Adhyaya 43

Verse 1

इति श्रीकूर्मपुराणे षट्साहस्त्र्यां संहितायामुपरिविभागे द्विचत्वारिंशो ऽध्यायः सूत उवाच एतदाकर्ण्य विज्ञानं नारायणमुखेरितम् / कूर्मरूपधरं देवं पप्रच्छुर्मुनयः प्रभुम्

ఇట్లు శ్రీకూర్మపురాణంలోని షట్సాహస్త్రీ సంహితా ఉత్తరవిభాగంలో నలభై రెండవ అధ్యాయం ముగిసింది. సూతుడు పలికెను—నారాయణుని ముఖమునుండి ఉద్భవించిన ఈ తత్త్వవిజ్ఞానాన్ని విని, మునులు కూర్మరూపధారి ప్రభు దేవుని ప్రశ్నించిరి।

Verse 2

मुनय ऊचुः कथिता भवता धर्मा मोक्षज्ञानं सविस्तरम् / लोकानां सर्गविस्तारं वंशमन्वन्तराणि च

మునులు పలికిరి—మీరు మాకు ధర్మమును, మోక్షజ్ఞానమును విశదంగా వివరించితిరి; అలాగే లోకాల సృష్టివిస్తారమును, వంశపరంపరలను, మన్వంతరాల క్రమమును కూడా చెప్పితిరి।

Verse 3

प्रतिसर्गमिदानीं नो वक्तुमर्हसी माधव / भूतानां भूतभव्येश यथा पूर्वं त्वयोदितम्

హే మాధవా! ఇప్పుడు మాకు ప్రతిసర్గము—ద్వితీయ సృష్టి—గూర్చి చెప్పవలసినది. హే భూతాధిపా, భూతభవ్యేశ్వరా! మీరు పూర్వం చెప్పినట్లే వివరించండి।

Verse 4

सूत उवाच श्रुत्वा तेषां तदा वाक्यं भगवान् कूर्मरूपधृक् / व्याजहार महायोगी भूतानां प्रतिसंचरम्

సూతుడు పలికెను—అప్పుడు వారి మాటలు విని కూర్మరూపధారి భగవాన్, మహాయోగి, సమస్త భూతాల ప్రతిసంచారము—లయమునకు తిరిగి చేరుట—గూర్చి ఉపదేశించెను।

Verse 5

कूर्म उवाच नित्यो नैमित्तिकश्चैव प्राकृतात्यन्तिकौ तथा / चतुर्धायं पुराणे ऽस्मिन् प्रोच्यते प्रतिसंचरः

కూర్మభగవాన్ పలికెను—ఈ పురాణంలో ప్రతిసంచారము (ప్రళయము) నాలుగు విధాలుగా చెప్పబడింది—నిత్య, నైమిత్తిక, ప్రాకృత, ఆత్యంతిక।

Verse 6

यो ऽयं संदृश्यते नित्यं लोके भूतक्षयस्त्विह / नित्यः संकीर्त्यते नाम्ना मुनिभिः प्रतिसंचरः

లోకంలో నిత్యం కనిపించే భూతక్షయమే మునులచే నిత్యమని కీర్తింపబడుతుంది; దానికి ‘ప్రతిసంచర’ అనే నామం—మళ్లీ మళ్లీ లయానికి మరలడం।

Verse 7

ब्राह्मो नैमित्तिको नाम कल्पान्ते यो भविष्यति / त्रैलोक्यस्यास्य कथितः प्रतिसर्गो मनीषिभिः

కల్పాంతంలో సంభవించే బ్రాహ్మ నైమిత్తిక ప్రళయం చెప్పబడింది; దాని అనంతరం ఈ త్రిలోకమంతటికి ‘ప్రతిసర్గం’—మళ్లీ అవిర్భావం—మనీషులు వివరించారు।

Verse 8

महादाद्यां विशेषान्तं यदा संयाति संक्षयम् / प्राकृतः प्रतिसर्गो ऽयं प्रोच्यते कालचिन्तकैः

మహత్ మొదలుకొని విశేషాంతం వరకు తత్త్వపరంపర క్షయానికి చేరినప్పుడు, దీనిని కాలచింతకులు ‘ప్రాకృత ప్రతిసర్గం’ అని ప్రకటిస్తారు।

Verse 9

ज्ञानादात्यन्तिकः प्रोक्तो योगिनः परमात्मनि / प्रलयः प्रतिसर्गो ऽयं कालचिन्तापरैर्द्विजैः

జ్ఞానమువలన యోగికి పరమాత్మలో ఆత్యంతిక ప్రళయం బోధించబడింది; ఈ ప్రళయం మరియు (దాని) ప్రతిసర్గాన్ని కాలచింతనలో నిమగ్నులైన ద్విజులు వర్ణించారు।

Verse 10

आत्यन्तिकश्च कथितः प्रलयो ऽत्र ससाधनः / नैमित्तिकमिदानीं वः कथयिष्ये समासतः

ఇక్కడ ఆత్యంతిక ప్రళయం దాని సాధనాలతో సహా చెప్పబడింది; ఇప్పుడు మీకు నైమిత్తిక ప్రళయాన్ని సంక్షేపంగా వివరిస్తాను।

Verse 11

चतुर्युगसहस्रान्ते संप्राप्ते प्रतिसंचरे / स्वात्मसंस्थाः प्रजाः कर्तुं प्रतिपेदे प्रजापतिः

సహస్ర చతుర్యుగాల అంత్యమున ప్రతిసంహారకాలము సముపస్థితమైనప్పుడు, ప్రజాపతి సమస్త ప్రజలను స్వాత్మనిష్ఠులుగా స్థాపించి పునఃసృష్టికి ప్రవృత్తుడయ్యెను।

Verse 12

ततो भवत्यनावृष्टिस्तीव्रा सा शतवार्षिकी / भूतक्षयकरी घोरा सर्वभूतक्षयङ्करी

అప్పుడు ఘోరమైన అనావృష్టి కలుగును—అతి తీవ్రంగా, శతవత్సరములు నిలిచేది—భూతక్షయకారిణి, సమస్త జీవనాశకారిణి.

Verse 13

ततो यान्यल्पसाराणि सत्त्वानि पृथिवीतले / तानि चाग्रे प्रलीयन्ते भूमित्वमुपयान्ति च

అప్పుడు భూమితలమున ఉన్న అల్పసారములైన, బలహీన ప్రాణశక్తిగల జీవులు ముందుగా లయమై, మృత్తత్త్వములో లీనమై ‘భూమి’ స్థితిని పొందుదురు।

Verse 14

सप्तरश्मिरथो भूत्वा समुत्तिष्ठन् दिवाकरः / असह्यरश्मिर्भवति पिबन्नम्भो गभस्तिभिः

అప్పుడు దివాకరుడు సప్తరశ్మిరథరూపుడై ఉదయించును; తన కిరణములతో జలమును పానము చేయుచు అసహ్య తేజస్సుతో ప్రకాశించును।

Verse 15

तस्य ते रश्मयः सप्त पिबन्त्यम्बु महार्णवे / तेनाहारेण ता दीप्ताः सूर्याः सप्त भवन्त्युत

ఆయన సప్త కిరణములు మహాసముద్రజలమును పానము చేయును; ఆ ఆహారముచే పోషింపబడి అవి దగ్ధతేజస్సుతో ప్రకాశించి నిజముగా సప్తసూర్యములగును।

Verse 16

ततस्ते रश्मयः सप्त सूर्या भूत्वा चतुर्दिशम् / चतुर्लोकमिदं सर्वं दहन्ति शिखिनस्तथा

అప్పుడు ఆ కిరణాలు ఏడు సూర్యులుగా మారి నాలుగు దిక్కులలో ప్రకాశించాయి; అగ్నిజ్వాలల నాలుకలవలె ఈ సమస్త చతుర్లోకాన్ని దహించసాగాయి।

Verse 17

व्याप्नुवन्तश्च ते विप्रास्तूर्ध्वं चाधश्च रश्मिभिः / दीप्यन्ते भास्कराः सप्त युगान्ताग्निप्रतापिनः

ఓ విప్రులారా, ఆ ఏడు భాస్కరులు తమ కిరణాలతో పైకీ కిందకీ వ్యాపించి సమస్త దిశలను నింపారు; యుగాంతాగ్నివలె దహన ప్రతాపంతో జ్వలించారు।

Verse 18

ते सूर्या वारिणा दीप्ता बहुसाहस्त्ररश्मयः / खं समावृत्य तिष्ठन्ति निर्दहन्तो वसुंधराम्

ఆ సూర్యులు జలాల ఆర్ద్రతతో దీప్తులై, అనేక వేల కిరణాలతో ఆకాశాన్ని కప్పి నిలిచి, భూమిని దహించసాగారు।

Verse 19

ततस्तेषां प्रतापेन दह्यमाना वसुंधरा / साद्रिनद्यर्णवद्वीपा निस्नेहा समपद्यत

ఆ తరువాత వారి ప్రతాపంతో దహించబడుతున్న భూమి—పర్వతాలు, నదులు, సముద్రాలు, ద్వీపాలతో సహా—సర్వ ఆర్ద్రతను కోల్పోయి పరమ శుష్కస్థితికి చేరింది।

Verse 20

दीप्ताभिः संतताभिश्च रश्मिभिर्वै समन्ततः / अधश्चोर्ध्वं च लग्नाभिस्तिर्यक् चैव समावृतम्

అది చుట్టూ ప్రకాశవంతమైన, నిరంతర కిరణాలతో పూర్తిగా ఆవరించబడింది—కిందకూ పైకూ అంటుకొని, అడ్డదిశలలోనూ వ్యాపించి।

Verse 21

सूर्याग्निना प्रमृष्टानां संसृष्टानां परस्परम् / एकत्वमुपयातानामेकज्वालं भवत्युत

సూర్యాగ్నిచేత ప్రదీప్తమై పరస్పరం కలిసినవి, ఏకత్వాన్ని పొందినప్పుడు నిశ్చయంగా ఒకే జ్వాలగా మారుతాయి.

Verse 22

सर्वलोकप्रणाशश्च सो ऽग्निर्भूत्वा सुकुण्डली / चतुर्लोकमिदं सर्वं निर्दहत्यात्मतेजसा

అతడు సమస్త లోకాల వినాశకరమైన అగ్నిగా మారి, మహా కుండలిలా వంకరలు తిరుగుతూ, తన ఆత్మతేజస్సుతో ఈ నాలుగు లోకాల సమస్త జగత్తును దహించివేస్తాడు.

Verse 23

ततः प्रलीने सर्वस्मिञ् जङ्गमे स्थावरे तथा / निर्वृक्षा निस्तृणा भूमिः कूर्मपृष्ठा प्रकाशते

ఆపై చరాచరములన్నీ ప్రళయంలో లీనమైనప్పుడు, వృక్షతృణరహితమైన భూమి కూర్ముని పృష్ఠంపై ఆధారపడి ప్రకాశిస్తుంది.

Verse 24

अम्बरीषमिवाभाति सर्वमापूरितं जगत् / सर्वमेव तदर्चिर्भिः पूर्णं जाज्वल्यते पुनः

సర్వత్ర నిండిన ఈ జగత్తు మండుతున్న భట్టిలా ప్రకాశిస్తుంది; ఆ జ్వాలలతో నిండిపోయి సమస్తమూ మళ్లీ పూర్తిగా జ్వలిస్తుంది.

Verse 25

पाताले यानि सत्त्वानि महोदधिगतानि च / ततस्तानि प्रलीयन्ते भूमित्वमुपयान्ति च

పాతాళంలో ఉన్నవీ, మహాసముద్రంలో ప్రవేశించినవీ అయిన సమస్త సత్త్వాలు అప్పుడు లీనమై, భూమితత్త్వంలో విలీనమై భూమిత్వాన్ని పొందుతాయి.

Verse 26

द्वीपांश्च पर्वतांश्चैव वर्षाण्यथ महोदधीन् / तान् सर्वान् भस्मसात् कृत्वा सप्तात्मा पावकः प्रभुः

ద్వీపాలు, పర్వతాలు, వర్షప్రదేశాలు, మహాసముద్రాలను సర్వమూ భస్మం చేసి, సప్తాత్మకుడైన ప్రభు పావకుడు ప్రళయకాలంలో అధిపతిగా నిలుచును।

Verse 27

समुद्रेभ्यो नदीभ्यश्च पातालेभ्यश्च सर्वशः / पिबन्नपः समिद्धो ऽग्निः पृथिवीमाश्रितो ज्वलन्

పృథివిపై ఆధారపడి జ్వలిస్తున్న సమిద్ధ అగ్ని, సముద్రాల నుండీ, నదుల నుండీ, పాతాళాల నుండీ అన్ని దిక్కుల నీటిని త్రాగివేసెను।

Verse 28

ततः संवर्तकः शैलानतिक्रम्य महांस्तथा / लोकान् दहति दीप्तात्मा रुद्रतेजोविजॄम्भितः

అనంతరం రుద్రతేజస్సుతో విస్తరించిన దీప్తాత్మక సంవర్తకుడు, మహా పర్వతాలను దాటి లోకాలను దహించును।

Verse 29

स दग्ध्वा पृथिवीं देवो रसातलमशोषयत् / अधस्तात् पृथिवीं दग्ध्वा दिवमूर्ध्वं दहिष्यति

ఆ దేవుడు పృథివిని దహించి రసాతలాన్నికూడా శోషింపజేసెను; క్రిందనుండి పృథివిని దహించి, తరువాత పైకి దివలోకమునకూడా దహించును।

Verse 30

योजनानां शतानीह सहस्राण्ययुतानि च / उत्तिष्ठन्ति शिखास्तस्य वह्नेः संवर्तकस्य तु

ఇక్కడ ఆ సంవర్తక వహ్నியின் శిఖలు వందల యోజనాలు, వేలలు, ఇంకా అయుతాలు (పది వేలలు) యోజనాల వరకు పైకి లేస్తాయి।

Verse 31

गन्धर्वांश्च पिशाचांश्च सयक्षोरगराक्षसान् / तदा दहत्यसौ दीप्तः कालरुद्रप्रचोदितः

అప్పుడు కాలరుద్ర ప్రేరణతో ఆ దివ్యజ్వాల గంధర్వులను, పిశాచులను, యక్షులను, ఉరగులను (నాగులను) మరియు రాక్షసులను దహించివేస్తుంది।

Verse 32

भूर्लोकं च भुवर्लोकं स्वर्लोकं च तथा महः / दहेदशेषं कालाग्निः कालो विश्वतनुः स्वयम्

భూలోకం, భువర్లోకం, స్వర్లోకం మరియు మహర్లోకం—సర్వ విశ్వమే తన దేహమైన కాలుడు స్వయంగా కాలాగ్నిగా మారి అవన్నీ అవశేషం లేకుండా దహించివేస్తాడు।

Verse 33

व्याप्तेष्वेतेषु लोकेषु तिर्यगूर्ध्वमथाग्निना / तत् तेजः समनुप्राप्य कृत्स्नं जगदिदं शनैः / अयोगुडनिभं सर्वं तदा चैकं प्रकाशते

ఈ లోకాలు అగ్నితో అడ్డంగా మరియు పైకి వ్యాపించినప్పుడు, ఆ తేజస్సులో లీనమై ఈ సమస్త జగత్తు క్రమంగా ఎర్రగా మండే ఇనుప గుండ్రంలా మారుతుంది; అప్పుడు అది ఒకే అవిభాజ్య ప్రకాశంగా కనిపిస్తుంది।

Verse 34

ततो गजकुलोन्नादास्तडिद्भिः समलङ्कृताः / उत्तिष्ठन्ति तदा व्योम्नि घोराः संवर्तका घनाः

తర్వాత ఆకాశంలో భయంకరమైన సంభర్తక మేఘాలు లేస్తాయి—మెరుపులతో అలంకరించబడి, ఏనుగుల గుంపుల మాదిరిగా ఘోరంగా గర్జిస్తూ।

Verse 35

केचिन्नीलोत्पलश्यामाः केचित् कुमुदसन्निभाः / धूम्रवर्णास्तथा केचित् केचित् पीताः पयोधराः

కొన్ని (మేఘాలు) నీలకమలంలా శ్యామంగా, కొన్ని కుముదపుష్పంలా తెల్లగా; కొన్ని ధూమ్రవర్ణంగా, మరికొన్ని మేఘస్తనాలు బంగారు-పసుపు వర్ణంగా కనిపించాయి।

Verse 36

केचिद् रासभवर्णास्तु लाक्षारसनिभास्तथा / शङ्खकुन्दनिभाश्चान्ये जात्यञ्जननिभाः परे

కొన్ని మేఘాలు గాడిదవర్ణంలా, మరికొన్ని లాక్షారసవర్ణంలా కనిపించాయి. కొన్ని శంఖం–కుందపువ్వుల్లా తెల్లగా, మరికొన్ని జాతిపువ్వుకు అంజనం కలిసినట్లుగా ముదురు ఛాయతో ఉన్నాయి.

Verse 37

मनः शिलाभास्त्वन्ये च कपोतसदृशाः परे / इन्द्रगोपनिभाः केचिद्धरितालनिभास्तथा / इन्द्रचापनिभाः केचिदुत्तिष्ठन्ति घना दिवि

కొన్ని మేఘాలు మనఃశిలలాగా నల్లగా, మరికొన్ని పావురంలా కనిపించాయి. కొన్ని ఇంద్రగోప కీటకంలా ఎర్రగా, కొన్ని హరితాలంలా పసుపుగా; మరికొన్ని ఘనమేఘాలు ఆకాశంలో లేచి ఇంద్రధనుస్సు రూపం దాల్చాయి.

Verse 38

केचित् पर्वतसंकाशाः केचिद् गजकुलोपमाः / कूटाङ्गारनिभाश्चान्ये केचिन्मीनकुलोद्वहाः / बहूरूपा घोरूपा घोरस्वरनिनादिनः

కొన్ని మేఘాలు పర్వతాల్లా, కొన్ని ఏనుగుల గుంపుల్లా కనిపించాయి. మరికొన్ని మండే అంగారాల కుప్పల్లా, ఇంకొన్ని చేపల గుంపుల్లో శ్రేష్ఠుల్లా. అవి అనేకరూపాలు, భయంకరాకారాలు, ఘోరధ్వనితో గర్జించేవి.

Verse 39

तदा जलधराः सर्वे पूरयन्ति नभः स्थलम् / ततस्ते जलदा घोरा राविणो भास्करात्मजाः / सप्तधा संवृतात्मानस्तमग्निं शमयन्त्युत

అప్పుడు సమస్త జలధర మేఘాలు ఆకాశావకాశాన్ని నింపాయి. అనంతరం సూర్యజనితమైన ఆ భయంకర గర్జనకారులైన జలదాలు ఏడు విధాలుగా సమూహాలై, ఆ అగ్నినికూడా శమింపజేశాయి.

Verse 40

ततस्ते जलदा वर्षं मुञ्चन्तीह महौघवत् / सुघोरमशिवं सर्वं नाशयन्ति च पावकम्

ఆపై ఆ జలదాలు ఇక్కడ మహాప్రవాహంలా వర్షాన్ని కురిపించాయి. ఆ అత్యంత భయంకరమైన, అమంగళకరమైన ధారతో అవి సమస్తాన్ని నాశనం చేసి, అగ్నినికూడా ఆర్పివేశాయి.

Verse 41

प्रवृष्टे च तदात्यर्थमम्भसा पूर्यते जगत् / अद्भिस्तेजोभिभूतत्वात् तदाग्निः प्रविशत्यपः

మహావర్షం ప్రారంభమైనప్పుడు సమస్త జగత్తు జలంతో పూర్తిగా నిండిపోతుంది. జలముచే తేజో తత్త్వం అధిగమింపబడగా అగ్ని తత్త్వం అప్పుడే ఆ జలములో ప్రవేశించి లీనమగును॥

Verse 42

नष्टे चाग्नौ वर्षशतैः पयोदाः क्षयसंभवाः / प्लावयन्तो ऽथ भुवनं महाजलपरिस्त्रवैः

అగ్ని నశించిన తరువాత, ప్రళయజన్యమైన మేఘాలు వందల సంవత్సరాలు మహాజల ప్రవాహాలతో లోకాలను ముంచెత్తి జగత్తును ప్లావితం చేస్తాయి॥

Verse 43

धाराभिः पूरयन्तीदं चोद्यमानाः स्वयंभुवा / अत्यन्तसलिलौघैश्च वेला इव महोदधिः

స్వయంభూ ప్రభువు ప్రేరణచేత జలధారలు ఈ సమస్త జగత్తును నింపుతాయి; అత్యంత జలప్రవాహాలతో మహాసముద్రం తీరరేఖను దాటినట్లుగా అది ఉప్పొంగుతుంది॥

Verse 44

साद्रिद्वीपा तथा पृथ्वी जलैः संच्छाद्यते शनैः / आदित्यरश्मिभिः पीतं जलमभ्रेषु तिष्ठति / पुनः पतति तद् भूमौ पूर्यन्ते तेन चार्णवाः

పర్వతాలు, ద్వీపాలతో కూడిన భూమి క్రమంగా జలముచే కప్పబడుతుంది. సూర్యకిరణాలు పీల్చిన జలం మేఘాలలో నిలిచి, మళ్లీ భూమిపై పడుతుంది; దానిచేత సముద్రాలు నిండుతాయి॥

Verse 45

ततः समुद्राः स्वां वेलामतिक्रान्तास्तु कृत्स्नशः / पर्वताश्च विलीयन्ते मही चाप्सु निमज्जति

అప్పుడు సమస్త సముద్రాలు తమ తమ తీరరేఖలను పూర్తిగా దాటి పోతాయి; పర్వతాలు లయమైపోతాయి, భూమి కూడా జలములో మునిగిపోతుంది॥

Verse 46

तस्मिन्नेकार्णवे घोरे नष्टे स्थावरजङ्गमे / योगनिन्द्रां समास्थाय शेते देवः प्रजापतिः

ఆ భయంకరమైన ఏకార్ణవంలో స్థావరజంగమములన్నీ నశించినప్పుడు, దేవుడైన ప్రజాపతి యోగనిద్రను ఆశ్రయించి నిశ్చలంగా శయనించాడు।

Verse 47

चतुर्युगसहस्रान्तं कल्पमाहुर्महर्षयः / वाराहो वर्तते कल्पो यस्य विस्तार ईरितः

మహర్షులు చెబుతారు—చతుర్యుగాల సహస్ర పరిభ్రమణాంతం వరకు ఒక కల్పము. ప్రస్తుతం ప్రవహిస్తున్న కల్పము వరాహకల్పము; దాని విస్తారము వివరించబడింది।

Verse 48

असंख्यातास्तथा कल्पा ब्रह्मविष्णुशिवात्मकाः / कथिता हि पुराणेषु मुनिभिः कालचिन्तकैः

అలాగే కల్పములు అసంఖ్యాతములు—బ్రహ్మ, విష్ణు, శివ స్వరూపములు. కాలాన్ని విచారించే మునులు పురాణాలలో వాటిని వర్ణించారు।

Verse 49

सात्त्विकेष्वथ कल्पेषु माहात्म्यमधिकं हरेः / तामसेषु हरस्योक्तं राजसेषु प्रजापतेः

సాత్త్విక కల్పములలో హరి (విష్ణు) మహాత్మ్యం అధికమని; తామస కల్పములలో హర (శివ) మహిమని; రాజస కల్పములలో ప్రజాపతి (బ్రహ్మ) మహిమని చెప్పబడింది।

Verse 50

यो ऽयं प्रवर्तते कल्पो वाराहः सात्त्विको मतः / अन्ये च सात्त्विकाः कल्पा मम तेषु परिग्रहः

ఇప్పుడు ప్రవహిస్తున్న ఈ కల్పము వరాహకల్పము; ఇది సాత్త్వికమని భావించబడింది. ఇతర సాత్త్విక కల్పములూ ఉన్నాయి; వాటిలో నాకు ప్రత్యేక అనుబంధం, స్వీకారం ఉంది।

Verse 51

ध्यानं तपस्तथा ज्ञानं लब्ध्वा तेष्वेव योगिनः / आराध्य गिरिशं मां च यान्ति तत् परमं पदम्

ధ్యానం, తపస్సు, నిజజ్ఞానాన్ని పొందీ వాటిలోనే స్థిరంగా ఉన్న యోగులు—గిరీశుడు (శివుడు) మరియు నన్ను కూడా ఆరాధించి—ఆ పరమ పదాన్ని చేరుతారు।

Verse 52

सो ऽहं सत्त्वं समास्थाय मायी मायामयीं स्वयम् / एकार्णवे जगत्यस्मिन् योगनिद्रां व्रजामि तु

నేను—సత్త్వగుణాన్ని ఆశ్రయించి—మాయాధిపతినై, స్వయంగా మాయామయుడనై, ఈ జగత్తు ఏకార్ణవంగా మారినప్పుడు యోగనిద్రలో ప్రవేశిస్తాను.

Verse 53

मां पश्यन्ति महात्मानः सुप्तं कालं महर्षयः / जनलोके वर्तमानास्तपसा योगचक्षुषा

మహాత్మ మహర్షులు (సాధారణుల) నిద్రాకాలంలో నన్ను దర్శిస్తారు; వారు మనుష్యలోకంలోనే ఉండి తపస్సు మరియు యోగచక్షువుతో చూస్తారు.

Verse 54

अहं पुराणपुरुषो भूर्भुवः प्रभवो विभुः / सहस्रचरणः श्रीमान् सहस्रांशुः सहस्रदृक्

నేను పురాణపురుషుడను—భూ, భువఃలకు మూలకారణమై సర్వవ్యాపి ప్రభువు; నేను సహస్రచరణుడను, శ్రీమంతుడను, సహస్రకిరణుడను, సహస్రనేత్రుడను.

Verse 55

मन्त्रो ऽग्निर्ब्राह्मिणा गावः कुशाश्च समिधो ह्यहम् / प्रोक्षणी च श्रुवश्चैव सोमो घृतमथास्म्यहम्

నేనే మంత్రం, నేనే యజ్ఞాగ్ని; నేనే బ్రాహ్మణులు, నేనే గోవులు; నేనే కుశగడ్డి, నేనే సమిధలు; నేనే ప్రోక్షణీ, నేనే శ్రువ; నేనే సోమం, నేనే ఘృతం కూడా.

Verse 56

संवर्तको महानात्मा पवित्रं परमं यशः / वेदो वेद्यं प्रभुर्गोप्ता गोपतिर्ब्रह्मणो मुखम्

ఆయనే సంవర్తకుడు, మహాత్ముడు—పవిత్రత స్వరూపుడు, పరమ యశస్సు. ఆయనే వేదము, వేదార్థమునకు జ్ఞేయుడు; ప్రభువు, రక్షకుడు, గోపతి, బ్రహ్మముఖమూ ఆయనే.

Verse 57

अनन्तस्तारको योगी गतिर्गतिमतां वरः / हंसः प्राणो ऽथ कपिलो विश्वमूर्तिः सनातनः

నీవు అనంతుడు, తారకుడు, యోగి; నీవే పరమగతి, గతి కోరువారికి శ్రేష్ఠాశ్రయం. నీవు హంస—అంతరాత్మ స్వరూపుడు; నీవు ప్రాణము; నీవు కపిలుడు; నీవు విశ్వమూర్తి, సనాతనుడు.

Verse 58

क्षेत्रज्ञः प्रकृतिः कालो जगद्बीजमथामृतम् / माता पिता महादेवो मत्तो ह्यन्यन्न विद्यते

నేనే క్షేత్రజ్ఞుడు, ప్రకృతి, కాలము; నేనే జగద్బీజము మరియు అమృతము. నేనే తల్లి, నేనే తండ్రి; నేనే మహాదేవుడు. నన్ను మించినది మరొకటి లేదు.

Verse 59

आदित्यवर्णो भुवनस्य गोप्ता नारायणः पुरुषो योगमूर्तिः / मां पश्यन्ति यतयो योगनिष्ठा ज्ञात्वात्मानममृतत्वं व्रजन्ति

నేను ఆదిత్యవర్ణుడను, భువనరక్షకుడను, నారాయణుడు—పురుషుడు, యోగమూర్తిని. యోగనిష్ఠ యతులు నన్ను దర్శిస్తారు; ఆత్మను తెలిసి అమృతత్వాన్ని పొందుతారు.