Adhyaya 3

Verse 1

इति श्रीकूर्मपुराणे षट्साहस्त्र्यां संहितायामुपरिविभागे (ईश्वरगीतासु) द्वितीयो ऽध्यायः ईश्वर उवाच अव्यक्तादभवत् कालः प्रधानं पुरुषः परः / तेभ्यः सर्वमिदं जातं तस्माद् ब्रह्ममयं जगत्

ఇట్లు శ్రీకూర్మపురాణం షట్సాహస్త్రీ సంహిత ఉపరివిభాగంలోని ఈశ్వరగీతలలో ద్వితీయ అధ్యాయం. ఈశ్వరుడు పలికెను—అవ్యక్తం నుండి కాలము ఉద్భవించింది; ప్రధానము మరియు పరమ పురుషుడు (ఉన్నారు). వీటినుండే ఈ సమస్తం జన్మించింది; అందుచేత జగత్తు బ్రహ్మమయం।

Verse 2

सर्वतः पाणिपादं तत् सर्वतो ऽक्षिशिरोमुखम् / सर्वतः श्रुतिमल्लोके सर्वमावृत्य तिष्ठति

ఆ పరమ తత్త్వానికి సర్వత్ర చేతులు, పాదాలు ఉన్నాయి; సర్వత్ర దాని కన్నులు, శిరస్సులు, ముఖాలు ఉన్నాయి. లోకమంతటా అది శ్రవణశక్తితో యుక్తమై, సమస్తాన్ని ఆవరించి సర్వవ్యాపిగా నిలిచియున్నది.

Verse 3

सर्वेन्द्रियगुणाभासं सर्वेन्द्रियविवर्जितम् / सर्वाधारं सदानन्दमव्यक्तं द्वैतवर्जितम्

అతడు సమస్త ఇంద్రియగుణాల రూపంగా ప్రకాశిస్తాడు, అయినా సమస్త ఇంద్రియాలకతీతుడు. అతడు సమస్తానికి ఆధారం, సదా ఆనందస్వరూపుడు, అవ్యక్తుడు, ద్వైతరహితుడు.

Verse 4

सर्वोपमानरहितं प्रमाणातीतगोचरम् / निर्विकल्पं निराभासं सर्वावासं परामृतम्

ఆ పరమసత్త్వం సమస్త ఉపమానాలకు అతీతం, ప్రమాణాల గోచరానికి అందనిది. అది నిర్వికల్పం, నిరాభాసం—పరిమిత ఆభాసరహితం—సర్వావాసం, పరమ అమృతస్వరూపం.

Verse 5

अभिन्नं भिन्नसंस्थानं शाश्वतं ध्रु वमव्ययम् / निर्गुणं परमं व्योम तज्ज्ञानं सूरयो विदुः

సూరులు తెలుసుకొనుచున్నారు—అదే పరమ వ్యోమం (బ్రహ్మ) నిజమైన జ్ఞానం: అవిభిన్నమై ఉండి కూడా విభిన్న రూపాలలో ప్రకాశించేది, శాశ్వతం, ధృవం, అవ్యయం, నిర్గుణం.

Verse 6

स आत्मा सर्वभूतानां स बाह्याभ्यन्तरः परः / सो ऽहं सर्वत्रगः शान्तो ज्ञानात्मा परमेश्वरः

అతడే సమస్త భూతాల ఆత్మ; అతడే బాహ్యముగా, అంతర్యామిగా వ్యాపించి పరాత్పరుడు. ఆ సర్వత్రగ, శాంత, జ్ఞానాత్మక పరమేశ్వరుడు నేనే.

Verse 7

मया ततमिदं विश्वं जगदव्यक्तमूर्तिना / मत्स्थानि सर्वभूतानि यस्तं वेद स वेदवित्

నా అవ్యక్తమూర్తిచేత ఈ సమస్త జగత్తు వ్యాపించబడింది. సమస్త భూతములు నాయందే నిలిచియున్నవి; ఆ తత్త్వమును యథార్థంగా ఎరిగినవాడే వేదవిత్తు.

Verse 8

प्रधानं पुरुषं चैव तत्त्वद्वयमुदाहृतम् / तयोरनादिरुद्दिष्टः कालः संयोजकः परः

ప్రధానము మరియు పురుషుడు—ఇవే రెండు తత్త్వములని ప్రకటించబడినవి. ఈ రెండింటిని సంయోగపరచు పరమ, అనాది కాలమని ఉపదేశించబడింది.

Verse 9

त्रयमेतदनाद्यन्तमव्यक्ते समवस्थितम् / तदात्मकं तदन्यत् स्यात् तद्रूपं मामकं विदुः

ఈ త్రయం ఆది-అంతరహితమై అవ్యక్తములో స్థితమైయున్నది. అది ఆ తత్త్వస్వరూపమే, మరల దానికంటే భిన్నమని కూడా చెప్పబడుతుంది; దాని రూపము నాదేనని తెలుసుకొనుడి.

Verse 10

महदाद्यं विशेषान्तं संप्रसूते ऽखिलं जगत् / या सा प्रकृतिरुद्दिष्टा मोहिनी सर्वदेहिनाम्

మహత్తు మొదలుకొని విశేషాంతము వరకు ఆమె సమస్త జగత్తును ప్రసవిస్తుంది. ఉపదేశింపబడిన ఆ ప్రకృతియే సమస్త దేహధారులను మోహింపజేయు శక్తి.

Verse 11

पुरुषः प्रकृतिस्थो हि भुङ्क्तेयः प्राकृतान् गुणान् / अहङ्कारविमुक्तत्वात् प्रोच्यते पञ्चविंशकः

పురుషుడు ప్రకృతిలో స్థితుడై ప్రకృతిజ గుణములను అనుభవిస్తాడు; అయితే అహంకారమునుండి విముక్తుడగుటచేత అతడు పంచవింశ తత్త్వమని చెప్పబడును.

Verse 12

आद्यो विकारः प्रकृतेर्महानात्मेति कथ्यते / विज्ञानशक्तिर्विज्ञाता ह्यहङ्कारस्तदुत्थितः

ప్రకృతికి మొదటి వికారం ‘మహాన్’ (మహానాత్మ) అని చెప్పబడుతుంది. అదే వివేకశక్తి, జ్ఞాత తత్త్వం; దానినుండే అహంకారం ఉద్భవిస్తుంది.

Verse 13

एक एव महानात्मा सो ऽहङ्कारो ऽभिधीयते / स जीवः सो ऽन्तरात्मेति गीयते तत्त्वचिन्तकैः

ఆ ఒక్క మహానాత్మనే ‘అహంకారం’ అని కూడా అంటారు. అదే ‘జీవుడు’, అదే ‘అంతరాత్మ’ అని తత్త్వచింతకులు గానంచేస్తారు.

Verse 14

तेन वेदयते सर्वं सुखं दुःखं च जन्मसु / स विज्ञानात्मकस्तस्य मनः स्यादुपकारकम्

దానివల్లే జన్మ జన్మలలో సుఖదుఃఖాలతో కూడిన సమస్తం గ్రహించబడుతుంది. అది విజ్ఞానస్వరూపం; అందుచేత మనస్సు దానికి ఉపకారక సాధనమవుతుంది.

Verse 15

तेनाविवेकतस्तस्मात् संसारः पुरुषस्य तु / स चाविवेकः प्रकृतौ सङ्गात् कालेन सो ऽभवत्

అందువల్ల ఆ అవివేకం వల్ల పురుషునికి సంసారచక్రం ఏర్పడుతుంది. ఆ అవివేకం కాలక్రమేణ ప్రకృతితో సంగమం వల్ల కలుగుతుంది.

Verse 16

कालः सृजति भूतानि कालः संहरति प्रजाः / सर्वे कालस्य वशगा न कालः कस्यचिद् वशे

కాలమే సమస్త భూతాలను సృష్టిస్తుంది, కాలమే ప్రజలను సంహరిస్తుంది. అందరూ కాలాధీనులు; కాని కాలం ఎవరి అధీనములోనూ లేదు.

Verse 17

सो ऽन्तरा सर्वमेवेदं नियच्छति सनातनः / प्रोच्यते भगवान् प्राणः सर्वज्ञः पुरुषोत्तमः

ఆ సనాతనుడు అంతరంలో నివసించి ఈ సమస్త జగత్తును నియమించి నియంత్రిస్తాడు. ఆయనే భగవాన్—ప్రాణస్వరూపుడు, సర్వజ్ఞుడు, పురుషోత్తముడు అని చెప్పబడతాడు.

Verse 18

सर्वेन्द्रियेभ्यः परमं मन आहुर्मनीषिणः / मनसश्चाप्यहङ्कारमहङ्कारान्महान् परः

మనీషులు చెబుతారు—అన్ని ఇంద్రియాలకన్నా మనస్సు శ్రేష్ఠం. మనస్సుకన్నా పైగా అహంకారం, అహంకారానికి అతీతంగా మహాన్ (మహత్తత్త్వం) ఉన్నది.

Verse 19

महतः परमव्यक्तमव्यक्तात् पुरुषः परः / पुरुषाद् भगवान् प्राणस्तस्य सर्वमिदं जगत्

మహత్తు కన్నా అతీతంగా పరమ అవ్యక్తం ఉంది; అవ్యక్తం కన్నా పరంగా పురుషుడు. ఆ పురుషుని నుండి భగవాన్ ప్రాణుడు ప్రవహిస్తాడు; ఆ ప్రాణుని స్వరూపమే ఈ సమస్త జగత్తు.

Verse 20

प्राणात् परतरं व्योम व्योमातीतो ऽग्निरीश्वरः / सो ऽहं सर्वत्रगः शान्तो ज्ञानात्मा परमेश्वरः / नास्ति मत्तः परं भूतं मां विज्ञाय विमुच्यते

ప్రాణానికి మించినది వ్యోమం; వ్యోమాతీతుడైనవాడు అగ్నిరూప ఈశ్వరుడు. ఆ పరమేశ్వరుడే నేను—సర్వవ్యాపి, శాంతుడు, జ్ఞానస్వరూపుడు. నన్ను మించిన తత్త్వం లేదు; నన్ను యథార్థంగా తెలిసినవాడు విముక్తి పొందుతాడు.

Verse 21

नित्यं हि नास्ति जगति भूतं स्थावरजङ्गमम् / ऋते मामेकमव्यक्तं व्योमरूपं महेश्वरम्

ఈ జగత్తులో స్థావర-జంగమమైన ఏ భూతమూ నిత్యం కాదు; నన్ను తప్ప—అవ్యక్తుడైన, వ్యోమస్వరూప మహేశ్వరుడైన—ఎవరూ నిత్యులు కారు.

Verse 22

सो ऽहं सृजामि सकलं संहरामि सदा जगत् / मायी मायामयो देवः कालेन सह सङ्गतः

నేనే సమస్త జగత్తును సృష్టిస్తాను, సదా దానిని లయమూ చేస్తాను. మాయాధిపతి, మాయామయుడైన దేవుడు కాలంతో కలిసి కార్యం నిర్వహిస్తాడు।

Verse 23

मत्सन्निधावेष कालः करोति सकलं जगत् / नियोजयत्यनन्तात्मा ह्येतद् वेदानुशासनम्

నా సన్నిధిలోనే కాలము సమస్త జగత్తు కార్యాలను నిర్వహిస్తుంది. అనంతాత్ముడు దానిని నియమిస్తాడు—ఇదే వేదోపదేశం।