
Adhyaya 52: सोमाधारः, पुण्योदानदी, मेरुप्रदक्षिणा, जम्बूद्वीपनववर्षवर्णनम्
పూర్వభాగంలోని శివకేంద్రిత విశ్వవర్ణనను కొనసాగిస్తూ సూతుడు—సరోవరాల నుండి అనేక పుణ్యనదులు పుట్టి నియత దిశలలో ప్రవహిస్తాయని చెబుతాడు. అనంతరం ‘సోమ’ను ఆకాశస్థ సముద్రంగా, అమృతస్రోతస్గా, దేవులు జీవుల్ని పోషించే ఆధారంగా పరిచయం చేస్తాడు. ఆ సోమం నుంచే దివ్య పుణ్యోదా నది ఉద్భవించి నక్షత్రమండలితో కలిసి గగనంలో సంచరిస్తూ, సోమంలా నిరంతరం పరిభ్రమిస్తుంది. అది మేరుపర్వతాన్ని ప్రదక్షిణ చేస్తుంది; అక్కడ శ్రీకంఠ/శర్వుడు గణులతో క్రీడిస్తాడు. శివాజ్ఞతో ఆ నది జలాలు విభజింపబడి మేరువు అంతఃశృంగాల మధ్యగా దిగివచ్చి మహాసముద్రంలో కలుస్తాయి; దాంతో ద్వీపాలు, పర్వతాలు, వర్షాలలో వందల వేల నదులు పుట్టుకొస్తాయి. తరువాత జంబూద్వీపంలోని తొమ్మిది వర్షాల నివాసుల వర్ణం, ఆయుష్షు, ఆహారం, స్వభావం వివరించి, భారతవర్షంలో కర్మాధీన మానవజీవితం, వర్ణాశ్రమధర్మాలు, ధర్మార్థకామ సాధన—అది చివరకు స్వర్గం, అపవర్గం వైపు దారితీస్తుందని చెబుతాడు. చివరగా ముఖ్య పర్వతప్రాంతాల పేర్లు చెప్పి, సర్వత్ర శివుని వ్యాప్తాధిపత్యాన్ని స్థాపిస్తాడు।
Verse 1
इति श्रीलिङ्गमहापुराणे पूर्वभागे एकपञ्चाशत्तमो ऽध्यायः सूत उवाच नद्यश् च बहवः प्रोक्ताः सदा बहुजलाः शुभाः सरोवरेभ्यः सम्भूतास् त्व् असंख्याता द्विजोत्तमाः
ఇట్లు శ్రీలింగ మహాపురాణము పూర్వభాగములో ఏకపంచాశత్తమ అధ్యాయము సమాప్తమైంది. సూతుడు పలికెను—హే ద్విజోత్తములారా! అనేక నదులు చెప్పబడినవి; అవి సదా బహుజలములతో శుభములై యుంటాయి. అవి సరస్సులనుండి పుట్టినవి, నిజముగా అసంఖ్యాతములు.
Verse 2
प्राङ्मुखा दक्षिणास्यास्तु चोत्तरप्रभवाः शुभाः पश्चिमाग्राः पवित्राश् च प्रतिवर्षं प्रकीर्तिताः
తూర్పుముఖముగా ప్రవహించునవి కార్యస్వరూపముగా దక్షిణముఖములని చెప్పబడును; ఉత్తరమునుండి ఉద్భవించునవి శుభములు; పశ్చిమదిశ వైపు అగ్రభాగమున్నవి పవిత్రకరములు—ఇట్లు ప్రతి సంవత్సరము ప్రఖ్యాతముగా చెప్పబడును.
Verse 3
आकाशांभोनिधिर् यो ऽसौ सोम इत्यभिधीयते आधारः सर्वभूतानां देवानाममृताकरः
ఆకాశంలోని జలనిధిస్వరూపుడైన వాడే ‘సోముడు’ అని పిలువబడును. అతడు సమస్త భూతములకు ఆధారము, దేవతలకు అమృతకరుడైన మూలము।
Verse 4
अस्मात्प्रवृत्ता पुण्योदा नदी त्वाकाशगामिनी सप्तमेनानिलपथा प्रवृत्ता चामृतोदका
ఈ దివ్య మూలమునుండి ‘పుణ్యోదా’ అనే పవిత్ర నది ఉద్భవించి ఆకాశమార్గమున సాగుచున్నది. వాయువు యొక్క ఏడవ మార్గమున ప్రవహించి అమృతసమాన జలములతో ముందుకు సాగుచున్నది।
Verse 5
सा ज्योतींष्यनुवर्तन्ती ज्योतिर्गणनिषेविता ताराकोटिसहस्राणां नभसश् च समायुता
ఆ నది దివ్య జ్యోతుల సరితూగుతూ సాగుచు, ప్రకాశమయ గణములచే సేవింపబడెను; మరియు కోటి-సహస్ర తారలతో నిండిన ఆకాశమును కూడ తనతో కలిగియుండెను।
Verse 6
परिवर्तत्यहरहो यथा सोमस्तथैव सा चत्वार्यशीतिश् च तथा सहस्राणां समुच्छ्रितः
చంద్రుడు ప్రతిదినము క్షయవృద్ధులతో నిరంతరం పరివర్తన చెందునట్లు, అట్లే ఆ పరిమాణమును కూడ తిరుగుచుండును. దాని గణన ‘ఎనభై నాలుగు’ అని చెప్పబడెను; అది సహస్రముల వరకు ఉద్ధృతమై—సర్వపరివర్తనాధిపతి పతి పరమేశ్వరుని అధీనమగు కాలచక్ర క్రమమును సూచించును।
Verse 7
योजनानां महामेरुः श्रीकण्ठाक्रीडकोमलः तत्रासीनो यतः शर्वः साम्बः सह गणेश्वरैः
యోజనములతో పరిమితమైన మహామేరు నీలకంఠుడైన శ్రీకంఠుని సౌమ్య క్రీడాభూమి. అక్కడే శర్వుడు—శక్తితో కూడిన సాంబ శివుడు—తన గణాధిపతులతో కలిసి ఆసీనుడై యుండును।
Verse 8
क्रीडते सुचिरं कालं तस्मात्पुण्यजला शिवा गिरिं मेरुं नदी पुण्या सा प्रयाति प्रदक्षिणम्
ఆమె అక్కడ ఎంతో దీర్ఘకాలం క్రీడిస్తుంది; అందుచేత పుణ్యజలములతో పవిత్రమైన ఆ శుభనది ‘శివా’ మేరు పర్వతాన్ని ప్రదక్షిణగా పరిభ్రమిస్తూ ప్రవహిస్తుంది।
Verse 9
विभज्यमानसलिला सा जवेनानिलेन च मेरोरन्तरकूटेषु निपपात चतुर्ष्वपि
ఆ జలరాశి గాలివేగంతో చీల్చబడి ముందుకు తోసబడుతూ మేరు యొక్క నాలుగు అంతఃశిఖరాలపై పడింది; అలా నాలుగు దిశలలో విభజితమైంది।
Verse 10
समन्तात्समतिक्रम्य सर्वाद्रीन्प्रविभागशः नियोगाद्देवदेवस्य प्रविष्टा सा महार्णवम्
ఆమె అన్ని వైపులా విస్తరించి, పర్వతాలన్నిటినీ వాటి విభాగాల ప్రకారం దాటి, దేవదేవుని ఆజ్ఞచేత మహాసముద్రంలో ప్రవేశించింది।
Verse 11
अस्या विनिर्गता नद्यः शतशो ऽथ सहस्रशः सर्वद्वीपाद्रिवर्षेषु बहवः परिकीर्तिताः
ఆమె నుండి వందలుగా, వేలుగా నదులు ఉద్భవించాయి; వాటిలో అనేకం సమస్త ద్వీపాలు, పర్వతాలు, వర్షప్రదేశాలలో ప్రసిద్ధిగా కీర్తించబడుతున్నాయి।
Verse 12
क्षुद्रनद्यस्त्वसंख्याता गङ्गा यद्गाङ्गताम्बरात् केतुमाले नराः कालाः सर्वे पनसभोजनाः
చిన్న నదులు అసంఖ్యాకం; అలాగే గంగా గంగ యొక్క దివ్య ఆకాశప్రదేశం నుండి ప్రవహిస్తుంది। కేతుమాలలో మనుష్యులు శ్యామవర్ణులు, అందరూ పనస (జాక్ఫ్రూట్) భోజనమే చేస్తారు।
Verse 13
स्त्रियश्चोत्पलवर्णाभा जीवितं चायुतं स्मृतम् भद्राश्वे शुक्लवर्णाश् च स्त्रियश्चन्द्रांशुसंनिभाः
ఆ ప్రాంతంలో స్త్రీలు కమలవర్ణాభలుగా చెప్పబడుతారు; వారి ఆయుష్షు పదివేల సంవత్సరాలని స్మరిస్తారు. భద్రాశ్వంలో జనులు శ్వేతవర్ణులు, స్త్రీలు చంద్రకిరణాలవలె ప్రకాశిస్తారు.
Verse 14
कालाम्रभोजनाः सर्वे निरातङ्का रतिप्रियाः दशवर्षसहस्राणि जीवन्ति शिवभाविताः
వారందరూ నల్ల మామిడి ఫలాలతో పోషితులు, భయరహితులు, ఆనందప్రియులు. శివభావనతో నిండినవారై పదివేల సంవత్సరాలు జీవిస్తారు.
Verse 15
हिरण्मया इवात्यर्थम् ईश्वरार्पितचेतसः तथा रमणके जीवा न्यग्रोधफलभोजनाः
ఆ रमణీయ ప్రాంతంలో, ఈశ్వరునికి మనస్సు సమర్పించిన దేహధారులు అత్యంతంగా స్వర్ణమయులవలె ప్రకాశిస్తారు; వారు మర్రిచెట్టు ఫలాలను భుజిస్తారు.
Verse 16
दशवर्षसहस्राणि शतानि दशपञ्च च जीवन्ति शुक्लास्ते सर्वे शिवध्यानपरायणाः
ఆ శుక్ల (శుద్ధ) జనులు పదివేల సంవత్సరాలు—అదనంగా నూట పదిహేను సంవత్సరాలు—జీవిస్తారు; ఎందుకంటే వారందరూ శివధ్యానంలో పరాయణులు.
Verse 17
हैरण्मया महाभागा हिरण्मयवनाश्रयाः एकादश सहस्राणि शतानि दशपञ्च च
వారు స్వర్ణప్రభతో మహాభాగ్యశాలులు, హిరణ్మయ వనాన్ని ఆశ్రయించినవారు; వారి సంఖ్య పదకొండు వేల మరియు నూట పదిహేను.
Verse 18
वर्षाणां तत्र जीवन्ति अश्वत्थाशनजीवनाः हैरण्मया इवात्यर्थम् ईश्वरार्पितमानसाः
అక్కడ వారు అనేక సంవత్సరాలు జీవిస్తారు; పవిత్ర అశ్వత్థ వృక్షపు ఆకులను భుజించి జీవనం సాగిస్తారు. స్వర్ణసమ కాంతితో, వారి మనస్సు సంపూర్ణంగా ఈశ్వరునికి అర్పితమై ఉంటుంది.
Verse 19
कुरुवर्षे तु कुरवः स्वर्गलोकात् परिच्युताः सर्वे मैथुनजाताश् च क्षीरिणः क्षीरभोजनाः
కానీ కురువర్షంలో కురువులు స్వర్గలోకము నుండి చ్యుతులైనవారు. వారు అందరూ మైథునజన్యులు; క్షీరపోషితులు, క్షీరమే వారి ఆహారం.
Verse 20
अन्योन्यमनुरक्ताश् च चक्रवाकसधर्मिणः अनामया ह्यशोकाश् च नित्यं सुखनिषेविणः
వారు పరస్పరం అనురక్తులు, చక్రవాక పక్షుల వలె విశ్వాససహచర్యంతో జీవించేవారు. రోగరహితులు, శోకరహితులు, నిత్యం సుఖాన్ని అనుభవించేవారు.
Verse 21
त्रयोदशसहस्राणि शतानि दशपञ्च च जीवन्ति ते महावीर्या न चान्यस्त्रीनिषेविणः
ఆ మహావీర్యులు పదమూడు వేల ఒక వంద పదిహేను సంవత్సరాలు జీవిస్తారు; ఇతర స్త్రీలతో సంగమం చేయరు.
Verse 22
सहैव मरणं तेषां कुरूणां स्वर्गवासिनाम् हृष्टानां सुप्रवृद्धानां सर्वान्नामृतभोजिनाम्
స్వర్గంలో నివసించే ఆ కురువులకు కూడా—హర్షితులు, అత్యంత వృద్ధిసంపన్నులు, నానావిధ అమృతసమ ఆహారాన్ని భుజించేవారు—మరణం తప్పదు.
Verse 23
सदा तु चन्द्रकान्तानां सदा यौवनशालिनाम् श्यामाङ्गानां सदा सर्वभूषणास्पददेहिनाम्
వారు సదా చంద్రకాంతితో ప్రకాశించువారు, సదా యౌవనసంపన్నులు; శ్యామవర్ణ అంగములు కలవారు, మరియు వారి దేహము సర్వాభరణములకు నిత్యయోగ్య ఆశ్రయమై యుండును।
Verse 24
जंबूद्वीपे तु तत्रापि कुरुवर्षं सुशोभनम् तत्र चन्द्रप्रभं शम्भोर् विमानं चन्द्रमौलिनः
జంబూద్వీపంలో అక్కడే ‘కురువర్ష’మనే అత్యంత శోభనమైన దేశము ఉంది. అక్కడ చంద్రమౌలియైన శంభువు యొక్క ‘చంద్రప్రభ’ అనే దివ్య విమానం నిలిచి ఉంది।
Verse 25
वर्षे तु भारते मर्त्याः पुण्याः कर्मवशायुषः शतायुषः समाख्याता नानावर्णाल्पदेहिनः
కానీ భారతవర్షంలో మానవులు పుణ్యశీలులు; వారి ఆయుష్షు కర్మాధీనము. వారు ‘శతాయుష్కులు’ అని చెప్పబడుదురు; నానావర్ణములవారు, సాధారణంగా అల్పదేహులు।
Verse 26
नानादेवार्चने युक्ता नानाकर्मफलाशिनः नानाज्ञानार्थसम्पन्ना दुर्बलाश्चाल्पभोगिनः
వారు అనేక దేవతల ఆరాధనలో నిమగ్నులు, అనేక కర్మఫలములను అనుభవించువారు; నానావిధ జ్ఞానలక్ష్యములతో కూడినవారైనా దుర్బలులగుదురు, వారి భోగములు అల్పమే.
Verse 27
इन्द्रद्वीपे तथा केचित् तथैव च कसेरुके ताम्रद्वीपं गताः केचित् केचिद्देशं गभस्तिमत्
కొంతమంది ఇంద్రద్వీపమునకు వెళ్లిరి, అలాగే కొందరు కసేరుకమునకు; కొందరు తామ్రద్వీపమునకు గతులైరి, మరికొందరు ‘గభస్తిమత్’ అనే తేజోమయ దేశమునకు వెళ్లిరి।
Verse 28
नागद्वीपं तथा सौम्यं गान्धर्वं वारुणं गताः केचिन्म्लेच्छाः पुलिन्दाश् च नानाजातिसमुद्भवाः
నానాజాతులలో జన్మించిన కొందరు మ్లేచ్ఛులు, పులిందులు మొదలైనవారు నాగద్వీపం, సౌమ్యద్వీపం, గాంధర్వద్వీపం మరియు వారుణద్వీపానికి వెళ్లిరి।
Verse 29
पूर्वे किरातास्तस्यान्ते पश्चिमे यवनाः स्मृताः ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्या मध्ये शूद्राश् च सर्वशः
దాని తూర్పు అంచున కిరాతులు, పడమర వైపున యవనులు అని స్మరించబడతారు. మధ్యలో బ్రాహ్మణులు, క్షత్రియులు, వైశ్యులు మరియు శూద్రులు కూడా అన్నిచోట్ల వ్యాపించి ఉన్నారు; ఈ లోకవ్యవస్థలో పశుజీవుడు ఆచారాన్ని శుద్ధి చేసుకొని పాశవిమోచనార్థం పతి—శివప్రభువుని ఆశ్రయించాలి।
Verse 30
इज्यायुद्धवणिज्याभिर् वर्तयन्तो व्यवस्थिताः तेषां संव्यवहारो ऽयं वर्तते ऽत्र परस्परम्
తమ తమ నియత స్థితుల్లో స్థిరంగా ఉండి వారు ఇజ్యా (యజ్ఞసేవ), ధర్మయుద్ధం, వాణిజ్యం ద్వారా జీవనాన్ని నడుపుతారు; వారి మధ్య పరస్పర లావాదేవీలు మరియు కర్తవ్యవ్యవస్థ ఇక్కడ కొనసాగుతుంది।
Verse 31
धर्मार्थकामसंयुक्तो वर्णानां तु स्वकर्मसु संकल्पश्चाभिमानश् च आश्रमाणां यथाविधि
ధర్మం, అర్థం, కామం సమన్వయంతో వర్ణాల స్వకర్మాలలో ప్రవృత్తి చెందాలి; అలాగే ఆశ్రమధర్మానుసారం సంకల్పం మరియు నియంత్రిత అభిమానం (ఆత్మనియమం) నిలుపుకోవాలి—అప్పుడు పశుజీవుడు పతి, శివప్రభువు వైపు నడిపించే మార్గంలో స్థిరపడును।
Verse 32
इह स्वर्गापवर्गार्थं प्रवृत्तिर्यत्र मानुषी तेषां च युगकर्माणि नान्यत्र मुनिपुङ्गवाः
ఇక్కడ ఈ మానవలోకంలో స్వర్గం మరియు అపవర్గం (మోక్షం) కొరకు మానవుని ప్రవృత్తి జరుగుతుంది; యుగానుసార కర్మలు కూడా వీరికి మాత్రమే—ఇతరత్ర కాదు, ఓ మునిశ్రేష్ఠా।
Verse 33
दशवर्षसहस्राणि स्थितिः किंपुरुषे नृणाम् सुवर्णवर्णाश् च नराः स्त्रियश्चाप्सरसोपमाः
కింపురుష ప్రాంతంలో మనుష్యుల ఆయుష్షు పది వేల సంవత్సరాలు నిలిచియుంటుంది. అక్కడి పురుషులు స్వర్ణవర్ణులు, స్త్రీలు అప్సరసలవలె సౌందర్యసంపన్నులు.
Verse 34
अनामया ह्यशोकाश् च सर्वे ते शिवभाविताः शुद्धसत्त्वाश् च हेमाभाः सदाराः प्लक्षभोजनाः
వారు అందరూ రోగరహితులు, శోకరహితులు; సమస్తులు శివభావంతో నిండినవారు. వారి సత్త్వం శుద్ధం, స్వర్ణప్రభతో దీప్తి; వారు సహధర్మిణులతో నివసించి ప్లక్షవృక్షాహారంతో పోషితులవుతారు.
Verse 35
महारजतसंकाशा हरिवर्षे ऽपि मानवाः देवलोकाच्च्युताः सर्वे देवाकाराश् च सर्वशः
హరివర్షంలో కూడా మనుష్యులు మహారజతంలా ప్రకాశిస్తారు. వారు అందరూ దేవలోకమునుండి అవతరించారని చెప్పబడుతారు; ఎక్కడైనా దేవతలవంటి ఆకారరూపాలు కలవారు.
Verse 36
हरं यजन्ति सर्वेशं पिबन्तीक्षुरसं शुभम् न जरा बाधते तेन न च जीर्यन्ति ते नराः
వారు సర్వేశ్వరుడైన హరుని ఆరాధించి, శుభమైన ఇక్షురసాన్ని (చెరకు రసం) పానము చేస్తారు. దాని ప్రభావంతో వారికి జరా బాధించదు; వారు క్షీణించరు, జీర్ణించరు.
Verse 37
दशवर्षसहस्राणि तत्र जीवन्ति मानवाः मध्यमं यन्मया प्रोक्तं नाम्ना वर्षमिलावृतम्
అక్కడ మనుష్యులు పది వేల సంవత్సరాలు జీవిస్తారు. నేను చెప్పిన మధ్యభాగమైన ఆ వర్షం ‘ఇలావృత-వర్షం’ అనే నామంతో ప్రసిద్ధి.
Verse 38
न तत्र सूर्यस्तपति न ते जीर्यन्ति मानवाः चन्द्रसूर्यौ न नक्षत्रं न प्रकाशम् इलावृते
ఇలావృతంలో సూర్యుడు మండడు; అక్కడి మనుష్యులు వృద్ధాప్యంతో క్షీణించరు. అక్కడ చంద్రుడు లేదు, సూర్యుడు లేదు, నక్షత్రాలు లేవు, సాధారణ వెలుగు లేదు; శివమయ పరజ్యోతి ఆ లోకాన్ని స్వయంగా ప్రకాశింపజేస్తుంది।
Verse 39
पद्मप्रभाः पद्ममुखाः पद्मपत्त्रनिभेक्षणाः पद्मपत्त्रसुगन्धाश् च जायन्ते भवभाविताः
భవుడు (శివుడు) అనే భావనతో అంతరంగం నిండినవారు పద్మంలా ప్రకాశిస్తూ జన్మిస్తారు—పద్మముఖులు, పద్మపత్రసమ నేత్రులు, పద్మపత్రసువాసన గలవారు।
Verse 40
जम्बूफलरसाहारा अनिष्पन्दाः सुगन्धिनः देवलोकागतास्तत्र जायन्ते ह्यजरामराः
అక్కడ జంబూఫలరసాన్ని ఆహారంగా చేసుకొని, చలనం లేని శాంతస్వరూపులై, స్వభావతః సుగంధులై, దేవలోకంనుండి వచ్చినవారు అజరామరులుగా జన్మిస్తారు।
Verse 41
त्रयोदशसहस्राणि वर्षाणां ते नरोत्तमाः आयुःप्रमाणं जीवन्ति वर्षे दिव्ये त्विलावृते
దివ్యమైన ఇలావృత-వర్షంలో ఆ నరోత్తములు నియత ఆయుష్ప్రమాణం ప్రకారం పదమూడు వేల సంవత్సరాలు జీవిస్తారు।
Verse 42
जंबूफलरसं पीत्वा न जरा बाधते त्विमान् न क्षुधा न क्लमश्चापि न जनो मृत्युमांस् तथा
జంబూఫలరసాన్ని త్రాగినవారిని వృద్ధాప్యం బాధించదు; ఆకలి లేదు, అలసట లేదు—అటువంటి జనులు మరణాధీనులూ కారు।
Verse 43
तत्र जाम्बूनदं नाम कनकं देवभूषणम् इन्द्रगोपप्रतीकाशं जायते भास्वरं तु तत्
అక్కడ ‘జాంబూనద’ అనే బంగారం ఉద్భవిస్తుంది; అది దేవభూషణాలకు యోగ్యమై, ఇంద్రగోప కీటకవర్ణంలా ప్రకాశిస్తూ అత్యంత దీప్తిమంతంగా ఉంటుంది।
Verse 44
एवं मया समाख्याता नववर्षानुवर्तिनः वर्णायुर्भोजनाद्यानि संक्षिप्य न तु विस्तरात्
ఇలా నేను తొమ్మిది వర్షాల అనంతర విషయాలు—వర్ణవ్యవస్థ, ఆయుష్షు, భోజన-జీవనోపాయం మొదలైనవి—విస్తారంగా కాక, సంక్షేపంగా వివరించాను।
Verse 45
हेमकूटे तु गन्धर्वा विज्ञेयाश्चाप्सरोगणाः सर्वे नागाश् च निषधे शेषवासुकितक्षकाः
హేమకూట పర్వతంలో గంధర్వులు మరియు అప్సరాగణాలు ఉన్నారని తెలుసుకోవాలి; నిషధ పర్వతంలో శేష, వాసుకి, తక్షక మొదలైన సమస్త నాగులు ఉంటారు।
Verse 46
महाबलास् त्रयस्त्रिंशद् रमन्ते याज्ञिकाः सुराः नीले तु वैडूर्यमये सिद्धा ब्रह्मर्षयो ऽमलाः
అక్కడ యజ్ఞబలంతో పోషితులైన మహాబలులు అయిన ముప్పైమూడు దేవతలు ఆనందంగా విహరిస్తారు; నీల వైడూర్యమయ ప్రాంతంలో సిద్ధులు మరియు నిర్మల బ్రహ్మర్షులు నివసిస్తారు।
Verse 47
दैत्यानां दानवानां च श्वेतः पर्वत उच्यते शृङ्गवान् पर्वतश्चैव पितॄणां निलयः सदा
దైత్యులు, దానవుల కోసం ‘శ్వేత’ పర్వతం అని చెప్పబడుతుంది; అలాగే ‘శృంగవాన్’ పర్వతం ఎల్లప్పుడూ పితృదేవతల నివాసస్థానం।
Verse 48
हिमवान् यक्षमुख्यानां भूतानाम् ईश्वरस्य च सर्वाद्रिषु महादेवो हरिणा ब्रह्मणांबया
హిమవంతుడు యక్షులకూ భూతగణాలకూ ప్రధాన నివాసము, అలాగే ఈశ్వరుని ధామము. సమస్త పర్వతాలలో హరి, బ్రహ్మతో కూడ మహాదేవుడు సర్వవ్యాపి ప్రభువుగా విరాజిల్లుచున్నాడు॥
Verse 49
नन्दिना च गणैश्चैव वर्षेषु च वनेषु च नीलश्वेतत्रिशृङ्गे च भगवान्नीललोहितः
నంది మరియు గణములతో కూడిన భగవాన్ నీలలోహితుడు పుణ్యప్రదేశాలలో, అరణ్యాలలో, అలాగే నీల-శ్వేత అనే త్రిశృంగ పర్వతంపై నివసించుచున్నాడు; బంధనాతీతుడైన పతి-పరమేశ్వరుడు॥
Verse 50
सिद्धैर्देवैश् च पितृभिर् दृष्टो नित्यं विशेषतः नीलश् च वैडूर्यमयः श्वेतः शुक्लो हिरण्मयः
సిద్ధులు, దేవతలు, పితృదేవతలు దీనిని నిత్యం—ప్రత్యేకంగా—దర్శించుచున్నారు. లింగం అనేక రూపాలలో దర్శనమిస్తుంది: నీలవర్ణంగా, వైడూర్యమణిమయంగా, శ్వేత-ప్రకాశంగా, మరియు హిరణ్మయంగా—వివిధ తేజోమయ రూపాలతో పతిని ప్రకటిస్తుంది॥
Verse 51
मयूरबर्हवर्णस्तु शातकुंभस् त्रिशृङ्गवान् एते पर्वतराजानो जंबूद्वीपे व्यवस्थिताः
మయూరబర్హ (నెమలి ఈక వర్ణముతో), శాతకుంభ, మరియు త్రిశృంగవాన్—ఈ పర్వతరాజులు జంబూద్వీపంలో స్థితులై ఉన్నారు॥
Here ‘Soma’ is presented as an ākāśāmbhonidhi—an aerial ocean-like reservoir and amṛta-source, a cosmic support (ādhāra) for beings and gods. While Soma can denote the Moon elsewhere, this passage emphasizes Soma as a sustaining, amrita-bearing cosmic principle from which the divine river proceeds.
It symbolizes cosmic order under Shiva’s command: the single divine flow becomes many life-giving streams for all regions, showing how unity (one sacred source) manifests as multiplicity (many rivers) without leaving Shiva’s governance. Devotionally, it also frames tīrtha and sacred waters as Shiva-empowered means of purification supporting dharma and liberation.
Bharatavarsha is portrayed as the karma-field where lifespan and experiences are shaped by action, worship, and knowledge pursuits. This contrast highlights the Purāṇic teaching that human life—though limited—is uniquely suited for disciplined dharma and Shiva-oriented sadhana leading to apavarga (moksha).