Adhyaya 233
Chapter Arc: खाण्डव-दाह के बाद यमुना-तट पर अग्निदेव की आज्ञा से कृष्ण, अर्जुन और मय—तीनों एक साथ बैठते हैं; दाह की धधकती स्मृति के बीच वरदानों का प्रसंग उठता है। → अग्निदेव अपने वचन और कुन्ती की धर्मज्ञता का स्मरण कराते हुए अर्जुन-कृष्ण को आश्वस्त करते हैं कि उनके प्रति कोई संताप न रहे; फिर अर्जुन इन्द्र से ‘सर्वशः’ दिव्यास्त्रों की याचना करता है, पर इन्द्र समय-शर्त रखकर प्रतीक्षा कराते हैं। → इन्द्र का निर्णायक वचन—‘जब महादेव प्रसन्न होंगे, तब मैं तुम्हें पाण्डवास्त्राणि सर्वशः दूँगा’—अर्जुन के भविष्य-तप और शिव-प्रसाद को अस्त्र-प्राप्ति की अनिवार्य शर्त बना देता है। → अग्नि के जगत्-हितकारी दाह के बाद तीनों का नदीकूले उपवेशन, आश्वासन और वर-प्रदान की रूपरेखा तय होती है; अर्जुन के लिए अस्त्र-मार्ग स्पष्ट हो जाता है—पहले शिव-आराधना, फिर इन्द्र से पूर्ण दिव्यास्त्र। → इन्द्र द्वारा बताए गए ‘वह समय कब आएगा’ का संकेत अर्जुन को आगामी महान् तपस्या और महादेव-साक्षात्कार की ओर धकेलता है—अस्त्र-प्राप्ति अभी स्थगित है, मार्ग आगे खुलता है।
Shlokas
Verse 1
ऑपनआक्रात | अर: त्रयस्त्रिशर्दाधिकद्धिशततमो< ध्याय: इन्द्रदेवका श्रीकृष्ण और हर हर को वरदान तथा श्रीकृष्ण
మందపాలుడు చెప్పెను—మీ విమోచనార్థం నేను జ్వలనుడు (అగ్ని)ని ప్రార్థించాను. అప్పుడు మహాత్ముడైన అగ్ని ‘తథాస్తు’ అని చెప్పి అట్లే ప్రతిజ్ఞ చేశాడు।
Verse 2
अग्नेर्वचनमाज्ञाय मातुर्धर्मज्ञता च व: | भवतां च परं वीर्य पूर्व नाहमिहागत:
అగ్ని వాక్యాన్ని గ్రహించి, మీ తల్లి ధర్మజ్ఞతను గుర్తించి, మీలో ఉన్న అపూర్వ వీర్యాన్ని తెలుసుకొని, నేను ఇంతకు ముందు ఇక్కడికి రాలేదు।
Verse 3
न संतापो हि व: कार्य: पुत्रका हृदि मां प्रति । ऋषीन् वेद हुताशो<पि ब्रह्म तद् विदितं च व:
మందపాలుడు చెప్పెను—పిల్లలారా! నా విషయమై మీ హృదయాలలో దుఃఖం పెట్టుకోకండి. హుతాశుడు (అగ్ని) కూడా మీరు ఋషులని తెలుసు; ఎందుకంటే బ్రహ్మజ్ఞానం మీకు ఇప్పటికే తెలిసిపోయింది।
Verse 4
वैशम्पायन उवाच एवमाश्चासितान् पुत्रान् भार्यामादाय स द्विज: । मन्दपालस्ततो देशादन्यं देशं जगाम ह
వైశంపాయనుడు పలికెను—జనమేజయా! ఈ విధంగా తన కుమారులను ధైర్యపరచి, భార్య జరితను వెంటబెట్టుకొని ద్విజుడు మందపాలుడు ఆ దేశమును విడిచి మరొక దేశమునకు వెళ్లెను।
Verse 5
भगवानपि तिम्मांशु: समिद्ध: खाण्डवं तत: । ददाह सह कृष्णाभ्यां जनयञ्जगतो हितम्
వైశంపాయనుడు పలికెను—అనంతరం ఉగ్రజ్వాలలతో దగ్ధమై ప్రకాశించిన భగవాన్ హుతాశనుడు, జగత్హితార్థమై శ్రీకృష్ణుడు మరియు అర్జునుని సహాయంతో ఖాండవవనాన్ని దహించెను।
Verse 6
वसामेदोवहा: कुल्यास्तत्र पीत्वा च पावक: । जगाम परमां तृप्तिं दर्शयामास चार्जुनम्
వైశంపాయనుడు పలికెను—అక్కడ మజ్జా మరియు మేదస్సు ప్రవాహాలు కాలువలవలె పారెను; వాటన్నిటిని పానంచేసి పావకుడు పరమ తృప్తిని పొందెను; అనంతరం అర్జునునకు దర్శనమిచ్చెను।
Verse 7
ततोडन््तरिक्षाद् भगवानवतीर्य पुरंदर: । मरुद्गणैर्वृतः पार्थ केशवं चेदमब्रवीत्,उसी समय भगवान् इन्द्र मरुदगणों एवं अन्य देवताओंके साथ आकाशसे उतरे और अर्जुन तथा श्रीकृष्णसे इस प्रकार बोले--
అప్పుడు భగవాన్ పురందరుడు ఇంద్రుడు మరుద్గణములతో పరివృతుడై ఆకాశమునుండి అవతరించి, పార్థ అర్జునునితోను కేశవ శ్రీకృష్ణునితోను ఈ విధంగా పలికెను।
Verse 8
कृतं युवाभ्यां कर्मेदममरैरपि दुष्करम् | वरं वृणीतं तुष्टो<स्मि दुर्लभं पुरुषेष्विह
ఇంద్రుడు పలికెను—మీరిద్దరూ దేవతలకు సైతం దుష్కరమైన కార్యమును సాధించితిరి. నేను అత్యంత తుష్టుడను; కావున ఈ లోకమున మనుష్యులకు దుర్లభమైన ఏ వరమైనను కోరుకొనుడి।
Verse 9
पार्थस्तु वरयामास शक्रादस्त्राणि सर्वश: । प्रदातुं तच्च शक्रस्तु काल॑ चक्रे महाद्युति:
వైశంపాయనుడు పలికెను—పృథాపుత్రుడైన అర్జునుడు శక్రుడు (ఇంద్రుడు) వద్ద అన్ని విధాల దివ్యాస్త్రాలను కోరెను. అయితే మహాతేజస్సుగల ఇంద్రుడు వాటిని ప్రసాదించుటకు తగిన కాలాన్ని నిర్ణయించెను.
Verse 10
यदा प्रसन्नो भगवान् महादेवो भविष्यति । तदा तुभ्य॑ प्रदास्यामि पाण्डवास्त्राणि सर्वश:
వైశంపాయనుడు పలికెను—“పాండునందనా! భగవాన్ మహాదేవుడు నీపై ప్రసన్నుడైనప్పుడు, అప్పుడు నేను నీకు అన్ని విధాల పాండవాస్త్రాలను ప్రసాదించెదను.”
Verse 11
“कुरुनन्दन! वह समय कब आनेवाला है
వైశంపాయనుడు పలికెను—“కురునందనా! ఆ కాలం ఎప్పుడు రానుందో అది కూడా నాకు తెలుసు. నీ మహాతపస్సుతో ప్రసన్నుడై నేను నీకు సమస్త ఆగ్నేయాస్త్రాలను, అన్ని విధాల వాయవ్యాస్త్రాలను ప్రసాదించెదను. ధనంజయా! అదే సమయంలో నీవు నా సమస్తాస్త్రాలను స్వీకరించెదవు.”
Verse 12
आग्नेयानि च सर्वाणि वायव्यानि च सर्वश: । मदीयानि च सर्वाणि ग्रहीष्यसि धनंजय
వైశంపాయనుడు పలికెను—“ధనంజయా! నీవు సమస్త ఆగ్నేయ, అన్ని విధాల వాయవ్య, అలాగే నా సమస్తాస్త్రాలను స్వీకరించెదవు.”
Verse 13
अहमेव च तं काल वेत्स्यामि कुरुनन्दन । तपसा महता चापि दास्यामि भवतो>प्यहम्
వైశంపాయనుడు పలికెను—“కురునందనా! ఆ నియత కాలాన్ని నేను స్వయంగా తెలుసుకొందును; మహాతపస్సుతో నేను నీకూ దానిని ప్రసాదించెదను. వాసుదేవుడైన శ్రీకృష్ణుడు కూడా పార్థునితో శాశ్వత ప్రీతిబంధం కలగాలని వరం కోరెను; దేవాధిపతి ఇంద్రుడు ఆ వరాన్ని పరమబుద్ధిమంతుడైన కృష్ణునికి అనుగ్రహించెను.”
Verse 14
एवं दत्त्वा वर ताभ्यां सह देवैर्मरुत्पति: । हुताशनमनुज्ञाप्य जगाम त्रिदिवं प्रभु:,इस प्रकार दोनोंको वर देकर अग्निदेवकी आज्ञा ले देवताओंसहित देवराज भगवान् इन्द्र स्वर्गलोकको चले गये
ఇలా ఆ ఇద్దరికీ వరాలు ప్రసాదించి, దేవులతో కూడిన మరుత్పతి ప్రభువు ఇంద్రుడు హుతాశనుడు (అగ్ని) అనుమతి పొందిన తరువాత త్రిదివం—స్వర్గలోకానికి—ప్రయాణమయ్యాడు।
Verse 15
पावकश्च तदा दावं दग्ध्वा समृगपक्षिणम् । अहानि पज्च चैकं च विरराम सुतर्पित:,अग्निदेव भी मृगों और पक्षियोंसहित सम्पूर्ण वनको जलाकर पूर्ण तृप्त हो छः दिनोंतक विश्राम करते रहे
అప్పుడు పావకుడు (అగ్ని) మృగపక్షులతో కూడిన ఆ దావానల ప్రాంతాన్ని దహించి, పూర్తిగా తృప్తి పొందినవాడై ఆరు దినములు విరమించాడు।
Verse 16
जग्ध्वा मांसानि पीत्वा च मेदांसि रुधिराणि च । युक्त: परमया प्रीत्या तावुवाचाच्युतार्जुनी,जीव-जन्तुओंके मांस खाकर उनके मेद तथा रक्त पीकर अत्यन्त प्रसन्न हो अग्निने श्रीकृष्ण और अर्जुनसे कहा--
జీవజంతువుల మాంసాన్ని భక్షించి, వారి మేదస్సు మరియు రక్తాన్ని పానంచేసి, పరమ ప్రీతితో నిండిన అగ్ని అచ్యుతుడు (శ్రీకృష్ణుడు) మరియు అర్జునుడు—ఆ ఇద్దరితో ఇలా అన్నాడు।
Verse 17
युवाभ्यां पुरुषाग्रयाभ्यां तर्पितो5स्मि यथासुखम् । अनुजानामि वां वीरौ चरतं यत्र वाज्छितम्
“హే వీరులారా! మీరు ఇద్దరు పురుషశ్రేష్ఠులు నన్ను ఆనందపూర్వకంగా పూర్తిగా తృప్తిపరిచారు. కాబట్టి నేను మీకు అనుమతి ఇస్తున్నాను—మీకు ఇష్టమైన చోటికి వెళ్లండి.”
Verse 18
एवं तौ समनुज्ञातौ पावकेन महात्मना । अर्जुनो वासुदेवश्न॒ दानवश्न मयस्तथा
భరతశ్రేష్ఠా! మహాత్ముడైన పావకుడు (అగ్ని) ఈ విధంగా అనుమతి ఇచ్చిన తరువాత అర్జునుడు, వాసుదేవుడు (శ్రీకృష్ణుడు) మరియు దానవుడు మయుడు—ఈ ముగ్గురూ భక్తితో ఆయనకు ప్రదక్షిణ చేశారు. ఆపై వారు ముగ్గురూ యమునా నది యొక్క రమణీయ తీరానికి వెళ్లి కలిసి కూర్చున్నారు।
Verse 19
परिक्रम्य ततः सर्वे त्रयोडपि भरतर्षभ । रमणीये नदीकूले सहिता: समुपाविशन्
వైశంపాయనుడు పలికెను—ఓ భరతశ్రేష్ఠా! ఆ ముగ్గురూ మహాత్ముడైన అగ్నిదేవుని ప్రదక్షిణ చేసి, మనోహరమైన నదీ తీరానికి కలిసి వెళ్లి సఖ్యతతో కూర్చున్నారు।
Verse 232
इस प्रकार श्रीमहाभारत आदिपव॑के अन्तर्गत मयदश्शनपर्वमें शा्ड्ुकोपाख्यानविषयक दो सौ बत्तीसवाँ अध्याय पूरा हुआ
ఇట్లు శ్రీమహాభారత ఆదిపర్వాంతర్గత మయదర్శనపర్వములో శాండిల్యోపాఖ్యానవిషయక రెండువందల ముప్పై రెండవ అధ్యాయం సమాప్తమైంది।
Verse 233
इति श्रीमहाभारते शतसाहस्रयां संहितायां वैयासिक्यामादिपर्वणि मयदर्शनपर्वणि वरप्रदाने त्रयस्त्रिंशदधिकद्धिशततमो< ध्याय:
ఇట్లు వ్యాసకృత శతసాహస్రి సంహిత అయిన శ్రీమహాభారత ఆదిపర్వంలోని మయదర్శనపర్వములో వరప్రదానవిషయక రెండువందల ముప్పై మూడవ అధ్యాయం సమాప్తమైంది।
Read Mahabharata in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.