Adhyaya 21

Verse 1

विदुर उवाच स्वायम्भुवस्य च मनोर्वंश: परमसम्मत: । कथ्यतां भगवन् यत्र मैथुनेनैधिरे प्रजा: ॥ १ ॥

విదురుడు అన్నాడు: స్వాయంభువ మనువు వంశము అత్యంత గౌరవనీయము. ఓ భగవన్, దయచేసి ఆ వంశాన్ని వివరించండి; అక్కడ మైథునం ద్వారా ప్రజలు విస్తరించారు।

Verse 2

प्रियव्रतोत्तानपादौ सुतौ स्वायम्भुवस्य वै । यथाधर्मं जुगुपतु: सप्तद्वीपवतीं महीम् ॥ २ ॥

స్వాయంభువ మనువు యొక్క ఇద్దరు కుమారులు—ప్రియవ్రతుడు మరియు ఉత్తానపాదుడు—ధర్మానుసారంగా ఏడు ద్వీపములతో కూడిన భూమిని పాలించారు।

Verse 3

तस्य वै दुहिता ब्रह्मन्देवहूतीति विश्रुता । पत्नी प्रजापतेरुक्ता कर्दमस्य त्वयानघ ॥ ३ ॥

ఓ పవిత్ర బ్రాహ్మణా, ఓ నిర్దోషుడా, మీరు అతని కుమార్తె ‘దేవహూతి’ అని ప్రసిద్ధి చెందినదని, ఆమె ప్రజాపతి కర్దముని భార్య అని చెప్పితివి।

Verse 4

तस्यां स वै महायोगी युक्तायां योगलक्षणै: । ससर्ज कतिधा वीर्यं तन्मे शुश्रूषवे वद ॥ ४ ॥

యోగసిద్ధుల (అష్టసిద్ధుల) లక్షణాలతో యుక్తమైన ఆ రాజకుమారిలో ఆ మహాయోగి ఎన్ని విధాలుగా సంతానాన్ని సృష్టించాడు? దయచేసి నాకు చెప్పండి; నేను వినుటకు ఉత్సుకుడను।

Verse 5

रुचिर्यो भगवान् ब्रह्मन्दक्षो वा ब्रह्मण: सुत: । यथा ससर्ज भूतानि लब्ध्वा भार्यां च मानवीम् ॥ ५ ॥

హే బ్రహ్మన్, పూజ్యుడైన రుచి మరియు బ్రహ్మపుత్రుడైన దక్షుడు స్వాయంభువ మనువు యొక్క మిగిలిన రెండు కుమార్తెలను భార్యలుగా పొందిన తరువాత ఏ విధంగా సంతానాన్ని సృష్టించారో చెప్పండి.

Verse 6

मैत्रेय उवाच प्रजा: सृजेति भगवान् कर्दमो ब्रह्मणोदित: । सरस्वत्यां तपस्तेपे सहस्राणां समा दश ॥ ६ ॥

మైత్రేయుడు అన్నాడు—బ్రహ్మదేవుని ఆజ్ఞ ప్రకారం ‘ప్రజలను సృష్టించు’ అని చెప్పబడిన పూజ్య కర్దమ ముని సరస్వతి నది తీరంలో పది వేల సంవత్సరాలు తపస్సు చేశాడు.

Verse 7

तत: समाधियुक्तेन क्रियायोगेन कर्दम: । सम्प्रपेदे हरिं भक्त्या प्रपन्नवरदाशुषम् ॥ ७ ॥

ఆ తరువాత కర్దమ ముని సమాధియుక్త క్రియయోగంతో భక్తితో శ్రీహరిని ఆరాధించి ప్రసన్నం చేశాడు; శరణాగతులకు త్వరగా వరాలు ప్రసాదించే భగవంతుడే ఆయన.

Verse 8

तावत्प्रसन्नो भगवान् पुष्कराक्ष: कृते युगे । दर्शयामास तं क्षत्त: शाब्दं ब्रह्म दधद्वपु: ॥ ८ ॥

అప్పుడు సత్యయుగంలో కమలనేత్రుడైన భగవంతుడు ప్రసన్నుడై, హే క్షత్తా, కర్దమ మునికి దర్శనమిచ్చి, వేదశబ్దం ద్వారానే గ్రహించగల తన దివ్య స్వరూపాన్ని ప్రదర్శించాడు.

Verse 9

स तं विरजमर्काभं सितपद्मोत्पलस्रजम् । स्‍निग्धनीलालकव्रातवक्त्राब्जं विरजोऽम्बरम् ॥ ९ ॥

కర్దమ ముని ఆ పరమేశ్వరుని దర్శించాడు—అయన మలినతలేని వాడు, సూర్యునిలా ప్రకాశించే వాడు, తెల్లని కమలాలు మరియు ఉత్పలాల మాల ధరించిన వాడు. ఆయన కమలముఖాన్ని మెరిసే నల్లని వంకర జుట్టు అలంకరించగా, ఆయన నిర్మలమైన పీతాంబరం ధరించాడు.

Verse 10

किरीटिनं कुण्डलिनं शङ्खचक्रगदाधरम् । श्वेतोत्पलक्रीडनकं मन:स्पर्शस्मितेक्षणम् ॥ १० ॥

కిరీటం, కుండలాలతో అలంకృతుడైన భగవంతుడు మూడు చేతుల్లో శంఖం, చక్రం, గదను ధరించి, నాలుగో చేతిలో తెల్ల తామరను పట్టుకున్నాడు; ఆయన హర్షస్మిత దృష్టి భక్తుల హృదయాలను ఆకర్షిస్తుంది।

Verse 11

विन्यस्तचरणाम्भोजमंसदेशे गरुत्मत: । दृष्ट्वा खेऽवस्थितं वक्ष:श्रियं कौस्तुभकन्धरम् ॥ ११ ॥

గరుడుని భుజాలపై తన పద్మపాదాలను నిలిపి, కంఠంలో వేలాడే కౌస్తుభమణితో, వక్షస్థలంపై శ్రీవత్స స్వర్ణరేఖతో శోభిస్తూ భగవంతుడు ఆకాశంలో నిలిచాడు।

Verse 12

जातहर्षोऽपतन्मूर्ध्ना क्षितौ लब्धमनोरथ: । गीर्भिस्त्वभ्यगृणात्प्रीतिस्वभावात्मा कृताञ्जलि: ॥ १२ ॥

భగవంతుని సాక్షాత్కార దర్శనం పొందగానే కర్దమ ముని పరమ హర్షంతో నిండిపోయాడు; అతని కోరిక నెరవేరింది. అతడు తల వంచి నేలపై పడి, ప్రేమభరిత హృదయంతో చేతులు జోడించి స్తోత్రాలతో ప్రభువును తృప్తిపరిచాడు।

Verse 13

ऋषिरुवाच जुष्टं बताद्याखिलसत्त्वराशे: सांसिद्ध्यमक्ष्णोस्तव दर्शनान्न: । यद्दर्शनं जन्मभिरीड्य सद्‌भि- राशासते योगिनो रूढयोगा: ॥ १३ ॥

ఋషి పలికెను—హే సమస్త సత్త్వరాశికి ఆశ్రయమైన పూజ్య ప్రభూ! నేడు మీ దర్శనంతో మా దృష్టికి పరమసిద్ధి లభించింది. అనేక జన్మల ధ్యానసాధనతో రూఢయోగులు కోరుకునే ఆ దర్శనమే మాకు దక్కింది।

Verse 14

ये मायया ते हतमेधसस्त्वत्- पादारविन्दं भवसिन्धुपोतम् । उपासते कामलवाय तेषां रासीश कामान्निरयेऽपि ये स्यु: ॥ १४ ॥

మీ పద్మపాదాలు సంసార అజ్ఞాన సముద్రాన్ని దాటించే నిజమైన పడవ. కానీ మాయచేత బుద్ధి నశించినవారు ఆ పాదాలను తుచ్ఛమైన, క్షణిక ఇంద్రియసుఖాల కోసం పూజిస్తారు—అలాంటి సుఖాలు నరకంలో ఉన్నవారికీ లభిస్తాయి. అయినా, ప్రభూ, మీరు అంత దయాళువై వారిపైనా కరుణ చూపుతారు।

Verse 15

तथा स चाहं परिवोढुकाम: समानशीलां गृहमेधधेनुम् । उपेयिवान्मूलमशेषमूलं दुराशय: कामदुघाङ्‌घ्रिपस्य ॥ १५ ॥

అందువల్ల, గృహస్థజీవితంలో కోరికలను తీరుస్తున్న కామధేనువలె సమాన స్వభావమున్న కన్యను వివాహం చేసుకోవాలనే ఆశతో, కామవశుడనై నేనూ మీ కమలపాదాల శరణు పొందాను; మీరు సమస్త మూలాలకు మూలము, కల్పవృక్షసమానులు।

Verse 16

प्रजापतेस्ते वचसाधीश तन्त्या लोक: किलायं कामहतोऽनुबद्ध: । अहं च लोकानुगतो वहामि बलिं च शुक्लानिमिषाय तुभ्यम् ॥ १६ ॥

ఓ ప్రభూ, మీరు సమస్త జీవుల అధీశుడూ నాయకుడూ. మీ ప్రజాపతి ఆజ్ఞ అనే తాడుతో బంధించబడినట్లుగా ఈ లోకం కామవేదనతో నిరంతరం అనుసంధానమై ఉంటుంది. లోకానుగతుడనై, ధర్మస్వరూపుడా, నేను కూడా మీకు—శుక్ల అనిమిష, నిత్యకాలరూపుడైన మీకు—బలి సమర్పిస్తున్నాను।

Verse 17

लोकांश्च लोकानुगतान् पशूंश्च हित्वा श्रितास्ते चरणातपत्रम् । परस्परं त्वद्गुणवादसीधु- पीयूषनिर्यापितदेहधर्मा: ॥ १७ ॥

కానీ, రూఢమైన లోకవ్యవహారాలను మరియు వాటిని పశువుల్లా అనుసరించే వారిని విడిచి, మీ కమలపాదాల ఛత్రఛాయలో శరణు పొందినవారు, పరస్పరం మీ గుణలీలల చర్చ అనే మధు-అమృతాన్ని పానంచేసి, దేహానికి సంబంధించిన ప్రాథమిక అవసరాల బంధనాల నుండి విముక్తులవుతారు।

Verse 18

न तेऽजराक्षभ्रमिरायुरेषां त्रयोदशारं त्रिशतं षष्टिपर्व । षण्नेम्यनन्तच्छदि यत्‍त्रिणाभि करालस्रोतो जगदाच्छिद्य धावत् ॥ १८ ॥

మీ చక్రం అజర అక్షర బ్రహ్మమనే అక్షంపై తిరుగుతూ—మూడు నాభులు, పదమూడు అంచులు, 360 సంధులు, ఆరు వలయాలు, అనేక ఆకులు/ఆవరణాలతో చెక్కబడినది. దాని భయంకర వేగప్రవాహం సమస్త జగత్తు ఆయుష్షును కత్తిరించినా, భక్తుల ఆయుష్షును మాత్రం తాకలేను।

Verse 19

एक: स्वयं सञ्जगत: सिसृक्षया- द्वितीययात्मन्नधियोगमायया । सृजस्यद: पासि पुनर्ग्रसिष्यसे यथोर्णनाभिर्भगवन् स्वशक्तिभि: ॥ १९ ॥

ప్రియ ప్రభూ, విశ్వాలను సృష్టించేది మీరు ఒక్కడే. ఓ భగవానుడా, సృష్టి చేయాలనే సంకల్పంతో, మీ ద్వితీయ శక్తి అయిన యోగమాయా అధీనంలో మీ స్వశక్తుల ద్వారా మీరు సృష్టిస్తారు, పోషిస్తారు, మళ్లీ లయపరుస్తారు; సాలీడు తన శక్తితో జాలాన్ని నేసి మళ్లీ దానిని తానే చుట్టేసుకునే విధంగా।

Verse 20

नैतद्बताधीश पदं तवेप्सितं यन्मायया नस्तनुषे भूतसूक्ष्मम् । अनुग्रहायास्त्वपि यर्ही मायया लसत्तुलस्या भगवान् विलक्षित: ॥ २० ॥

ప్రభూ! ఇది మీకు ఇష్టమైనది కాకపోయినా, మా ఇంద్రియసుఖార్థం మీరు మీ మాయచేత స్థూల‑సూక్ష్మ భూతసృష్టిని ప్రదర్శిస్తున్నారు. మాపై మీ నిర్హేతుక కరుణ కలుగుగాక; ఎందుకంటే మీరు తులసీమాలాతో అలంకృతమైన నిత్య స్వరూపంలో మా ముందర ప్రత్యక్షమయ్యారు।

Verse 21

तं त्वानुभूत्योपरतक्रियार्थं स्वमायया वर्तितलोकतन्त्रम् । नमाम्यभीक्ष्णं नमनीयपाद- सरोजमल्पीयसि कामवर्षम् ॥ २१ ॥

మీ అనుభూతి వల్ల కర్మఫలాసక్తి శమించునట్లు—ఆ ఉద్దేశ్యంతో మీరు స్వమాయచేత లోకవ్యవస్థను విస్తరించారు. శరణ్యమైన, వందనీయమైన మీ పాదపద్మాలకు నేను నిరంతరం నమస్కరిస్తున్నాను; అవి అల్పులకైనా సమస్త వరాలను వర్షింపజేస్తాయి।

Verse 22

ऋषिरुवाच इत्यव्यलीकं प्रणुतोऽब्जनाभ- स्तमाबभाषे वचसामृतेन । सुपर्णपक्षोपरि रोचमान: प्रेमस्मितोद्वीक्षणविभ्रमद्भ्रू: ॥ २२ ॥

ఋషి చెప్పెను: ఈ విధంగా నిష్కపటంగా స్తుతింపబడిన పద్మనాభుడు, గరుడుని భుజాలపై అతి సుందరంగా ప్రకాశిస్తూ, అమృతసమానమైన మధుర వాక్యాలతో ప్రత్యుత్తరమిచ్చెను. స్నేహస్మితంతో ఋషిని చూచుచూ ఆయన భ్రూవిలాసం మనోహరంగా కదిలింది।

Verse 23

श्रीभगवानुवाच विदित्वा तव चैत्यं मे पुरैव समयोजि तत् । यदर्थमात्मनियमैस्त्वयैवाहं समर्चित: ॥ २३ ॥

శ్రీభగవానుడు పలికెను: నీ మనస్సులోని అభిప్రాయాన్ని తెలిసికొని, నీవు ఆత్మనియమాలతో నన్ను సమ్యక్‌గా ఆరాధించిన దాని ఫలితాన్ని నేను ముందే ఏర్పాటు చేసితిని।

Verse 24

न वै जातु मृषैव स्यात्प्रजाध्यक्ष मदर्हणम् । भवद्विधेष्वतितरां मयि संगृभितात्मनाम् ॥ २४ ॥

భగవానుడు మరల పలికెను: ఓ ఋషీ, ఓ ప్రజాధ్యక్షా! భక్తితో నన్ను ఆరాధించువారికి—ప్రత్యేకించి నీ వంటి, నాలోనే ఆత్మను సమర్పించినవారికి—నా పూజ ఎప్పుడూ వ్యర్థం కాదు; నిరాశకు చోటు లేదు।

Verse 25

प्रजापतिसुत: सम्राण्मनुर्विख्यातमङ्गल: । ब्रह्मावर्तं योऽधिवसन् शास्ति सप्तार्णवां महीम् ॥ २५ ॥

బ్రహ్ముని కుమారుడైన ప్రజాపతి సుతుడు, ధర్మకార్యాలలో ప్రసిద్ధుడైన సమ్రాట్ స్వాయంభువ మనువు బ్రహ్మావర్తంలో ఆసీనుడై ఏడు సముద్రాలతో కూడిన భూమిని పాలిస్తున్నాడు।

Verse 26

स चेह विप्र राजर्षिर्महिष्या शतरूपया । आयास्यति दिद‍ृक्षुस्त्वां परश्वो धर्मकोविद: ॥ २६ ॥

హే విప్రా! ధర్మంలో నిపుణుడైన ఆ రాజర్షి సమ్రాట్, తన మహిషి శతరూపాతో కలిసి, నిన్ను దర్శించాలనే కోరికతో ఎల్లుండి ఇక్కడికి వస్తాడు।

Verse 27

आत्मजामसितापाङ्गीं वय:शीलगुणान्विताम् । मृगयन्तीं पतिं दास्यत्यनुरूपाय ते प्रभो ॥ २७ ॥

వారికి నల్లని కళ్లుగల యౌవనవతి కుమార్తె ఉంది; ఆమె వయస్సు, శీలం, గుణాలతో సమృద్ధిగా ఉండి, తగిన భర్తను వెతుకుతోంది. ఓ ప్రభూ, నీవే ఆమెకు అనురూపుడని తెలిసి ఆమెను నీ భార్యగా సమర్పిస్తారు।

Verse 28

समाहितं ते हृदयं यत्रेमान् परिवत्सरान् । सा त्वां ब्रह्मन्नृपवधू: काममाशु भजिष्यति ॥ २८ ॥

హే బ్రహ్మన్! ఎన్నో సంవత్సరాలుగా నీ హృదయంలో స్థిరంగా ఉన్న ఆ భావానికి తగినదే ఆ రాజకుమార్తె; ఆమె త్వరలోనే నీదై, నీ మనసుకు తృప్తిగా సేవ చేస్తుంది।

Verse 29

या त आत्मभृतं वीर्यं नवधा प्रसविष्यति । वीर्ये त्वदीये ऋषय आधास्यन्त्यञ्जसात्मन: ॥ २९ ॥

ఆమె నీ ద్వారా నాటబడిన వీర్యం నుండి తొమ్మిది కుమార్తెలను ప్రసవిస్తుంది; ఆ కుమార్తెల ద్వారా ఋషులు విధివిధానంగా సంతానాన్ని పొందుతారు।

Verse 30

त्वं च सम्यगनुष्ठाय निदेशं म उशत्तम: । मयि तीर्थीकृताशेषक्रियार्थो मां प्रपत्स्यसे ॥ ३० ॥

నీవు నా ఆజ్ఞను సమ్యకంగా ఆచరించి, నీ సమస్త కర్మఫలాలను నాకే సమర్పించి, హృదయాన్ని పవిత్రం చేసుకొని చివరకు నన్నే చేరుకుంటావు।

Verse 31

कृत्वा दयां च जीवेषु दत्त्वा चाभयमात्मवान् । मय्यात्मानं सह जगद् द्रक्ष्यस्यात्मनि चापि माम् ॥ ३१ ॥

సర్వ జీవులపై కరుణ చూపి, అందరికీ అభయాన్ని ప్రసాదించి, ఆత్మసంయమంతో నీవు ఆత్మసాక్షాత్కారాన్ని పొందుతావు; నన్ను జగత్తుతో సహా నీలోను, నిన్ను నాలోను దర్శిస్తావు।

Verse 32

सहाहं स्वांशकलया त्वद्वीर्येण महामुने । तव क्षेत्रे देवहूत्यां प्रणेष्ये तत्त्वसंहिताम् ॥ ३२ ॥

ఓ మహామునీ! నీ వీర్యం ద్వారా నీ భార్య దేవహూతి గర్భంలో నేను నా స్వాంశంతో అవతరిస్తాను; నీ తొమ్మిది కుమార్తెలతో కలిసి ఆమెకు పరమ తత్త్వాల తత్వసంహితా దర్శనాన్ని ఉపదేశిస్తాను।

Verse 33

मैत्रेय उवाच एवं तमनुभाष्याथ भगवान् प्रत्यगक्षज: । जगाम बिन्दुसरस: सरस्वत्या परिश्रितात् ॥ ३३ ॥

మైత్రేయుడు అన్నాడు—ఈ విధంగా కర్దమ మునితో పలికి, ఇంద్రియాలకు అగోచరుడైన భగవాన్ (అంతర్ముఖ భక్తిలో ప్రత్యక్షమయ్యే వాడు) సరస్వతీ నదితో చుట్టుముట్టబడిన బిందు-సరోవరాన్ని విడిచి వెళ్లిపోయాడు।

Verse 34

निरीक्षतस्तस्य ययावशेष- सिद्धेश्वराभिष्टुतसिद्धमार्ग: । आकर्णयन् पत्ररथेन्द्रपक्षै- रुच्चारितं स्तोममुदीर्णसाम ॥ ३४ ॥

ముని చూస్తుండగానే, విముక్త మహాత్ములు స్తుతించే వైకుంఠమార్గమైన సిద్ధపథం ద్వారా భగవాన్ వెళ్లిపోయాడు. గరుడుని రెక్కల చప్పుడుతో ఉచ్చరితమైన సామవేదాధారిత స్తోత్రధ్వనిని ముని వినుచుండెను।

Verse 35

अथ सम्प्रस्थिते शुक्ले कर्दमो भगवानृषि: । आस्ते स्म बिन्दुसरसि तं कालं प्रतिपालयन् ॥ ३५ ॥

అనంతరం భగవంతుడు ప్రస్థానమైన తరువాత పూజ్య ఋషి కర్దముడు బిందు-సరోవర తీరంలో ఉండి, ప్రభువు చెప్పిన కాలాన్ని ఎదురుచూశాడు।

Verse 36

मनु: स्यन्दनमास्थाय शातकौम्भपरिच्छदम् । आरोप्य स्वां दुहितरं सभार्य: पर्यटन्महीम् ॥ ३६ ॥

స్వాయంభువ మనువు భార్యతో కలిసి బంగారు అలంకారాలతో అలంకరించిన రథాన్ని ఎక్కి, తన కుమార్తెను కూడా అందులో కూర్చోబెట్టి భూమంతా సంచరించాడు।

Verse 37

तस्मिन् सुधन्वन्नहनि भगवान् यत्समादिशत् । उपायादाश्रमपदं मुने: शान्तव्रतस्य तत् ॥ ३७ ॥

ఓ విదురా! భగవంతుడు ముందుగా చెప్పిన ఆ శుభదినాననే, తపోవ్రతాలు పూర్తిచేసిన శాంతవ్రత ముని ఆశ్రమానికి వారు చేరుకున్నారు।

Verse 38

यस्मिन् भगवतो नेत्रान्न्यपतन्नश्रुबिन्दव: । कृपया सम्परीतस्य प्रपन्नेऽर्पितया भृशम् ॥ ३८ ॥ तद्वै बिन्दुसरो नाम सरस्वत्या परिप्लुतम् । पुण्यं शिवामृतजलं महर्षिगणसेवितम् ॥ ३९ ॥

ఆ పుణ్యసరోవరం ‘బిందు-సరోవర’మని ప్రసిద్ధి చెందింది; శరణాగత మునిపై అపార కరుణతో ద్రవించిన భగవంతుని నేత్రాల నుండి కన్నీటి బిందువులు అక్కడ పడినందువల్ల. సరస్వతి జలాలతో నిండిన ఆ సరస్సు జలం మంగళకరం, అమృతసమ మధురం, మహర్షుల గణములచే సేవింపబడింది।

Verse 39

यस्मिन् भगवतो नेत्रान्न्यपतन्नश्रुबिन्दव: । कृपया सम्परीतस्य प्रपन्नेऽर्पितया भृशम् ॥ ३८ ॥ तद्वै बिन्दुसरो नाम सरस्वत्या परिप्लुतम् । पुण्यं शिवामृतजलं महर्षिगणसेवितम् ॥ ३९ ॥

సరస్వతి జలాలతో నిండిన ఆ పుణ్యసరోవరం ‘బిందు-సరోవర’మని ప్రసిద్ధి; దాని జలం మంగళకరం, అమృతసమ మధురం, మహర్షులచే సేవింపబడింది।

Verse 40

पुण्यद्रुमलताजालै: कूजत्पुण्यमृगद्विजै: । सर्वर्तुफलपुष्पाढ्यं वनराजिश्रियान्वितम् ॥ ४० ॥

సరోవర తీరము పుణ్య వృక్షలతల గుంపులతో చుట్టుముట్టబడి, అన్ని ఋతువుల ఫలపుష్పాలతో సమృద్ధిగా ఉండెను. అక్కడ పుణ్య మృగపక్షులు నానా స్వరాలతో కూయుచు, వనవనితల శోభతో అది విరాజిల్లెను।

Verse 41

मत्तद्विजगणैर्घुष्टं मत्तभ्रमरविभ्रमम् । मत्तबर्हिनटाटोपमाह्वयन्मत्तकोकिलम् ॥ ४१ ॥

ఆ ప్రాంతము ఆనందిత పక్షుల గానంతో మార్మోగెను. మత్తుగా భ్రమరాలు తిరుగుచు గుంజించెను; మత్త మయూరాలు గర్వంగా నర్తించెను; హర్షిత కోకిలలు పరస్పరం పిలుచుకొనెను।

Verse 42

कदम्बचम्पकाशोककरञ्जबकुलासनै: । कुन्दमन्दारकुटजैश्चूतपोतैरलङ्कृतम् ॥ ४२ ॥ कारण्डवै: प्लवैर्हंसै: कुररैर्जलकुक्‍कुटै: । सारसैश्चक्रवाकैश्च चकोरैर्वल्गु कूजितम् ॥ ४३ ॥

బిందు-సరోవరము కదంబ, చంపక, అశోక, కరంజ, బకుల, ఆసన, కుంద, మందార, కుటజ మరియు చిన్న మామిడి చెట్ల పుష్పశోభతో అలంకృతమైయుండెను. కారణ్డవ బాతులు, ప్లవలు, హంసలు, కురరాలు, జలకుక్కుటాలు, సారసాలు, చక్రవాకాలు, చకోరాల మధుర కూయుటతో వాయువు నిండెను।

Verse 43

कदम्बचम्पकाशोककरञ्जबकुलासनै: । कुन्दमन्दारकुटजैश्चूतपोतैरलङ्कृतम् ॥ ४२ ॥ कारण्डवै: प्लवैर्हंसै: कुररैर्जलकुक्‍कुटै: । सारसैश्चक्रवाकैश्च चकोरैर्वल्गु कूजितम् ॥ ४३ ॥

బిందు-సరోవరము కదంబ, చంపక, అశోక, కరంజ, బకుల, ఆసన, కుంద, మందార, కుటజ మరియు చిన్న మామిడి చెట్ల పుష్పశోభతో అలంకృతమైయుండెను. కారణ్డవ బాతులు, ప్లవలు, హంసలు, కురరాలు, జలకుక్కుటాలు, సారసాలు, చక్రవాకాలు, చకోరాల మధుర కూయుటతో వాయువు నిండెను।

Verse 44

तथैव हरिणै: क्रोडै: श्‍वाविद्गवयकुञ्जरै: । गोपुच्छैर्हरिभिर्मर्कैर्नकुलैर्नाभिभिर्वृतम् ॥ ४४ ॥

దాని తీరములు అలాగే జింకలు, వరాహాలు, ముళ్లపందులు, గవయాలు, ఏనుగులు, బబూన్లు, సింహాలు, కోతులు, నక్కులు (నకులాలు) మరియు కస్తూరి జింకలతో నిండియుండెను।

Verse 45

प्रविश्य तत्तीर्थवरमादिराज: सहात्मज: । ददर्श मुनिमासीनं तस्मिन् हुतहुताशनम् ॥ ४५ ॥ विद्योतमानं वपुषा तपस्युग्रयुजा चिरम् । नातिक्षामं भगवत: स्‍निग्धापाङ्गावलोकनात् । त द्वय‍हृतामृतकलापीयूषश्रवणेन च ॥ ४६ ॥ प्रांशुं पद्मपलाशाक्षं जटिलं चीरवाससम् । उपसंश्रित्य मलिनं यथार्हणमसंस्कृतम् ॥ ४७ ॥

ఆదిరాజైన స్వాయంభువ మనువు తన కుమార్తెతో కలిసి ఆ శ్రేష్ఠ తీర్థంలో ప్రవేశించి ముని ఆశ్రమానికి చేరి, అగ్నికి ఆహుతులు సమర్పించి ఆసీనుడైన మునిని దర్శించాడు.

Verse 46

प्रविश्य तत्तीर्थवरमादिराज: सहात्मज: । ददर्श मुनिमासीनं तस्मिन् हुतहुताशनम् ॥ ४५ ॥ विद्योतमानं वपुषा तपस्युग्रयुजा चिरम् । नातिक्षामं भगवत: स्‍निग्धापाङ्गावलोकनात् । त द्वय‍हृतामृतकलापीयूषश्रवणेन च ॥ ४६ ॥ प्रांशुं पद्मपलाशाक्षं जटिलं चीरवाससम् । उपसंश्रित्य मलिनं यथार्हणमसंस्कृतम् ॥ ४७ ॥

ఆ ముని దేహకాంతితో ప్రకాశించుచుండెను; దీర్ఘకాలం ఘోరతపస్సు చేసినా అతిగా క్షీణించలేదు, ఎందుకంటే భగవంతుని స్నిగ్ధ కటాక్షం అతనిపై ఉండెను, అలాగే ప్రభువు చంద్రసమ వాక్యామృతాన్ని శ్రవణం చేశాడు.

Verse 47

प्रविश्य तत्तीर्थवरमादिराज: सहात्मज: । ददर्श मुनिमासीनं तस्मिन् हुतहुताशनम् ॥ ४५ ॥ विद्योतमानं वपुषा तपस्युग्रयुजा चिरम् । नातिक्षामं भगवत: स्‍निग्धापाङ्गावलोकनात् । त द्वय‍हृतामृतकलापीयूषश्रवणेन च ॥ ४६ ॥ प्रांशुं पद्मपलाशाक्षं जटिलं चीरवाससम् । उपसंश्रित्य मलिनं यथार्हणमसंस्कृतम् ॥ ४७ ॥

ఆ ముని ఎత్తుగా ఉండెను; కమలదళాల వంటి విశాల నేత్రాలు, జటలు, చిరిగిన వస్త్రధారణ. మనువు దగ్గరకు వెళ్లి అతనిని కొంత మలినంగా చూచెను—మెరుగుపెట్టని రత్నంలా.

Verse 48

अथोटजमुपायातं नृदेवं प्रणतं पुर: । सपर्यया पर्यगृह्णात्प्रतिनन्द्यानुरूपया ॥ ४८ ॥

రాజు తన కుటీరానికి వచ్చి ముందర నమస్కరిస్తున్నాడని చూసిన ముని, ఆశీర్వచనంతో అతనిని అభినందించి, తగిన గౌరవంతో స్వీకరించాడు.

Verse 49

गृहीतार्हणमासीनं संयतं प्रीणयन्मुनि: । स्मरन् भगवदादेशमित्याह श्लक्ष्णया गिरा ॥ ४९ ॥

యథోచిత సత్కారం పొందిన రాజు నియమంతో మౌనంగా కూర్చున్నాడు. అప్పుడు ముని కర్దముడు భగవంతుని ఆదేశాన్ని స్మరించి, రాజును ఆనందింపజేసే మృదువాక్యాలతో ఇలా పలికాడు.

Verse 50

नूनं चङ्‌क्रमणं देव सतां संरक्षणाय ते । वधाय चासतां यस्त्वं हरे: शक्तिर्हि पालिनी ॥ ५० ॥

హే దేవా! నీ ఈ సంచారం నిశ్చయంగా సత్పురుషుల రక్షణకూ, అసతుల సంహారానికీ; ఎందుకంటే నీవు శ్రీహరి యొక్క పాలక శక్తివి।

Verse 51

योऽर्केन्द्वग्नीन्द्रवायूनां यमधर्मप्रचेतसाम् । रूपाणि स्थान आधत्से तस्मै शुक्लाय ते नम: ॥ ५१ ॥

అవసరమైనప్పుడు నీవు సూర్యుడు, చంద్రుడు, అగ్ని, ఇంద్రుడు, వాయువు, యముడు, ధర్ముడు, వరుణుడు మొదలైన వారి పాత్రలను స్వీకరిస్తావు; ఆ శుక్లస్వరూప విష్ణువైన నీకు నమస్కారం।

Verse 52

न यदा रथमास्थाय जैत्रं मणिगणार्पितम् । विस्फूर्जच्चण्डकोदण्डो रथेन त्रासयन्नघान् ॥ ५२ ॥ स्वसैन्यचरणक्षुण्णं वेपयन्मण्डलं भुव: । विकर्षन् बृहतीं सेनां पर्यटस्यंशुमानिव ॥ ५३ ॥ तदैव सेतव: सर्वे वर्णाश्रमनिबन्धना: । भगवद्रचिता राजन् भिद्येरन् बत दस्युभि: ॥ ५४ ॥

నీవు మణిరత్నాలతో అలంకరించిన విజయరథాన్ని అధిరోహించి దోషులను భయపెట్టకపోతే, భయంకరమైన ధనుష్టంకారంతో గర్జించకపోతే, మరియు సూర్యునిలా విస్తారమైన సేనను నడిపిస్తూ—ఆ సేన పాదఘాతంతో భూమండలం కంపించేలా—లోకమంతా సంచరించకపోతే, ఓ రాజా, భగవంతుడు నిర్మించిన వర్ణాశ్రమ ధర్మసేతువులు దస్యులచే చెదిరిపోయేవి।

Verse 53

न यदा रथमास्थाय जैत्रं मणिगणार्पितम् । विस्फूर्जच्चण्डकोदण्डो रथेन त्रासयन्नघान् ॥ ५२ ॥ स्वसैन्यचरणक्षुण्णं वेपयन्मण्डलं भुव: । विकर्षन् बृहतीं सेनां पर्यटस्यंशुमानिव ॥ ५३ ॥ तदैव सेतव: सर्वे वर्णाश्रमनिबन्धना: । भगवद्रचिता राजन् भिद्येरन् बत दस्युभि: ॥ ५४ ॥

నీవు మణిరత్నాలతో అలంకరించిన విజయరథాన్ని అధిరోహించి దోషులను భయపెట్టకపోతే, భయంకరమైన ధనుష్టంకారంతో గర్జించకపోతే, మరియు సూర్యునిలా విస్తారమైన సేనను నడిపిస్తూ—ఆ సేన పాదఘాతంతో భూమండలం కంపించేలా—లోకమంతా సంచరించకపోతే, ఓ రాజా, భగవంతుడు నిర్మించిన వర్ణాశ్రమ ధర్మసేతువులు దస్యులచే చెదిరిపోయేవి।

Verse 54

न यदा रथमास्थाय जैत्रं मणिगणार्पितम् । विस्फूर्जच्चण्डकोदण्डो रथेन त्रासयन्नघान् ॥ ५२ ॥ स्वसैन्यचरणक्षुण्णं वेपयन्मण्डलं भुव: । विकर्षन् बृहतीं सेनां पर्यटस्यंशुमानिव ॥ ५३ ॥ तदैव सेतव: सर्वे वर्णाश्रमनिबन्धना: । भगवद्रचिता राजन् भिद्येरन् बत दस्युभि: ॥ ५४ ॥

నీవు మణిరత్నాలతో అలంకరించిన విజయరథాన్ని అధిరోహించి దోషులను భయపెట్టకపోతే, భయంకరమైన ధనుష్టంకారంతో గర్జించకపోతే, మరియు సూర్యునిలా విస్తారమైన సేనను నడిపిస్తూ—ఆ సేన పాదఘాతంతో భూమండలం కంపించేలా—లోకమంతా సంచరించకపోతే, ఓ రాజా, భగవంతుడు నిర్మించిన వర్ణాశ్రమ ధర్మసేతువులు దస్యులచే చెదిరిపోయేవి।

Verse 55

अधर्मश्च समेधेत लोलुपैर्व्यङ्कुशैर्नृभि: । शयाने त्वयि लोकोऽयं दस्युग्रस्तो विनङ्‍क्ष्यति ॥ ५५ ॥

మీరు లోకస్థితి గురించి ఆలోచన విడిచి శయనిస్తే, ధనలోభులు మరియు నియంత్రణలేని మనుష్యులు అడ్డంకిలేకుండా అధర్మాన్ని పెంచుతారు; దస్యుల దాడితో ఈ లోకం నశిస్తుంది।

Verse 56

अथापि पृच्छे त्वां वीर यदर्थं त्वमिहागत: । तद्वयं निर्व्यलीकेन प्रतिपद्यामहे हृदा ॥ ५६ ॥

అయినప్పటికీ, ఓ వీర రాజా, మీరు ఏ ఉద్దేశంతో ఇక్కడికి వచ్చారో నేను అడుగుతున్నాను. అది ఏదైనా, మేము నిష్కపట హృదయంతో, సంకోచం లేకుండా నెరవేర్చుతాము।