Adhyaya 49

Verse 1

इति श्रीकूर्मपुराणे षट्साहस्त्र्यां संहितायां पूर्वविभागे अष्टचत्वारिंशो ऽध्यायः ऋषय ऊचुः अतीतानागतानीह यानि मन्वन्तराणि तु / तानि त्वं कथयास्माकं व्यासांश्च द्वापरे युगे

ఇట్లు శ్రీకూర్మపురాణం షట్సాహస్త్రీ సంహిత పూర్వవిభాగంలో అష్టచత్వారింశో అధ్యాయము ఆరంభమగుచున్నది. ఋషులు పలికిరి—గతమైనవీ రాబోయేవీ అయిన మన్వంతరములు, అలాగే ద్వాపరయుగములో వ్యాసుని అవతారములను మాకు వివరించుము.

Verse 2

वेदशाखाप्रणयनं देवदेवस्य धीमतः / तथावतारान् धर्मार्थमीशानस्य कलौ युगे

కలియుగమున దేవదేవుడైన ధీమంతుడైన ఈశానుడు వేదశాఖలను స్థాపించును; అలాగే ధర్మరక్షణార్థము తన అవతారములను కూడా ప్రదర్శించును.

Verse 3

कियन्तो देवदेवस्य शिष्याः कलियुगेषु वै / एतत् सर्वं समासेन सूत वक्तुमिहार्हसि

కలియుగములలో దేవదేవుని శిష్యులు ఎంతమంది ఉంటారు? ఓ సూతా, ఈ సమస్తమును సంక్షేపముగా మాకు ఇక్కడ చెప్పుటకు నీవు అర్హుడవు.

Verse 4

सूत उवाच मनुः स्वायंभुवः पूर्वं ततः स्वारोचिषो मनुः / उत्तमस्तामसश्चैव रैवतश्चाक्षुषस्तथा

సూతుడు పలికెను—మొదట స్వాయంభువ మనువు, తరువాత స్వారోచిష మనువు. ఆపై ఉత్తమ, తామస, రైవత మరియు అలాగే చాక్షుష మనువులు వచ్చిరి.

Verse 5

षडेते मनवो ऽतीताः सांप्रतं तु रवेः सुतः / वैवस्वतो ऽयं यस्यैतत् सप्तमं वर्तते ऽन्तरम्

ఈ ఆరు మనువులు గతించిపోయారు; ప్రస్తుతం సూర్యపుత్రుడైన వైవస్వత మనువు పాలిస్తున్నాడు. అతని అధీనంలోనే ఇది ఏడవ మన్వంతరం ప్రవహిస్తోంది.

Verse 6

स्वायंभुवं तु कथितं कल्पादावन्तरं मया / अत ऊर्ध्वं निबोधध्वं मनोः स्वारोचिषस्य तु

కల్పారంభంలో జరిగిన స్వాయంభువ మన్వంతరాన్ని నేను ముందే చెప్పాను. ఇకపై వినండి—స్వారోచిష మనువు మన్వంతరాన్ని వివరిస్తాను.

Verse 7

पारावताश्च तुषिता देवाः स्वारोचिषे ऽन्तरे / विपश्चिन्नाम देवेन्द्रो बभूवासुरसूदनः

స్వారోచిష మన్వంతరంలో దేవులు పారావతులు మరియు తుషితులు. దేవేంద్రుడు ‘విపశ్చిత్’ అనే ఇంద్రుడు, అసురసంహారకుడుగా ఉన్నాడు.

Verse 8

ऊर्जस्तम्भस्तथा प्राणो दान्तो ऽथ वृषभस्तथा / तिमिरश्चार्वरीवांश्च सप्त सप्तर्षयो ऽभवन्

ఊర్జస్తంభ, ప్రాణ, దాంత, వృషభ, తిమిర, ఆర్వరీవాన్—ఇవీ మరియు మరొకరు కలిసి ఏడు సప్తర్షులయ్యారు.

Verse 9

चैत्रकिंपुरुषाद्याश्च सुताः स्वारोचिषस्य तु / द्वितीयमतदाख्यातमन्तरं शृणु चोत्तरम्

చైత్ర, కింపురుష మొదలైనవారు స్వారోచిష మనువు కుమారులు. ఇలా రెండవ మన్వంతరం చెప్పబడింది; ఇక తదుపరి వృత్తాంతం వినండి.

Verse 10

तृतीये ऽप्यन्तरे विप्रा उत्तमो नाम वै मनुः / सुशान्तिस्तत्र देवेन्द्रो बभूवामित्रकर्षणः

హే విప్రులారా, తృతీయ మన్వంతరంలో కూడా మనువు ‘ఉత్తమ’ అనే నామంతో ప్రసిద్ధుడు. ఆ కాలంలో సుశాంతి దేవేంద్రుడై, శత్రువులను అణచివేసేవాడయ్యాడు.

Verse 11

सुधामानस्तथा सत्याः शिवाश्चाथ प्रतर्दनाः / वशवर्तिनश्च पञ्चैते गणा द्वादशकाः स्मृताः

అలాగే సుధామానులు, సత్యులు, శివులు, ప్రతర్దనులు, వశవర్తినులు—ఈ ఐదుగురు గణాలు స్మరించబడతాయి; ప్రతి గణం పన్నెండు మందితో కూడినది.

Verse 12

रजोर्ध्वश्चोर्ध्वबाहुश्च सबलश्चानयस्तथा / सुतपाः शुक्र इत्येते सप्त सप्तर्षयो ऽभवन्

రజోర్ధ్వ, ఊర్ధ్వబాహు, సబల, అనయ, సుతపా, శుక్ర—ఇవే మహర్షులుగా నిలిచి, సప్తర్షులయ్యారు.

Verse 13

तामसस्यान्तरे देवाः सुरा वाहरयस्तथा / सत्याश्च सुधियश्चैव सप्तविंशतिका गणाः

తామస మన్వంతరంలో దేవగణాలు—సురులు, వాహరయులు, అలాగే సత్యులు మరియు సుధియులు; ఇవి కలిపి ఇరవైఏడు గణాలుగా స్మరించబడతాయి.

Verse 14

शिबिरिन्द्रस्तथैवासीच्छतयज्ञोपलक्षणः / बभूव शङ्करे भक्तो महादेवार्चने रतः

అలాగే శిబిరింద్రుడు శతయజ్ఞకర్తగా ప్రసిద్ధి పొందాడు. అతడు శంకరభక్తుడై, మహాదేవారాధనలో నిత్యం నిమగ్నుడయ్యాడు.

Verse 15

ज्योतिर्धर्मा पृथुः काव्यश्चैत्रोग्निर्वनकस्तथा / पीवरस्त्वृषयो ह्येते सप्त तत्रापि चान्तरे

జ్యోతిర్ధర్మా, పృథు, కావ్య, చైత్రోగ్ని, వనక మరియు పీవర—ఈ ఏడుగురు ఋషులు ఆ అంతరకాలంలో కూడా అక్కడే ఉన్నారు।

Verse 16

पञ्चमे चापि विप्रेन्द्रा रैवतो नाम नामतः / मनुर्वसुश्च तत्रेन्द्रो बभूवासुरमर्दनः

హే విప్రేంద్రులారా, ఐదవ మన్వంతరంలో మనువు ‘రైవత’ అనే నామంతో ప్రసిద్ధుడు; ఆ కాలంలో వసువు ఇంద్రుడై అసురమర్దనుడయ్యాడు।

Verse 17

अमिताभा भूतरया वैकुण्ठाः स्वच्छमेधसः / एते देवगणास्तत्र चतुर्दश चतुर्दश

అక్కడ (వైకుంఠంలో) అమితాభా, భూతరయా, వైకుంఠులు అనే దేవగణాలు ఉన్నారు—వారి మేధస్సు స్వచ్ఛమైనది; వీరు ప్రతి గణం పద్నాలుగు చొప్పున లెక్కించబడతారు।

Verse 18

हिरण्यरोमा वेदश्रीरूर्ध्वबाहुस्तथैव च / वेदबाहुः सुधामा च पर्जन्यश्च महामुनिः / एते सप्तर्षयो विप्रास्तत्रासन् रैवते ऽन्तरे

హిరణ్యరోమా, వేదశ్రీ, ఊర్ధ్వబాహు, వేదబాహు, సుధామా మరియు మహాముని పర్జన్య—హే విప్రులారా, రైవత మన్వంతరంలో ఈ సప్తర్షులు అక్కడ నివసించారు।

Verse 19

स्वारोचिषश्चोत्तमश्च तामसो रैवतस्तथा / प्रियव्रतान्वया ह्येते चत्वारो मनवः स्मृताः

స్వారోచిష, ఉత్తమ, తామస మరియు రైవత—ఈ నలుగురు మనువులు ప్రియవ్రత వంశాన్వయులుగా స్మరించబడతారు।

Verse 20

षष्ठे मन्वन्तरे चासीच्चाक्षुषस्तु मनुर्द्विजाः / मनोजवस्तथैवेन्द्रो देवानपि निबोधतः

ఓ ద్విజ ఋషులారా, ఆరవ మన్వంతరంలో చాక్షుష మనువు ఉండెను; అలాగే మనోజవుడు ఇంద్రుడుగా ఉన్నాడు. ఇప్పుడు ఆ కాలంలోని దేవగణములను కూడా గ్రహించండి.

Verse 21

आद्याः प्रसूता भाव्याश्च पृथुगाश्च दिवौकसः / महानुभावा लेख्याश्च पञ्चैते ह्यष्टका गणाः

ఆద్యులు, ప్రసూతులు, భావ్యులు, పృథుగులు, దివౌకసులు; అలాగే మహానుభావులు, లేఖ్యులు—ఇవే అష్టకాల్లో లెక్కించబడే ప్రధాన గణములు.

Verse 22

सुमेधा विरजाश्चैव हविष्मानुत्तमो मधुः / अतिनामा सहिष्णुश्च सप्तासन्नृषयः शुभाः

సుమేధా, విరజా, హవిష్మాన్, ఉత్తమ, మధు, అతినామా, సహిష్ణు—ఈ ఏడుగురు శుభ ఋషులు.

Verse 23

विवस्वतः सुतो विप्राः श्राद्धदेवो महाद्युतिः / मनुः स वर्तते धीमान् सांप्रतं सप्तमे ऽन्तरे

ఓ విప్రులారా, వివస్వానుని కుమారుడైన మహాతేజస్సు గల శ్రాద్ధదేవుడే జ్ఞానవంతుడైన మనువు; ప్రస్తుతం ఏడవ మన్వంతరంలో ఆయన అధిపతిగా ఉన్నాడు.

Verse 24

आदित्या वसवो रुद्रा देवास्तत्र मरुद्गणाः / पुरन्दरस्तथैवेन्द्रो बभूव परवीरहा

ఆ కాలంలో దేవులలో ఆదిత్యులు, వసువులు, రుద్రులు, మరుద్గణములు ఉన్నారు; అలాగే పురందరుడనే ఇంద్రుడు కూడా ఉండి, ప్రత్యర్థి వీరులను సంహరించెను.

Verse 25

वसिष्ठः कश्यपश्चात्रिर्जमदग्निश्च गौतमः / विश्वामित्रो भरद्वाजः सप्त सप्तर्षयो ऽभवन्

వసిష్ఠుడు, కశ్యపుడు, అత్రి, జమదగ్ని, గౌతముడు, విశ్వామిత్రుడు, భరద్వాజుడు—ఈ ఏడుగురు మహర్షులే ‘సప్తర్షులు’ అయ్యారు।

Verse 26

विष्णुशक्तिरनौपम्या सत्त्वोद्रिक्ता स्थिता स्थितौ / तदंशभूता राजानः सर्वे च त्रिदिवौकसः

విష్ణువు యొక్క అపూర్వ శక్తి సత్త్వంతో పరిపూర్ణమై స్థితి (పాలన) స్థితిలో నిలిచి ఉంటుంది; ఆ శక్తి యొక్క అంసం నుంచే సమస్త రాజశక్తులు, త్రిదివవాసి దేవతలూ ఉద్భవిస్తారు।

Verse 27

स्वायंभुवे ऽन्तरे पूर्वमाकूत्यां मानसः सुतः / रुचेः प्रजापतेर्यज्ञस्तदंशेनाभवद् द्विजाः

మునుపటి స్వాయంభువ మన్వంతరంలో, ఓ ద్విజులారా, ఆకూతిలో మానసపుత్రుడిగా ప్రజాపతి రుచికి చెందిన ‘యజ్ఞ’ అనే ప్రభువు అంసావతారంగా అవతరించాడు।

Verse 28

ततः पुनरसौ देवः प्राप्ते स्वारोचिषे ऽन्तरे / तुषितायां समुत्पन्नस्तुषितैः सह दैवतैः

తర్వాత స్వారోచిష మన్వంతరం వచ్చినప్పుడు, ఆ దేవుడే తుషితాలో తుషిత దేవతలతో కలిసి మరల అవతరించాడు।

Verse 29

औत्तमे ऽप्यन्तरे विष्णुः सत्यैः सह सुरोत्तमैः / सत्यायामभवत् सत्यः सत्यरूपो जनार्दनः

ఔత్తమ మన్వంతరంలో కూడా విష్ణువు, ‘సత్య’ అనే ఉత్తమ దేవతలతో కలిసి, సత్యాయాలో అవతరించి స్వయంగా ‘సత్య’మయ్యాడు—సత్యస్వరూపుడైన జనార్దనుడు।

Verse 30

तामसस्यान्तरे चैव संप्राप्ते पुनरेव हि / हर्यायां हरिभिर्देवैर्हरिरेवाभवद्धरिः

తామస మన్వంతరం మళ్లీ వచ్చినప్పుడు, హర్యా అనే కాలంలో హరి అనే దేవగణమధ్య స్వయంగా హరియే ధరి (ధారకుడు) రూపంగా మరల అవతరించాడు।

Verse 31

रैवते ऽप्यन्तरे चैव संभूत्यां मानसो ऽभवत् / संभूतो मानसैः सार्धं देवैः सह महाद्युतिः

రైవత మన్వంతరంలో కూడా, సంభూతి అనే చక్రంలో ‘మానస’ దేవుడు అవతరించాడు; మహాద్యుతి సంభూతుడు మానసులతో కలిసి, దేవతలతో కూడి ప్రత్యక్షమయ్యాడు।

Verse 32

चाक्षुषे ऽप्यन्तरे चैव वैकुण्ठः पुरुषोत्तमः / विकुण्ठायामसौ जज्ञे वैकुण्ठैर्दैवतैः सह

చాక్షుష మన్వంతరంలో కూడా పురుషోత్తముడు వైకుంఠుడు ప్రత్యక్షమయ్యాడు; అతడు వికుంఠా నుండి జన్మించి, వైకుంఠులనే దేవతలతో కలిసి అవతరించాడు।

Verse 33

मन्वन्तरे ऽत्र संप्राप्ते तथा वैवस्वते ऽन्तरे / वामनः कश्यपाद् विष्णुरदित्यां संबभूव ह

ఈ మన్వంతరం వచ్చినప్పుడు, వైవస్వత కాలంలో విష్ణువు కశ్యపుని ద్వారా అదితిలో వామన రూపంగా జన్మించాడు।

Verse 34

त्रिभिः क्रमैरिमांल्लोकाञ्जित्वा येन महात्मना / पुरन्दराय त्रैलोक्यं दत्तं निहतकण्टकम्

ఆ మహాత్ముడు మూడు అడుగులతో ఈ లోకాలను జయించి, అన్ని కంటకాలు—వైరి-విఘ్నాలు—నశింపజేసి, త్రిలోక్యాన్ని పురందరుడు (ఇంద్రుడు) కు ప్రసాదించాడు।

Verse 35

इत्येतास्तनवस्तस्य सप्त मन्वन्तरेषु वै / सप्त चैवाभवन् विप्रा याभिः संरक्षिताः प्रजाः

ఇట్లుగా ఆయన యొక్క ఏడు మన్వంతరాలలో నిజముగా ఏడు ధారణకరమైన తనువులు (ప్రకట శక్తులు) కలిగినవి; ఓ విప్రులారా, ప్రజలు రక్షింపబడి పరిరక్షింపబడుటకు ఏడు విధాల ఉపాయములును ఉన్నవి।

Verse 36

यस्माद् विष्टमिदं कृत्स्नं वामनेन महात्मना / तस्मात् स वै स्मृतो विष्णुर्विशेर्धातोः प्रवेशनात्

మహాత్ముడైన వామనుడు ఈ సమస్త జగత్తులో ప్రవేశించి దానిని వ్యాపింపజేసినందున, ‘విశ్’ ధాతువు (ప్రవేశించుట/వ్యాపించుట) కారణంగా ఆయన ‘విష్ణు’ అని స్మరింపబడతాడు।

Verse 37

एष सर्वं सृजत्यादौ पाति हन्ति च केशवः / भूतान्तरात्मा भगवान् नारायण इति श्रुतिः

ఆయనే కేశవుడు ఆదిలో సమస్తాన్ని సృష్టించి, పోషించి, లయమును కలిగించును. శ్రుతి ప్రకారం సమస్త భూతముల అంతరాత్మగా ఉన్న భగవంతుడు నారాయణుడే।

Verse 38

एकांशेन जगत् सर्वं व्याप्य नारायणः स्थितः / चतुर्धा संस्थितो व्यापी सगुणो निर्गुणो ऽपि च

నారాయణుడు తన ఒక అంసముతో సమస్త జగత్తును వ్యాపించి నిలిచియున్నాడు. సర్వవ్యాపి ప్రభువు నాలుగు విధాలుగా స్థితుడై ఉన్నాడు—సగుణుడుగాను, నిర్గుణుడుగాను।

Verse 39

एका भगवतो मूर्तिर्ज्ञानरूपा शिवामला / वासुदेवाभिधाना सा गुणातीता सुनिष्कला

భగవంతుని ఒక మూర్తి జ్ఞానస్వరూపమై, శివమయమైన (మంగళకరమైన) నిర్మలమైనది. ఆ మూర్తి ‘వాసుదేవ’ అని పిలువబడును; అది గుణాతీతమై సంపూర్ణంగా నిష్కల (అఖండ)మైనది।

Verse 40

द्वितीया कालसंज्ञान्या तामसी शेषसंज्ञिता / निहन्ति सकलं चान्ते वैष्णवी परमा तनुः

రెండవ శక్తి ‘కాల’మని ప్రసిద్ధి; అది తామసీ, ‘శేష’ అనే పేరుతో కూడ పిలువబడుతుంది. యుగాంతంలో పరమ వైష్ణవీ తను సమస్త జగత్తును సంహరిస్తుంది.

Verse 41

सत्त्वोद्रिक्ता तथैवान्या प्रद्युम्नेति च संज्ञिता / जगत् स्थापयते सर्वं स विष्णुः प्रकृतिर्ध्रुवा

ప్రకృతిలో మరో శక్తి సత్త్వోద్భవంగా ఉండి ‘ప్రద్యుమ్న’ అని పిలువబడుతుంది. ఆ ధ్రువ ప్రకృతిచేత విష్ణువు సమస్త జగత్తును స్థాపించి ధరిస్తాడు.

Verse 42

चतुर्थो वासुदेवस्य मूर्तिर्ब्राह्मीति संज्ञिता / राजसी चानिरुद्धाख्या प्रद्युम्नः सृष्टिकारिका

వాసుదేవుని నాలుగవ మూర్తి ‘బ్రాహ్మీ’ అని ప్రసిద్ధి. ఆ రాజస శక్తి ‘అనిరుద్ధ’ అనే పేరుతో పిలువబడుతుంది; ‘ప్రద్యుమ్న’ సృష్టిని ప్రవర్తింపజేసే కారకుడు.

Verse 43

यः स्वपित्यखिलं भूत्वा प्रद्युम्नेन सह प्रभुः / नारायणाख्यो ब्रह्मासौ प्रिजासर्गं करोति सः

సర్వమునకు ఆత్మగా, తండ్రిగా మారి, ప్రద్యుమ్నతో కలిసి ‘నారాయణ’ అనే నామంతో ప్రసిద్ధుడైన ప్రభువు—ఆయనే బ్రహ్మ; ఆయనే ప్రజాసర్గం, అంటే జీవసృష్టిని కలుగజేస్తాడు.

Verse 44

या सा नारायणतनुः प्रद्युम्नाख्या मुनीश्वराः / तया संमोहयेद् विश्वं सदेवासुरमानुषम्

ఓ మునీశ్వరులారా, నారాయణుని ‘ప్రద్యుమ్న’ అనే తను—ఆ శక్తిచేత ఆయన దేవాసురమానవులతో కూడిన సమస్త విశ్వాన్ని మోహింపజేస్తాడు.

Verse 45

सैव सर्वजगत्सूतिः प्रकृतिः परिकीर्तिता / वासुदेवो ह्यनन्तात्मा केवलो निर्गुणो हरिः

ఆమెయే సమస్త జగత్తుకు ప్రసూతి అయిన ప్రకృతి అని కీర్తించబడింది; అనంతాత్ముడైన వాసుదేవుడే ఏకైక హరి—శుద్ధుడు, నిర్గుణ పరముడు।

Verse 46

प्रधानं पुरुषः कालस्तत्त्वत्रयमनुत्तमम् / वासुदेवात्मकं नित्यमेतद् विज्ञाय मुच्यते

ప్రధానం, పురుషుడు, కాలము—ఈ అనుత్తమ తత్త్వత్రయం నిత్యంగా వాసుదేవస్వరూపమే; దీనిని తెలిసినవాడు ముక్తి పొందుతాడు।

Verse 47

एकं चेदं चतुष्पादं चतुर्धा पुनरच्युतः / बिभेद वासुदेवो ऽसौ प्रद्युम्नो हरिरव्ययः

ఈ ఒక్క (వేదం) చతుష్పాదమై ఉన్నప్పటికీ, అచ్యుత ప్రభువు మళ్లీ దానిని నాలుగు భాగాలుగా విభజించాడు—ఆయనే వాసుదేవుడు, ప్రద్యుమ్నుడు, అవ్యయ హరి।

Verse 48

कृष्णद्वैपायनो व्यासो विष्णुर्नारायणः स्वयम् / अपान्तरतमाः पूर्वं स्वेच्छया ह्यभवद्धरिः

కృష్ణద్వైపాయన వ్యాసుడు సాక్షాత్తు విష్ణువు—స్వయంగా నారాయణుడే. పూర్వం ఆయన అపాంతరతమా; తన స్వేచ్ఛతో హరి ఈ రూపమయ్యాడు।

Verse 49

अनाद्यन्तं परं ब्रह्म न देवा नर्षयो विदुः / एको ऽयं वेद भगवान् व्यासो नारायणः प्रभुः

ఆదియంతములేని పరబ్రహ్మను దేవతలూ ఋషులూ పూర్తిగా ఎరుగరు. దానిని ఈ ఒక్కరే ఎరుగుతారు—భగవాన్ వ్యాసుడు, స్వయంగా నారాయణ ప్రభువు।

Verse 50

इत्येतद् विष्णुमाहात्म्यमुक्तं वो मुनिपुङ्गवाः / एतत् सत्यं पुनः सत्यमेवं ज्ञात्वा न मुह्यति

ఓ మునిశ్రేష్ఠులారా, మీకు విష్ణుమాహాత్మ్యం ప్రకటించబడింది. ఇది సత్యం, మరల సత్యమే; ఇలా తెలిసినవాడు మోహానికి లోనుకాడు।