Adhyaya 4

Verse 1

इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यभागे तृतीय उपोद्धातपादे स्वयंभूत्रैगुण्यस्वरूपवर्णनं नाम तृतीयो ऽध्यायः सूत उवाच ब्रह्मणा वै मुखात्सृष्टा जया देवाः प्रजेप्सया / सर्वे मन्त्रशरीरास्ते स्मृता मन्वन्तरेष्विह

ఇట్లు శ్రీబ్రహ్మాండ మహాపురాణము, వాయుప్రోక్త మధ్యభాగము, తృతీయ ఉపోద్ధాతపాదములో ‘స్వయంభూ త్రిగుణస్వరూపవర్ణనము’ అను తృతీయ అధ్యాయము. సూతుడు పలికెను— ప్రజలను సృష్టించదలచి బ్రహ్ముని ముఖమునుండి ‘జయా’ అను దేవులు జన్మించారు. వారు అందరూ మంత్రశరీరులని స్మృతులలో, ఇక్కడ మన్వంతరములలో చెప్పబడినవారు.

Verse 2

दर्शश्च पौर्णमासश्च बृहत्साम रथन्तरम् / चितिश्च सुचितिश्चैव ह्याकूतिः कूतिरेव च

దర్శము, పౌర్ణమాసము, బృహత్సామము, రథంతరము; చితి, సుచితి, అలాగే ఆకూతి, కూతి కూడా.

Verse 3

विज्ञातश्चैव विज्ञाता मना यज्ञश्च द्वादशः / दाराग्निहोत्रसंबन्धं वितत्य यजतेति च

విజ్ఞాతుడు, విజ్ఞాతా, మనా, మరియు ద్వాదశుడైన ‘యజ్ఞ’; అలాగే దారా (భార్య) మరియు అగ్నిహోత్ర సంబంధాన్ని విస్తరించి యజించునని కూడా చెప్పబడింది.

Verse 4

एवमुक्त्वा तु तान्ब्रह्मा तत्रैवान्तरधात्प्रभुः / ततस्ते नाभ्यनन्दन्त तद्वाक्यं परमेष्ठिनः

ఇట్లు చెప్పి ప్రభువైన బ్రహ్ముడు అక్కడే అంతర్ధానమయ్యెను. అప్పుడు వారు పరమేష్ఠి పలికిన ఆ వాక్యాన్ని ఆనందంతో అంగీకరించలేదు.

Verse 5

संन्यस्येह च कर्माणि वासनाः कर्मजाश्च वै / यमेष्वंवावन्तिष्ठन्ते दोषं दृष्ट्वा तु कर्मसु

ఇక్కడ కర్మాలను సన్యసించి, కర్మజ వాసనలనూ విడిచారు; కర్మాలలో దోషాన్ని చూచి వారు యమ-నియమాలలో స్థిరులయ్యారు.

Verse 6

क्षयाति शययुक्तं च ते दृष्ट्वा कर्मणां फलम् / जुगुप्संतः प्रसूतिं च निःसत्त्वा निर्ममाभवन्

కర్మఫలము క్షయ-అతిశయాలతో కూడినదని చూచి, జననప్రవాహాన్ని జుగుప్సించి వారు నిరాసక్తులు, నిర్మములు అయ్యారు.

Verse 7

अजन्म काङ्क्षमाणास्ते निर्मुक्ता दोषदर्शिनः / अर्थं धर्मं च कामं च हित्वा ते वै व्यवस्थिताः

అజన్మాన్ని కోరుతూ, దోషదర్శులు మరియు విముక్తులైన వారు; అర్థం, ధర్మం, కామం అన్నిటినీ విడిచి స్థిరులయ్యారు.

Verse 8

परमं ज्ञानमास्थाय तत्संक्षिप्य सुसंस्थिताः / तेषां तु तमभिप्रायं ज्ञात्वा ब्रह्मा तु कोपितः

పరమ జ్ఞానాన్ని ఆశ్రయించి, దానిని సంక్షిప్తంగా గ్రహించి వారు సుస్థిరులయ్యారు; వారి ఆ అభిప్రాయాన్ని తెలిసి బ్రహ్మ కోపించాడు.

Verse 9

तानब्रवीत्ततो ब्रह्मा निरुत्साहान्सुरानथ / प्रजार्थमिह यूयं वै मया सृष्टाः स्थ नान्यथा

అప్పుడు బ్రహ్మ ఆ నిరుత్సాహ దేవులను ఉద్దేశించి అన్నాడు—‘ప్రజావృద్ధి కోసమే మీరు నా చేత సృష్టింపబడ్డారు; వేరేలా కాదు.’

Verse 10

प्रसूयध्वं यजध्वं चेत्युक्तवानस्मि वः पुरा / यस्माद्वाक्यमनादृत्य मम वैराग्यमास्थिताः

నేను పూర్వం మీతో ‘సంతానం కలుగజేయండి, యజ్ఞం చేయండి’ అని చెప్పాను. నా వాక్యాన్ని నిరాదరించి మీరు వైరాగ్యాన్ని ఆశ్రయించారు.

Verse 11

जुगुप्समानाः स्वं जन्म संततिं नाभ्यनन्दत / कर्मणां न कृतो ऽभ्यासो ह्यमृतत्वाभिकाङ्क्षया

తమ జన్మను, సంతతిని అసహ్యించుకొని వారు ఆనందించలేదు. అమరత్వం కోరినా కర్మాచరణలో అభ్యాసం చేయలేదు.

Verse 12

तस्माद्यूयमिहावृत्तिं सप्तकृत्वो ह्यवाप्स्यथ / ते शप्ता ब्रह्मणा देवा जयास्तं वै प्रसादयन्

కాబట్టి మీరు ఇక్కడ ఏడు సార్లు ఆవర్తి, అంటే పునర్జన్మ, పొందుతారు. బ్రహ్మ శాపానికి లోనైన ‘జయ’ దేవులు ఆయనను ప్రసన్నం చేయసాగారు.

Verse 13

क्षमास्माकं महादेव यदज्ञानात्मकं प्रभो / प्रणतान्वै सानुनयं ब्रह्मा तानब्रवीत्पुनः

హే మహాదేవా, ప్రభూ! అజ్ఞానవశంగా మేము చేసిన దానిని క్షమించండి. నమస్కరించి వినయంగా ఉన్న వారితో బ్రహ్మ మళ్లీ పలికాడు.

Verse 14

लोके ऽप्यथानुभुञ्जीत कः स्वातन्त्र्यमिहार्हति / मयागतं तु सर्वं हि कथमच्छन्दतो मम

లోకంలోనూ అనుభవం అలాగే జరుగుతుంది; ఇక్కడ స్వాతంత్ర్యానికి అర్హుడు ఎవరు? సమస్తమూ నావలననే వచ్చింది; మరి నా ఇష్టంలేకుండా అది ఎలా జరుగుతుంది?

Verse 15

प्रतिपत्स्यन्ति भूतानि शुभं वा यदि वोत्तरम् / लोके यदपि किञ्चिद्वैशं वा शं वा व्यवस्थितम्

భూతములు శుభమో అశుభమో—ఏ ఫలమైతే ఉందో దానినే పొందుతాయి; లోకంలో మంగళమో అమంగళమో ఏది స్థిరమై ఉందో అదే జరుగుతుంది।

Verse 16

बुद्ध्यात्मना मया व्याप्तं को मां लोके ऽतिवर्त्तयेत् / भूताना मीहितं यच्च यच्चाप्येषां विचिन्तितम्

నేను బుద్ధిరూప ఆత్మగా సర్వత్ర వ్యాపించి ఉన్నాను; లోకంలో నన్నెవరు అతిక్రమించగలరు? భూతముల కోరికలు, వారు మనసులో ఆలోచించేదంతా—అన్నీ।

Verse 17

तथोपचरितं यच्च तत्सर्वं विदितं मम / मया बद्धमिदं सर्वं चजगत्स्थावरजङ्गमम्

అలాగే ఆచరించబడేదంతా నాకు తెలిసినదే; ఈ సమస్త జగత్తు—స్థావర జంగమములతో సహా—నాద్వారా బంధింపబడింది।

Verse 18

आशामयेन बन्धेन कस्तं छेत्तुमिहोत्सहेत् / यस्माद्वहति दृप्तो वै सर्वार्थमिह नान्यथा

ఆశారూప బంధాన్ని ఇక్కడ ఎవరు ఛేదించడానికి ధైర్యం చేస్తారు? ఎందుకంటే అదే గర్వంతో ఇక్కడ సమస్త ప్రయోజనాలను మోస్తుంది—ఇతరథా కాదు।

Verse 19

इति कर्माण्यनारभ्य कामं छन्दाद्विमोक्षते / एवं संभाष्य तान्देवान् जयानध्यात्मचेतसः

‘ఇలా కర్మలను ఆరంభించకుండా, అతడు స్వేచ్ఛగా కోరికను విడిచిపెడతాడు.’ అని చెప్పి, అధ్యాత్మచేతనలో నిలిచిన జయుడు ఆ దేవులతో సంభాషించాడు।

Verse 20

अथ वीक्ष्य पुनश्चाह ध्रुवं दड्यान्प्रजापतिः / यस्मान्मानभिसंधाय सन्यासादिः कृतः सुराः

అప్పుడు చూచి ప్రజాపతి ధ్రువునితో మళ్లీ పలికెను—మానాభిమానాన్ని లక్ష్యంగా చేసుకొని దేవతలు సన్యాసాది ఆచారాన్ని చేశారు।

Verse 21

तस्मात्स विपुलायत्तो व्यापारस्त्वथ मत्कृतः / भविता च सुखोदर्के दिव्यभावेन जायताम्

అందుచేత ఆ విస్తారమైన కార్యం నా చేత నియమించబడింది; దాని ఫలం సుఖదాయకమగును—దివ్యభావంతో జన్మించుడి।

Verse 22

आत्मच्छन्देन वो जन्म भविष्यति सुरोत्तमाः / मन्वन्तरेषु संसिद्धाः सप्तस्वाविर्भविष्यथ

హే శ్రేష్ఠ దేవతలారా, మీ జన్మ మీ స్వేచ్ఛచేతనే జరుగును; మన్వంతరాలలో సిద్ధులై మీరు ఏడు సార్లు అవతరిస్తారు।

Verse 23

वैवस्वतान्तेषु सुरास्तथा स्वायंभुवादिषु / एवं च ब्रह्मणा तत्र श्लोको गीतः पुरातनः

వైవస్వత మన్వంతరాంతంలోను, స్వాయంభువాది మన్వంతరాలలోను దేవతలు అలాగే ఉంటారు; అక్కడ బ్రహ్మ ఈ పురాతన శ్లోకాన్ని పాడెను।

Verse 24

त्रयी विद्या ब्रह्ममयप्रसूतिः श्राद्धं तपो यज्ञमनुप्रदानम् / एतानि नित्यैः महसा रजोभिर्भूत्वा विभुर्वसते ऽन्यत्प्रशस्तम्

త్రయీ విద్య బ్రహ్మమయ ప్రసూతి; శ్రాద్ధం, తపస్సు, యజ్ఞం, దానం—ఈ నిత్య తేజస్సు గుణాలతో యుక్తుడై విభువు నివసించును; దీనికన్నా వేరైనదే శ్రేష్ఠమని చెప్పబడెను।

Verse 25

एवं श्लोकार्थमुक्त्वा तु जयान्देवानथाब्रवीत् / वैवस्वतेंऽतरेतीते मत्समीपमिहैष्यथ

ఇలా శ్లోకార్థాన్ని చెప్పి అతడు ‘జయ’ దేవులను ఉద్దేశించి అన్నాడు— వైవస్వత మన్వంతరం గడిచిన తరువాత మీరు ఇక్కడ నా సమీపానికి రండి।

Verse 26

ततो देवस्तिरोभूत ईश्वरो ङ्यकुतोभयः / प्रपन्नाधारणामाद्यां युक्त्वा योगबलान्विताम्

అప్పుడు ఆ దేవుడు— సర్వేశ్వరుడు, నిర్భయుడు— అంతర్ధానమయ్యాడు; మరియు యోగబలంతో యుక్తుడై శరణాగతులకు ఆధారమైన ఆద్య ధారణ (సమాధి)ను ఆశ్రయించాడు।

Verse 27

ततस्तेन रुषा शप्तास्ते ऽभवन्द्वादशाजिताः / जया इति समाख्याताः कृता एवं विसन्निभाः

ఆపై ఆయన క్రోధశాపంతో వారు పన్నెండు ‘అజిత’లుగా అయ్యారు; ‘జయ’ అని ప్రసిద్ధి పొందారు, ఈ విధంగా వారి స్వరూపం స్థిరపడింది।

Verse 28

ततः स्वायंभुवे तस्मिन्सर्गे ऽतीते तु वै सुराः / पुनस्ते तुषिता देवा जाताः स्वारोचिषेंऽतरे

ఆపై స్వాయంభువ మన్వంతరంలోని ఆ సర్గం గడిచిన తరువాత, ఆ సురులు మళ్లీ ‘తుషిత’ దేవులుగా స్వారోచిష మన్వంతరంలో జన్మించారు।

Verse 29

उत्तमस्य मनोः पुत्राः सत्यायां जज्ञिरे तदा / ततः सत्याः स्मृता देवा औत्तमे चान्तरे मनोः

అప్పుడు ఉత్తమ మనువు యొక్క కుమారులు సత్యాయందు జన్మించారు; అందువల్ల ఉత్తమ మన్వంతరంలో ఆ దేవులు ‘సత్య’ అని స్మరించబడ్డారు।

Verse 30

हरिण्यां नाम तुषिता जज्ञिरे द्वादशेव तु / हरयोनाम ते देवा यज्ञभाजस्तदाभवन्

‘హరిణ్యా’ అనే (మన్వంతరంలో) తుషిత దేవులు పన్నెండుగురు జన్మించారు. వారు ‘హరయః’ అనే పేరుతో ప్రసిద్ధులై, యజ్ఞభాగాన్ని పొందువారయ్యారు.

Verse 31

ततस्ते हरयो देवाः प्राप्ते चारिष्ठवेन्तरे?// विकुण्ठायां पुनस्ते वै वरिष्ठा जज्ञिरे सुराः

ఆపై ‘చారిష్ట’ మన్వంతరం వచ్చినప్పుడు, ఆ ‘హరయ’ దేవులు ‘వికుణ్ఠా’లో మళ్లీ శ్రేష్ఠ సురులుగా జన్మించారు.

Verse 32

वैकुण्ठा नाम ते देवाः पञ्चमस्यान्तरे मानोः / ततस्ते वै पुनर्देवा वैकुण्ठाः प्राप्य चाक्षुषम्

ఐదవ మనువు మన్వంతరంలో వారు ‘వైకుణ్ఠ’ అనే పేరుతో ప్రసిద్ధులయ్యారు. తరువాత ఆ వైకుణ్ఠ దేవులు చాక్షుష మన్వంతరాన్ని పొందారు.

Verse 33

ततस्ते वै पुनः साध्याः संक्षीणे चाक्षुषेन्तरे / उपस्थिते पुनः सर्गे मनोर्वैवस्वतस्य ह

ఆపై చాక్షుష మన్వంతరం క్షీణించినప్పుడు వారు మళ్లీ ‘సాధ్య’లుగా ప్రసిద్ధులయ్యారు; వైవస్వత మనువు యొక్క పునఃసృష్టి సమయం వచ్చినప్పుడు వారు ప్రత్యక్షమయ్యారు.

Verse 34

अंशेन साध्यास्ते ऽदित्यां मारीचात्कश्यपात्पुनः / जज्ञिरे द्वादशादित्या वर्त्तमानेन्तरं सुराः

ఆ సాధ్య దేవులు అంసరూపంగా మరిచివంశీయ కశ్యపుని ద్వారా అదితి గర్భంలో మళ్లీ జన్మించారు. ప్రస్తుత మన్వంతరంలో వారు పన్నెండు ఆదిత్య దేవులయ్యారు.

Verse 35

यदा चैते समुत्पन्नाश्चाक्षुषस्यान्तरे मनोः / शप्ताः स्वयंभुवा साध्या जज्ञिरे द्वादशामराः

చాక్షుష మన్వంతరంలో మనువు కాలమున వీరు ఉద్భవించినప్పుడు, స్వయంభువు శాపముచేత సాధ్యులు పన్నెండు అమర దేవులుగా జన్మించారు.

Verse 36

एवं शृणोति यो मर्त्योजयस्तस्य भवेत्सदा / जयानां श्रद्धया युक्तः प्रत्यध्यायं तु गच्छति

ఇలా వినే మానవునికి ఎల్లప్పుడూ జయం కలుగుతుంది; జయవచనాలపై శ్రద్ధతో ప్రతి అధ్యాయమునకు అతడు చేరుతాడు.

Verse 37

इत्येता वृत्तयः सप्त देवानां जन्मलक्षणाः / परिक्रान्ता मया वो ऽद्या किं भूयः श्रोतुमिच्छथ

ఇలా దేవుల జన్మలక్షణాలను తెలిపే ఏడు వృత్తాంతాలను నేను నేడు మీకు వివరించాను; ఇక మీరు మరేమి వినదలచుకున్నారు?