयत्ततः कक्षां द्वितीयां राजवेश्मनः । तत्रांतःपुरसंबद्धं महच्चैत्रग्थोपमम् ॥ ६० ॥
అనంతరం అతడు రాజభవనంలోని రెండవ కక్ష్యలోనికి ప్రవేశింపజేసెను; అక్కడ అంతఃపురంతో అనుసంధానమైన మహా మందిరం చైత్రరథంలా వైభవంగా ఉండెను।
Verse 61
सुविभक्तजलाक्रीडं रम्यं पुष्पितपादपम् । दर्शयित्वासने स्थाप्य राजानं च व्यजिज्ञपत् ॥ ६१ ॥
సువ్యవస్థిత జలక్రీడలతో, పుష్పిత వృక్షాలతో శోభించిన रम్యస్థలాన్ని చూపించి, రాజును సింహాసనంపై కూర్చోబెట్టి, ఆపై భక్తిపూర్వకంగా వినయంతో నివేదించాడు।
Verse 62
श्रुत्वा राजा शुकं प्राप्तं वारस्त्रीः स न्ययुंक्त च । सेवायै तस्य भावस्य ज्ञानाय मुनिसतम ॥ ६२ ॥
శుకుడు వచ్చాడని విని, రాజు వేశ్యాస్త్రీలను కూడా నియమించాడు—ఆయన సేవకు, ఆయన అంతర్భావాన్ని గ్రహించడానికి, ఆ మునిశ్రేష్ఠుని మనస్సును తెలుసుకోవడానికి।
Verse 63
तं चारुकेश्यः शुश्रेण्यस्तरुण्यः प्रियदर्शनाः । सूक्ष्मरक्तांबरधरास्तप्तकांचनभूषणाः ॥ ६३ ॥
అందమైన కేశాలు గల, సుశీల వంశస్థ యువతులు—చూడటానికి మనోహరులు—సన్నని ఎర్రని వస్త్రాలు ధరించి, మెరిసే స్వర్ణాభరణాలతో అలంకరించి, ఆయనకు శుశ్రూష చేశారు।
Verse 64
संलापालापकुशाला भावज्ञाः सर्वकोविदाः । परं पंचाशतस्तस्य पाद्यादीनि व्यकल्पयन् ॥ ६४ ॥
వారు సుసంస్కృత సంభాషణలో, మధుర వాక్చాతుర్యంలో నిపుణులు; భావాన్ని గ్రహించే వారు, అన్ని కళల్లో ప్రావీణ్యులు; ఆయనకు పాద్యముతో మొదలైన అతిథి-సత్కారాలను యాభైకి మించిన విధాలుగా సిద్ధం చేశారు।
Verse 65
देश कालोपपन्नेन साध्वन्नेनाप्यतर्पयन् । तस्य भुक्तवतस्तात तास्ततः पुरकाननम् ॥ ६५ ॥
దేశకాలాలకు తగిన శ్రేష్ఠమైన ఆహారంతో కూడ ఆయన తృప్తి చెందలేదు. ఆపై, తాతా, ఆయన భోజనం చేసిన తరువాత ఆ స్త్రీలు అక్కడి నుండి నగర-ఉద్యానానికి వెళ్లిపోయారు।
Verse 66
सुरम्यं दर्शयामासुरेकैकत्वेन नारद । क्रीडंत्यश्च हसंत्यश्च गायंत्यश्चैव ताः शुकम् ॥ ६६ ॥
ఓ నారదా, ఆ కన్యలు చిలుకకు ఒక్కొక్కరిగా అత్యంత రమ్యమైన దర్శనాన్ని చూపించారు—ఆడుతూ, నవ్వుతూ, పాడుతూ।
Verse 67
उदारसत्वं सत्वज्ञास्सर्वाः पर्य्यचरंस्तदा । आरणेयस्तु शुद्धात्मा जितक्रोधो जितेंद्रियः ॥ ६७ ॥
అప్పుడు సత్త్వ స్వరూపాన్ని తెలిసిన వారందరూ ఆ ఉదారసత్త్వుని సేవించారు। ఆరణేయుడు శుద్ధాత్ముడు, క్రోధజయి, ఇంద్రియజయి అయ్యెను।
Verse 68
ध्यानस्थ एव सततं न हृष्यति न कुप्यति । पादशौचं तु कृत्वा वै शुकः संध्यामुपास्य च ॥ ६८ ॥
అతడు నిత్యం ధ్యానస్థుడై ఉండి, ఆనందంతో ఉప్పొంగడు, కోపపడడు. పాదశౌచం చేసి శుకుడు సంధ్యోపాసన కూడా చేసెను।
Verse 69
निषसादासने पुण्ये तमेवार्थं व्यचिंतयत् । पूर्वरात्रे तु तत्रासौ भूत्वा ध्यानपरायणः ॥ ६९ ॥
అతడు పుణ్యాసనంపై కూర్చొని అదే లక్ష్యాన్ని మాత్రమే విచారించాడు. రాత్రి మొదటి యామంలో అక్కడే ఉండి ధ్యానపరాయణుడయ్యెను।
Verse 70
मध्यरात्रे यथान्याय्यं निद्रामाहारयत्प्रभुः । ततः प्रातः समुत्थाय कृत्वा शौचमनंतरम् ॥ ७० ॥
మధ్యరాత్రి ప్రభువు యథాన్యాయంగా విశ్రాంతి తీసుకున్నాడు. తరువాత ప్రాతఃకాలంలో లేచి వెంటనే శౌచశుద్ధి చేసెను।
Verse 71
स्त्रीभिः परिवृत्तो धीमान्ध्यानमेवान्वपद्यत । अनेन विधिना तत्र तदहःशेषमप्युत ॥ ७१ ॥
స్త్రీలచే చుట్టుముట్టబడ్డప్పటికీ ఆ ధీమంతుడు ధ్యానానికే ఆశ్రయించాడు; ఇదే విధానంతో అక్కడ ఆ దినమున మిగిలిన సమయమును కూడా గడిపెను।
Verse 72
तां च रात्रिं नृपकुले वर्तयामास नारद ॥ ७२ ॥
మరియు నారదుడు ఆ రాత్రిని రాజకుటుంబంలో గడిపెను।
Frequently Asked Questions
The araṇi motif sacralizes Śuka’s emergence by aligning it with Vedic fire-generation symbolism: spiritual knowledge and purity are portrayed as ‘kindled’ through tapas and ritual power, making Śuka’s birth a doctrinal emblem of yogic and Vedic potency rather than ordinary procreation.
It functions as a didactic contrast: even a great ascetic experiences a momentary disturbance of mind, underscoring the Purāṇic teaching on the mind’s volatility, while simultaneously framing Śuka as the purified outcome—one whose life trajectory is oriented toward mokṣa and unwavering meditation.
Janaka represents the ideal of jñāna integrated with kingship and worldly responsibility; sending Śuka to Janaka reinforces the mokṣa-dharma principle that liberation-knowledge must be stabilized through testing, humility, and instruction from a proven knower beyond one’s immediate lineage.
His steadiness in meditation (dhyāna), mastery over senses (indriya-jaya), and equanimity (samatva) amid refined pleasures—demonstrating that authentic vairāgya is internal and does not depend on external austerity alone.