Sarga 66
अयोध्यायां शोकविलापः — Lamentation in Ayodhya after Daśaratha’s death
अयोध्याकाण्ड
தசரதன் ஸ்வர்காரோஹணத்திற்குப் பின் அயோத்தியில் துயரம் அடர்த்தியாகப் பரவுகிறது. கவுசல்யை துக்கத்தில் தளர்ந்து அரசனின் தலையைத் தன் மடியில் வைத்து, கைகேயியை குற்றம்சாட்டி கருணைமிகு புலம்பலால் உரைக்கிறாள். அவள் பேரழிவை கடும் உவமைகளால் வர்ணிக்கிறாள்—அணைந்த தீ போல, நீரற்ற கடல் போல, ஒளியற்ற சூரியன் போல அயோத்தி மங்கிவிட்டதாக. அவள் சொற்களில் வேதனையின் வட்டம் விரிகிறது—காட்டின் அச்சங்களில் சீதையின் பாதுகாப்பின்மை, ஜனகனும் துக்கத்தில் முறிந்து விழக்கூடும் என்ற அச்சம். விதவைத்துயரத்தின் உச்சத்தில், கணவனின் உடலுடன் தீயில் புகுவேன் என்ற தன்னழிவு தீர்மானத்தையும் கவுசல்யை வெளிப்படுத்துகிறாள். பணிப்பெண்கள் அவளைத் தடுத்து அப்புறப்படுத்துகின்றனர். மூத்தோரின் ஆணையின்படி அமைச்சர்கள் அரச உடலை எண்ணெய் தொட்டியில் பாதுகாத்து, மகன் வரும்வரை இறுதிச்சடங்குகளை ஒத்திவைக்கின்றனர்—வம்ச-சடங்கு நெறியைத் தெளிவாகக் காட்டுகின்றனர். அரண்மனைப் பெண்கள் அனைவரும் சேர்ந்து புலம்புகின்றனர்; அயோத்தி நிலவு இல்லா இரவு அல்லது சூரியன் இல்லா நாள் போல மங்கியும் குழப்பமுமாகத் தோன்றுகிறது. மக்கள் மனம் கைகேயியை நிந்திப்பதாக மாறுகிறது—அரண்மனையின் தனிப்பட்ட முடிவு நகரமெங்கும் துயரமாகவும் நெறித் தீர்ப்பாகவும் எதிரொலிப்பதை இது வெளிப்படுத்துகிறது।
Shlokas
Verse 1
तमग्निमिव संशान्तमम्बुहीनमिवार्णवम्।हतप्रभमिवाऽऽदित्यं स्वर्गस्थं प्रेक्ष्य पार्थिवम्।।।।कौसल्या बाष्पपूर्णाक्षी विविधां शोककर्शिता।उपगृह्य शिरो राज्ञः कैकेयीं प्रत्यभाषत।।।।
அரசன் விண்ணுலகம் சென்றதைப் பார்த்த கௌசல்யா—திடீரென அணைந்த தீ போல, நீரற்ற கடல் போல, ஒளி இழந்த சூரியன் போல—கண்ணீர் நிரம்பிய கண்களுடன், பலவகைத் துயரால் சோர்ந்து, அரசனின் தலையைத் தன் மடியில் தாங்கி கைகேயியிடம் பேசினாள்।
Verse 2
तमग्निमिव संशान्तमम्बुहीनमिवार्णवम्।हतप्रभमिवाऽऽदित्यं स्वर्गस्थं प्रेक्ष्य पार्थिवम्।।2.66.1।। कौसल्या बाष्पपूर्णाक्षी विविधां शोककर्शिता।उपगृह्य शिरो राज्ञः कैकेयीं प्रत्यभाषत।।2.66.2।।
அரசன் விண்ணுலகம் சென்றதைப் பார்த்து—திடீரென அணைந்த தீ போல, நீரற்ற கடல் போல, ஒளி இழந்த சூரியன் போல—கண்ணீர் நிறைந்த கண்களுடன், பல துயரங்களால் சோர்ந்த கௌசல்யை, அரசனின் தலையைத் தூக்கிப் பிடித்து கைகேயியிடம் கூறினாள்।
Verse 3
सकामा भव कैकेयि भुङ्क्ष्व राज्यमकण्टकम्।त्यक्त्वा राजानमेकाग्रा नृशंसे दुष्टचारिणि।।।।
திருப்தியடை, ஓ கைகேயி—முள்ளில்லா அரசாட்சியை அனுபவி. ஒருமுகமாக அரசனைத் துறந்தவளே, கொடுமையுள்ளவளே, தீயொழுக்கமுடையவளே!
Verse 4
विहाय मां गतो रामः भर्ता च स्वर्गतो मम।विपथे सार्थहीनेव नाहं जीवितुमुत्सहे।।।।
என்னை விட்டுவிட்டு ராமன் சென்றான்; என் கணவரும் ஸ்வர்க்கம் சென்றார். துணையில்லாமல் தவறான வழியில் அலைந்தவன் போல, இனி நான் வாழ விரும்பவில்லை.
Verse 5
भर्तारं तं परित्यज्य का स्त्री दैवतमात्मनः।इच्छेज्जीवितुमन्यत्र कैकेय्यास्त्यक्तधर्मणः।।।।
தன் கணவனை—பெண்ணுக்குச் சாட்சாத் தெய்வமானவரை—விட்டு விட்டு எந்தப் பெண் வேறெங்கும் வாழ விரும்புவாள்? தர்மத்தைத் துறந்த கைகேயி தவிர யாரும் இல்லை.
Verse 6
न लुब्धो बुध्यते दोषान् किम्पाकमिव भक्षयन्।कुब्जानिमित्तं कैकेय्या राघवाणां कुलं हतम्।।।।
பேராசையுள்ளவன் கிம்பாகப் பழத்தை உண்ணும் போது அதன் தீமையை உணரான். அதுபோல கூனியின் தூண்டுதலால் கைகேயி ராகவ குலத்துக்கு அழிவை ஏற்படுத்தினாள்.
Verse 7
अनियोगे नियुक्तेन राज्ञा रामं विवासितम्।सभार्यं जनकश्श्रुत्वा परितप्स्यत्यहं यथा।।।।
அநீதிப் பாதையில் கட்டாயப்படுத்தப்பட்ட அரசன் ராமனை மனைவியுடன் வனவாசம் அனுப்பினான் என்று கேட்டதும், ஜனகனும் என்னைப் போலவே துயரால் எரிவான்.
Verse 8
स मामनाथां विधवां नाद्य जानाति धार्मिकः।रामः कमलपत्राक्षः जीवन्नाशमितो गतः।।।।
தாமரை இதழ் போன்ற கண்களையுடைய தர்மாத்மா ராமன், இன்று நான் ஆதரவற்ற விதவையாகிவிட்டதை அறியான். அவர் உயிருடன் இருந்தாலும், எனக்கோ நம்பிக்கை அணைந்து அவர் தொலைந்தவரைப் போல ஆகிவிட்டார்.
Verse 9
विदेहराजस्य सुता तथा सीता तपस्विनी।दुःखस्यानुचिता दुःखं वने पर्युद्विजिष्यति।।।।
விதேஹ அரசனின் மகளும் தவச்சிந்தையுடையவளுமான சீதை—இத்தகைய துயரைத் தாங்கத் தகுதியற்றவள்—வனத்தில் துயரால் மிகுந்த கலக்கமடைவாள்।
Verse 10
नदतां भीमघोषाणां निशासु मृगपक्षिणाम्।निशम्य नूनं सन्त्रस्ता राघवं संश्रयिष्यति।।।।
இரவுகளில் பயங்கர ஒலியுடன் கத்தும் மிருகங்களும் பறவைகளும் எழுப்பும் சத்தத்தை கேட்டால், சீதை நிச்சயமாக அஞ்சி ராகவனைச் சரணடைவாள்।
Verse 11
वृद्धश्चैवाल्पपुत्रश्च वैदेहीमनुचिन्तयन्।सोऽपि शोकसमाविष्टो ननु त्यक्ष्यति जीवितम्।।।।
முதியவரும் மகனற்றவருமான ஜனகனும், வைதேஹியை இடையறாது நினைத்து, துயரத்தில் மூழ்கி நிச்சயமாக உயிரைத் துறப்பார்।
Verse 12
साऽहमद्यैव दिष्टान्तं गमिष्यामि पतिव्रता।इदं शरीर मालिङ्ग्य प्रवेक्ष्यामि हुताशनम्।।।।
நான் கணவனுக்கு நिष्ठையுடைய பத்தினி; இன்றே மரணப் பாதையை அடைவேன்; இந்த உடலைத் தழுவிக் கொண்டு ஹுதாசனத்தில் புகுவேன்.
Verse 13
तां ततस्सम्परिष्वज्य विलपन्तीं तपस्विनीम्।व्यपनीय सुदुःखार्तां कौसल्यां व्यावहारिकाः।।।।
அழுது புலம்பிய அந்தத் தவஸ்வினி கௌசல்யையைத் தழுவி, பேர்துயரால் வாடிய ராணியைப் பணிப்பெண்கள் மெதுவாக விலக்கி அழைத்துச் சென்றனர்.
Verse 14
तैलद्रोण्यामथामात्या सम्वेश्य जगतीपतिम्।राज्ञस्सर्वाण्यथादिष्टाश्चक्रुः कर्माण्यनन्तरम्।।।।
பின்பு அமைச்சர்கள் ஆணைப்படி உலகநாதனான அரசனை எண்ணெய்த் தொட்டியில் படுக்க வைத்தனர்; அதன்பின் உடனடியாகச் செய்ய வேண்டிய எல்லா விதிக் கிரியைகளையும் செய்தனர்.
Verse 15
न तु सङ्कलनं राज्ञो विना पुत्रेण मन्त्रिणः।सर्वज्ञाः कर्तुमीषुस्ते ततो रक्षन्ति भूमिपम्।।।।
ஆனால் அனைத்தையும் அறிந்த அமைச்சர்கள், மகன் இன்றியே அரசனின் அந்த்யேஷ்டி-சங்கலனத்தைச் செய்ய விரும்பவில்லை; ஆகவே அவர்கள் அரச உடலைக் காவல் காத்தனர்.
Verse 16
तैलद्रोण्यां तु सचिवैश्शायितं तं नराधिपम्।हा मृतोऽयमिति ज्ञात्वा स्त्रियस्ताः पर्यदेवयन्।।।।
அமைச்சர்கள் எண்ணெய்த் தொட்டியில் படுக்க வைத்திருந்த அந்த நராதிபதியைப் பார்த்து, ‘அய்யோ, இவர் இறந்துவிட்டார்’ என்று உணர்ந்து அந்தப் பெண்கள் இரங்கிப் புலம்பினர்.
Verse 17
बाहूनुद्यम्य कृपणाः नेत्रप्रस्रवणैर्मुखैः।रुदन्त्य श्शोकसन्तप्ताः कृपणं पर्यदेवयन्।।।।
அவர்கள் கருணையால் கைகளை உயர்த்தி, கண்ணீர் பெருகும் முகங்களுடன், துயரால் எரிந்து அழுதபடியே, மிகுந்த துயரத்துடன் இரங்கிப் புலம்பினர்।
Verse 18
हा महाराज रामेण सततं प्रियवादिना।विहीनास्सत्यसन्धेन किमर्थं विजहासि नः।।।।
அய்யோ மகாராஜா! எப்போதும் இனிய மொழி பேசும், சத்தியவிரதன் ராமனை இழந்தோம்; இப்போது நீங்களும் எங்களை ஏன் கைவிடுகிறீர்கள்?
Verse 19
कैकेय्या दुष्टभावायाः राघवेण वियोजिताः।कथं पतिघ्नया वत्स्याम स्समीपे विधवा वयम्।।।।
தீய எண்ணமுடைய கைகேயி எங்களை ராகவனிடமிருந்து பிரித்தாள்; இப்போது கணவனைக் கொன்றவளின் அருகில் விதவைகளாய் நாம் எவ்வாறு வாழ்வோம்?
Verse 20
स हि नाथस्सदास्माकं तव च प्रभुरात्मवान्।वनं रामो गतश्श्रीमान्विहाय नृपतिश्रियम्।।।।
அந்த ஸ்ரீமான் ராமனே எங்களுக்கும் உனக்கும் என்றும் நாதனும், தன்னடக்கமுடைய ஆண்டவனும்; அரசரின் மகிமையைத் துறந்து அவர் வனத்திற்குச் சென்றார்।
Verse 21
त्वया तेन च वीरेण विना व्यसनमोहिताः।कथं वयं निवत्स्यामः कैकेय्या च विदूषिताः।।।।
நீயும் அந்த வீரன் ராமனும் இல்லாமல், பேராபத்து மற்றும் துயரால் மயங்கியவர்களாய், மேலும் கைகேயியால் அவமதிக்கப்பட்டவர்களாய், நாம் எவ்வாறு வாழ முடியும்?
Verse 22
यया तु राजा रामश्च लक्ष्मणश्च महाबलः।सीतया सह सन्त्यक्ता स्साकमन्यं न हास्यति।।।।
அரசனையும், ராமனையும், மகாபலன் லக்ஷ்மணனையும், சீதையுடன் சேர்த்து துறக்கக் கூடியவள்—அந்த கைகேயி இன்னும் யாரைத் துறக்காமல் விடுவாள்?
Verse 23
ता बाष्पेण च संवीताश्शोकेन विपुलेन च।व्यवेष्टन्त निरानन्दा राघवस्य वरस्त्रियः।।।।
ராகவனின் உயர்ந்த அரசமாதர்கள் கண்ணீரால் மூடப்பட்டு, பேரளவு துயரால் சூழப்பட்டு, மகிழ்ச்சியற்றவர்களாய் துடித்துக் கொண்டிருந்தனர்.
Verse 24
निशा चन्द्रविहीनेव स्त्रीव भर्तृविवर्जिता।पुरी नाराजतायोध्या हीना राज्ञा महात्मना।।।।
மகாத்மா அரசன் இல்லாத அயோத்தி நகரம் இனி ஒளிவிடவில்லை—நிலா இல்லாத இரவு போல, கணவன் இழந்த பெண் போல.
Verse 25
बाष्पपर्याकुलजना हाहाभूतकुलाङ्गना।शून्यचत्वरवेश्मान्ता न बभ्राज यथापुरम्।।।।
கண்ணீரால் கலங்கிய மக்கள், ‘அய்யோ, அய்யோ’ என்று அலறும் இல்லத்தரசிகள், வெறிச்சோடிய சந்திப்புகளும் வீட்டு முற்றங்களும்—நகரம் முன்புபோல் ஒளிரவில்லை.
Verse 26
गते तु शोकात् त्रिदिवं नराधिपे महीतलस्थासु नृपाङ्गनासु च।निवृत्तचारस्सहसा गतो रविः प्रवृत्तचारा रजनी ह्युपस्थिता।।।।
சோகத்தால் நராதிபதி திரிதிவம் சென்றபோது, அரசமகளிர் நிலத்திலே கிடந்தனர்; அப்போது சூரியன் திடீரென தன் நடை நிறுத்தி அஸ்தமித்ததுபோல், இருளில் உலாவோர்க்கு ஏற்ற இரவு உடனே வந்து சேர்ந்தது।
Verse 27
ऋते तु पुत्राद्धहनं महीपतेर्नरोचयन्ते सुहृदस्समागताः।इतीव तस्मिन् शयने न्यवेशयन् वनिचिन्त्य राजानमचिन्त्य दर्शनम्।।।।
ஆனால் மகன் இல்லாததால் கூடியிருந்த நெருங்கியோர் அரசனின் தகனத்தைச் செய்ய ஒப்பவில்லை; ஆகவே ஆலோசித்து, எதிர்பாராத நிலையில் இருந்த அரசனை அந்தப் படுக்கையிலேயே வைத்தனர்।
Verse 28
गतप्रभा द्यौरिव भास्करं विना व्यपेतनक्षत्रगणेव शर्वरी।पुरी बभासे रहिता महात्मना न चास्रकण्ठाऽकुलमार्गचत्वरा।।।।
அந்த மகாத்ம அரசன் இல்லாததால் நகரின் ஒளி மங்கியது—சூரியமற்ற வானம்போல், நட்சத்திரமற்ற இரவுபோல்; அதன் வீதிகளும் சந்திப்புகளும் கண்ணீரால் குரல் அடைத்தோரின் அழுகையால் கலங்கின।
Verse 29
नराश्च नार्यश्च समेत्य सङ्घशः विगर्हमाणा भरतस्य मातरम्।तदा नगर्यां नरदेवसङ्क्षये बभूवुरार्ता न च शर्म लेभिरे।।।।
அப்போது தெய்வத்துல்ய அரசன் மறைந்த பின் நகரில் ஆணும் பெண்ணும் குழுக்களாகக் கூடி, பரதனின் தாயைத் தூற்றினர்; துயரால் வாடி, அவர்களுக்கு எவ்வித அமைதியும் கிடைக்கவில்லை।
Frequently Asked Questions
The sarga highlights the dharma-protocol of antyeṣṭi: ministers refuse to perform the king’s funeral obsequies without the presence of a son, so they preserve the body in a tailadroṇī (oil trough) while awaiting rightful ritual agency.
Grief is portrayed as both personal and political: private choices (boons, exile) generate cascading suffering across family, allies, and city; the text implies that dharma must be safeguarded even amid emotional collapse, yet it records the moral cost of adharma through communal lament.
Ayodhyā is the central civic landmark, depicted through deserted squares and courtyards; culturally, the oil-trough preservation of the corpse and the deferred cremation rites foreground courtly funerary practice tied to dynastic legitimacy.
Read Valmiki Ramayana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.