
व्यपोहनस्तवनिरूपण-प्रसङ्गे नक्तभोजन-शिवव्रतविधिः (वार्षिक-प्रतिमास-क्रमः)
వ్యపోహన-స్తవాన్ని శ్రవణం చేసిన ఋషులు లింగదానానికి సంబంధించిన వ్రతవిధానాన్ని అడుగుతారు. సూతుడు నందీశ్వరుడు ఉపదేశించినదిగా, వ్యాస పరంపర ద్వారా ప్రసిద్ధమైన శివవ్రతాలను ప్రాయోగికంగా వివరిస్తాడు. ప్రధాన నియమం ‘నక్తభోజనం’—నిత్యం రాత్రి మాత్రమే భోజనం—మరియు శుక్ల-కృష్ణ పక్షాలలో అష్టమి, చతుర్దశి రోజుల్లో శివపూజ, సంవత్సరాంతంలో బ్రాహ్మణభోజనం. భిక్ష, అయాచిత, నక్తం అనే జీవనరీతుల్లో నక్తాన్ని ‘ఉత్తమం’గా ప్రశంసించి, భూశయ్య, అగ్నికార్యం, స్నానం, హవిష్యాహారం వంటి సహాయక తపస్సులు కూడా చెబుతాడు. తరువాత పుష్యమాసం నుండి మార్గశీర్షం వరకు నెలనెలా వ్రతచక్రంలో అన్నవంటకాలు, ఘృత-క్షీర నైవేద్యాలు, పూర్ణిమనాడు అభిషేకం, దానం—ప్రత్యేకంగా వివిధ వర్ణాల గోమిథున దానం—విధిస్తాడు; ఫలితంగా అగ్ని, యమ, చంద్ర, నిరృతి, వరుణ, వాయు, యక్ష, ఈశాన, సూర్య, సోమ లోకప్రాప్తి చెప్పబడుతుంది. చివరగా నైతిక వ్రతాల సారాన్ని చెప్పి, ఈ వార్షిక చక్రాన్ని క్రమంగా లేదా ప్రతిక్రమంగా ఆచరిస్తే శివసాయుజ్యం మరియు జ్ఞానయోగసిద్ధి కలుగుతుందని నిర్ధారించి, తదుపరి వ్రత-పూజా విస్తారానికి ప్రస్తావన కలుపుతాడు।
Verse 1
इति श्रीलिङ्गमहापुराणे पूर्वभागे व्यपोहनस्तवनिरूपणं नाम द्व्यशीतितमो ऽध्यायः ऋषय ऊचुः व्यपोहनस्तवं पुण्यं श्रुतमस्माभिर् आदरात् प्रसंगाल्लिङ्गदानस्य व्रतान्यपि वदस्व नः
ఇలా శ్రీలింగమహాపురాణం పూర్వభాగంలో ‘వ్యపోహన-స్తవ-నిరూపణ’ అనే ఎనభైమూడవ అధ్యాయం. ఋషులు అన్నారు—మేము భక్తితో ఈ పుణ్యకరమైన వ్యపోహన-స్తవాన్ని విన్నాము; ఇప్పుడు క్రమంగా శివలింగ-దానానికి సంబంధించిన వ్రతాలను కూడా మాకు చెప్పండి।
Verse 2
सूत उवाच व्रतानि वः प्रवक्ष्यामि शुभानि मुनिसत्तमाः नन्दिना कथितानीह ब्रह्मपुत्राय धीमते
సూతుడు పలికెను—ఓ మునిశ్రేష్ఠులారా! మీకు శుభవ్రతములను నేను ప్రకటించెదను; ఇవే ఇక్కడ నందీ ధీమంతుడైన బ్రహ్మపుత్రునికి ఉపదేశించినవి।
Verse 3
तानि व्यासादुपश्रुत्य युष्माकं प्रवदाम्यहम् अष्टम्यां च चतुर्दश्यां पक्षयोरुभयोरपि
వ्यासుని నుండి అవి వినిన నేను మీకు చెబుతున్నాను—అష్టమి మరియు చతుర్దశి తిథులలో, శుక్ల-కృష్ణ రెండు పక్షాలలోను, ఈ వ్రతాలు ఆచరించవలెను।
Verse 4
वर्षमेकं तु भुञ्जानो नक्तं यः पूजयेच्छिवम् सर्वयज्ञफलं प्राप्य स याति परमां गतिम्
ఎవడు ఒక సంవత్సరం నక్తభోజనం చేసి శివుని పూజించునో, వాడు సమస్త యజ్ఞఫలమును పొందించి పరమగతిని చేరును।
Verse 5
पृथिवीं भाजनं कृत्वा भुक्त्वा पर्वसु मानवः अहोरात्रेण चैकेन त्रिरात्रफलमश्नुते
పర్వదినములలో మనిషి భూమినే పాత్రగా చేసుకొని నియమంతో భుజించితే, ఒక అహోరాత్ర వ్రతముతో త్రిరాత్ర వ్రతఫలమును పొందును।
Verse 6
द्वयोर् मासस्य पञ्चम्योर् द्वयोः प्रतिपदोर्नरः क्षीरधाराव्रतं कुर्यात् सो ऽश्वमेधफलं लभेत्
రెండు నెలల రెండు పంచమీలలోను, రెండు ప్రతిపదలలోను మనిషి క్షీరధారా వ్రతం చేయవలెను—శివలింగమునకు పాలు నిరంతర ధారగా అర్పించితే అశ్వమేధ యజ్ఞఫలము లభించును।
Verse 7
कृष्णाष्टम्यां तु नक्तेन यावत्कृष्णचतुर्दशी भुञ्जन्भोगानवाप्नोति ब्रह्मलोकं च गच्छति
కృష్ణపక్ష అష్టమి నుండి చతుర్దశి వరకు ‘నక్త’ వ్రతం (రాత్రి మాత్రమే భోజనం) ఆచరించువాడు పుణ్యఫలంగా శ్రేష్ఠ భోగాలను పొందించి, అనంతరం బ్రహ్మలోకానికి గమనం చేస్తాడు.
Verse 8
यो ऽब्दमेकं प्रकुर्वीत नक्तं पर्वसु पर्वसु ब्रह्मचारी जितक्रोधः शिवध्यानपरायणः
ఎవడు ఒక సంవత్సరం పాటు ప్రతి పర్వదినంలో నక్తవ్రతం ఆచరించి, బ్రహ్మచారిగా ఉండి, క్రోధాన్ని జయించి, శివధ్యానంలో పరాయణుడై ఉంటాడో, అతడు నియమసంయమంతో ప్రభువు (పతి) అనుగ్రహానికి పాత్రుడవుతాడు.
Verse 9
संवत्सरान्ते विप्रेन्द्रान् भोजयेद्विधिपूर्वकम् स याति शाङ्करं लोकं नात्र कार्या विचारणा
సంవత్సరాంతంలో విధిపూర్వకంగా శ్రేష్ఠ బ్రాహ్మణులను భోజనముచేయించాలి; అటువంటి వాడు శంకరలోకాన్ని పొందుతాడు—ఇందులో సందేహం లేదు.
Verse 10
उपवासात् परं भैक्ष्यं भैक्ष्यात् परम् अयाचितम् अयाचितात् परं नक्तं तस्मान् नक्तेन वर्तयेत्
ఉపవాసం కంటే భైక్ష్యజీవనం శ్రేష్ఠం; భైక్ష్యం కంటే యాచించకుండా వచ్చినది శ్రేష్ఠం; అయాచితం కంటే నక్తం శ్రేష్ఠం. కనుక నక్తవ్రతంతోనే జీవించాలి.
Verse 11
देवैर्भुक्तं तु पूर्वाह्णे मध्याह्ने ऋषिभिस् तथा अपराह्णे च पितृभिः संध्यायां गुह्यकादिभिः
పూర్వాహ్నంలో దేవతలు, మధ్యాహ్నంలో ఋషులు, అపరాహ్నంలో పితృదేవతలు, సంధ్యాకాలంలో గుహ్యకాదులు భోగం చేస్తారు—ఇదే దినవిభాగంగా చెప్పబడింది.
Verse 12
सर्ववेलामतिक्रम्य नक्तभोजनमुत्तमम् हविष्यभोजनं स्नानं सत्यमाहारलाघवम्
సర్వ భోజనకాలాలను అతిక్రమించి రాత్రి మాత్రమే భోజనం చేయుట ఉత్తమ వ్రతము. హవిష్య (శుద్ధ నైవేద్య) భోజనం, స్నానం, సత్యపాలన, లఘ్వాహారం—ఇవి శివపూజలో శ్రేష్ఠాచారాలు; ఇవి పశువు పాశాన్ని శిథిలం చేసి మనసును పతి శివునందు నిలుపుతాయి।
Verse 13
अग्निकार्यमधःशय्यां नक्तभोजी समाचरेत् प्रतिमासं प्रवक्ष्यामि शिवव्रतमनुत्तमम्
అతడు అగ్నికార్యము (హోమాది) చేయవలెను, తక్కువ శయ్యపై శయనించవలెను, నిత్యం రాత్రి మాత్రమే భోజనం చేయవలెను. ఇప్పుడు నేను నెలనెలకు శివుని అనుత్తమ వ్రతాన్ని వివరిస్తాను।
Verse 14
धर्मकामार्थमोक्षार्थं सर्वपापविशुद्धये पुष्यमासे च सम्पूज्य यः कुर्यान्नक्तभोजनम्
ధర్మ, కామ, అర్థ, మోక్ష ఫలప్రాప్తికై మరియు సమస్త పాపశుద్ధికై—పుష్యమాసంలో విధిపూర్వకంగా శివుని సమ్యక్ పూజించి రాత్రి-భోజన వ్రతం ఆచరించువాడు అభీష్ట పుణ్యాన్ని పొందును।
Verse 15
सत्यवादी जितक्रोधः शालिगोधूमगोरसैः पक्षयोरष्टमीं यत्नाद् उपवासेन वर्तयेत्
భక్తుడు సత్యవాది అయి, క్రోధాన్ని జయించి, శాలి ధాన్యం, గోధుమలు మరియు గోరసం (దుగ్ధాది) తో మాత్రమే జీవిస్తూ—ఇరు పక్షాల అష్టమి తిథిని యత్నపూర్వకంగా ఉపవాసంతో గడపవలెను।
Verse 16
भूमिशय्यां च मासान्ते पौर्णमास्यां घृतादिभिः स्नाप्य रुद्रं महादेवं सम्पूज्य विधिपूर्वकम्
మాసాంతంలో, పౌర్ణమి నాడు, భూమిశయ్య వ్రతం ఆచరించాలి; ఘృతాది పవిత్ర ద్రవ్యాలతో రుద్ర మహాదేవునికి అభిషేకం చేసి, విధిపూర్వకంగా సంపూర్ణ పూజ చేయాలి।
Verse 17
यावकं चौदनं दत्त्वा सक्षीरं सघृतं द्विजाः भोजयेद् ब्राह्मणाञ्शिष्टाञ् जपेच्छान्तिं विशेषतः
యావక ధాన్యము, వండిన అన్నము, పాలు మరియు నెయ్యితో దానం చేసి ద్విజుడు శిష్టులైన పండిత బ్రాహ్మణులను భోజింపజేయాలి; అనంతరం ప్రత్యేకంగా శాంతి-జపం చేయాలి, పతి-శివ కృపవలన పశువు యొక్క పాశ బంధము సడలునట్లు।
Verse 18
तथा गोमिथुनं चैव कपिलं विनिवेदयेत् भवाय देवदेवाय शिवाय परमेष्ठिने
అదేవిధంగా గోవుల జంటను మరియు కపిలా గోవును కూడా భవుడు—దేవదేవుడు, పరమేశ్వరుడు శివునికి నివేదించాలి; ఈ దానమువలన పతి అనుగ్రహంతో పశువు పాశబంధం నుండి విముక్తి మార్గమునకు నడిపింపబడును।
Verse 19
स याति मुनिशार्दूल वाह्नेयं लोकमुत्तमम् भुक्त्वा स विपुलान् लोकान् तत्रैव स विमुच्यते
ఓ మునిశార్దూలా! అతడు వాహ్నేయ (అగ్ని) యొక్క ఉత్తమ లోకాన్ని పొందుతాడు; అక్కడ విస్తారమైన లోకసుఖాలను అనుభవించి, అక్కడే విముక్తుడవుతాడు—పతి కృపవలన పాశబంధం నుండి విముక్తి పొందుతూ।
Verse 20
माघमासे तु सम्पूज्य यः कुर्यान् नक्तभोजनम् कृशरं घृतसंयुक्तं भुञ्जानः संयतेन्द्रियः
మాఘమాసంలో (శివుని) సమ్యక్ పూజించి, ఎవడు నక్తభోజన వ్రతం ఆచరిస్తాడో—ఇంద్రియాలను నియమించి నెయ్యి కలిపిన కృశరాన్ని భుజిస్తాడో—అతడు వ్రతఫలాన్ని పొందును।
Verse 21
सोपवासं चतुर्दश्यां भवेदुभयपक्षयोः रुद्राय पौर्णमास्यां तु दद्याद्वै घृतकम्बलम्
ఇరు పక్షాల చతుర్దశిన ఉపవాస వ్రతం ఆచరించాలి; మరియు పౌర్ణమాస్యన రుద్రునికి నెయ్యి పూసిన కంబళాన్ని తప్పక దానం చేయాలి—ఇది శివారాధనను బలపరచి పశువును పాశవిముక్తి దిశగా నడిపిస్తుంది।
Verse 22
कृष्णं गोमिथुनं दद्यात् पूजयेच्चैव शंकरम् भोजयेद्ब्राह्मणांश्चैव यथाविभवविस्तरम्
నల్లవర్ణ గోమిథునాన్ని దానం చేసి, శంకరుని పూజించి, తన సామర్థ్యానుసారం బ్రాహ్మణులకు భోజనం పెట్టాలి.
Verse 23
याम्यमासाद्य वै लोकं यमेन सह मोदते फाल्गुने चैव सम्प्राप्ते कुर्याद्वै नक्तभोजनम्
యమలోకాన్ని చేరి యమునితో కలిసి ఆనందిస్తాడు; కాబట్టి ఫాల్గుణ మాసం వచ్చినప్పుడు నక్తభోజన వ్రతాన్ని తప్పక ఆచరించాలి.
Verse 24
श्यामाकान्नघृतक्षीरैर् जितक्रोधो जितेन्द्रियः चतुर्दश्यामथाष्टम्याम् उपवासं च कारयेत्
క్రోధాన్ని జయించి ఇంద్రియాలను నియంత్రించి, శ్యామాక అన్నాన్ని నెయ్యి, పాలు తో సమర్పించాలి; అలాగే చతుర్దశి, అష్టమి రోజుల్లో ఉపవాసం చేయాలి.
Verse 25
पौर्णमास्यां महादेवं स्नाप्य सम्पूज्य शङ्करम् दद्याद्गोमिथुनं वापि ताम्राभं शूलपाणये
పౌర్ణమి నాడు మహాదేవునికి స్నానం చేయించి శంకరుని సమ్యక్గా పూజించి, శూలపాణికి గోమిథునం లేదా తామ్రవర్ణ దానాన్ని సమర్పించాలి.
Verse 26
ब्राह्मणान् भोजयित्वा तु प्रार्थयेत्परमेश्वरम् स याति चन्द्रसायुज्यं नात्र कार्या विचारणा
బ్రాహ్మణులకు భోజనం పెట్టిన తరువాత పరమేశ్వరుడు (శివుడు)ను ప్రార్థించాలి; అటువంటి భక్తుడు చంద్రసాయుజ్యాన్ని పొందుతాడు—ఇందులో సందేహం లేదు.
Verse 27
चैत्रे ऽपि रुद्रमभ्यर्च्य कुर्याद्वै नक्तभोजनम् शाल्यन्नं पयसा युक्तं घृतेन च यथासुखम्
చైత్ర మాసములో కూడా రుద్రుని విధివిధానంగా ఆరాధించి నక్తభోజన వ్రతం ఆచరించాలి. శాలి ధాన్యంతో వండిన అన్నాన్ని పాలతో కలిపి, ఇష్టానుసారం నెయ్యితో భుజించాలి.
Verse 28
गोष्ठशायी मुनिश्रेष्ठाः क्षितौ निशि भवं स्मरेत् पौर्णमास्यां शिवं स्नाप्य दद्याद्गोमिथुनं सितम्
ఓ మునిశ్రేష్ఠా! గోశాలలో నివసించి రాత్రి నేలపై శయనించే వాడు, రాత్రివేళ భవుడు (శివుడు)ను స్మరించాలి. పౌర్ణమి నాడు శివునికి స్నానం చేయించి తెల్లని గోమిథునం (ఆవు-ఎద్దు జంట) దానం చేయాలి.
Verse 29
ब्राह्मणान् भोजयेच्चैव निरृतेः स्थानमाप्नुयात् वैशाखे च तथा मासे कृत्वा वै नक्तभोजनम्
వైశాఖ మాసంలో నక్తభోజన వ్రతం ఆచరించి బ్రాహ్మణులకు భోజనం పెట్టినవాడు నిరృతి స్థానాన్ని పొందుతాడు.
Verse 30
पौर्णमास्यां भवं स्नाप्य पञ्चगव्यघृतादिभिः श्वेतं गोमिथुनं दत्त्वा सो ऽश्वमेधफलं लभेत्
పౌర్ణమి నాడు భవుడు (శివుడు)ను పంచగవ్యము, నెయ్యి మొదలైనవాటితో స్నానారాధన చేసి, తెల్లని గోమిథునం (ఆవు-ఎద్దు జంట) దానం చేస్తే అతడు అశ్వమేధ యజ్ఞ ఫలాన్ని పొందుతాడు.
Verse 31
ज्येष्ठे मासे च देवेशं भवं शर्वमुमापतिम् सम्पूज्य श्रद्धया भक्त्या कृत्वा वै नक्तभोजनम्
జ్యేష్ఠ మాసంలో దేవేశుడు భవుడు, శర్వుడు, ఉమాపతి అయిన శివుని శ్రద్ధా-భక్తులతో సంపూర్ణంగా పూజించి నక్తభోజన నియమం పాటించాలి.
Verse 32
रक्तशाल्यन्नमध्वा च अद्भिः पूतं घृतादिभिः वीरासनो निशार्धं च गवां शुश्रूषणे रतः
అతడు ఎర్రబియ్యం అన్నం మరియు తేనెను, జలంతో శుద్ధి చేసి ఘృతాది కలిపి సేవించాలి. అర్ధరాత్రి వరకు వీరాసనంలో కూర్చొని గోవుల శుశ్రూషా-సేవలో నిమగ్నుడై ఉండాలి.
Verse 33
पौर्णमास्यां तु सम्पूज्य देवदेवमुमापतिम् स्नाप्य शक्त्या यथान्यायं चरुं दद्याच् च शूलिने
పౌర్ణమి నాడు దేవదేవుడైన ఉమాపతిని యథావిధిగా సంపూజించి, తన శక్తి మేరకు నియమానుసారం స్నాపనం చేసి, శూలధారికి చరువును సమర్పించాలి.
Verse 34
ब्राह्मणान् भोजयित्वा च यथाविभवविस्तरम् धूम्रं गोमिथुनं दत्त्वा वायुलोके महीयते
తన సామర్థ్యానుసారం బ్రాహ్మణులకు భోజనం పెట్టి, ధూమ్రవర్ణ గోవు మరియు వృషభం (జత) దానం చేస్తే, అతడు వాయులోకంలో గౌరవింపబడతాడు.
Verse 35
आषाढे मासि चाप्येवं नक्तभोजनतत्परः भूरिखण्डाज्यसंमिश्रं सक्तुभिश्चैव गोरसम्
ఆషాఢ మాసంలో కూడా ఇలానే నక్తభోజనంలో నిమగ్నుడై ఉండాలి; శివునికి విరివిగా ఖండశర్కర మరియు ఘృతం కలిపిన గోరసం (పాలు), అలాగే సక్తువు (వేపిన యవపిండి) సమర్పించాలి.
Verse 36
पौर्णमास्यां घृताद्यैस्तु स्नाप्य पूज्य यथाविधि ब्राह्मणान् भोजयित्वा च श्रोत्रियान् वेदपारगान्
పౌర్ణమి నాడు ఘృతాది ద్రవ్యాలతో స్నాపనం చేసి యథావిధిగా పూజించాలి; అలాగే వేదపారంగతులైన శ్రోత్రియ బ్రాహ్మణులకు భోజనం పెట్టాలి.
Verse 37
दद्याद्गोमिथुनं गौरं वारुणं लोकमाप्नुयात् श्रावणे च द्विजा मासे कृत्वा वै नक्तभोजनम्
గౌరవర్ణ గోవుల జంటను దానం చేస్తే వరుణలోకాన్ని పొందుతాడు. ఓ ద్విజా! శ్రావణమాసంలో నక్తభోజన వ్రతం ఆచరించి పవిత్ర పుణ్యాన్ని సంపాదిస్తాడు.
Verse 38
क्षीरषष्टिकभक्तेन सम्पूज्य वृषभध्वजम् पौर्णमास्यां घृताद्यैस्तु स्नाप्य पूज्य यथाविधि
పౌర్ణమి నాడు క్షీర-షష్టిక నైవేద్యంతో వృషభధ్వజుడైన శివుని విధిగా పూజించాలి. తరువాత ఘృతాది ద్రవ్యాలతో స్నానం చేయించి, నియమానుసారం మళ్లీ పూజించాలి.
Verse 39
ब्राह्मणान् भोजयित्वा च श्रोत्रियान् वेदपारगान् श्वेताग्रपादं पौण्ड्रं च दद्याद्गोमिथुनं पुनः
వేదపారంగతులైన శ్రోత్రియ బ్రాహ్మణులకు భోజనం పెట్టి, తరువాత మళ్లీ గోవుల జంటను దానం చేయాలి—ఒకటి పౌండ్ర జాతి, మరొకటి తెల్లటి ముందుకాళ్ల అగ్రభాగం కలది.
Verse 40
स याति वायुसायुज्यं वायुवत्सर्वगो भवेत् प्राप्ते भाद्रपदे मासे कृत्वैवं नक्तभोजनम्
భాద్రపద మాసంలో ఇదే విధంగా నక్తభోజన వ్రతం ఆచరిస్తే సాధకుడు వాయు-సాయుజ్యాన్ని పొందుతూ, వాయువులా సర్వత్ర వ్యాపిస్తాడు.
Verse 41
हुतशेषं च विप्रेन्द्रान् वृक्षमूलाश्रितो दिवा पौर्णमास्यां तु देवेशं स्नाप्य सम्पूज्य शङ्करम्
పగలు చెట్టు వేరున ఆశ్రయించి హోమశేషంతో విప్రేంద్రులకు భోజనం పెట్టాలి. పౌర్ణమి నాడు దేవేశుని స్నానం చేయించి శంకరుని సంపూర్ణ భక్తితో పూజించాలి.
Verse 42
नीलस्कन्धं वृषं गां च दत्त्वा भक्त्या यथाविधि ब्राह्मणान् भोजयित्वा च वेदवेदाङ्गपारगान्
భక్తితో యథావిధిగా నీలకంఠ వృషభాన్ని, గోవును దానం చేసి, వేద‑వేదాంగాలలో పారంగతులైన బ్రాహ్మణులకు భోజనం పెట్టినవాడు—ఈ ధర్మకర్మ పతి శంకరుని ప్రసన్నం చేసి, పశు (జీవుడు) యొక్క పాశబంధాన్ని శిథిలం చేస్తుంది।
Verse 43
यक्षलोकमनुप्राप्य यक्षराजो भवेन्नरः ततश्चाश्वयुजे मासि कृत्वैवं नक्तभोजनम्
యక్షలోకాన్ని పొందిన మనిషి యక్షులలో రాజుగా అవుతాడు. తరువాత ఆశ్వయుజ మాసంలో ఇదే విధంగా నక్తభోజన నియమాన్ని ఆచరించితే, చెప్పిన ఫలాన్ని పొందుతాడు—పతి శివ కృపవల్ల పాశాలు క్షీణిస్తాయి।
Verse 44
सघृतं शङ्करं पूज्य पौर्णमास्यां च पूर्ववत् ब्राह्मणान् भोजयित्वा च शिवभक्तान् सदा शुचीन्
పౌర్ణమి నాడు పూర్వవిధంగా నెయ్యి కలిపిన నైవేద్యాలతో శంకరుని పూజించి; బ్రాహ్మణులకు భోజనం పెట్టి, సదా శుచులైన శివభక్తులకు కూడా భోజనం పెట్టాలి।
Verse 45
वृषभं नीलवर्णाभम् उरोदेशसमुन्नतम् गां च दत्त्वा यथान्यायम् ऐशानं लोकमाप्नुयात्
యథాన్యాయంగా గాఢ నీలవర్ణం, విస్తృతంగా ఎత్తుగా ఉన్న వక్షస్థలమున్న వృషభాన్ని మరియు గోవును దానం చేస్తే—ఐశాన లోకాన్ని పొందుతాడు; అక్కడ ఈశానుడు పతి రూపంలో పాశాలను శిథిలం చేస్తాడు।
Verse 46
कार्तिके च तथा मासे कृत्वा वै नक्तभोजनम् क्षीरौदनेन साज्येन सम्पूज्य च भवं प्रभुम्
కార్తిక మాసంలో కూడా నక్తభోజన వ్రతాన్ని ఆచరించి, నెయ్యితో కూడిన క్షీరౌదనాన్ని నైవేద్యంగా సమర్పించి ప్రభు భవ—పరమ పతి శివుని—సంపూర్ణంగా పూజించాలి।
Verse 47
पौर्णमास्यां च विधिवत् स्नाप्य दत्त्वा चरुं पुनः ब्राह्मणान् भोजयित्वा च यथाविभवविस्तरम्
పౌర్ణమి నాడు విధివిధానంగా శుద్ధిస్నానం చేసి మళ్లీ చరువును అర్పించాలి; అనంతరం తన సామర్థ్యానుసారం విస్తారంగా బ్రాహ్మణులకు భోజనం పెట్టాలి.
Verse 48
दत्त्वा गोमिथुनं चैव कापिलं पूर्ववद् द्विजाः सूर्यसायुज्यमाप्नोति नात्र कार्या विचारणा
హే ద్విజులారా! పూర్వోక్త విధానమున కాపిల (తామ్రవర్ణ) గోవుల జంటను దానం చేస్తే సూర్యునితో సాయుజ్యం (ఏకత్వం) పొందుతాడు; ఇందులో సందేహం లేదు.
Verse 49
मार्गशीर्षे च मासे ऽपि कृत्वैवं नक्तभोजनम् यवान्नेन यथान्यायम् आज्यक्षीरादिभिः समम्
మార్గశీర్ష మాసంలో కూడా ఇదే విధంగా నక్తభోజనం (రాత్రివేళ మాత్రమే భోజనం) చేయాలి; మరియు నియమానుసారం యవాన్నాన్ని నెయ్యి, పాలు మొదలైన శుద్ధ ద్రవ్యాలతో సమంగా సేవించాలి.
Verse 50
पौर्णमास्यां च पूर्वोक्तं कृत्वा शर्वाय शंभवे ब्राह्मणान् भोजयित्वा च दरिद्रान्वेदपारगान्
పౌర్ణమి నాడు పూర్వోక్త విధానమున శర్వ-శంభు (శివుడు) కొరకు కర్మను నిర్వహించి, బ్రాహ్మణులను—ప్రత్యేకంగా దరిద్రులైనా వేదపారంగతులైన వారిని—భోజనం పెట్టాలి.
Verse 51
दत्त्वा गोमिथुनं चैव पाण्डुरं विधिपूर्वकम् सोमलोकमनुप्राप्य सोमेन सह मोदते
విధిపూర్వకంగా పాండుర (తెల్ల) గోవుల జంటను దానం చేసి, సోమలోకాన్ని పొందుతాడు; అక్కడ సోమునితో కలిసి ఆనందిస్తాడు.
Verse 52
अहिंसा सत्यमस्तेयं ब्रह्मचर्यं क्षमा दया त्रिःस्नानं चाग्निहोत्रं च भूशय्या नक्तभोजनम्
అహింస, సత్యం, అస్తేయం, బ్రహ్మచర్యం, క్షమ, దయ; రోజుకు మూడుసార్లు స్నానం, అగ్నిహోత్రం, నేలపై శయనం, రాత్రి మాత్రమే భోజనం—ఇవి శైవశాసనంలో ప్రశంసిత వ్రతనియమాలు; వీటితో పశుజీవుడు శుద్ధి పొంది పతి-శివభక్తిలో స్థిరపడును।
Verse 53
पक्षयोरुपवासं च चतुर्दश्यष्टमीषु च
రెండు పక్షాలలోనూ ఉపవాసం చేయాలి, ముఖ్యంగా చతుర్దశి మరియు అష్టమి తిథుల్లో—ఈ నియమాలు పశుజీవుణ్ని శుద్ధి చేసి పతి-శివుని వైపు స్థిరపరచును।
Verse 54
इत्येतदखिलं प्रोक्तं प्रतिमासं शिवव्रतम्
ఇలా ప్రతి నెల ఆచరించవలసిన శివవ్రతం సంపూర్ణంగా ప్రకటించబడింది।
Verse 55
कुर्याद्वर्षं क्रमेणैव व्युत्क्रमेणापि वा द्विजाः स याति शिवसायुज्यं ज्ञानयोगमवाप्नुयात्
హే ద్విజులారా, ఈ వ్రతాన్ని ఒక సంవత్సరం క్రమంగా గానీ, క్రమభంగంగా గానీ ఆచరించినా—అతడు శివసాయుజ్యాన్ని పొందును, జ్ఞానయోగాన్ని సంపాదించును।
Eat only at night (naktam), worship Śiva regularly, observe upavāsa on aṣṭamī and caturdaśī in both pakṣas, maintain brahmacarya and control of anger, perform abhiṣeka and pūjā (especially on pūrṇimā), and conclude with brāhmaṇa-bhojana and dāna according to capacity.
From Puṣya onward, each lunar month prescribes naktabhojana with specific foods (e.g., śāli, yava, kṣīra, ghṛta preparations), pūrṇimā abhiṣeka to Śiva, brāhmaṇa feeding, and a characteristic go-mithuna/charu/cloth gift—each linked to a stated loka-phala and ultimately oriented toward Śiva-sāyujya.
Ahiṃsā, satya, asteya, brahmacarya, kṣamā, dayā, triḥ-snānā (three daily baths), agnihotra/agni-kārya, bhū-śayyā (sleeping on the ground), and regulated diet—presented as the complete framework of the monthly Śiva-vrata.