Adhyaya 127
दुर्योधन-कर्ण-संवादः (Duryodhana–Karna Dialogue on Vyūha-bheda and Daiva)
Upa-parva: Droṇa-parva (War-Day Discourse on Vyūha-bheda and Daiva)
Sañjaya reports that Duryodhana, provoked by Droṇa’s earlier urging, turns his mind fully to battle yet speaks in agitation to Karṇa. He points to Arjuna (with Kṛṣṇa) breaching a formation designed by the ācārya and laments that Jayadratha has fallen despite the presence of leading warriors. Duryodhana interprets the breach as evidence of Droṇa’s partiality toward Arjuna: he suggests Droṇa ‘gave a gate’ to the favored disciple and granted Jayadratha safety, which in turn amplified destruction among the Kaurava ranks, including losses among Duryodhana’s brothers. Karṇa replies by instructing Duryodhana not to censure the teacher; he attributes the reversal to daiva (fate) rather than a failure of effort, asserting that even sustained exertion can be nullified by destiny. Karṇa broadens the argument: human beings should perform their duty without hesitation, yet success is established in daiva; he recalls prior stratagems used against the Pāṇḍavas and notes that outcomes nonetheless turned by fate. The chapter closes with Sañjaya noting the appearance of Pāṇḍava divisions and the recommencement of intense, intermingled chariot-and-elephant combat between the armies.
Chapter Arc: जयद्रथ-वध के उन्मत्त प्रवाह के बीच रणभूमि पर भारद्वाजपुत्र द्रोण लाल अश्वों से जुते रथ पर चढ़, चित्त एकाग्र कर पाण्डव-पक्ष की ओर मध्यम वेग से बढ़ते हैं—मानो स्वयं युद्ध का नियम बनकर उतर आए हों। → द्रोण, धृतराष्ट्र के ‘प्रिय-हित’ के लिए प्रतिज्ञाबद्ध होकर, चित्रपुङ्ख तीक्ष्ण बाणों से सोमक, सृञ्जय, केकय आदि पाण्डव-सहायकों को काटने लगते हैं; पाण्डव-सेना के अग्रभाग में अस्त्र-शस्त्रों की वर्षा, ध्वजों का टूटना, यन्ताओं का गिरना और रथों का छिन्न-भिन्न होना घमासान को बढ़ाता है। → द्रोण ‘बृहत्क्षत्र’ को विशेष कर (कौरव-पक्ष की रक्षा/उत्साह हेतु) रण में दिव्य, सुदुर्जय ब्राह्मास्त्र का प्रादुर्भाव करते हैं; फिर अपना नाम उच्चारित कर सहस्रों बाणों से पाण्डवेयों को आच्छादित कर देते हैं—क्षण भर को युद्ध का आकाश ही शर-मेघ बन जाता है। → पाण्डव-पक्ष के अनेक वीर प्रतिरोध करते हैं—तोमर, शक्ति आदि अस्त्रों का प्रहार होता है, पर द्रोण उन्हें शिलीमुखों से काट गिराते हैं; विशेषतः चेदि-प्रधान योद्धाओं को यमलोक भेजते हुए वे कौरव-सेना के लिए मार्ग खोलते हैं और रण-तट पर अपना पराक्रम स्थिर कर देते हैं। → द्रोण की शर-वृष्टि थमती नहीं—पाण्डव-पक्ष के शेष महारथी अब किस उपाय से इस ब्राह्म-तेज की दीवार को भेदेंगे?
Shlokas
Verse 1
इस प्रकार श्रीमह्माभारत द्रोणपर्वके अन्तर्गत जयद्रथवधपर्वमें सात्यकिका प्रवेश और दोनों सेनाओंका घमासान युद्धविषयक एक सौ चौबीसवाँ अध्याय पूरा हुआ ॥/ १२४ ॥/ (दाक्षिणात्य अधिक पाठके २ श्लोक मिलाकर कुल ४९ श्लोक हैं।) ऑपन-माज छा अऑफि-आकऋाल-ण पजञ्चविशर्त्याधिकशततमो< ध्याय: द्रोणाचार्यके द्वारा बृहत्क्षत्र
சஞ்சயன் கூறினான்—மன்னா! பிற்பகலில் சோமகர்களுடன் துரோணாசாரியரின் போர் மீண்டும் மிகப் பெரிதாக எழுந்தது; அதில் இடியமேகங்களின் முழக்கத்தைப் போன்ற ஆழ்ந்த கர்ஜனை ஒலித்தது.
Verse 2
शोणाश्वृं रथमास्थाय नरवीर: समाहित: । समरे< भ्यद्रवत् पाण्डूनू जवमास्थाय मध्यमम्,नरखवीर द्रोण लाल घोड़ोंवाले रथपर आरूढ़ हो चित्तको एकाग्र करके मध्यम वेगका आश्रय ले समरभूमिमें पाण्डवोंपर टूट पड़े
வீரன் துரோணன் செம்மை நிறக் குதிரைகள் இழுக்கும் தேரில் ஏறி, மனத்தை ஒருமுகப்படுத்தி, அளவான நடுத்தர வேகத்துடன் போர்க்களத்தில் பாண்டவர்களை நோக்கி பாய்ந்தான்.
Verse 3
तव प्रियहिते युक्तो महेष्वासो महाबल: । चित्रपुड्खै: शितैर्बाणै: कलशोत्तमसम्भव:
சஞ்சயன் கூறினான்—அரசே! உமக்கு இனியதும் நலமுமானதையும் காக்கும் நோக்கில் ஈடுபட்ட மகாபலன், மகாதனுர்தரன், உத்தமக் கலசத்தில் பிறந்த துரோணாசாரியர் வண்ணமயமான இறகுகள் பொருந்திய கூரிய அம்புகளால் சோமகர்கள், ஸ்ரிஞ்ஜயர்கள், கேகயர்கள் ஆகியோரைக் கொல்லத் தொடங்கினார்।
Verse 4
वरान् वरान् हि योधानां विचिन्वन्निव भारत । आक्रीडत रणे राजन् भारद्वाज: प्रतापवान्
சஞ்சயன் கூறினான்—ஓ பாரதா! அரசே! பராக்கிரமமிக்க பாரத்வாஜன் (துரோணன்) போர்க்களத்தில் தலைசிறந்த வீரர்களை ஒன்றன்பின் ஒன்றாகத் தேர்ந்தெடுப்பதுபோல், போரை விளையாட்டெனக் கருதி மோதினான்।
Verse 5
तमभ्ययाद् बृहत्क्षत्र: केकयानां महारथ: । भ्रातृणां नूप पज्चानां श्रेष्ठ समरकर्कश:
சஞ்சயன் கூறினான்—அரசே! அப்போது கேகயர்களின் மகாரதன், போரில் கடுமையானவன், ஐந்து அரச சகோதரர்களில் மூத்தவன் ஆகிய பிருஹத்க்ஷத்ரன் துரோணாசாரியரை எதிர்கொள்ள முன்னேறினான்।
Verse 6
विमुज्चन् विशिखांस्ती क्षणनाचार्य भृशमार्दयत् | महामेघो यथा वर्ष विमुञ्चन् गन्धमादने
சஞ்சயன் கூறினான்—அவன் ஒரு கணத்தில் கூரிய அம்புகளின் மழையைப் பொழிந்து ஆசாரிய துரோணரை மிகுந்த வேதனைக்குள்ளாக்கினான்; கந்தமாதன மலையில் பெருமழைமேகம் தாரைதாரையாகப் பொழிவதுபோல்।
Verse 7
तस्य द्रोणो महाराज स्वर्णपुड्खान् शिलाशितान् । प्रेषयामास संक़्रुद्ध: सायकान् दश पठ्च च
சஞ்சயன் கூறினான்—மன்னரே! அப்போது துரோணர் கடும் கோபம் கொண்டு, கல்லில் தீட்டப்பட்டு பொன்னிற இறகுகள் பொருந்திய பதினைந்து அம்புகளை அவன்மேல் ஏவினார்।
Verse 8
तांस्तु द्रोणविनिर्मुक्तान् क्रुद्धाशीविषसंनिभान् | एकैकं पज्चभिर्बाणैर्युधि चिच्छेद हृष्टवत्
துரோணாசாரியர் விடுத்த, கோபமுற்ற விஷப்பாம்புகளை ஒத்த அச்சமூட்டும் அம்புகளில் ஒவ்வொன்றையும், விருகத்க்ஷத்திரன் போர்க்களத்தில் ஐந்து ஐந்து அம்புகளால் மகிழ்ச்சியுடன் துண்டித்தான்।
Verse 9
तदस्य लाघवं दृष्टवा प्रहस्य द्विजपुड्रव: । प्रेषयामास विशिखानष्टौ संनतपर्वण:,उनकी इस फुर्तीको देखकर विप्रवर द्रोणने हँसते हुए झुकी हुई गाँठवाले आठ बाणोंका प्रहार किया
அவனுடைய அந்த வேகத்தைக் கண்டு, இருபிறப்போரில் தலைசிறந்த துரோணர் சிரித்தவாறே, நன்கு வளைந்த மூட்டுகளையுடைய எட்டு அம்புகளை ஏவினார்।
Verse 10
तान् दृष्टवा पततस्तूर्ण द्रोणचापच्युतान् शरान् । अवारयच्छरैरेव तावद्धिनिशितैमचे
துரோணரின் வில்லிலிருந்து விடுபட்ட அந்த அம்புகள் வேகமாக தன்னை நோக்கி வருவதைக் கண்ட விருகத்க்ஷத்திரன், அதே எண்ணிக்கையிலான கூர்மையான அம்புகளால் போர்க்களத்தில் அவற்றைத் தடுத்து துண்டித்தான்।
Verse 11
ततो5भवन्महाराज तव सैन्यस्य विस्मय: । बृहत्क्षत्रेण तत् कर्म कृत॑ दृष्टवा सुदुष्करम्
அப்போது, மன்னரே, விருகத்க்ஷத்திரன் செய்த அந்த மிகக் கடினமான செயலைக் கண்டு உங்கள் சேனை பெரும் வியப்பில் ஆழ்ந்தது।
Verse 12
ततो दोणो महाराज बृहत्क्षत्रं विशेषयन् । प्रादुश्चक्रे रणे दिव्यं ब्राह्ममस्त्रं सुदुर्जयम्
அப்போது, மன்னரே, விருகத்க்ஷத்திரனை மிஞ்சிக் காட்ட விரும்பிய துரோணர், போர்க்களத்தில் மிக அரிதாக வெல்லப்படக் கூடிய தெய்வீகப் பிராஹ்மாஸ்திரத்தை வெளிப்படுத்தினார்।
Verse 13
कैकेयो<स्त्रं समालोक्य मुक्त द्रोणेन संयुगे । ब्रह्मास्त्रेणैव राजेन्द्र ब्राह्ममस्त्रमशातयत्
சஞ்சயன் கூறினான்—அரசேந்திரா! போர்க்களத்தின் நடுவே துரோணர் விடுத்த பிரம்மாஸ்திரத்தைப் பார்த்த கைகேய அரசன், தன் பிரம்மாஸ்திரத்தாலேயே அந்தப் பிரம்மாஸ்திரத்தை அடக்கி அமைதிப்படுத்தினான்।
Verse 14
ततोओस््त्रे निहते ब्राह्मे बृहत्क्षत्रस्तु भारत । विव्याध ब्राह्माणं षष्ट्या स्वर्णपुड्खै: शिलाशितै:
சஞ்சயன் கூறினான்—ஓ பாரதா! பிரம்மாஸ்திரம் அடக்கப்பட்ட பின், ப்ருஹத்க்ஷத்ரன் பொன்னிற இறகுகளும் கல்லில் தீட்டிய கூர்மையும் கொண்ட அறுபது அம்புகளால் அந்தப் பிராமணனை (துரோணரை) குத்திக் காயப்படுத்தினான்।
Verse 15
भरतनन्दन! ब्रह्मास्त्रका निवारण हो जानेपर बृहत्क्षत्रने सानपर चढ़ाकर तेज किये हुए सोनेके पंखोंसे युक्त साठ बाणोंद्वारा ब्राह्मण द्रोणाचार्यको वेध दिया ।।
சஞ்சயன் கூறினான்—ஓ பரதநந்தனா! பிரம்மாஸ்திரம் தடுக்கப்பட்ட பின், ப்ருஹத்க்ஷத்ரன் கல்லில் தீட்டி கூர்மையாக்கிய, பொன்னிற இறகுகள் பொருந்திய அறுபது அம்புகளால் பிராமண ஆசான் துரோணரைத் துளைத்தான். அப்போது மனிதர்களில் சிறந்த துரோணர் அவன்மேல் ஒரு நாராசத்தை எறிந்தார்; அது ப்ருஹத்க்ஷத்ரனின் கவசத்தைப் பிளந்து நிலத்திற்குள் புகுந்தது।
Verse 16
कृष्णसर्पो यथा मुक्तो वल्मीकं नृपसत्तम । तथात्यगान्महीं बाणो भित्त्वा कैकेयमाहवे
சஞ்சயன் கூறினான்—அரசர்களில் சிறந்தவனே! விடுபட்ட கருநாகம் புற்றுக்குள் புகுவது போல, போரில் கைகேயனைப் பிளந்து அந்த அம்பு நிலத்திற்குள் புகுந்தது।
Verse 17
सो5तिविद्धों महाराज कैकेयो द्रोणसायकै: । क्रोधेन महता5<विष्टो व्यावृत्य नयने शुभे
சஞ்சயன் கூறினான்—மகாராஜா! துரோணரின் அம்புகளால் மீண்டும் மீண்டும் கடுமையாகக் குத்தப்பட்ட அந்தக் கைகேய இளவரசன் பேர்கோபத்தில் ஆட்கொள்ளப்பட்டு, தன் அழகிய இரு கண்களையும் விரித்து உற்று நோக்கினான்।
Verse 18
द्रोणं विव्याध सप्तत्या स्वर्णपुड्खै: शिलाशितै: । सारथिं चास्य बाणेन भृशं मर्मस्वताडयत्
சஞ்சயன் கூறினான்—கல்லில் தீட்டிப் பதம் செய்த பொன்னிற இறகுகள் கொண்ட எழுபது அம்புகளால் அவன் துரோணாசாரியரைத் துளைத்தான்; மேலும் இன்னொரு அம்பால் அவருடைய தேரோட்டியின் மర్మ இடங்களைப் பலமாகத் தாக்கினான்।
Verse 19
द्रोणस्तु बहुभिवविद्धों बृहत्क्षत्रेण मारिष । असृजद् विशिखांस्तीक्ष्णान् कैकेयस्य रथं प्रति
சஞ்சயன் கூறினான்—மதிப்பிற்குரியவரே, ப்ருஹத்க்ஷத்ரன் பல அம்புகளால் துரோணரைப் புண்படுத்தியபோது, துரோணர் கைகேய அரசனின் தேரை நோக்கி கூரிய அம்புகளின் மழையைப் பொழிந்தார்।
Verse 20
व्याकुलीकृत्य त॑ द्रोणो बृहत्क्षत्र महारथम् | अश्रांश्षतुर्भिन्यवधीच्चतुरो5स्य पतत्त्रिभि:
சஞ்சயன் கூறினான்—துரோணர் அந்த மகாரதன் ப்ருஹத்க்ஷத்ரனைத் திகைக்கச் செய்து, தம் நான்கு அம்புகளால் அவனுடைய நான்கு அம்புகளை வெட்டி வீழ்த்தினார்; பின்னர் அவனுடைய நான்கு இறகுடைய அம்புகளையும் நான்கு அம்புகளால் துண்டித்தார்।
Verse 21
द्रोणाचार्यने महारथी बृहत्क्षत्रको व्याकुल करके अपने चार बाणोंद्वारा उनके चारों घोड़ोंको मार डाला ।।
சஞ்சயன் கூறினான்—துரோணாசாரியர் மகாரதன் ப்ருஹத்க்ஷத்ரனைத் திகைக்கச் செய்து, தம் நான்கு அம்புகளால் அவனுடைய நான்கு குதிரைகளையும் கொன்றார். பின்னர் ஒரு அம்பால் தேரோட்டியைத் தேர்மேடையிலிருந்து கீழே வீழ்த்தினார்; மேலும் இரண்டு அம்புகளால் கொடியையும் அரசக் குடையையும் வெட்டி நிலத்தில் வீழ்த்தினார்।
Verse 22
ततः साधुविसूृष्टेन नाराचेन द्विजर्षभ: । हृद्यविध्यद् बृहत्क्षत्रं स च्छिन्नहृदयो5पतत्
சஞ்சயன் கூறினான்—பின்னர் பிராமணர்களில் சிறந்த துரோணர் நன்கு குறிவைத்து விடுத்த நாராச அம்பால் ப்ருஹத்க்ஷத்ரனை இதயப் பகுதியில் துளைத்தார்; இதயம் பிளந்ததால் அவன் நிலத்தில் விழுந்தான்।
Verse 23
बृहत्क्षत्रे हते राजन् केकयानां महारथे । शैशुपालिरभिक्रुद्धों यन्तारमिदमब्रवीत्,राजन! केकय महारथी बृहत्क्षत्रके मारे जानेपर शिशुपालपुत्र धृष्टकेतुने अत्यन्त कुपित हो अपने सारथिसे इस प्रकार कहा--
சஞ்சயன் கூறினான்—அரசே! கேகயர்களின் மகாரதன் ப்ருஹத்க்ஷத்ரன் கொல்லப்பட்டபோது, சிசுபாலனின் மகன் த்ருஷ்டகேது கடும் கோபம் கொண்டு தன் தேரோட்டியிடம் இவ்வாறு சொன்னான்।
Verse 24
सारथे याहि यत्रैष द्रोणस्तिष्ठति देशित: । विनिघ्नन् केकयान् सर्वान् पज्चालानां च वाहिनीम्
“தேரோட்டியே! கவசம் தரித்து ஆணையிட்ட இடத்தில் நின்று, எல்லா கேகயர்களையும் பாஞ்சாலப் படையையும் வெட்டிக் குவித்து வரும் துரோணர் இருக்கும் இடத்திற்கே செலுத்து.”
Verse 25
तस्य तद् वचन श्रुत्वा सारथी रथिनां वरम् । द्रोणाय प्रापयामास काम्बोजैर्जवनै्हयै:
அவன் சொன்னதை கேட்ட தேரோட்டி, காம்போஜமும் யவனமும் சேர்ந்த வேகமான குதிரைகளால், ரதவீரர்களில் சிறந்த த்ருஷ்டகேதுவை துரோணரிடம் கொண்டு சென்றான்।
Verse 26
धष्टकेतुश्न चेदीनामृूष भोडतिबलोदित: । वधायाभ्यद्रवद् द्रोणं पतड़ इव पावकम्,अत्यन्त बलसम्पन्न चेदिराज धुृष्टकेतु द्रोणाचार्यका वध करनेके लिये उनकी ओर उसी प्रकार दौड़ा, जैसे फतिंगा आगपर टूट पड़ता है
செதிகளில் முதன்மையும் பேராற்றலும் கொண்ட த்ருஷ்டகேது, துரோணரை கொல்லும் நோக்கில், தீயில் பாயும் பட்டாம்பூச்சி போல அவர்மேல் பாய்ந்தான்।
Verse 27
सो<विध्यत तदा द्रोणं षष्ट्या साश्चरथध्वजम् | पुनश्चान्यै: शरैस्ती&णै: सुप्तं व्याप्र॑ तुदल्निव
அப்போது அவன், குதிரைகள், தேரும் கொடியும் உடன் துரோணரை அறுபது அம்புகளால் துளைத்தான். மீண்டும், உறங்கும் புலியைத் துன்புறுத்துவது போல, மற்ற கூரிய அம்புகளாலும் ஆசானை மேலும் காயப்படுத்தினான்।
Verse 28
तस्य द्रोणो धरनुर्मध्ये क्षुपप्रेण शितेन च । चकर्त गार्ध्रपत्रेण यतमानस्य शुष्मिण:
சஞ்சயன் கூறினான்—வெற்றிக்காக முயன்ற அந்த வலிமைமிக்க த்ருஷ்டகேதுவின் வில்லை, கழுகுப் பற்களால் அலங்கரிக்கப்பட்ட கூரிய க்ஷுரப்ர அம்பால் துரோணாசாரியர் வில்லின் நடுவே வெட்டி அறுத்தார்.
Verse 29
अथान्यद् धनुरादाय शैशुपालिमीहारथ: । विव्याध सायकैद्रोणं कड़कबर्हिणवाजितै:,यह देख महारथी शिशुपालकुमारने दूसरा धनुष हाथमें लेकर कंक और मोरकी पाँखोंसे युक्त बाणोंद्वारा द्रोणाचार्यकोी घायल कर दिया
சஞ்சயன் கூறினான்—அதைக் கண்ட சிசுபாலனின் மகனான மகாரதன் மற்றொரு வில்லை எடுத்துக் கொண்டு, நாரை மற்றும் மயில் இறகுகளால் அலங்கரிக்கப்பட்ட அம்புகளால் துரோணாசாரியரைத் தாக்கி காயப்படுத்தினான்.
Verse 30
तस्य द्रोणो हयान् हत्वा चतुर्भिश्चतुर: शरै: । सारथेश्ष॒ शिर: कायाच्चकर्त प्रहसन्निव
சஞ்சயன் கூறினான்—துரோணர் நான்கு அம்புகளால் அவனுடைய நான்கு குதிரைகளையும் கொன்று, பின்னர் தேரோட்டியின் தலையை உடலிலிருந்து வெட்டி வீழ்த்தினார்—அது ஒரு கடுமையான நகைப்பைப் போலத் தோன்றியது.
Verse 31
अथैनं पज्चविंशत्या सायकानां समार्पयत् । अवप्लुत्य रथाच्चैद्यो गदामादाय सत्वर:
சஞ்சயன் கூறினான்—பின்னர் அவன் இருபத்தைந்து அம்புகளின் மழையால் அவரைத் தாக்கினான். அதன் பின் சேதி அரசன் தேரிலிருந்து குதித்து இறங்கி, விரைவாகக் கதையை எடுத்தான்.
Verse 32
तामापतन्तीमालोक्य कालरात्रिमिवोद्यताम्
சஞ்சயன் கூறினான்—தங்கம் பதிக்கப்பட்ட கனமான இரும்புக் கதையை, உயர்ந்தெழுந்த காலராத்திரிபோல் தன் மீது பாய்ந்து வரக் கண்ட துரோணாசாரியர், ஆயிரக்கணக்கான கூரிய அம்புகளால் அதை பல துண்டுகளாகச் சிதைத்தார்.
Verse 33
अश्मसारमरयी गुर्वी तपनीयविभूषिताम् । शरैरनेकसाहसैर्भारद्वाजो5च्छिनच्छितै:
சஞ்சயன் கூறினான்—இரும்பைப் போல் கடினமான உலோகத்தால் செய்யப்பட்ட, மிகுந்த பாரமுடைய, பொன்னால் அலங்கரிக்கப்பட்ட அந்த கதா, காலராத்திரிபோல் மேலிருந்து விழுந்தது. அது தன் மீது விழுவதைக் கண்ட பாரத்வாஜபுத்திரன் துரோணாசாரியன், பல ஆயிரம் கூரிய அம்புகளால் அதைத் துண்டுத் துண்டாகச் சிதைத்தான்.
Verse 34
सा छिज्ना बहुभिर्बाणैभरिद्वाजेन मारिष | गदा पपात कौरव्य नादयन्ती धरातलम्,माननीय कौरवनरेश! द्रोणाचार्यद्वारा अनेक बाणोंसे छिन्न-भिन्न की हुई वह गदा भूतलको निनादित करती हुई धमसे गिर पड़ी
சஞ்சயன் கூறினான்—ஓ கௌரவனே! பாரத்வாஜபுத்திரன் துரோணாசாரியன் பல அம்புகளால் சிதைத்த அந்த கதா, நிலத்தை முழங்கச் செய்து பெரும் ஓசையுடன் விழுந்தது.
Verse 35
गदां विनिहतां दृष्टवा धृष्टकेतुरमर्षण: । तोमरं व्यसृजद् वीर: शक्ति च कनकोज्ज्वलाम्
தன் கதா அழிந்ததைக் கண்டு சினம் கொண்ட வீரன் த்ருஷ்டகேது, துரோணாசாரியன் மீது தோமரத்தையும், பொன்னொளி மிளிரும் சக்தியையும் எறிந்தான்.
Verse 36
तोमरं पज्चभिर्भित्त्वा शक्ति चिच्छेद पठचभि: । तौ जम्मतुर्महीं छिन्नौ सर्पाविव गरुत्मता
துரோணாசாரியன் ஐந்து அம்புகளால் தோமரத்தை உடைத்து, மேலும் ஐந்து அம்புகளால் த்ருஷ்டகேதுவின் சக்தியையும் துண்டுத் துண்டாக வெட்டினான். வெட்டப்பட்ட அந்த இரு ஆயுதங்களும், கருடனால் பிளந்த இரு பாம்புகள் போல மண்ணில் விழுந்தன.
Verse 37
ततो<स्य विशिखं तीक्ष्णं वधाय वधकाड्क्षिण: । प्रेषयामास समरे भारद्वाज: प्रतापवान्
பின்னர் தன்னை கொல்ல விரும்பிய த்ருஷ்டகேதுவை கொல்லும் நோக்கில், வீரப்புகழ் கொண்ட பாரத்வாஜபுத்திரன் துரோணன் போர்க்களத்தில் அவன் மீது ஒரு கூரிய அம்பை ஏவினான்.
Verse 38
स तस्य कवचं भित्त्वा हृदयं चामितौजस: । अभ्यगाद् धरणीं बाणो हंस: पद्मवनं यथा
அமித ஒளியுடைய அந்த வீரனின் கவசத்தையும் இதயத்தையும் துளைத்து, அம்பு பூமிக்குள் பதிந்தது—அன்னம் தாமரைக் காடில் நுழைவதுபோல்.
Verse 39
पतद्ं हि ग्रसेच्चाषो यथा क्षुद्रं बुभुक्षित: । तथा द्रोणो5ग्रसच्छूरो धृष्टकेतुं महाहवे
பசித்த நீலகண்டப் பறவை சிறு பூச்சியை விழுங்குவது போல, அந்தப் பெரும் போரில் வீரன் துரோணன் த்ருஷ்டகேதுவை தன் அம்புகளின் இரையாக ஆக்கினான்.
Verse 40
निहते चेदिराजे तु तत् खण्डं पित्रयमाविशत् । अमर्षवशमापन्न: पुत्रो5स्य परमास्त्रवित्,चेदिराजके मारे जानेपर उत्तम अस्त्रोंका ज्ञाता उसका पुत्र अमर्षके वशीभूत हो पिताके स्थानपर आकर डट गया
சேதி அரசன் வீழ்ந்தபோது, உன்னத அஸ்திரங்களில் தேர்ந்த அவன் மகன் பொறுக்கமுடியாத கோபத்தால் ஆட்கொள்ளப்பட்டு, தந்தையின் இடத்தில் வந்து உறுதியாக நின்றான்.
Verse 41
तमपि प्रहसन् द्रोण: शरैर्निन्ये यमक्षयम् । महाव्यात्रो महारण्ये मृगशावं यथा बली
அவனையும் துரோணன் சிரித்தபடியே தன் அம்புகளால் யமலோகத்துக்கு அனுப்பினான்—பெரும் காட்டில் வலிமைமிக்க பெரும்புலி மான் குட்டியைப் பிடித்தெடுப்பதுபோல்.
Verse 42
तेषु प्रक्षीयमाणेषु पाण्डवेयेषु भारत । जरासंधसुतो वीर: स्वयं द्रोणमुपाद्रवत्,भरतनन्दन! उन पाण्डवयोद्धाओंके इस प्रकार नष्ट होनेपर जरासंधके वीर पुत्र सहदेवने स्वयं ही द्रोणाचार्यपर धावा किया
ஓ பாரதா! பாண்டவர் படை வீரர்கள் இவ்வாறு சிதைந்து குறையத் தொடங்கியபோது, ஜராசந்தனின் வீர மகன் சகதேவன் தானே துரோணனைத் தாக்கப் பாய்ந்தான்.
Verse 43
सतु द्रोणं महाबाहु: शरधाराभिराहवे । अदृश्यमकरोत् तूर्ण जलदो भास्करं यथा
சஞ்சயன் கூறினான்—அப்போது மகாபாகு சகதேவன் போர்க்களத்தில் அம்புகளின் தொடர்ந்த மழையால் துரோணாசாரியரை உடனே மறைத்தான்; அவர் கண்களுக்கு எட்டாதவர்போல் ஆனார்—வானில் மேகம் சூரியனை மறைப்பதுபோல்.
Verse 44
तस्य तल्लाघवं दृष्ट्वा द्रोण: क्षत्रियमर्दन: । व्यसृजत् सायकांस्तूर्ण शतशो5थ सहस्रश:
அவனுடைய அந்த வேகத்தைப் பார்த்து, க்ஷத்திரியரை நசுக்கும் துரோணன் உடனே நூற்றுக்கணக்காகவும், பின்னர் ஆயிரக்கணக்காகவும் அம்புகளை விடுத்தான்.
Verse 45
छादयित्वा रणे द्रोणो रथस्थं रथिनां वरम् । जारासंधिं जघानाशु मिषतां सर्वधन्विनाम्
இவ்வாறு போர்க்களத்தில் துரோணன், ரதத்தில் நின்ற ரதிகளுள் சிறந்தவனான ஜராசந்தனின் மகனை அம்புகளால் முழுவதும் மூடி, எல்லா வில்லாளர்களும் பார்த்திருக்க, விரைவில் வீழ்த்தினான்.
Verse 46
यो यः सम नीयते तत्र तं द्रोणो हान्तकोपम: । आदत्त सर्वभूतानि प्राप्ते काले यथान्तक:
அங்கே யார் யார் அவன் முன்னே கொண்டு வரப்பட்டார்களோ, அவர்களைத் துரோணன் கோபத்தில் மரணம்போல் பிடித்து அழித்தான்; நியதிக்காலம் வந்தால் அந்தகன் எல்லா உயிர்களையும் விழுங்குவது போல.
Verse 47
ततो द्रोणो महाराज नाम विश्राव्य संयुगे । शरैरनेकसाहसी: पाण्डवेयान् समावृणोत्,महाराज! तदनन्तर द्रोणाचार्यने युद्धस्थलमें अपना नाम सुनाकर अनेक सहस्र बाणोंद्वारा पाण्डव-सैनिकोंको ढक दिया
பின்னர், மன்னரே, துரோணன் போரில் தன் பெயரை முழங்கச் செய்து, எண்ணற்ற ஆயிரம் அம்புகளால் பாண்டவர்களின் படையை எல்லாத் திசைகளிலும் மூடினான்.
Verse 48
ते तु नामाड़किता बाणा द्रोणेनास्ता: शिलाशिता: । नरान् नागान् हयांश्वैव निजघ्नु: शतशो मृधे
துரோணாசாரியர் எய்த அந்த அம்புகள் சாணக்கல்லில் தீட்டப்பட்டு, ஆசாரியரின் பெயர் பொறிக்கப்பட்டிருந்தன. போர்க்களத்தில் அவை நூற்றுக்கணக்கான மனிதர்களையும், யானைகளையும், குதிரைகளையும் வெட்டி வீழ்த்தின.
Verse 49
ते वध्यमाना द्रोणेन शक्रेणेव महासुरा: । समकम्पन्त पड्चाला गाव: शीतार्दिता इव
துரோணரின் தாக்குதலால் குத்துண்ட பாஞ்சால வீரர்கள், இந்திரனின் அடிகளால் மகா அசுரர்கள் நடுங்குவது போலவும், குளிரால் பாதிக்கப்பட்ட பசுக்கள் நடுங்குவது போலவும் நடுங்கினர்.
Verse 50
ततो निष्ठानको घोर: पाण्डवानामजायत । द्रोणेन वध्यमानेघु सैन्येषु भरतर्षभ,भरतश्रेष्ठ! फिर तो द्रोणाचार्यके द्वारा मारी जाती हुई पाण्डवोंकी सेनाओंमें घोर आर्तनाद होने लगा
பரதகுலச் சிறந்தவனே! துரோணர் பாண்டவர்களின் படைகளை வெட்டிக் குவித்துக் கொண்டிருந்தபோது, அவர்களிடையே பயங்கரமான அலறல் எழுந்தது.
Verse 51
प्रताप्पमाना: सूर्येण हन््यमाना श्व॒ सायकै: । अन्यपद्यन्त पञज्चालास्तदा संत्रस्तचेतस:
பரதநந்தனே! மேலே சூரியன் சுட்டெரித்துக் கொண்டிருந்தான்; போர்க்களத்தில் துரோணரின் அம்புவீச்சும் இடியென விழுந்தது. அப்போது பாஞ்சால வீரர்களின் உள்ளம் அச்சத்தால் கலங்கி, திகைத்து நின்றது.
Verse 52
मोहिता बाणजालेन भारद्वाजेन संयुगे । ऊरुग्राहगृहीतानां पजचलानां महारथा:,उस युद्धस्थलमें भरद्वाजनन्दन द्रोणाचार्यके बाण-समूहोंसे आहत हो पांचाल महारथी मूर्छित हो रहे थे। उनकी जाँघें अकड़ गयी थीं
அப்போரில் பாரத்வாஜனின் புதல்வன் துரோணரின் அம்புவலையில் மயங்கிய பாஞ்சால மகாரதர்கள், தொடைகளைப் பிடித்து இழுத்துப் பிணைத்தவர்கள்போல் உதவியற்றவர்களாய், திகைத்து மயக்கமுற்று விழுந்தனர்.
Verse 53
चेदयश्न महाराज सृजजया: काशिकोसला: । अभ्यद्रवन्त संह्ृष्टा भारद्वाजं युयुत्सया,महाराज! उस समय चेदि, सृंजय, काशी और कोसल प्रदेशोंके सैनिक हर्ष और उत्साहमें भरकर युद्धकी अभिलाषासे द्रोणाचार्यपर टूट पड़े
சஞ்சயன் கூறினான்—மகாராஜா, அப்போது சேதி, ஸ்ருஞ்ஜயர், காசி-கோசல வீரர்கள் மகிழ்ச்சியால் நிறைந்து, போராசையால் பாரத்வாஜன் (துரோணாசாரியர்) மீது பாய்ந்து வந்தனர்।
Verse 54
ब्रुवन्तश्न॒ रणेडन्योन्यं चेदिपडचालसूञ्जया: । घ्नत द्रोणं घ्नत द्रोणमिति ते द्रोणमभ्ययु:
சஞ்சயன் கூறினான்—போர்க்களத்தில் ஒருவருக்கொருவர் கூவி, சேதி, பாஞ்சால, ஸ்ருஞ்ஜய வீரர்கள் “துரோணனை வீழ்த்துங்கள்! துரோணனை வீழ்த்துங்கள்!” என்று முழங்கி துரோணாசாரியர் மீது பாய்ந்தனர்।
Verse 55
यतन्तः पुरुषव्याप्रा: सर्वशक््त्या महाद्युतिम् । निनीषवो रणे द्रोणं यमस्य सदन प्रति
சஞ்சயன் கூறினான்—அந்த வீரப் புருஷர்கள் தங்கள் முழு வலிமையையும் செலுத்தி முயன்றனர்; போரில் பேரொளி கொண்ட துரோணாசாரியரை யமனின் இல்லத்துக்கு அனுப்பவே எண்ணினர்।
Verse 56
यतमानांस्तु तान् वीरान् भारद्वाज: शिलीमुखै: । यमाय प्रेषयामास चेदिमुख्यान् विशेषत:
சஞ்சயன் கூறினான்—அவ்வாறு முயன்ற அந்த வீரர்களை, குறிப்பாக சேதி நாட்டின் முதன்மை வீரர்களை, பாரத்வாஜன் தன் கூர்மையான அம்புகளால் யமலோகத்துக்கு அனுப்பினான்।
Verse 57
तेषु प्रक्षीयमाणेषु चेदिमुख्येषु सर्वश: । पज्चाला: समकम्पन्त द्रोणसायकपीडिता:,चेदि देशके प्रधान वीर जब इस प्रकार नष्ट होने लगे, तब द्रोणाचार्यके बाणोंसे पीड़ित हुए पांचालयोद्धा थर-थर काँपने लगे
சஞ்சயன் கூறினான்—சேதி நாட்டின் முதன்மை வீரர்கள் எங்கும் இவ்வாறு சாய்ந்து கொண்டிருக்க, துரோணனின் அம்புகளால் துன்புற்ற பாஞ்சால வீரர்கள் நடுங்கத் தொடங்கினர்।
Verse 58
प्राक्रोशन् भीमसेन ते धृष्टद्युम्नं च भारत । दृष्टवा द्रोणस्य कर्माणि तथारूपाणि मारिष,माननीय भरतनन्दन! वे द्रोणके वैसे पराक्रमको देखकर भीमसेन तथा धृष्टद्युम्नको पुकारने लगे
சஞ்சயன் கூறினான்—ஓ பாரதா! துரோணரின் அத்தகைய அச்சமூட்டும், வல்லமைமிக்க செயல்களைப் பார்த்த அவர்கள் அலறி, பீமசேனனையும் த்ருஷ்டத்யும்னனையும் அழைக்கத் தொடங்கினர்।
Verse 59
ब्राह्मणेन तपो नूनं चरितं दुश्चरं महत् । तथा हि युधि संक्रुद्धों दहति क्षत्रियर्षभान्
சஞ்சயன் கூறினான்—நிச்சயமாக இந்தப் பிராமணன் மிகப் பெரியதும் கடினமுமான தவத்தைச் செய்திருக்க வேண்டும்; ஏனெனில் போரில் கோபம் கொண்டால் அவன் சிறந்த க்ஷத்திரியர்களையே எரித்தழிக்கிறான்।
Verse 60
और परस्पर कहने लगे--“इस ब्राह्मणने निश्चय ही कोई बड़ी भारी दुष्कर तपस्या की है, तभी तो यह युद्धमें अत्यन्त क़ुद्ध होकर श्रेष्ठ क्षत्रियोंको दग्ध कर रहा है ।।
சஞ்சயன் கூறினான்—அப்போது அவர்கள் ஒருவருக்கொருவர் இப்படிச் சொல்லத் தொடங்கினர்—“நிச்சயமாக இந்தப் பிராமணன் மிகப் பெரியதும் கடினமுமான தவத்தைச் செய்திருக்க வேண்டும்; அதனால்தான் போரில் மிகுந்த கோபத்துடன் சிறந்த க்ஷத்திரியர்களை எரித்தழிக்கிறான். போர் செய்வது க்ஷத்திரியனின் தர்மம்; தவமே பிராமணனின் உயர்ந்த தர்மம் என்று போற்றப்படுகிறது. ஆனால் இந்தத் தவசி, ஆயுதவித்தையில் வல்ல பிராமணன், ஒரு பார்வையாலேயே எரித்துவிடக் கூடியவன்!”
Verse 61
द्रोणाग्निमस्त्रसंस्पर्श प्रविष्टा: क्षत्रियर्षभा: । बहवो दुस्तरं घोरं यत्रादहुन्त भारत
சஞ்சயன் கூறினான்—ஓ பாரதா! ஆயுதங்களே எரிக்கும் தொடுதலாகிய துரோணர் எனும் அக்கினியில் நுழைந்த பல க்ஷத்திரியச் சிறந்த வீரர்கள், அந்தக் கொடியதும் கடக்க அரிதுமான தீயில் அங்கேயே எரிந்து போயினர்।
Verse 62
यथाबलं यथोत्साहं यथासत्त्वं महाद्युति: | मोहयन् सर्वभूतानि दोणो हन्ति बलानि नः
சஞ்சயன் கூறினான்—“தன் வலிமை, உற்சாகம், உறுதியின் அளவுக்கேற்ப, பேரொளி கொண்ட துரோணர் எல்லா உயிர்களையும் மயக்கி, எங்கள் படைகளை வெட்டிச் சாய்த்துக் கொண்டிருக்கிறார்.”
Verse 63
तेषां तद् वचन श्रुत्वा क्षत्रधर्मा व्यवस्थित: । अर्धचन्द्रेण चिच्छेद क्षत्रधर्मा महाबल:
அவர்களின் சொற்களை கேட்டதும், க்ஷத்திரிய தர்மத்தில் உறுதியாய் நின்ற மகாபலன் க்ஷத்ரதர்மன் அர்த்தசந்திரத் தலை கொண்ட அம்பால் (எதிரியின்) ஆயுதத்தை வெட்டினான்.
Verse 64
क्रोधसंविग्नमनसो द्रोणस्य सशरं धनु: । उनकी यह बात सुनकर क्षत्रधर्मा युद्धके लिये द्रोणाचार्यके सामने आकर खड़ा हो गया। उस महाबली वीरने अर्धचन्द्राकार बाण मारकर क्रोधसे उद्विग्न मनवाले द्रोणाचार्यके धनुष और बाणको काट दिया ।।
கோபத்தால் கலங்கிய மனத்துடன் இருந்த துரோணரின் அம்புடன் கூடிய வில்லை அவன் வெட்டினான். அப்போது வீரர்களை நசுக்கும் துரோணர் இன்னும் அதிகமாகச் சீற்றமடைந்தார்.
Verse 65
अन्यत् कार्मुकमादाय भास्वरं वेगवत्तरम् । तत्राधाय शरं तीक्ष्णं परानीकविशातनम्
பின்னர் அவர் இன்னொரு வில்லை எடுத்தார்—ஒளிவீசும், மேலும் வேகமிக்கது. அதில் எதிர்சேனையின் அணிகளைச் சிதைக்கும் கூரிய அம்பை ஏற்றினார்.
Verse 66
आकर्णपूर्णमाचार्यो बलवानभ्यवासृजत् । स हत्वा क्षत्रधर्माणं जगाम धरणीतलम्
வலிமைமிக்க ஆசாரியர் வில்லை காதுவரை இழுத்து அம்பை விட்டார். அது க்ஷத்ரதர்மனை வீழ்த்தி அவனை மண்ணில் சாய்த்தது.
Verse 67
इससे क्षत्रियोंका मर्दन करनेवाले द्रोणाचार्य अत्यन्त कुपित हो उठे और अत्यन्त वेगशाली तथा प्रकाशमान दूसरा धनुष हाथमें लेकर उन्होंने एक तीखा बाण अपने धनुषपर रखा, जो शत्रुसेनाका विनाश करनेवाला था। बलवान् आचार्यने कानतक धनुषको खींचकर उस बाणको छोड़ दिया। वह बाण क्षत्रधर्माका वध करके धरतीमें समा गया ।।
இதயம் பிளந்தவனாய் அவன் தேரிலிருந்து விழுந்து மண்ணில் சாய்ந்தான். த்ருஷ்டத்யும்னனின் மகன் கொல்லப்பட்டதும் எல்லா படைகளும் அச்சத்தால் நடுங்கின.
Verse 68
अथ द्रोणं समारोहच्चेकितानो महाबल: । स द्रोणं दशभिर्विद्ध्वा प्रत्यविद्धयत् स्तनान्तरे
Sañjaya said: Then the mighty Cekitāna charged straight at Droṇa. Piercing Droṇa with ten arrows, he struck back in return, wounding him in the region between the breasts. The scene underscores the relentless reciprocity of battlefield violence, where prowess and retaliation eclipse restraint, even against a revered teacher-warrior.
Verse 69
चतुर्भि: सारथिं चास्य चतुर्भिश्चतुरों हयान् | तदनन्तर महाबली चेकितानने द्रोणाचार्यपर चढ़ाई की। उन्होंने दस बाणोंसे द्रोणको घायल करके उनकी छातीमें गहरी चोट पहुँचायी। साथ ही चार बाणोंसे उनके सारथिको और चार ही बाणोंद्वारा उनके चारों घोड़ोंको भी बींध डाला || ६८ इ ।।
Sañjaya said: Then the mighty Cekitāna pressed his attack against Droṇācārya. Striking Droṇa with ten arrows, he inflicted a deep wound in his chest; and at the same time, with four arrows he pierced Droṇa’s charioteer, and with four more he struck down the four horses. The scene underscores the ruthless precision of battlefield skill, where disabling the chariot becomes as decisive as wounding the warrior himself.
Verse 70
तस्य सूते हते ते5श्वा रथमादाय विद्रुता:
Sañjaya said: When his charioteer was slain, those horses, taking the chariot with them, bolted away—an image of how, in the chaos of war, even the finest martial order collapses when its guiding hand is removed.
Verse 71
समरे शरसंवीता भारद्वाजेन मारिष | चेकितानके सारथिके मारे जानेपर वे घोड़े उनका रथ लेकर भाग चले। आर्य! द्रोणाचार्यने समरांगणमें उनके शरीरोंको बाणोंसे भर दिया था || ७० ई ।।
Sanjaya said: Seeing Cekitāna’s chariot—its horses and charioteer slain—and surveying the gathered warriors of the Cedis, the Pāñcālas, and the Sṛñjayas on the battlefield, Droṇa, the illustrious son of Bharadvāja, drove them back on every side in that great fight, filling their bodies with arrows. The scene displays the grim ethic of kṣatriya warfare: mastery and resolve can rout even valiant hosts, yet victory is purchased through relentless injury and fear.
Verse 72
तान् समेतान् रणे शूरांश्नेदिपणचालसृञ्जयान् | समन्ताद् द्रावयन् द्रोणो बह्मशोभत मारिष
Sañjaya said: Seeing that chariot of Cekitāna whose horses and charioteer had been slain, and casting his gaze upon the assembled heroes of the Cedi, Pañcāla, and Sṛñjaya forces on the battlefield, Droṇācārya drove them back on every side. O revered one, at that moment he shone with a formidable, almost sacred splendor—his prowess asserting itself amid the harsh demands of war.
Verse 73
आकर्णपलित: श्यामो ववसाशीतिपञ्चक: । रणे पर्यचरद् द्रोणो वृद्ध: षोडशवर्षवत्
காதருகே முடி நரைத்திருந்தது; நிறம் கருமை; வயது எண்பத்தைந்து; ஆயினும் முதிய துரோணர் போர்க்களத்தில் பதினாறு வயது இளைஞனைப் போலச் சுழன்றாடினார்।
Verse 74
अथ द्रोणं महाराज विचरन्तमभीतवत् | वज्हस्तममन्यन्त शत्रव: शत्रुसूदनम्,महाराज! रणभूमिमें निर्भय-से विचरते हुए शत्रुसूदन द्रोणको शत्रुओंने वज्रधारी इन्द्र समझा
மன்னரே! போர்க்களத்தில் அஞ்சாது உலாவிய பகைஅழிப்பான் துரோணரை, எதிரிகள் வஜ்ரம் தாங்கிய இந்திரனே என எண்ணினர்।
Verse 75
ततोडब्रवीन्महाबाहुर्द्रपदो बुद्धिमान् नूप । लुब्धो<यं क्षत्रियान् हन्ति व्याघ्र: क्षुद्रमृगानिव
அப்போது பெருந்தோளும் அறிவுடைய அரசன் துருபதன் கூறினான்—“இவன் பேராசையால் க்ஷத்திரியர்களை கொல்கிறான்; புலி சிறு மான்களை வேட்டையாடுவது போல.”
Verse 76
कृच्छान् दुर्योधनो लोकान् पाप: प्राप्स्यति दुर्मति: । यस्य लोभाद् विनिहता: समरे क्षत्रियर्षभा:
தீயமனமும் பாவியும் ஆன துரியோதனன் கடும் துன்பமிக்க உலகங்களை அடைவான்; அவன் பேராசையால் இப்போரில் பல க்ஷத்திரியச் சிறந்த வீரர்கள் வீழ்ந்தனர்।
Verse 77
शतश: शेरते भूमौ निकृत्ता गोवृषा इव । रुधिरेण परीताड़्ा श्वशृूगालादनीकृता:
நூற்றுக்கணக்கானோர் வெட்டுண்டு மாடுகளும் காளைகளும் போல மண்ணில் கிடக்கின்றனர். இரத்தத்தில் நனைந்த அவர்களின் உடல்கள் நாய்களுக்கும் நரிகளுக்கும் இரையாகிவிட்டன।
Verse 78
एवमुक्त्वा महाराज द्रुपदो5क्षौहिणीपति: । पुरस्कृत्य रणे पार्थान् द्रोणमभ्यद्रवद् द्रतम्
இவ்வாறு கூறி, மன்னா, ஒரு அக்ஷௌஹிணி படையின் தலைவனான துருபதன், போரில் பிருதாபுத்திரர்களை முன்னணியில் நிறுத்தி, துரோணாசாரியர்மேல் விரைவாக நேராகப் பாய்ந்தான்।
Verse 125
इति श्रीमहाभारते द्रोणपर्वणि जयद्रथवधपर्वणि द्रोणपराक्रमे पजञ्चविंशत्यधिकशततमो< ध्याय:,इस प्रकार श्रीमहाभारत द्रोणपर्वके अन्तर्गत जयद्रथवधपर्वमें द्रोगपराक्रमाविषयक एक यौ पचीसवाँ अध्याय पूरा हुआ
இவ்வாறு ஸ்ரீமகாபாரதத்தின் துரோணபர்வத்தில், ஜயத்ரதவதப் பர்வத்தின் உட்பிரிவில், துரோணனின் பராக்ரமத்தை விவரிக்கும் நூற்றிருபத்தைந்தாம் அத்தியாயம் நிறைவுற்றது।
Verse 313
भारद्वाजाय चिक्षेप रुषितामिव पन्नगीम् | तत्पश्चात् उन्होंने धृष्टकेतुको पचीस बाण मारे। उस समय धृष्टकेतुने शीघ्रतापूर्वक रथसे कूदकर गदा हाथमें ले ली और रोषमें भरी हुई सर्पिणीके समान उसे द्रोणाचार्यपर दे मारा
அவன் பாரத்வாஜபுத்திரன் துரோணன் மீது கோபம் கொண்ட பெண் பாம்பைப் போல அதை எறிந்தான். பின்னர் த்ருஷ்டகேதுவை இருபத்தைந்து அம்புகளால் தாக்கினான். அப்போது த்ருஷ்டகேது விரைவாகத் தேரிலிருந்து குதித்து, கையில் கதையைப் பிடித்து, சினம் நிறைந்த பெண் பாம்பைப் போல அதைத் துரோணாசாரியர்மேல் வீசினான்।
Verse 693
ध्वजं सप्तभिरुन्मथ्य यन्तारमवधीत् त्रिभि: । तब आचार्यने उनकी दोनों भुजाओं और छातीमें कुल तीन बाण मारे। फिर सात सायकोंद्वारा उनकी ध्वजाके टुकड़े-टुकड़े करके तीन बाणोंसे सारथिका वध कर दिया
ஆசாரியர் ஏழு அம்புகளால் கொடியைச் சிதைத்து, மேலும் மூன்று அம்புகளால் தேரோட்டியை கொன்றார். பின்னர் அந்த வீரனின் இரு கரங்களிலும் மார்பிலும் மூன்று அம்புகளைப் பாய்ச்சினார். மீண்டும் ஏழு கூரிய அம்புகளால் கொடியைத் துண்டுத்துண்டாக வெட்டி, மூன்று அம்புகளால் தேரோட்டியை வீழ்த்தினார்।
Frequently Asked Questions
Whether a ruler should attribute battlefield failure to a commander’s bias or accept limits of control: Duryodhana’s impulse to blame Droṇa conflicts with norms of respecting the ācārya and maintaining strategic unity during crisis.
Karṇa articulates a pragmatic fatalism: one must act with full resolve and without hesitation, yet outcomes may be overturned by daiva; therefore counsel should preserve duty-performance and cohesion rather than escalate internal blame.
No explicit phalaśruti appears; the chapter’s meta-level function is interpretive—embedding a theory of causation (daiva constraining effort) to contextualize reversals within the broader war narrative.
Read Mahabharata in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.