Adhyaya 6

Verse 1

अपर अपर हूँ... अपर-क पा - पाण्डवलोग शव बँधी हुई शाखाकी ओर अँगुलीसे संकेत करके कहते थे--“यह हमारी माता है।' वे अपने आयुधोंकी रक्षा करनेके कारण शमीको ही अपनी माता मानते थे और उसीकी ओर उनका वास्तविक संकेत था। शव- बन्धनके व्याजसे वे अस्त्र-संरक्षणको ही पूर्वजोंद्वारा आचरित कुलधर्म घोषित करते थे। षष्ठो5 ध्याय: युधिष्ठिरद्वारा दुगदिवीकी स्तुति और देवीका प्रत्यक्ष प्रकट होकर उन्हें वर देना वैशम्पायन उवाच विराटनगरं रम्यं गच्छमानो युधिष्ठिर: । अस्तुवन्मनसा देवी दुर्गा त्रिभुवनेश्वरीम्‌

వైశంపాయనుడు చెప్పాడు—రాజా! పాండవులు శవంతో కట్టిన కొమ్మ వైపు వేలు చూపించి—“ఇది మా తల్లి” అని అనేవారు. ఆయుధాలను కాపాడుకోవడం కోసం వారు శమీ వృక్షాన్నే తల్లిగా భావించి, నిజమైన సంకేతం ఆమెవైపే ఉండేది. శవ-బంధనాన్ని నెపంగా చేసుకొని, అస్త్ర-సంరక్షణనే పూర్వీకులు ఆచరించిన కులధర్మమని ప్రకటించేవారు. ఆపై ఆరవ అధ్యాయంలో—విరాటుని రమ్యనగరానికి సాగుతూ మహారాజు యుధిష్ఠిరుడు మనసులోనే త్రిభువనేశ్వరి దుర్గాదేవిని స్తుతించాడు.

Verse 2

यशोदागर्भसम्भूतां नारायणवरप्रियाम्‌ । नन्दगोपकुले जातां मड़ल्यां कुलवर्धिनीम्‌

యశోద గర్భం నుండి ప్రकटమైనదీ, భగవాన్ నారాయణునికి అత్యంత ప్రియమైనదీ; నందగోప కులంలో జన్మించినదీ, మంగళప్రదాయినీ, కులవర్ధినీ అయిన ఆ దేవిని నేను ధ్యానిస్తున్నాను.

Verse 3

कंसविद्रावणकरीमसुराणां क्षयंकरीम्‌ | शिलातटबविनिक्षिप्तामाकाशं प्रति गामिनीम्‌

కంసుని వణికించేదీ, అసురులను నాశనం చేసేదీ; శిలాతటంపై విసిరివేయబడినప్పటికీ ఆకాశం వైపు ఎగిరిపోయిన ఆ దేవిని నేను ధ్యానిస్తున్నాను.

Verse 4

वासुदेवस्य भगिनीं दिव्यमाल्यविभूषिताम्‌ । दिव्याम्बरधरां देवीं खड़्गखेटकधारिणीम्‌

వాసుదేవుని సోదరి, దివ్య మాల్యాలతో అలంకృతురాలు, దివ్య వస్త్రధారిణి, ఖడ్గం మరియు కవచం (ఢాలు) ధరించిన ఆ దేవిని నేను ధ్యానిస్తున్నాను.

Verse 5

इस प्रकार श्रीमह्या भारत विराटपर्वके अन्तर्गत पाण्डवप्रवेशपर्वमें नगरप्रवेशके लिये अस्त्रस्थापनविषयक पाँचवाँ अध्याय पूरा हुआ

ఇట్లు శ్రీమహాభారత విరాటపర్వాంతర్గత పాండవప్రవేశపర్వంలో నగరప్రవేశార్థం అస్త్రస్థాపనవిషయక ఐదవ అధ్యాయం ముగిసింది. ఓ పుణ్యమయీ దేవీ, భూమి భారాన్ని తేలికపరచే శుభప్రదాయినీ! నిన్ను స్మరించువారిని నీవు నిశ్చయంగా పాపమునుండి, పాపఫలదుఃఖమునుండి రక్షించెదవు—చెరువులోని బురదలో చిక్కిన బలహీన గోవును ఒక మనిషి బయటకు లాగి కాపాడినట్లే।

Verse 6

स्तोतुं प्रचक्रमे भूयो विविधै: स्तोत्रसम्भवै: । आमन्त्र्य दर्शनाकाड्क्षी राजा देवीं सहानुज:

ఆపై దేవిని ప్రత్యక్షంగా దర్శించాలనే ఆకాంక్షతో, తమ్ముళ్లతో కూడిన రాజు యుధిష్ఠిరుడు, స్తోత్రాలలోనుండి పుట్టిన అనేక నామవిశేషాలతో ఆమెను సంబోధించి, మరల స్తుతి ప్రారంభించాడు। ఈ దృశ్యం ధర్మసమ్మత వినయాన్ని సూచిస్తుంది—గుప్తవాసం మరియు ప్రమాదాన్ని ఎదుర్కొనే ముందు, ధర్మరాజు బలాన్ని ఆశ్రయించక, భక్తి-ఆహ్వానంతో దైవశరణు కోరాడు।

Verse 7

नमोस्तु वरदे कृष्णे कुमारि ब्रह्मचारिणि । बालार्कसदृशाकारे पूर्णचन्द्रनिभानने

ఓ వరదాయినీ కృష్ణే, ఓ కుమారీ బ్రహ్మచారిణీ! నీకు నమస్కారం. నీ రూపం ఉదయించే బాలసూర్యునివలె ప్రకాశిస్తుంది; నీ ముఖం పౌర్ణమి చంద్రునివలె శాంతి-ఆనందాన్ని ప్రసాదిస్తుంది.

Verse 8

चतुर्भुजे चतुर्वक्त्रे पीनश्रोणिपयोधरे । मयूरपिच्छवलये केयूराजड़रदधारिणि । भासि देवि यथा पद्मा नारायणपरिग्रह:

ఓ దేవీ, నీవు చతుర్భుజవు, చతుర్ముఖవు; నిండైన నితంబాలు, స్తనాలు కలవు. నెమలి పింఛాల వలయంతో అలంకృతురాలవు, కేయూరాలు ధరించినవు, జటలను ధరించినవు—నారాయణుని ఆలింగనంలో ఉన్న పద్మంలా ప్రకాశిస్తున్నావు.

Verse 9

स्वरूपं ब्रह्मचर्य च विशदं गगनेश्वरी । कृष्णच्छविसमा कृष्णा संकर्षणसमानना

ఆమె రూపమూ, ఆమె బ్రహ్మచర్యమూ—రెండూ నిర్మలంగా, ప్రకాశంగా ఉండెను; ఆమె ఆకాశాధీశ్వరిణిలా దివ్యంగా వెలిగెను. కృష్ణునివలె శ్యామవర్ణముగల ఆ కృష్ణా, సంకర్షణునివలె ముఖసౌందర్యం కలది.

Verse 10

“तुम चार भुजाओंसे सुशोभित विष्णुरूपा और चार मुखोंसे अलंकृत ब्रह्मस्वरूपा हो। तुम्हारे नितम्ब और उरोज पीन हैं। तुमने मोरपंखका कंगन धारण किया है तथा केयूर और अंगद पहन रखे हैं। देवि! भगवान्‌ नारायणकी धर्मपत्नी लक्ष्मीजीके समान तुम्हारी शोभा हो रही है। आकाशगमें विचरनेवाली देवि! तुम्हारा स्वरूप और ब्रह्मचर्य परम उज्ज्वल है। श्यामसुन्दर श्रीकृष्णकी छबिके समान तुम्हारी श्याम कान्ति है

వైశంపాయనుడు పలికెను— ఆ దేవి ఇంద్రధ్వజమువలె ఎత్తుగా లేచిన రెండు విశాల భుజములను ధరించుచున్నది. ఒక చేతిలో పాత్ర, ఒక చేతిలో పద్మము, మరొక చేతిలో గంట శోభించుచున్నది. భూమిపై స్త్రీ-శుద్ధి యొక్క సాక్షాత్ స్వరూపము ఆమెయే.

Verse 11

पाशं धनुर्महाचक्रं विविधान्यायुधानि च । कुण्डलाभ्यां सुपूर्णाभ्यां कर्णाभ्यां च विभूषिता

ఆమె పాశము, ధనుస్సు, మహాచక్రము—ఇట్లు నానావిధ ఆయుధములను ధరించుచున్నది; సుందరముగా నిండిన కుండలములతో అలంకృతమైన ఆమె కర్ణయుగళము ఆమె కాంతిని మరింత పెంచుచున్నది.

Verse 12

चन्द्रविस्पर्द्धिना देवि मुखेन त्वं विराजसे । मुकुटेन विचित्रेण केशबन्धेन शोभिना

దేవి! చంద్రునితో పోటీ పడే ముఖకాంతితో నీవు విరాజిల్లుచున్నావు. విచిత్రమైన మకుటముతోను, సుందరమైన కేశబంధముతోను నీ శోభ మరింత పెరుగుచున్నది.

Verse 13

भुजज्भाभोगवासेन श्रोणिसूत्रेण राजता । विभ्राजसे चाबद्धेन भोगेनेवेह मन्दर:

సర్పకుండలివలె ఉన్న కటిబంధముతోను, ప్రకాశించే శ్రోణిసూత్రముతోను నీవు అతి దీప్తిమంతమై ఉన్నావు; ఇక్కడ మంద్రాచలము సడలిన నాగవలయముతో చుట్టబడినట్లు.

Verse 14

ध्वजेन शिखिपिच्छानामुच्छ़ितेन विराजसे । कौमारं व्रतमास्थाय त्रिदिवं पावितं त्वया

మయూరపిచ్ఛములతో గుర్తింపబడిన ఎత్తైన ధ్వజముతో నీవు విరాజిల్లుచున్నావు. కౌమార వ్రతము (బ్రహ్మచర్యము) ఆచరించి నీవు త్రిదివమును పవిత్రము చేసితివి.

Verse 15

तेन त्वं स्तूयसे देवि त्रिदशै: पूज्यसेडपि च । त्रैलोक्यरक्षणार्थाय महिषासुरनाशिनि । प्रसन्ना मे सुरश्रेष्ठे दयां कुर॒ु शिवा भव

అందువల్ల, ఓ దేవీ, త్రిదశులు కూడా నిన్ను స్తుతించి పూజిస్తారు. త్రిలోక రక్షణార్థం మహిషాసురుని సంహరించిన దేవశ్రేష్ఠే, నాపై ప్రసన్నమై కరుణ చూపు; నా కొరకు శివా—కల్యాణమయి—గా ఉండు.

Verse 16

जया त्वं विजया चैव संग्रामे च जयप्रदा । ममापि विजयं देहि वरदा त्वं च साम्प्रतम्‌,“तुम जया और विजया हो। तुम्हीं संग्राममें विजय देनेवाली हो, अतः मुझे भी विजय दो। इस समय तुम मेरे लिये वरदायिनी हो जाओ

నీవు జయా, నీవే విజయా; సంగ్రామంలో జయాన్ని ప్రసాదించేది నీవే. నాకూ విజయాన్ని దయచేయి; ఈ క్షణమే నా కొరకు వరదాయిని అవు.

Verse 17

विन्ध्ये चैव नगश्रेष्ठे तव स्थान हि शाश्व॒तम्‌ | कालि कालि महाकालि खड्गखट्वाड्रधारिणि

పర్వతశ్రేష్ఠమైన వింధ్యపర్వతంలో నీ నివాసం నిత్యమైనది. ఓ కాళీ, ఓ కాళీ, ఓ మహాకాళీ—ఖడ్గం మరియు ఖట్వాంగాన్ని ధరించినవే!

Verse 18

कृतानुयात्रा भूतैस्त्वं वरदा कामचारिणि । भारावतारे ये च त्वां संस्मरिष्यन्ति मानवा:

ఇష్టానుసారంగా సంచరించే దేవీ! నిన్ను అనుసరించే భూతప్రాణులకు నీవు వరాలను ప్రసాదిస్తావు. అలాగే తమపై పడిన ఆపదభారాన్ని దించుకోవడానికి నిన్ను స్మరించే మనుష్యులు,

Verse 19

प्रणमन्ति च ये त्वां हि प्रभाते तु नरा भुवि । न तेषां दुर्लभ किंचित्‌ पुत्रतो धनतो5पि वा

మరియు భూమిపై ఉదయకాలంలో నిన్ను నమస్కరించే మనుష్యులకు—ఏదీ దుర్లభం కాదు: సంతానం గానీ ధనం గానీ.

Verse 20

दुर्गात्‌ तारयसे दुर्गे तत्‌ त्वं दुर्गा स्मृता जनै: । कान्तारेष्ववसन्नानां मग्नानां च महार्णवे

వైశంపాయనుడు పలికెను—హే దుర్గే! నీవు ప్రాణులను దుర్గతినుండి తరింపజేస్తావు; అందువల్ల జనులు నిన్ను ‘దుర్గ’ అని స్మరిస్తారు. అరణ్యకాంతారాలలో కష్టపడినవారికీ, మహాసముద్రంలో మునిగిపోతున్నవారికీ నీవే రక్షకురాలివి.

Verse 21

दस्युभिर्वा निरुद्धानां त्वं गति: परमा नृणाम्‌ | जलप्रतरणे चैव कान्तारेष्वटवीषु च

వైశంపాయనుడు పలికెను—దస్యువులచే చుట్టుముట్టబడిన మనుష్యులకు నీవే పరమగతి. అలాగే జలాన్ని దాటుటలోను, నిర్జన కాంతారాలలోను, అటవీ మార్గాలలోను నీవే వారి నిశ్చిత ఆశ్రయము.

Verse 22

ये स्मरन्ति महादेवि न च सीदन्ति ते नरा: । त्वं कीर्ति: श्रीर्धति: सिद्धिद्नोर्विद्या संततिर्मति:

వైశంపాయనుడు పలికెను—హే మహాదేవి! నిన్ను స్మరించువారు నిరాశలో కుంగిపోరు. నీవే వారి కీర్తి, శ్రీ, ధృతి, సిద్ధి; నీవే విద్య, సంతతి, మతి (సద్వివేకము).

Verse 23

संध्या रात्रि: प्रभा निद्रा ज्योत्स्ना कान्ति: क्षमा दया । नृणां च बन्धन मोहूं पुत्रनाशं धनक्षयम्‌

వైశంపాయనుడు పలికెను—నీవే సంధ్య, రాత్రి, ప్రభ, నిద్ర; నీవే జ్యోత్స్న, కాంతి, క్షమ, దయ. అలాగే మనుష్యులకు బంధనము, మోహము, పుత్రనాశము, ధనక్షయమును కలిగించునది కూడా (నీ అధికారమే).

Verse 24

व्याधिं मृत्युं भयं चैव पूजिता नाशयिष्यसि । सो5हं राज्यात्‌ परिभ्रष्ट: शरणं त्वां प्रपन्नचान्‌

వైశంపాయనుడు పలికెను—సక్రమంగా పూజింపబడినప్పుడు నీవు వ్యాధి, మృతి, భయములను నశింపజేస్తావు. నేను—రాజ్యమునుండి విసర్జితుడనై—నీ శరణు పొందితిని; నీ రక్షణకు నన్ను సమర్పించుకొంటున్నాను.

Verse 25

“दुर्गे! तुम दुःसह दुःखसे उद्धार करती हो

వైశంపాయనుడు చెప్పెను— ఓ దుర్గాదేవీ! నీవు అసహ్యమైన దుఃఖముల నుండి జీవులను उद्धరించుచున్నావు గనుక ప్రజలు నిన్ను ‘దుర్గా’ అని పిలుచుచున్నారు. దుర్గమమైన అరణ్యములో బాధపడువారు, మహాసముద్రములో మునిగిపోవుచున్నవారు, దొంగల వశమున పడినవారు—వారందరికీ నీవే పరమాశ్రయము; నీవే వారిని ఆపదల నుండి విముక్తులను చేయగలవు. మహాదేవీ! నీటిలో తేలుచూ పోరాడుచున్నప్పుడు, ప్రమాదకర మార్గమున నడుచుచున్నప్పుడు, అరణ్యములో దారి తప్పినప్పుడు—నిన్ను స్మరించువారు క్లేశమును పొందరు. నీవే కీర్తి, శ్రీ, ధృతి, సిద్ధి, లజ్జ, విద్య, సంతతి, మతి, సంధ్య, రాత్రి, ప్రభ, నిద్ర, జ్యోత్స్న, కాంతి, క్షమ, దయ. నీవు పూజింపబడినప్పుడు మనుష్యుల బంధనమును, మోహమును, పుత్రనాశ-ధననాశ ఆపదలను, వ్యాధిని, మరణమును, సమస్త భయములను నశింపజేస్తావు. నేనును రాజ్యభ్రష్టుడనై, అందుకే నీ శరణు కోరుచున్నాను. ఓ దేవి, దేవేశ్వరి! శిరస్సు వంచి నమస్కరించుచున్నాను. ఓ పద్మపత్రాక్షి! నన్ను రక్షించు. ఓ సత్యే! మా కొరకు సత్యస్వరూపిణిగా నిలుచుము.

Verse 26

“कमलदलके समान विशाल नेत्रोंवाली देवि! देवेश्वरि! मैं तुम्हारे चरणोंमें मस्तक रखकर प्रणाम करता हूँ। मेरी रक्षा करो। सत्ये! हमारे लिये वस्तुतः सत्यस्वरूपा बनो-- अपनी महिमाको सत्य कर दिखाओ ।।

కమలదళములవలె విశాల నేత్రములుగల దేవీ, దేవేశ్వరీ! నీ పాదముల యందు శిరస్సు ఉంచి నేను నమస్కరిస్తున్నాను; నన్ను రక్షించు. ఓ సత్యే! మా కొరకు నిజముగా సత్యస్వరూపిణిగా నిలుచుము—నీ మహిమను సత్యముగా ప్రదర్శించు. ఓ దుర్గే! నాకు శరణమవు—శరణ్యే, భక్తవత్సలే! ఇలా స్తుతింపబడిన ఆ దేవి అప్పుడు పాండవుని దర్శింపజేసెను.

Verse 27

देव्युवाच शृणु राजन्‌ महाबाहो मदीयं वचन प्रभो

దేవి పలికెను— ఓ రాజా, మహాబాహూ ప్రభూ! నా వచనము వినుము. సమర్థ నరేశా! అచిరకాలములోనే నీకు సంగ్రామములో విజయము కలుగును. నా ప్రసాదముతో నీవు కౌరవసేనను జయించి సంహరించెదవు; అప్పుడు శత్రుకంటకములేని రాజ్యమును స్థాపించి మళ్లీ ఈ భూమి సుఖమును అనుభవించెదవు. ఓ రాజా! సోదరులతో కూడి నీవు సంపూర్ణ సంతృప్తి, ఆనందము పొందెదవు.

Verse 28

भविष्यत्यचिरादेव संग्रामे विजयस्तव । मम प्रसादान्निर्जित्य हत्वा कौरववाहिनीम्‌

వైశంపాయనుడు చెప్పెను— అచిరకాలములోనే సంగ్రామములో విజయము నీదే. నా ప్రసాదముతో నీవు కౌరవవాహినిని జయించి సంహరించెదవు. అప్పుడు శత్రుకంటకములేని రాజ్యమును స్థాపించి మళ్లీ ఈ భూమి సుఖమును అనుభవించెదవు. ఓ రాజా! సోదరులతో కూడి నీవు సంపూర్ణ ఆనందము పొందెదవు.

Verse 29

राज्यं निष्कपटकं कृत्वा भोक्ष्यसे मेदिनीं पुनः । भ्रातृभि:सहितो राजन प्रीति प्राप्स्पसि पुष्कलाम्‌

కపటము, మోసము లేని రాజ్యమును స్థాపించి నీవు మళ్లీ ఈ భూమి సుఖమును అనుభవించెదవు. ఓ రాజా! సోదరులతో కూడి నీవు అపారమైన ప్రీతి, ఆనందము, సంతృప్తి పొందెదవు.

Verse 30

मत्प्रसादाच्च ते सौख्यमारोग्यं च भविष्यति । ये च संकीर्तयिष्यन्ति लोके विगतकल्मषा:

నా ప్రసాదమువలన నీకు సుఖమూ ఆరోగ్యమూ కలుగును. లోకమందు దీనిని సంకీర్తనగా—పఠించి స్తుతించువారు—పాపకల్మషములనుండి విముక్తులగుదురు.

Verse 31

तेषां तुष्टा प्रदास्यामि राज्यमायुर्वपु: सुतम्‌ । प्रवासे नगरे चापि संग्रामे शत्रुसंकटे

వారిపై తృప్తిచెంది నేను వారికి రాజ్యము, దీర్ఘాయువు, దేహసౌఖ్యము, పుత్రసంపదను ప్రసాదించెదను—ప్రవాసమందు గాని, నగరనివాసమందు గాని, శత్రుసంకటముతో కూడిన సంగ్రామమందు గాని.

Verse 32

अटब्यां दुर्गकान्तारे सागरे गहने गिरौ । ये स्मरिष्यन्ति मां राजन्‌ यथाहं भवता स्मृता

ఓ రాజా, అరణ్యమందు గాని, దుర్గమ కాంతారమందు గాని, సముద్రమందు గాని, గహనమైన అగమ్యస్థలమందు గాని, పర్వతమందు గాని—నీవు నన్ను స్మరించిన విధమునే ఎవడు నన్ను స్మరించునో, అతనికి నేను సన్నిధానమగుదును.

Verse 33

न तेषां दुर्लभ किंचिदस्मिललोके भविष्यति । इदं स्तोत्रवरं भकत्या शृणुयाद्‌ वा पठेत वा

వారికి ఈ లోకమందు ఏదియు దుర్లభముగా ఉండదు. ఈ శ్రేష్ఠ స్తోత్రమును భక్తితో వినవలెను లేదా పఠించవలెను.

Verse 34

तस्य सर्वाणि कार्याणि सिद्धि यास्यन्ति पाण्डवा: । मत्प्रसादाच्च व: सर्वान्‌ विराटनगरे स्थितान्‌

ఓ పాండవులారా, అతని సమస్త కార్యములు సిద్ధిని పొందును. మరియు నా ప్రసాదమువలన మీరు అందరూ—విరాటనగరమందు నివసించువారు—రక్షింపబడి సమృద్ధిని పొందుదురు.

Verse 35

न प्रज्ञास्यन्ति कुरवो नरा वा तन्निवासिन: । इत्युक्त्वा वरदा देवी युधिष्ठिरमरिंदमम्‌ । रक्षां कृत्वा च पाण्डूनां तत्रैवान्तरधीयत

వైశంపాయనుడు పలికెను—“కురువులు గానీ, అక్కడ నివసించే మనుష్యులు గానీ మిమ్మల్ని గుర్తించరు.” అని చెప్పి, వరప్రదాయిని దేవి శత్రుదమకుడైన యుధిష్ఠిరుని సంబోధించి, పాండవులకు రక్షాకవచం ఏర్పరచి అక్కడికక్కడే అంతర్ధానమైంది.

Verse 263

उपगम्य तु राजानमिदं वचनमत्रवीत्‌ । “शरणागतोंकी रक्षा करनेवाली भक्तवत्सले दुर्गे! मुझे शरण दो।” इस प्रकार स्तुति करनेपर देवी दुर्गाने पाण्डुनन्दन युधिष्छिरको प्रत्यक्ष दर्शन दिया तथा राजाके पास आकर यह बात कही

రాజుని సమీపించి అతడు ఇలా పలికెను—“శరణాగతులను కాపాడే, భక్తవత్సలే దుర్గాదేవీ! నాకు శరణమివ్వు.” ఈ విధంగా స్తుతించగా దేవి దుర్గ పాండునందనుడైన యుధిష్ఠిరునికి ప్రత్యక్ష దర్శనమిచ్చి, తరువాత రాజుని దగ్గరకు వచ్చి తన సందేశాన్ని తెలిపింది.