Adhyaya 6

Verse 1

श्रीशुक उवाच विरूप: केतुमाञ्छम्भुरम्बरीषसुतास्त्रय: । विरूपात् पृषदश्वोऽभूत्तत् पुत्रस्तु रथीतर: ॥ १ ॥

శ్రీశుకుడు పలికెను—అంబరీషునికి విరూప, కేతుమాన్, శంభు అనే ముగ్గురు కుమారులు. విరూపుని నుండి పృషదశ్వుడు, అతని కుమారుడు రథీతరుడు।

Verse 2

रथीतरस्याप्रजस्य भार्यायां तन्तवेऽर्थित: । अङ्गिरा जनयामास ब्रह्मवर्चस्विन: सुतान् ॥ २ ॥

రథీతరునికి సంతానం లేకపోవడంతో, అతడు సంతానార్థం మహర్షి అంగిరసుని ప్రార్థించాడు. అంగిరసుడు రథీతరుని భార్య గర్భంలో బ్రాహ్మణ తేజస్సుతో కూడిన కుమారులను జనింపజేశాడు।

Verse 3

एते क्षेत्रप्रसूता वै पुनस्त्वाङ्गिरसा: स्मृता: । रथीतराणां प्रवरा: क्षेत्रोपेता द्विजातय: ॥ ३ ॥

వీరు రథీతరుని భార్య గర్భక్షేత్రంలో పుట్టినందున రథీతర వంశమని ప్రసిద్ధి; కాని అంగిరసుని వీర్యమునుండి జన్మించినందున అంగిరస వంశమని కూడా స్మరింపబడిరి. రథీతర సంతతిలో వీరే ప్రధానులు, జన్మవశాత్ ద్విజులు (బ్రాహ్మణులు)గా గణింపబడిరి।

Verse 4

क्षुवतस्तु मनोर्जज्ञे इक्ष्वाकुर्घ्राणत: सुत: । तस्य पुत्रशतज्येष्ठा विकुक्षिनिमिदण्डका: ॥ ४ ॥

మనువు కుమారుడు ఇక్ష్వాకుడు; మనువు తుమ్మినప్పుడు అతని నాసారంధ్రాల నుండి ఇక్ష్వాకుడు జన్మించాడు. ఇక్ష్వాకునికి వంద మంది కుమారులు; వారిలో వికుక్షి, నిమి, దండకా అత్యంత ప్రముఖులు।

Verse 5

तेषां पुरस्तादभवन्नार्यावर्ते नृपा नृप । पञ्चविंशति: पश्चाच्च त्रयो मध्येऽपरेऽन्यत: ॥ ५ ॥

ఆ వందమంది కుమారులలో ఇరవై ఐదుగురు ఆర్యావర్తపు పశ్చిమ భాగంలో రాజులయ్యారు, ఇరవై ఐదుగురు తూర్పు భాగంలో; మూడు ప్రధాన కుమారులు మధ్యదేశంలో రాజ్యమందిరించారు; మిగిలినవారు ఇతర దేశాలలో రాజులయ్యారు।

Verse 6

स एकदाष्टकाश्राद्धे इक्ष्वाकु: सुतमादिशत् । मांसमानीयतां मेध्यं विकुक्षे गच्छ मा चिरम् ॥ ६ ॥

ఒకసారి అష్టకా-శ్రాద్ధ సమయంలో ఇక్ష్వాకు తన కుమారునికి ఆజ్ఞాపించాడు— “వికుక్షీ, అడవికి వెళ్లి శ్రాద్ధానికి యోగ్యమైన శుద్ధ మాంసాన్ని తెమ్ము; త్వరగా వెళ్లు, ఆలస్యం చేయకు।”

Verse 7

तथेति स वनं गत्वा मृगान् हत्वा क्रियार्हणान् । श्रान्तो बुभुक्षितो वीर: शशं चाददपस्मृति: ॥ ७ ॥

“అలాగే” అని చెప్పి అతడు అడవికి వెళ్లి క్రియకు యోగ్యమైన అనేక మృగాలను వధించాడు. కానీ అలసి ఆకలితో ఉండగా మరచిపోయి వధించిన కుందేలును తినేశాడు।

Verse 8

शेषं निवेदयामास पित्रे तेन च तद्गुरु: । चोदित: प्रोक्षणायाह दुष्टमेतदकर्मकम् ॥ ८ ॥

వికుక్షి మిగిలిన మాంసాన్ని తండ్రికి సమర్పించాడు; రాజు దానిని శుద్ధి కోసం వసిష్ఠునికి ఇచ్చాడు. కానీ వసిష్ఠుడు కొంత భాగం ముందే తినబడిందని గ్రహించి— “ఇది దుష్టం, శ్రాద్ధానికి అర్హం కాదు” అని చెప్పాడు।

Verse 9

ज्ञात्वा पुत्रस्य तत् कर्म गुरुणाभिहितं नृप: । देशान्नि:सारयामास सुतं त्यक्तविधिं रुषा ॥ ९ ॥

గురు వసిష్ఠుని మాటలతో రాజు కుమారుని చేసిన పనిని తెలుసుకున్నాడు. తీవ్ర కోపంతో, నియమాలను ఉల్లంఘించిన వికుక్షిని దేశం విడిచి వెళ్లమని ఆజ్ఞాపించాడు।

Verse 10

स तु विप्रेण संवादं ज्ञापकेन समाचरन् । त्यक्त्वा कलेवरं योगी स तेनावाप यत् परम् ॥ १० ॥

బ్రహ్మతత్త్వాన్ని బోధించిన మహాపండిత వశిష్ఠ బ్రాహ్మణునితో సంభాషణ చేసి మహారాజు ఇక్ష్వాకు విరక్తుడయ్యాడు. యోగి ధర్మాన్ని అనుసరించి దేహత్యాగం చేసి పరమ సిద్ధిని పొందాడు.

Verse 11

पितर्युपरतेऽभ्येत्य विकुक्षि: पृथिवीमिमाम् । शासदीजे हरिं यज्ञै: शशाद इति विश्रुत: ॥ ११ ॥

తండ్రి అంతర్ధానమైన తరువాత వికుక్షి తిరిగి వచ్చి ఈ భూమిని పాలించాడు. శ్రీహరిని తృప్తిపరచేందుకు అనేక యజ్ఞాలు చేసి రాజ్యాన్ని శాసించాడు; తరువాత అతడు ‘శశాద’ అని ప్రసిద్ధి పొందాడు.

Verse 12

पुरञ्जयस्तस्य सुत इन्द्रवाह इतीरित: । ककुत्स्थ इति चाप्युक्त: श‍ृणु नामानि कर्मभि: ॥ १२ ॥

శశాదుని కుమారుడు పురంజయుడు; అతడు ఇంద్రవాహ అని కూడా, కొన్నిసార్లు కకుత్స్థ అని కూడా పిలువబడెను. వేర్వేరు కార్యాల వల్ల అతనికి వేర్వేరు పేర్లు ఎలా వచ్చాయో నన్ను విను.

Verse 13

कृतान्त आसीत् समरो देवानां सह दानवै: । पार्ष्णिग्राहो वृतो वीरो देवैर्दैत्यपराजितै: ॥ १३ ॥

పూర్వకాలంలో దేవతలకూ దానవులకూ మధ్య ప్రళయసమానమైన ఘోర యుద్ధం జరిగింది. దైత్యుల చేత ఓడిన దేవతలు ఆ వీరుడు పురంజయుణ్ణి సహాయకుడిగా ఎంచుకొని, అతని ద్వారా దైత్యులను జయించారు; అందుకే అతడు ‘పురంజయ’ అని ప్రసిద్ధి చెందాడు.

Verse 14

वचनाद् देवदेवस्य विष्णोर्विश्वात्मन: प्रभो: । वाहनत्वे वृतस्तस्य बभूवेन्द्रो महावृष: ॥ १४ ॥

దేవదేవుడు, విశ్వాత్మ ప్రభువు విష్ణువు ఆజ్ఞచేత ఇంద్రుడు అతని వాహనంగా ఉండటానికి అంగీకరించి మహావృషభరూపం దాల్చాడు. పురంజయుడు దైత్యులను సంహరించేందుకు, ఇంద్రుడు తన వాహకుడవ్వాలనే షరతుతో ఒప్పుకున్నాడు.

Verse 15

स सन्नद्धो धनुर्दिव्यमादाय विशिखाञ्छितान् । स्तूयमानस्तमारुह्य युयुत्सु: ककुदि स्थित: ॥ १५ ॥ तेजसाप्यायितो विष्णो: पुरुषस्य महात्मन: । प्रतीच्यां दिशि दैत्यानां न्यरुणत् त्रिदशै: पुरम् ॥ १६ ॥

కవచంతో సన్నద్ధుడై యుద్ధేచ్ఛతో పురంజయుడు దివ్యధనుస్సు, పదునైన బాణాలు ధరించాడు. దేవతల స్తుతుల మధ్య వృషభం (ఇంద్రుడు) కకుదంపై కూర్చుని ‘కకుత్స్థ’గా ప్రసిద్ధి పొందాడు.

Verse 16

स सन्नद्धो धनुर्दिव्यमादाय विशिखाञ्छितान् । स्तूयमानस्तमारुह्य युयुत्सु: ककुदि स्थित: ॥ १५ ॥ तेजसाप्यायितो विष्णो: पुरुषस्य महात्मन: । प्रतीच्यां दिशि दैत्यानां न्यरुणत् त्रिदशै: पुरम् ॥ १६ ॥

అంతర్యామి, పరమపురుషుడైన మహాత్మ విష్ణువు తేజస్సుతో బలపడి, దేవతలతో చుట్టుముట్టబడి పురంజయుడు పడమర దిశలో దైత్యుల పురాన్ని దాడి చేశాడు.

Verse 17

तैस्तस्य चाभूत्प्रधनं तुमुलं लोमहर्षणम् । यमाय भल्लैरनयद् दैत्यान् अभिययुर्मृधे ॥ १७ ॥

దైత్యులతో పురంజయుడికి ఘోరమైన, రోమాంచకరమైన యుద్ధం జరిగింది. యుద్ధంలో అతని ఎదుటికి వచ్చిన దైత్యులను అతని బాణాలు యమలోకానికి పంపించాయి.

Verse 18

तस्येषुपाताभिमुखं युगान्ताग्निमिवोल्बणम् । विसृज्य दुद्रुवुर्दैत्या हन्यमाना: स्वमालयम् ॥ १८ ॥

ఇంద్రవాహుడి బాణవర్షం యుగాంతాగ్నిలా భయంకరంగా మండింది. సైన్యం హతమైన తరువాత మిగిలిన దైత్యులు దానిని తప్పించుకొని వేగంగా తమ తమ ఇళ్లకు పారిపోయారు.

Verse 19

जित्वा पुरं धनं सर्वं सश्रीकं वज्रपाणये । प्रत्ययच्छत् स राजर्षिरिति नामभिराहृत: ॥ १९ ॥

శత్రుపురాన్ని జయించిన రాజర్షి పురంజయుడు, సంపద అంతటినీ—స్త్రీలతో సహా—వజ్రధారి ఇంద్రునికి సమర్పించాడు. అందుకే తన కర్మల ప్రకారం ‘పురంజయ’ మొదలైన అనేక నామాలతో ప్రసిద్ధి పొందాడు.

Verse 20

पुरञ्जयस्य पुत्रोऽभूदनेनास्तत्सुत: पृथु: । विश्वगन्धिस्ततश्चन्द्रो युवनाश्वस्तु तत्सुत: ॥ २० ॥

పురంజయుని కుమారుడు అనెనా. అనెనాకు పృథు కుమారుడు; పృథుకు విశ్వగంధి; విశ్వగంధికి చంద్రుడు; చంద్రునికి యువనాశ్వుడు కుమారుడయ్యాడు.

Verse 21

श्रावस्तस्तत्सुतो येन श्रावस्ती निर्ममे पुरी । बृहदश्वस्तु श्रावस्तिस्तत: कुवलयाश्वक: ॥ २१ ॥

యువనాశ్వుని కుమారుడు శ్రావస్త; అతడు శ్రావస్తీ అనే పురిని నిర్మించాడు. శ్రావస్తుని కుమారుడు బృహదశ్వుడు; అతని కుమారుడు కువలయాశ్వకుడు.

Verse 22

य: प्रियार्थमुतङ्कस्य धुन्धुनामासुरं बली । सुतानामेकविंशत्या सहस्रैरहनद् वृत: ॥ २२ ॥

మునివరుడు ఉతంకుని ప్రీతికోసం మహాబలుడు కువలయాశ్వుడు ధుంధు అనే అసురుణ్ని సంహరించాడు. అతడు ఇరవై ఒక వేల మంది తన కుమారుల సహాయంతో ఇది చేశాడు.

Verse 23

धुन्धुमार इति ख्यातस्तत्सुतास्ते च जज्वलु: । धुन्धोर्मुखाग्निना सर्वे त्रय एवावशेषिता: ॥ २३ ॥ द‍ृढाश्व: कपिलाश्वश्च भद्राश्व इति भारत । द‍ृढाश्वपुत्रो हर्यश्वो निकुम्भस्तत्सुत: स्मृत: ॥ २४ ॥

ఓ భారత, మహారాజ పరీక్షితా! అందుకే కువలయాశ్వుడు ‘ధుంధుమార’ అని ప్రసిద్ధి పొందాడు. అయితే ధుంధు నోటి నుండి వెలువడిన అగ్నితో అతని కుమారులలో ముగ్గురు తప్ప మిగతావారంతా భస్మమయ్యారు. మిగిలిన ముగ్గురు—దృఢాశ్వ, కపిలాశ్వ, భద్రాశ్వ. దృఢాశ్వుని కుమారుడు హర్యశ్వుడు; హర్యశ్వుని కుమారుడు నికుంభుడు ప్రసిద్ధుడు.

Verse 24

धुन्धुमार इति ख्यातस्तत्सुतास्ते च जज्वलु: । धुन्धोर्मुखाग्निना सर्वे त्रय एवावशेषिता: ॥ २३ ॥ द‍ृढाश्व: कपिलाश्वश्च भद्राश्व इति भारत । द‍ृढाश्वपुत्रो हर्यश्वो निकुम्भस्तत्सुत: स्मृत: ॥ २४ ॥

ఓ భారత, మహారాజ పరీక్షితా! అందుకే కువలయాశ్వుడు ‘ధుంధుమార’ అని ప్రసిద్ధి పొందాడు. ధుంధు నోటి అగ్నితో అతని కుమారులలో ముగ్గురు తప్ప మిగతావారంతా భస్మమయ్యారు. మిగిలిన ముగ్గురు—దృఢాశ్వ, కపిలాశ్వ, భద్రాశ్వ. దృఢాశ్వుని కుమారుడు హర్యశ్వుడు; హర్యశ్వుని కుమారుడు నికుంభుడు ప్రసిద్ధుడు.

Verse 25

बहुलाश्वो निकुम्भस्य कृशाश्वोऽथास्य सेनजित् । युवनाश्वोऽभवत् तस्य सोऽनपत्यो वनं गत: ॥ २५ ॥

నికుంభుని కుమారుడు బహులాశ్వుడు, బహులాశ్వుని కుమారుడు కృశాశ్వుడు, కృశాశ్వుని కుమారుడు సేనజితుడు, సేనజితుని కుమారుడు యువనాశ్వుడు. యువనాశ్వుడు సంతానం లేనివాడై గృహస్థాశ్రమాన్ని విడిచి వనానికి వెళ్లెను.

Verse 26

भार्याशतेन निर्विण्ण ऋषयोऽस्य कृपालव: । इष्टिं स्म वर्तयांचक्रुरैन्द्रीं ते सुसमाहिता: ॥ २६ ॥

వంద మంది భార్యలతో కలిసి వనానికి వెళ్లినప్పటికీ రాజు యువనాశ్వుడు మరియు అతని రాణులందరూ తీవ్రంగా విషాదగ్రస్తులై ఉన్నారు. అరణ్యంలోని ఋషులు రాజుపై కరుణచూపి, అతనికి పుత్రప్రాప్తి కలగాలని అత్యంత శ్రద్ధతో ఐంద్రీ ఇష్టి అనే ఇంద్రయజ్ఞాన్ని నిర్వహించసాగారు.

Verse 27

राजा तद् यज्ञसदनं प्रविष्टो निशि तर्षित: । द‍ृष्ट्वा शयानान् विप्रांस्तान् पपौ मन्त्रजलं स्वयम् ॥ २७ ॥

ఒక రాత్రి దాహంతో రాజు యజ్ఞశాలలో ప్రవేశించాడు. అక్కడ బ్రాహ్మణులు నిద్రిస్తున్నట్లు చూసి, భార్య త్రాగవలసిన మంత్రసంస్కృత జలాన్ని అతడు స్వయంగా త్రాగెను.

Verse 28

उत्थितास्ते निशम्याथ व्युदकं कलशं प्रभो । पप्रच्छु: कस्य कर्मेदं पीतं पुंसवनं जलम् ॥ २८ ॥

ఆపై బ్రాహ్మణులు లేచి, కలశం నీరు లేకుండా ఉండటాన్ని చూసి అడిగారు—“ఇది ఎవరి పని? పుత్రప్రాప్తికి పుంసవనంగా ఉద్దేశించిన ఈ జలాన్ని ఎవరు త్రాగారు?”

Verse 29

राज्ञा पीतं विदित्वा वै ईश्वरप्रहितेन ते । ईश्वराय नमश्चक्रुरहो दैवबलं बलम् ॥ २९ ॥

ఆ జలాన్ని రాజే త్రాగినట్లు తెలిసినప్పుడు, అది పరమేశ్వరుని ప్రేరణవల్లనే జరిగిందని గ్రహించి వారు ఈశ్వరునికి నమస్కరించారు. “అయ్యో! దైవబలమే నిజమైన బలం; పరమేశ్వరుని శక్తిని ఎవరు అడ్డుకోగలరు?” అని అన్నారు.

Verse 30

तत: काल उपावृत्ते कुक्षिं निर्भिद्य दक्षिणम् । युवनाश्वस्य तनयश्चक्रवर्ती जजान ह ॥ ३० ॥

తర్వాత కాలక్రమేణ రాజు యువనాశ్వుని ఉదరంలోని కుడి భాగాన్ని చీల్చుకొని, సర్వ శుభలక్షణాలతో కూడిన చక్రవర్తి కుమారుడు జన్మించాడు।

Verse 31

कं धास्यति कुमारोऽयं स्तन्ये रोरूयते भृशम् । मां धाता वत्स मा रोदीरितीन्द्रो देशिनीमदात् ॥ ३१ ॥

ఆ శిశువు పాల కోసం బాగా ఏడ్చాడు; బ్రాహ్మణులు విచారంతో “ఇవనికి ఎవరు పాలివ్వగలరు?” అన్నారు. అప్పుడు యజ్ఞంలో పూజింపబడిన ఇంద్రుడు వచ్చి శిశువును ఓదార్చి, తన చూపుడు వేలు శిశువు నోటిలో పెట్టి—“ఏడవకు; నన్నే పానము చేయి” అన్నాడు।

Verse 32

न ममार पिता तस्य विप्रदेवप्रसादत: । युवनाश्वोऽथ तत्रैव तपसा सिद्धिमन्वगात् ॥ ३२ ॥

బ్రాహ్మణదేవుల ప్రసాదం వల్ల ఆ శిశువు తండ్రి యువనాశ్వుడు మరణానికి లోనుకాలేదు. ఆ తరువాత అతడు అదే స్థలంలో ఘోర తపస్సు చేసి సిద్ధిని పొందాడు।

Verse 33

त्रसद्दस्युरितीन्द्रोऽङ्ग विदधे नाम यस्य वै । यस्मात् त्रसन्ति ह्युद्विग्ना दस्यवो रावणादय: ॥ ३३ ॥ यौवनाश्वोऽथ मान्धाता चक्रवर्त्यवनीं प्रभु: । सप्तद्वीपवतीमेक: शशासाच्युततेजसा ॥ ३४ ॥

ఓ పరీక్షిత్! రావణాది దస్యులు భయంతో వణికేవారు కాబట్టి ఇంద్రుడు అతనికి ‘త్రసద్దస్యు’ అనే నామం పెట్టాడు. అచ్యుతుని కృపవల్ల యువనాశ్వుని కుమారుడు మాంధాత చక్రవర్తిగా మహాబలవంతుడై, ఏకైకుడిగా సప్తద్వీపమయమైన భూమిని పాలించాడు।

Verse 34

त्रसद्दस्युरितीन्द्रोऽङ्ग विदधे नाम यस्य वै । यस्मात् त्रसन्ति ह्युद्विग्ना दस्यवो रावणादय: ॥ ३३ ॥ यौवनाश्वोऽथ मान्धाता चक्रवर्त्यवनीं प्रभु: । सप्तद्वीपवतीमेक: शशासाच्युततेजसा ॥ ३४ ॥

ఓ పరీక్షిత్! రావణాది దస్యులు భయంతో వణికేవారు కాబట్టి ఇంద్రుడు అతనికి ‘త్రసద్దస్యు’ అనే నామం పెట్టాడు. అచ్యుతుని కృపవల్ల యువనాశ్వుని కుమారుడు మాంధాత చక్రవర్తిగా మహాబలవంతుడై, ఏకైకుడిగా సప్తద్వీపమయమైన భూమిని పాలించాడు।

Verse 35

ईजे च यज्ञं क्रतुभिरात्मविद् भूरिदक्षिणै: । सर्वदेवमयं देवं सर्वात्मकमतीन्द्रियम् ॥ ३५ ॥ द्रव्यं मन्त्रो विधिर्यज्ञो यजमानस्तथर्त्विज: । धर्मो देशश्च कालश्च सर्वमेतद् यदात्मकम् ॥ ३६ ॥

ఆత్మవిదుడైన మాంధాతా విస్తార దక్షిణలతో అనేక క్రతువుల ద్వారా యజ్ఞం చేసి, సర్వదేవమయుడు, సర్వాత్ముడు, ఇంద్రియాతీతుడైన శ్రీ విష్ణువును ఆరాధించాడు। యజ్ఞద్రవ్యం, మంత్రం, విధి, యజమాని, ఋత్వికులు, ఫలం, దేశం, కాలం—ఇవన్నీ ఆ పరమాత్మ స్వరూపమే।

Verse 36

ईजे च यज्ञं क्रतुभिरात्मविद् भूरिदक्षिणै: । सर्वदेवमयं देवं सर्वात्मकमतीन्द्रियम् ॥ ३५ ॥ द्रव्यं मन्त्रो विधिर्यज्ञो यजमानस्तथर्त्विज: । धर्मो देशश्च कालश्च सर्वमेतद् यदात्मकम् ॥ ३६ ॥

యజ్ఞద్రవ్యం, మంత్రం, విధి, యజ్ఞం, యజమాని, ఋత్వికులు; అలాగే ధర్మం, దేశం, కాలం—ఇవన్నీ ఆ పరమభగవానుని స్వరూపమే, ఎందుకంటే ఆయనే సర్వయజ్ఞస్వరూపుడు।

Verse 37

यावत् सूर्य उदेति स्म यावच्च प्रतितिष्ठति । तत् सर्वं यौवनाश्वस्य मान्धातु: क्षेत्रमुच्यते ॥ ३७ ॥

సూర్యుడు ఎక్కడ ఉదయిస్తాడో, ఎక్కడ అస్తమిస్తాడో—ఆ సమస్త భూభాగం యువనాశ్వ కుమారుడైన ప్రసిద్ధ మాంధాతా యొక్క అధీన ప్రాంతమని చెప్పబడుతుంది।

Verse 38

शशबिन्दोर्दुहितरि बिन्दुमत्यामधान्नृप: । पुरुकुत्समम्बरीषं मुचुकुन्दं च योगिनम् । तेषां स्वसार: पञ्चाशत् सौभरिं वव्रिरे पतिम् ॥ ३८ ॥

శశబిందువు కుమార్తె బిందుమతి గర్భంలో రాజు మాంధాతాకు పురుకుత్స, అంబరీష, మరియు మహాయోగి ముచుకుంద—ఈ ముగ్గురు కుమారులు జన్మించారు। వారికి యాభై మంది సోదరీమణులు ఉండగా, వారందరూ మహర్షి సౌభరిని భర్తగా వరిస్తారు।

Verse 39

यमुनान्तर्जले मग्नस्तप्यमान: परन्तप: । निर्वृतिं मीनराजस्य द‍ृष्ट्वा मैथुनधर्मिण: ॥ ३९ ॥ जातस्पृहो नृपं विप्र: कन्यामेकामयाचत । सोऽप्याह गृह्यतां ब्रह्मन् कामं कन्या स्वयंवरे ॥ ४० ॥

పరంతపుడైన సౌభరి ఋషి యమునా నదీ జలంలో మునిగి తపస్సు చేస్తున్నాడు. అక్కడ సంభోగధర్మంలో ఉన్న చేపల ఆనందాన్ని చూసి అతనిలో కామాసక్తి పుట్టింది. అప్పుడు ఆ బ్రాహ్మణుడు రాజు మాంధాతాను ఒక కుమార్తెను అడిగాడు. రాజు అన్నాడు: “ఓ బ్రహ్మన్, స్వయంవరంలో నా కుమార్తెలలో ఎవరు కోరినవారిని భర్తగా ఎంచుకోనివ్వండి.”

Verse 40

यमुनान्तर्जले मग्नस्तप्यमान: परन्तप: । निर्वृतिं मीनराजस्य द‍ृष्ट्वा मैथुनधर्मिण: ॥ ३९ ॥ जातस्पृहो नृपं विप्र: कन्यामेकामयाचत । सोऽप्याह गृह्यतां ब्रह्मन् कामं कन्या स्वयंवरे ॥ ४० ॥

సౌభరి ఋషి యమునా నదీ జలంలో మునిగి తపస్సు చేస్తున్నాడు. అక్కడ మిథునధర్మంలో ఉన్న చేపల జంట ఆనందాన్ని చూసి అతనిలో కామాసక్తి కలిగింది. ఆ కోరికతో మంధాతా రాజుని చేరి అతని కుమార్తెలలో ఒకరిని యాచించాడు. రాజు పలికెను— “బ్రాహ్మణా, స్వయంవరంలో నా కుమార్తెలు తమ ఇష్టానుసారం వరుణ్ని ఎంచుకొనుగాక.”

Verse 41

स विचिन्त्याप्रियं स्त्रीणां जरठोऽहमसन्मत: । वलीपलित एजत्क इत्यहं प्रत्युदाहृत: ॥ ४१ ॥ साधयिष्ये तथात्मानं सुरस्त्रीणामभीप्सितम् । किं पुनर्मनुजेन्द्राणामिति व्यवसित: प्रभु: ॥ ४२ ॥

సౌభరి ముని ఇలా ఆలోచించాడు— “నేను వృద్ధుడను; స్త్రీలకు అప్రీతికరుడను, గౌరవం లేనివాడను. నా శరీరంలో ముడతలు, జుట్టు తెల్లబడింది, తల ఎప్పుడూ కంపిస్తుంది; పైగా నేను యోగిని— అందుకే స్త్రీలు నన్ను ఇష్టపడరు. రాజు నన్ను అలా తిరస్కరించినందున, దేవస్త్రీలకైనా ఇష్టపడేలా నా దేహాన్ని సిద్ధం చేసుకుంటాను; మరి మానవరాజుల కుమార్తెల సంగతి ఏముంది!”

Verse 42

स विचिन्त्याप्रियं स्त्रीणां जरठोऽहमसन्मत: । वलीपलित एजत्क इत्यहं प्रत्युदाहृत: ॥ ४१ ॥ साधयिष्ये तथात्मानं सुरस्त्रीणामभीप्सितम् । किं पुनर्मनुजेन्द्राणामिति व्यवसित: प्रभु: ॥ ४२ ॥

సౌభరి ముని ఇలా ఆలోచించాడు— “నేను వృద్ధుడను; స్త్రీలకు అప్రీతికరుడను, గౌరవం లేనివాడను. నా శరీరంలో ముడతలు, జుట్టు తెల్లబడింది, తల ఎప్పుడూ కంపిస్తుంది; పైగా నేను యోగిని— అందుకే స్త్రీలు నన్ను ఇష్టపడరు. రాజు నన్ను అలా తిరస్కరించినందున, దేవస్త్రీలకైనా ఇష్టపడేలా నా దేహాన్ని సిద్ధం చేసుకుంటాను; మరి మానవరాజుల కుమార్తెల సంగతి ఏముంది!”

Verse 43

मुनि: प्रवेशित: क्षत्रा कन्यान्त:पुरमृद्धिमत् । वृत: स राजकन्याभिरेकं पञ्चाशता वर: ॥ ४३ ॥

ఆ తరువాత సౌభరి ముని యౌవనసౌందర్యంతో ప్రకాశించగా, రాజభవన దూత అతనిని రాజకుమార్తెల అతి వైభవశాలిన అంతఃపురంలోకి తీసుకెళ్లాడు. అక్కడ యాభై మంది రాజకుమార్తెలు—అతడు ఒక్కరే అయినా—అతనినే వరుడిగా స్వీకరించారు.

Verse 44

तासां कलिरभूद् भूयांस्तदर्थेऽपोह्य सौहृदम् । ममानुरूपो नायं व इति तद्गतचेतसाम् ॥ ४४ ॥

ఆ తరువాత సౌభరి మునిపై మోహితమైన రాజకుమార్తెలు తమ సోదరీభావాన్ని పక్కన పెట్టి పరస్పరం గొడవపడసాగారు. ప్రతి ఒక్కరు— “ఈ పురుషుడు నాకు తగినవాడు, నీకు కాదు” అని వాదించారు. ఇలా గొప్ప విభేదం ఏర్పడింది.

Verse 45

स बह्वऋचस्ताभिरपारणीय- तप:श्रियानर्घ्यपरिच्छदेषु । गृहेषु नानोपवनामलाम्भ:- सरस्सु सौगन्धिककाननेषु ॥ ४५ ॥ महार्हशय्यासनवस्त्रभूषण- स्‍नानानुलेपाभ्यवहारमाल्यकै: । स्वलङ्‍कृत स्त्रीपुरुषेषु नित्यदा रेमेऽनुगायद्द्विजभृङ्गवन्दिषु ॥ ४६ ॥

మంత్రజపంలో నిపుణుడైన బహ్వృచ సౌభరి ముని అపార తపశ్శ్రీ ఫలితంగా అతని గృహం మహా వైభవంతో నిండింది—ఉత్తమ వస్త్రాలు, ఆభరణాలు, సుసజ్జిత దాసదాసీలు, స్వచ్ఛజల సరస్సులతో కూడిన అనేక ఉపవనాలు, సుగంధ పుష్పవనాలు. పుష్పసౌరభ్యంలో పక్షుల కూయడం, తేనెటీగల గుంజడం, గాయకుల గానంతో ఆ తోటలు మధురంగా మారాయి. విలువైన శయ్యాసనాలు, స్నాన ఏర్పాట్లు, చందనలేపనాలు, పుష్పమాలలు, రుచికర భోజనాలతో సమృద్ధిగా ఉండి, అనేక భార్యలతో గృహస్థ వ్యవహారాలలో ముని నిత్యం రమించాడు.

Verse 46

स बह्वऋचस्ताभिरपारणीय- तप:श्रियानर्घ्यपरिच्छदेषु । गृहेषु नानोपवनामलाम्भ:- सरस्सु सौगन्धिककाननेषु ॥ ४५ ॥ महार्हशय्यासनवस्त्रभूषण- स्‍नानानुलेपाभ्यवहारमाल्यकै: । स्वलङ्‍कृत स्त्रीपुरुषेषु नित्यदा रेमेऽनुगायद्द्विजभृङ्गवन्दिषु ॥ ४६ ॥

మంత్రజపంలో నిపుణుడైన బహ్వృచ సౌభరి ముని అపార తపశ్శ్రీ ఫలితంగా అతని గృహం మహా వైభవంతో నిండింది—ఉత్తమ వస్త్రాలు, ఆభరణాలు, సుసజ్జిత దాసదాసీలు, స్వచ్ఛజల సరస్సులతో కూడిన అనేక ఉపవనాలు, సుగంధ పుష్పవనాలు. పుష్పసౌరభ్యంలో పక్షుల కూయడం, తేనెటీగల గుంజడం, గాయకుల గానంతో ఆ తోటలు మధురంగా మారాయి. విలువైన శయ్యాసనాలు, స్నాన ఏర్పాట్లు, చందనలేపనాలు, పుష్పమాలలు, రుచికర భోజనాలతో సమృద్ధిగా ఉండి, అనేక భార్యలతో గృహస్థ వ్యవహారాలలో ముని నిత్యం రమించాడు.

Verse 47

यद्गार्हस्थ्यं तु संवीक्ष्य सप्तद्वीपवतीपति: । विस्मित: स्तम्भमजहात् सार्वभौमश्रियान्वितम् ॥ ४७ ॥

ఏడు ద్వీపాలతో కూడిన సమస్త భూమికి అధిపతైన రాజు మాంధాతా, సౌభరి ముని గృహస్థ వైభవాన్ని చూసి ఆశ్చర్యంతో స్థంభించిపోయాడు. అప్పుడు ప్రపంచ చక్రవర్తి అనే తన స్థితిపై ఉన్న మిథ్యా గర్వాన్ని విడిచిపెట్టాడు.

Verse 48

एवं गृहेष्वभिरतो विषयान् विविधै: सुखै: । सेवमानो न चातुष्यदाज्यस्तोकैरिवानल: ॥ ४८ ॥

ఇలా సౌభరి ముని గృహంలో ఉండి ఇంద్రియవిషయాల వివిధ సుఖాలను అనుభవించినా అతనికి తృప్తి కలగలేదు; నెయ్యి చుక్కలు నిరంతరం పోస్తే అగ్ని ఆరనట్టే, కోరిక కూడా శాంతించదు.

Verse 49

स कदाचिदुपासीन आत्मापह्नवमात्मन: । ददर्श बह्वृचाचार्यो मीनसङ्गसमुत्थितम् ॥ ४९ ॥

తర్వాత ఒక రోజు మంత్రజపంలో నిపుణుడైన బహ్వృచాచార్య సౌభరి ముని ఏకాంతంలో కూర్చొని తన పతనానికి కారణాన్ని ఆలోచించాడు. అప్పుడు అతడు గ్రహించాడు—చేపల మైథున వ్యవహారంతో కలిసిన సంగమే కోరికను రేపి, అదే తన పతనానికి మూలకారణమైంది.

Verse 50

अहो इमं पश्यत मे विनाशं तपस्विन: सच्चरितव्रतस्य । अन्तर्जले वारिचरप्रसङ्गात् प्रच्यावितं ब्रह्म चिरं धृतं यत् ॥ ५० ॥

అయ్యో! నా పతనాన్ని చూడండి—తపస్సు చేసి, సద్ఆచార వ్రతాలు పాటించిన నేను, నీటిలోనే ఉండి చేపల మైథున సంగమసంగంతో దీర్ఘ తపఫలాన్ని కోల్పోయాను।

Verse 51

सङ्गं त्यजेत मिथुनव्रतीनां मुमुक्षु: सर्वात्मना न विसृजेद् बहिरिन्द्रियाणि । एकश्चरन् रहसि चित्तमनन्त ईशे युञ्जीत तद्‍व्रतिषु साधुषु चेत् प्रसङ्ग: ॥ ५१ ॥

మోక్షాన్ని కోరేవాడు మైథునాసక్తుల సంగాన్ని పూర్తిగా విడిచిపెట్టాలి; ఇంద్రియాలను బాహ్య విషయాల్లో ప్రవేశపెట్టకూడదు. ఏకాంతంలో నివసిస్తూ మనసును అనంత పరమేశ్వరుని పాదపద్మాలపై యోగం చేయాలి; సంగం కావాలంటే అలాంటి సాధువులతోనే కలవాలి।

Verse 52

एकस्तपस्व्यहमथाम्भसि मत्स्यसङ्गात् पञ्चाशदासमुत पञ्चसहस्रसर्ग: । नान्तं व्रजाम्युभयकृत्यमनोरथानां मायागुणैर्हृतमतिर्विषयेऽर्थभाव: ॥ ५२ ॥

ఆదిలో నేను ఒంటరిగా యోగతపస్సులో నిమగ్నుడిని; తరువాత చేపల మైథున సంగం వల్ల వివాహాభిలాష కలిగింది. ఆపై నేను యాభై భార్యల భర్తనై, ప్రతి భార్యలో వందమంది కుమారులను కనిపించాను; ఇలా నా కుటుంబం ఐదువేలమందికి పెరిగింది. మాయాగుణాలు నా బుద్ధిని హరించి, విషయసుఖంలోనే సుఖమని భావించాను; అందువల్ల ఈ లోకంలోనూ పరలోకంలోనూ నా భోగాశలకు అంతం లేదు।

Verse 53

एवं वसन् गृहे कालं विरक्तो न्यासमास्थित: । वनं जगामानुययुस्तत्पत्‍न्य: पतिदेवता: ॥ ५३ ॥

ఇలా కొంతకాలం గృహస్థ వ్యవహారాల్లో గడిపిన తరువాత అతడు భోగాల పట్ల విరక్తుడయ్యాడు. భౌతిక సంగత్యాగం కోసం వానప్రస్థాశ్రమాన్ని స్వీకరించి అడవికి వెళ్లాడు. భర్తనే దేవుడిగా భావించిన అతని భార్యలు కూడా అతడిని అనుసరించారు, ఎందుకంటే భర్త తప్ప వారికి మరొక ఆశ్రయం లేదు।

Verse 54

तत्र तप्‍त्वा तपस्तीक्ष्णमात्मदर्शनमात्मवान् । सहैवाग्निभिरात्मानं युयोज परमात्मनि ॥ ५४ ॥

అడవికి వెళ్లిన ఆత్మజ్ఞుడైన సౌభరి ముని ఘోర తపస్సు చేసి ఆత్మదర్శనాన్ని పొందాడు. అంత్యకాలంలో అగ్నిలో దేహాన్ని త్యజించి, పరమాత్మ అయిన భగవంతుని సేవలో తనను తాను చివరికి నియోగించాడు।

Verse 55

ता: स्वपत्युर्महाराज निरीक्ष्याध्यात्मिकीं गतिम् । अन्वीयुस्तत्प्रभावेण अग्निं शान्तमिवार्चिष: ॥ ५५ ॥

హే మహారాజ పరీక్షితా! సౌభరి ముని తన ఆధ్యాత్మిక గతిని పొందుతున్నదాన్ని చూచి, ఆయన భార్యలు కూడా ఆయన ఆధ్యాత్మిక ప్రభావబలంతో దివ్యలోకంలో ప్రవేశించారు; అగ్ని ఆరిపోయినప్పుడు జ్వాలలు శాంతించునట్లు.