Adhyaya 22
Jarāsandha-nipātana, rāja-mokṣa, and rājasūya-sāhāyya-prārthanā (Jarāsandha’s fall, liberation of kings, and request for support)
Upa-parva: Jārāsandha-vadha (Episode within Sabhā-parva: Liberation of captive kings and rājasūya enablement)
Vaiśaṃpāyana narrates a rapid sequence following the resolve to remove Jarāsandha as an obstacle to imperial rite. Bhīmasena addresses Kṛṣṇa with focused intent to end Jarāsandha’s threat; Kṛṣṇa, urging action, calls upon Bhīma to demonstrate his strength. Bhīma then overpowers Jarāsandha in a forceful display—lifting, whirling, and crushing him—creating a terrifying public tumult in Magadha. With Jarāsandha neutralized, the party exits by night, and Kṛṣṇa organizes departure using Jarāsandha’s chariot. Captive kings are freed; they honor Kṛṣṇa with gifts and formal praise, framing the act as dharma-restoration. Kṛṣṇa then articulates the political-ritual objective: Yudhiṣṭhira intends to perform the rājasūya, and the released rulers are asked to provide assistance. They consent. Jarāsandha’s son Sahadeva (of Magadha) approaches with humility and offerings; Kṛṣṇa grants assurance and installs him, emphasizing orderly succession. Kṛṣṇa returns to Indraprastha, reports success, and is honored by Yudhiṣṭhira and the Pāṇḍavas. The chapter closes with the consolidation of political confidence and the strengthening of the Pāṇḍavas’ standing in preparation for lawful kingship.
Chapter Arc: मगध-सम्राट जरासंध अपने दरबार में ब्राह्मणों के वचनों से उकसता है—‘मैं निरपराध हूँ, फिर मुझे शत्रु क्यों मानते हो?’—और अपने क्षत्रिय-स्वाभिमान को धर्म की भाषा में ढालकर चुनौती की भूमिका बाँधता है। → ब्राह्मण-प्रेषित वाणी उसे रण-धर्म की ओर धकेलती है: जो क्षत्रिय निरपराध पर आक्रमण करता है, वह धर्म-पीड़ा भोगता है; पर जो रण के बाद स्वर्ग का द्वार जानता है, वह युद्ध से कैसे हटे? इसी बीच कृष्ण-भीम-अर्जुन की योजना-छाया स्पष्ट होती जाती है—जरासंध को उसके ही नियमों में बाँधकर निर्णायक संघर्ष तक लाना। → ललकार स्पष्ट हो उठती है—‘मगधराज! हम तुम्हें युद्ध के लिए आह्वान करते हैं; स्थिर होकर युद्ध करो, या सब राजाओं को छोड़ दो, नहीं तो यमलोक को जाओ।’ जरासंध युद्ध-उपस्थित देखकर अपने सेनापति (कौशिक/चित्रसेन) को स्मरण करता है; उधर शौरि कृष्ण ‘अवध्य’ कहे जाने वाले जरासंध के वध हेतु ब्राह्मी आज्ञा को अग्र रखकर संकल्प करते हैं। → अध्याय का अंत तैयारी और संकल्प पर टिकता है: जरासंध अपने बल और प्रतिष्ठा के साथ युद्ध-व्यवस्था में प्रवृत्त होता है, और कृष्ण पक्ष भीतर-भीतर उस ‘अवध्यता’ को भेदने की नीति को दृढ़ करता है—यह संघर्ष केवल बाहुबल नहीं, धर्म-प्रतिज्ञा और नियति का भी है। → अगला क्षण निर्णायक है—क्या जरासंध अपनी शर्तों पर युद्ध चुनेगा, और क्या कृष्ण की ‘ब्राह्मी आज्ञा’ उसे वध-योग्य बनाने का मार्ग खोल देगी?
Shlokas
Verse 1
(दाक्षिणात्य अधिक पाठके ३ श्लोक मिलाकर कुल ५७ श्लोक हैं) ऑपन-मराज बक। डे द्ाविशोद्ध्याय: जरासंध और श्रीकृष्णका संवाद तथा जरासंधकी युद्धके लिये तैयारी एवं जरासंधका श्रीकृष्णके साथ वैर होनेके कारणका वर्णन जरासंध उवाच न स्मरामि कदा वैरं कृतं युष्माभिरित्युत । चिन्तयंश्व न पश्यामि भवतां प्रति वैकृतम्
జరాసంధుడు పలికెను—హే బ్రాహ్మణా! నేను ఎప్పుడైనా మీతో వైరం పెట్టుకున్నానని నాకు జ్ఞాపకం లేదు. బాగా ఆలోచించినా మీ పట్ల నేను చేసిన ఏ తప్పూ నాకు కనిపించదు.
Verse 2
वैकृते वासति कं मन्यध्वं मामनागसम् | अरें वै ब्रूत हे विप्रा: सतां समय एष हि
ఈ వికృతమైన, కలతపెట్టే పరిస్థితిలో నేను ఇక్కడ ఉన్నప్పటికీ, నిరపరాధినైన నన్ను మీరు శత్రువుగా ఎందుకు భావిస్తున్నారు? ఓ బ్రాహ్మణులారా, స్పష్టంగా చెప్పండి—ఇదేనా సజ్జనుల ఆచారం, ధర్మసమ్మతమైన ఒప్పందం?
Verse 3
अथ धर्मोपघाताद्धि मन: समुपतप्यते । यो5नागसि प्रसजति क्षत्रियो हि न संशय:
ఇతరుల ధర్మాన్ని అడ్డుకోవడం వల్ల మనస్సు తప్పక తపిస్తుంది. ధర్మానికి విరుద్ధంగా వెళ్లి నిరపరాధిపై దాడి చేసే లేదా అతనిపై నింద మోపే క్షత్రియుడు తనకే దుఃఖాన్ని తెచ్చుకుంటాడు—ఇందులో సందేహం లేదు.
Verse 4
अतोडन्यथा चरँल्लोके धर्मज्ञ: सन् महारथ: | वृजिनां गतिमाप्रोति श्रेयसो<5प्युपहन्ति च
అందువల్ల ధర్మజ్ఞుడై, మహారథుడై ఉండి కూడా లోకంలో ధర్మానికి విరుద్ధంగా ప్రవర్తించే వాడు—ఇతరుల ధర్మం, అర్థాన్ని అడ్డగించి, నిరపరాధిపై ఇతరుల ధనం, పుణ్యం నశించిందని నింద మోపే వాడు—పాపమయమైన, బాధాకరమైన గతిని పొందుతాడు; తన శ్రేయస్సును కూడా తానే నాశనం చేసుకుంటాడు; ఇందులో సందేహం లేదు.
Verse 5
त्रैलोक्ये क्षत्रधर्मो हि श्रेयान् वै साधुचारिणाम् | नान्यं धर्म प्रशंसन्ति ये च धर्मविदो जना:
మూడు లోకాలలో సదాచారంగా నడిచే క్షత్రియులకు క్షత్రధర్మమే శ్రేష్ఠం. ధర్మాన్ని తెలిసినవారు క్షత్రియునికి మరే ధర్మాన్నీ శ్రేష్ఠమని ప్రశంసించరు.
Verse 6
तस्य मेडद्य स्थितस्येह स्वधर्मे नियतात्मन: । अनागसं प्रजानां च प्रमादादिव जल्पथ
ఈ రోజు నేను ఇక్కడ నా స్వధర్మంలో స్థిరంగా ఉన్నాను, మనస్సును నియంత్రించుకొని. ప్రజల పట్ల కూడా నేను ఏ అపరాధం చేయలేదు. అయినా మీరు నిర్లక్ష్యవశాత్తు నన్ను శత్రువని లేదా దోషినని అంటున్నారు.
Verse 7
श्रीकृष्ण उवाच कुलकार्य महाबाहो कश्चिदेक: कुलोद्वह: । वहते यस्तन्नियोगाद् वयम भ्युद्यतास्त्वयि
శ్రీకృష్ణుడు పలికెను— మహాబాహో! సమస్త వంశంలో కొన్నిసార్లు ఒక్కరే కులోద్ధారకుడు ఉంటాడు; అతడు కులకార్యభారాన్ని మోసి, అందరి రక్షణ-క్షేమాలను నిర్వహిస్తాడు. అటువంటి మహాత్ముని ఆజ్ఞచేతనే నేడు మేము నిన్ను దండించుటకు উদ্যతులమయ్యాము।
Verse 8
त्वया चोपह्नता राजन क्षत्रिया लोकवासिन:ः । तदागः क्रूरमुत्पाद्य मन्यसे किमनागसम्,राजन! तुमने भूलोकनिवासी क्षत्रियोंको कैद कर लिया है। ऐसे क्रूर अपराधका आयोजन करके भी तुम अपनेको निरपराध कैसे मानते हो?
రాజా! నీవు భూమిపై నివసించే క్షత్రియులను అణచివేసి బంధించితివి. ఇంత క్రూరమైన అపరాధాన్ని సృష్టించి కూడా నీవు నిన్ను నిరపరాధుడిగా ఎలా భావిస్తున్నావు?
Verse 9
राजा राज्ञ: कथं साधून् हिंस्यान्नृपतिसत्तम । तद् राज्ञ: संनिगृह्ा त्वं रुद्रायोपजिहीरषसि
శ్రీకృష్ణుడు పలికెను— నృపశ్రేష్ఠా! ఒక రాజు మరొక ధర్మనిష్ఠుడైన శ్రేష్ఠ రాజులను ఎలా హింసించగలడు? నీవైతే రాజులను పట్టుకొని బంధించి రుద్రునికి బలిగా అర్పించదలచితివి।
Verse 10
अस्मांस्तदेनो गच्छेद्धि कृत॑ बार्हद्रथ त्वया । वयं हि शक्ता धर्मस्य रक्षणे धर्मचारिण:
బార్హద్రథా! నీవు చేసిన ఈ పాపఫలం మాపై కూడా పడుతుంది; ఎందుకంటే మేము ధర్మరక్షణకు సమర్థులము, ధర్మాచారులము. అందుచేత అధర్మం జరుగుతుంటే మౌనంగా నిలువలేము।
Verse 11
मनुष्याणां समालम्भो न च दृष्ट: कदाचन । स कथं मानुषै्देवं यट्टमिच्छसि शंकरम्
దేవారాధనార్థం మనుష్యవధం ఎప్పుడూ చూడబడలేదు. మరి నీవు కల్యాణకరుడైన దేవుడు శంకరుని మనుష్యహింసతో ఎలా పూజించదలచితివి?
Verse 12
सवर्णो हि सवर्णानां पशुसंज्ञां करिष्यसि । को<न्य एवं यथा हि त्वं जरासंध वृथामति:
జరాసంధా! నీ బుద్ధి భ్రష్టమైంది. నీవు కూడా వారు రాజులు ఉన్న అదే వర్ణానికి చెందినవాడివే. మరి నీ వర్ణంలోని వారినే ‘పశువులు’ అని పిలిచి వారి వధ చేస్తావా? నీలా క్రూరుడు మరెవడు?
Verse 13
यस्यां यस्यामवस्थायां यद् यत् कर्म करोति यः । तस्यां तस्यामवस्थायां तत् फलं समवाप्नुयात्,जो जिस-जिस अवस्थामें जो-जो कर्म करता है, वह उसी-उसी अवस्थामें उसके फलको प्राप्त करता है
ఎవడు ఏ ఏ స్థితిలో ఏ ఏ కర్మ చేస్తాడో, ఆ ఆ స్థితిలోనే దాని ఫలాన్ని పొందుతాడు.
Verse 14
ते त्वां ज्ञातिक्षयकरं वयमार्तानुसारिण: । ज्ञातिवद्धिनिमित्तार्थ विनिहन्तुमिहागता:
నీవు నీ స్వజనులనే నాశనం చేసే వాడివి; మేము ఆపదలో ఉన్న దీనుల పక్షాన నిలిచేవారము. అందుకే మా స్వజనుల రక్షణ, వృద్ధి నిమిత్తంగా నిన్ను సంహరించుటకు ఇక్కడికి వచ్చాము.
Verse 15
नास्ति लोके पुमानन्य: क्षत्रियेष्विति चैव तत् मन्यसे स च ते राजन् सुमहान् बुद्धिविप्लव:
రాజా! ఈ లోకంలోని క్షత్రియులలో నాతో సమానుడు మరెవడూ లేడని నీవు భావిస్తే, అది నీ బుద్ధికి వచ్చిన మహా భ్రమ.
Verse 16
को हि जानन्नभिजनमात्मवान् क्षत्रियो नृप । नाविशेत् स्वर्गमतुलं रणानन्तरमव्ययम्
నరేశ్వరా! స్వజనరక్షణ పరమధర్మమని తెలిసికూడా, యుద్ధానంతరం అతులమైన, అక్షయమైన స్వర్గలోకంలో ప్రవేశించదలచని స్వాభిమానీ క్షత్రియుడు ఎవడు?
Verse 17
स्वर्ग होव समास्थाय रणयज्ञेषु दीक्षिता: । जयन्ति क्षत्रिया लोकांस्तद् विद्धि मनुजर्षभ
స్వర్గాన్ని లక్ష్యంగా చేసుకొని రణయజ్ఞంలో దీక్ష పొందిన క్షత్రియులు తమకు అభీష్టమైన లోకాలను జయిస్తారు. ఇది బాగా తెలుసుకో—ఓ మనుజర్షభా, ఓ నరశ్రేష్ఠా.
Verse 18
स्वर्गयोनिर्महद् ब्रह्म स्वर्गयोनिर्महद् यश: । स्वर्गयोनिस्तपो युद्धे मृत्यु: सो5व्यभिचारवान्
మహద్బ్రహ్మం (వేదాధ్యయనం) స్వర్గానికి మూలం; పరహితకార్యాల ద్వారా లభించే మహా యశస్సు కూడా స్వర్గానికి కారణం; తపస్సు కూడా స్వర్గలోకసాధనమని చెప్పబడింది. అయితే క్షత్రియునికి—ఈ మూడింటికన్నా మించి—ధర్మం నుండి చలించకుండా యుద్ధంలో మరణాన్ని వ్రతంగా స్వీకరించుట స్వర్గప్రాప్తికి అచ్యుత సాధనం.
Verse 19
एष हौन्द्रो वैजयन्तो गुणैर्नित्यं समाहित: । येनासुरान् पराजित्य जगत् पाति शतक्रतु:
ఇది ఇంద్రుని ‘వైజయంతం’—నిత్యం సద్గుణాలతో సమాహితమై శుభలక్షణాలతో పరిపూర్ణం. ఇదే ఆధారంగా శతక్రతువు ఇంద్రుడు అసురులను జయించి సమస్త జగత్తును రక్షిస్తాడు.
Verse 20
स्वर्गमार्गाय कस्य स्याद् विग्रहो वै यथा तव । मागधेरविंपुलै: सैन्यैर्बाहुल्यबलदर्पित:
మాతో జరగబోయే నీ యుద్ధం—నీకు స్వర్గమార్గసాధనంగా ఎంత సులభంగా నిలవగలదో, అటువంటి యుద్ధం మరెవరికీ అంత సులభమా? కానీ మగధదేశపు విస్తార సైన్యమూ బలప్రాచుర్యమూ ఉన్నదని గర్వించి ఇతరులను తృణీకరించకు, అవమానించకు. ఓ రాజా, ప్రతి మనిషిలో కొంత బలం, కొంత పరాక్రమం ఉంటుంది; కొందరిలో నీతో సమానమైన తేజస్సు, మరికొందరిలో నీకన్నా అధికమైన తేజస్సు కూడా ఉంటుంది.
Verse 21
इस प्रकार श्रीमह्याभारत सभापव॑के अन्तर्गत जरासंधवधपर्वमें श्रीकृष्णजरासंधरसंवादविषयक इक्कीसवाँ अध्याय पूरा हुआ
ఇట్లు శ్రీమహాభారత సభాపర్వాంతర్గత జరాసంధవధపర్వంలో శ్రీకృష్ణ-జరాసంధ సంభాషణవిషయక ఇరవై ఒకటవ అధ్యాయం సమాప్తమైంది. “మాతో జరగబోయే నీ యుద్ధం—నీకు స్వర్గమార్గసాధనంగా ఎంత సులభంగా నిలవగలదో, అటువంటి యుద్ధం మరెవరికీ అంత సులభమా? కానీ మగధదేశపు విస్తార సైన్యమూ బలప్రాచుర్యమూ ఉన్నదని గర్వించి ఇతరులను తృణీకరించకు, అవమానించకు. ఓ రాజా, ప్రతి మనిషిలో కొంత బలం, కొంత పరాక్రమం ఉంటుంది; కొందరిలో నీతో సమానమైన తేజస్సు, మరికొందరిలో నీకన్నా అధికమైన తేజస్సు కూడా ఉంటుంది.”
Verse 22
यावदेतदसम्बुद्धं तावदेव भवेत् तव | विषह्ममेतदस्माकमतो राजन् ब्रवीमि ते
నీవు ఈ విషయాన్ని గ్రహించని వరకు నీ గర్వం పెరుగుతూనే వచ్చింది. ఇప్పుడు అదే అహంకారం మాకు అసహ్యమైంది; అందువల్ల, ఓ రాజా—ఓ భూపాలా—నేను నీకు ధర్మోచితమైన ఉపదేశం చెబుతున్నాను.
Verse 23
मावमंस्था: परान् राजन्नस्ति वीर्य नरे नरे । सम॑ तेजस्त्वया चैव विशिष्ट वा नरेश्वर
ఓ రాజా, ఇతరులను తక్కువగా చూడకు; ప్రతి మనిషిలోనూ వీర్యం ఉంటుంది. నీ తేజస్సు కూడా అదే రకమైనది—లేదా మరింత విశిష్టమైనది, ఓ నరేశ్వరా. కాబట్టి, ఓ మాగధా, నీతో సమానులైనవారిపై గర్వం, దర్పం విడిచిపెట్టు. అటువంటి అహంకారాన్ని పట్టుకుని కుమారులు, మంత్రులు, సేనతో కలిసి యమలోకానికి వెళ్లే సిద్ధత చేయకు.
Verse 24
दम्भोद्धव: कार्तवीर्य उत्तरश्न बृहद्रथ: । श्रेयसो हवमन्येह विनेशु: सबला नृूपा:,दम्भोद्धव, कार्तवीर्य अर्जुन, उत्तर तथा बृहद्रथ--ये सभी नरेश अपनेसे बड़ोंका अपमान करके अपनी सेनासहित नष्ट हो गये
దంభోద్ధవ, కార్తవీర్య (అర్జున), ఉత్తర, బృహద్రథ—ఇవన్నీ రాజులు తమకన్నా శ్రేష్ఠులను అవమానించి, తమ సేనలతో సహా వినాశనాన్ని పొందారు.
Verse 25
युयुक्षमाणास्त्वत्तो हि न वयं ब्राह्माणा ध्रुवम् । शौरिरस्मि हृषीकेशो नृवीरी पाण्डवाविमौ । अनयोर्मातुलेयं च कृष्णं मां विद्धि ते रिपुम्
నీతో యుద్ధం చేయాలనే ఉద్దేశంతో మేము వచ్చాము; కాబట్టి మేము బ్రాహ్మణులు కాదని నిశ్చయం. నేను శౌరి హృషీకేశుడను; వీరిద్దరూ పాండవ వీరులు. వీరిద్దరి మాతులపుత్రుడను, నీ ప్రసిద్ధ శత్రువైన కృష్ణుడను—నన్ను బాగా గుర్తించు.
Verse 26
त्वामाह्नयामहे राजन् स्थिरो युध्यस्व मागध । मुज्च वा नृपतीन् सर्वान् गच्छ वा त्वं यमक्षयम्
ఓ మాగధరాజా, మేము నిన్ను యుద్ధానికి సవాలు చేస్తున్నాము. స్థిరంగా నిలిచి యుద్ధం చేయి. లేకపోతే ఈ రాజులందరినీ విడిచిపెట్టు; లేదంటే యమలోక మార్గం ఎంచుకో.
Verse 27
जरासंध उवाच नाजितान् वै नरपतीनहमाददि कांश्वन । अजित: पर्यवस्थाता को<त्र यो न मया जित:
జరాసంధుడు అన్నాడు—శ్రీకృష్ణా! యుద్ధంలో జయించకుండా నేను ఏ రాజునీ బంధించి ఇక్కడికి తేను. ఇక్కడ ఇతరులకు అజేయుడై ఉండి కూడా నా చేత జయింపబడని శత్రురాజు ఎవడు?
Verse 28
क्षत्रियस्यैतदेवाहुर्धम्य कृष्णोपजीवनम् । विक्रम्प वशमानीय कामतो यत् समाचरेत्
జరాసంధుడు అన్నాడు—శ్రీకృష్ణా! క్షత్రియునికి ధర్మానుగుణమైన జీవిక ఇదే అని చెబుతారు: పరాక్రమం చూపి శత్రువును వశపరచుకొని, తరువాత తన ఇష్టానుసారం అతనితో వ్యవహరించడం।
Verse 29
देवतार्थमुपाहृत्य राज्ञ: कृष्ण कथं भयात् । अहमगद्य विमुच्येयं क्षात्रं व्रतमनुस्मरन्
జరాసంధుడు అన్నాడు—శ్రీకృష్ణా! దేవతల కోసం బలిగా అర్పించేందుకు ఉపహారరూపంగా తెచ్చిన ఈ రాజులను, క్షాత్రవ్రతాన్ని స్మరిస్తూ, నేడు నీ భయంతో ఎలా విడిచిపెట్టగలను?
Verse 30
सैन्यं सैन्येन व्यूढेन एक एकेन वा पुनः । द्वाभ्यां त्रिभिरवा योत्स्येडहं युगपत् पृथगेव वा
మీ సేన నా వ్యూహబద్ధ సేనతో యుద్ధం చేయనీ; లేక మీలో ఎవడైనా ఒక్కడే నాతో పోరాడనీ. నేను ఒక్కడే మీలో ఇద్దరితో గానీ ముగ్గురితో గానీ—వేరువేరుగా అయినా, ఒకేసారి అయినా—యుద్ధం చేయడానికి సిద్ధం.
Verse 31
वैशम्पायन उवाच एवमुक्त्वा जरासंध: सहदेवाभिषेचनम् । आज्ञापयत् तदा राजा युयुत्सुर्भीमकर्मभि:
వైశంపాయనుడు అన్నాడు—జనమేజయా! అలా చెప్పి, ఆ ముగ్గురు వీరులతో యుద్ధం చేయాలని ఉత్సుకుడైన, భయంకర కర్మల రాజు జరాసంధుడు అప్పుడే తన కుమారుడు సహదేవుని రాజ్యాభిషేకానికి ఆజ్ఞ ఇచ్చాడు.
Verse 32
स तु सेनापतिं राजा सस्मार भरतर्षभ | कौशिक चित्रसेनं च तस्मिन् युद्ध उपस्थिते
యుద్ధం సమీపించగానే, భరతశ్రేష్ఠుడా, రాజు తన సేనాపతిని, అలాగే కౌశికుడిని మరియు చిత్రసేనుడిని కూడా స్మరించాడు।
Verse 33
ययोस्ते नामनी राजन् हंसेति डिम्भकेति च । पूर्व संकथितं पुम्भिनलोके लोकसत्कृते,राजन! ये वे ही थे, जिनके नाम पहले तुमसे हंस और डिम्भक बताये हैं। मनुष्यलोकके सभी पुरुष उनके प्रति बड़े आदरका भाव रखते थे
రాజా! ‘హంస’ మరియు ‘డింభక’ అనే పేర్లు గల వారు—వారి గురించి నీకు ముందే చెప్పబడింది; మనుష్యలోకంలో అందరూ వారిని గొప్పగా గౌరవించేవారు।
Verse 34
तं॑ तु राजन विभु: शौरी राजानं बलिनां वरम् | स्मृत्वा पुरुषशार्दूल: शार्टूल्समविक्रमम्
జనమేజయా! సర్వశక్తిమంతుడైన శౌరి (శ్రీకృష్ణుడు)—పురుషులలో వ్యాఘ్రసముడు—బలవంతులలో శ్రేష్ఠుడైన, వ్యాఘ్రతుల్య పరాక్రమం గల ఆ రాజును స్మరించాడు।
Verse 35
सत्यसंधो जरासंधं भुवि भीमपराक्रमम् । भागमन्यस्य निर्दिष्टमवध्यं मधुभिम्मुधे
జనమేజయా! సత్యసంకల్పుడైన మధుసూదనుడు దివ్యదృష్టితో గ్రహించాడు—భూమిపై భీమసమాన పరాక్రమం గల జరాసంధుడు యుద్ధంలో మరొక వీరుని ‘భాగం’ (వధ్యుడు)గా నియమించబడ్డాడు; అందువల్ల మధుసూదనుని చేత అతడు అవధ్యుడు।
Verse 36
नात्मना55त्मवतां मुख्य इयेष मधुसूदन: । ब्राह्मीमाज्ञां पुरस्कृत्य हन्तुं हलधरानुज:
జనమేజయా! ఆత్మనిగ్రహులలో శ్రేష్ఠుడైన, హలధరుడు (బలరాముడు) యొక్క అనుజుడు మధుసూదనుడు—బ్రహ్మాజ్ఞను ముందుంచి—తన చేతితో అతనిని సంహరించదలచలేదు।
Frequently Asked Questions
How to remove a coercive power obstructing lawful sovereignty while still preserving social order afterward—resolved by pairing decisive action with liberation, public reassurance, and legitimate succession.
Effective leadership integrates capability (śakti) with responsibility (dharma): the narrative emphasizes not only victory but also protection of detainees, restoration of governance, and alliance-building for a sanctioned ritual aim.
No formal phalaśruti is stated; the meta-significance is implied through narrative validation—public praise, consent of liberated kings, and the stabilization of Magadha—marking the act as dharma-restorative within the epic’s political theology.
Read Mahabharata in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.