Adhyaya 298

Verse 1

ईश्वर उवाच । ऋषितोयापश्चिमे तु तत्र गव्यूतिमात्रतः । संगालेश्वरनामास्ति सर्वपातकनाशनः

ईश्वर उवाच—ऋषितोयायाः पश्चिमे तत्र गव्यूतिमात्रदूरे संगालेश्वरनाम लिङ्गं विद्यते, यत् सर्वपातकनाशनम्।

Verse 2

गुप्तस्तत्र प्रयागश्च देवो वै माधवस्तथा । जाह्नवी यमुना चैव देवी तत्र सरस्वती

तत्रैव गुप्तः प्रयागः, देवो वै माधवोऽपि च। जाह्नवी यमुना चैव देवी तत्र सरस्वती॥

Verse 3

अन्यानि तत्र तीर्थानि बहूनि च वरानने । स्नात्वा दृष्ट्वा पूजयित्वा मुक्तः स्यात्सर्वकिल्बिषैः

अन्यानि च तत्र तीर्थानि बहूनि सन्ति वरानने। स्नात्वा दृष्ट्वा पूजयित्वा मुक्तः स्यात् सर्वकिल्बिषैः॥

Verse 4

पार्वत्युवाच । कथय त्वं महेशान सर्वदेवनमस्कृत । तीर्थराजः प्रयागस्तु कथं विष्णुः सनातनः

पार्वत्युवाच—कथय त्वं महेशान सर्वदेवनमस्कृत। तीर्थराजः प्रयागस्तु कथं, कथं विष्णुः सनातनः॥

Verse 5

कथं गंगा च यमुना तथा देवी सरस्वती । अन्यान्यपि बहून्येव तीर्थानि वृषभध्वज

कथं गङ्गा च यमुना तथा देवी सरस्वतीऽत्र सन्निहिताः? अन्यान्यपि बहून्येव तीर्थानि कथं सन्ति, हे वृषभध्वज प्रभो?

Verse 6

समायातानि तत्रैव संगालेश्वरसंनिधौ । संगालेशेति किं नाम ह्येतन्मे वद कौतुकम्

तत्रैव सङ्गालेश्वरसन्निधौ समायातानि। ‘सङ्गालेश’ इति किं नाम? एतन्मे कौतुकं वद।

Verse 7

ईश्वर उवाच । पुरा वै लिंगपतने सर्वदेवसमागमे । सार्धत्रितयकोटीनि पुण्यानि सुरसुन्दरि

ईश्वर उवाच—पुरा वै लिङ्गपतने सर्वदेवसमागमे, हे सुरसुन्दरि, सार्धत्रितयकोटीनि पुण्यानि समुपस्थितानि।

Verse 8

तीर्थानि तीर्थराजोऽयं प्रयागः समुपस्थितः । आत्मानं गोपयामास तीर्थकोटिभिरावृतम्

तीर्थानि सर्वाणि समुपस्थितानि; अयं च तीर्थराजः प्रयागः आगतः। तीर्थकोटिभिरावृतः सन् आत्मानं गोपयामास।

Verse 9

ततस्तत्र समायाता ब्रह्मविष्णुपुरोगमाः । विबुधास्तीर्थराजं तं ददृशुर्दिव्यचक्षुषा

ततः तत्र ब्रह्मविष्णुपुरोगमा विबुधाः समायाताः; दिव्यचक्षुषा ते तं तीर्थराजं ददृशुः।

Verse 10

तीर्थकोटिभिराकीर्णं पवित्रं पापनाशनम् । लिंगस्य पतनं श्रुत्वा महादुःखेन संवृताः

तीर्थकोटिभिराकीर्णं पवित्रं पापनाशनं तत्रासीत्। लिङ्गस्य पतनं श्रुत्वा ते महादुःखेन समावृताः॥

Verse 11

स्थिताः सर्वे तदा देवि ब्रह्माद्याः सुरसत्तमाः

तदा देवि ब्रह्माद्याः सुरसत्तमाः सर्वे तत्र समागताः स्थिताः॥

Verse 12

एतस्मिन्नेव काले तु देवो रुद्रः सनातनः । निरानंदः समायातो वाक्यमेतदुवाच ह

एतस्मिन्नेव काले तु रुद्रः सनातनो देवः निरानन्दः समायातः, वाक्यमेतदुवाच ह॥

Verse 13

शृणुध्वं वचनं देवा ब्रह्मविष्णुपुरोगमाः । ऋषिशापान्निपतितं मम लिंगमनुत्तमम् । तस्माल्लिंगं पूजयत सर्व कामार्थसिद्धये

शृणुध्वं वचनं देवा ब्रह्मविष्णुपुरोगमाः। ऋषिशापान्निपतितं मम लिङ्गमनुत्तमम्॥ तस्माल्लिङ्गं पूजयत सर्वकामार्थसिद्धये॥

Verse 14

एवमुक्त्वा महादेवो देशे तस्मिन्स्थितः प्रिये । ब्राह्मं च वैष्णवं रौद्रं तत्र कुण्डत्रयं स्मृतम्

एवमुक्त्वा महादेवो देशे तस्मिन्स्थितः प्रिये। ब्राह्मं च वैष्णवं रौद्रं तत्र कुण्डत्रयं स्मृतम्॥

Verse 15

चतुर्थं त्रिसंगमाख्यं नदीनां यत्र संगमः । गंगायाश्च सरस्वत्याः सूर्यपुत्र्यास्तथैव च

चतुर्थं तीर्थं त्रिसङ्गमाख्यं, यत्र नदीनां संगमः—गङ्गा सरस्वती च सूर्यपुत्री च।

Verse 16

कोटिरेका च तीर्थानां ब्रह्मकुण्डे व्यवस्थिता । तथा च वैष्णवे कुण्डे कोटिरेका प्रकीर्तिता

ब्रह्मकुण्डे तीर्थानां कोटिरेका व्यवस्थिताऽस्ति; तथा वैष्णवे कुण्डेऽपि कोटिरेका प्रकीर्तिता।

Verse 17

सार्धकोटिस्तु संप्रोक्ता शिवकुण्डे प्रकीर्तिता । पश्चिमे ब्रह्मकुण्डं च पूर्वे वै वैष्णवं स्मृतम्

शिवकुण्डे सार्धकोटिस्तु संप्रोक्ता प्रकीर्तिता; पश्चिमे ब्रह्मकुण्डं, पूर्वे वै वैष्णवं स्मृतम्।

Verse 18

मध्यभागे स्थितं यच्च रुद्रकुण्डं प्रकीर्तितम् । कुण्डमध्याद्विनिर्गत्य यत्र गंगा वरानने

मध्यभागे स्थितं यत् रुद्रकुण्डं प्रकीर्तितम्; कुण्डमध्याद्विनिर्गत्य यत्र गङ्गा वरानने।

Verse 19

सूर्यपुत्र्या समेता च तत्त्रिसंगम उच्यते । अनयोरंतरे सूक्ष्मे तत्र गुप्ता सरस्वती

सूर्यपुत्र्या समेता यत् तत्त्रिसङ्गम उच्यते; अनयोरन्तरे सूक्ष्मे तत्र गुप्ता सरस्वती।

Verse 20

एषु सन्निहितो नित्यं प्रयागस्तीर्थनायकः । अत्रागत्य नरो यस्तु माघमासे वरानने

एषु तीर्थेषु नित्यं सन्निहितः प्रयागः तीर्थनायकः। अत्र माघमासे यः कश्चिन्नर आगच्छति, वरानने, …

Verse 21

स्नायात्प्रभातसमये मकरस्थे रवौ प्रिये । किञ्चिदभ्युदिते सूर्ये शृणु तस्य च यत्फलम्

प्रिये, मकरस्थे रवौ प्रभातसमये स्नायात्। किञ्चिदभ्युदिते सूर्ये तस्य स्नानस्य यत्फलं शृणु।

Verse 22

आद्येनैकेन स्नानेन पापं यन्मनसा कृतम् । व्यपोहति नरः सम्यक्छ्रद्धायुक्तो जितेन्द्रियः

आद्येनैकेन स्नानेन मनसा कृतं यत्पापं नरः। श्रद्धायुक्तो जितेन्द्रियः सम्यग्व्यपोहति।

Verse 23

वाचिकं तु द्वितीयेन कायिकं तु तृतीयकात् । संसर्गजं चतुर्थेन रहस्यं पञ्चमेन तु

वाचिकं तु द्वितीयेन, कायिकं तु तृतीयकात्। संसर्गजं चतुर्थेन, रहस्यं पञ्चमेन तु।

Verse 24

उपपातकानि षष्ठेन स्नानेनैव व्यपोहति

षष्ठेन स्नानेनैव उपपातकानि व्यपोहति।

Verse 25

अभिषेकेण कुण्डानां सप्तकृत्वो वरानने । महांति चैव पापानि क्षाल्यंते पुरुषैः सदा

कुण्डानामभिषेकेन सप्तकृत्वो वरानने । महान्ति चापि पापानि पुरुषैः सदा क्षाल्यन्ते ॥

Verse 26

यः स्नाति सकलं मासं प्रयागे गुप्तसंज्ञके । ब्रह्मादिभिर्न तद्वक्तुं शक्यते कल्पकोटिभिः

यः स्नाति सकलं मासं प्रयागे गुप्तसंज्ञके । तस्य पुण्यं ब्रह्माद्यैरपि कल्पकोटिभिर्वक्तुं न शक्यते ॥

Verse 27

यानि कानि च तीर्थानि प्रभासे संति भामिनि । तेभ्योऽतिवल्लभं तीर्थं सर्वपापप्रणाशनम्

यानि कानि च तीर्थानि प्रभासे सन्ति भामिनि । तेभ्योऽतिवल्लभं तीर्थं सर्वपापप्रणाशनम् ॥

Verse 28

एषां संरक्षणार्थाय मया वै तत्र मातरः । पूजनीयाः प्रयत्नेन नैवेद्यैर्विविधैः शुभैः

एषां संरक्षणार्थाय मया वै तत्र मातरः । पूजनीयाः प्रयत्नेन नैवेद्यैर्विविधैः शुभैः ॥

Verse 29

कृष्णपक्षे चतुर्दश्यां श्रद्धायुक्तेन चेतसा । तासामनुचरा देवि भूतप्रेताश्च कोटिशः

कृष्णपक्षे चतुर्दश्यां श्रद्धायुक्तेन चेतसा । तासामनुचरा देवि भूतप्रेताश्च कोटिशः ॥

Verse 30

तेषां भयविनाशाय ता मातॄश्च प्रपूजयेत् । अस्मिंस्तीर्थे नरः स्नात्वा ब्रह्महत्यां व्यपोहति

तेषां भयविनाशाय ता मातॄश्च सम्यक् प्रपूजयेत्। अस्मिंस्तीर्थे नरः स्नात्वा ब्रह्महत्यापापं व्यपोहति॥

Verse 31

यः कश्चित्कुरुते श्राद्धं पितॄनुद्दिश्य भक्तितः । उद्धरेच्च पितुर्वर्गं मातुर्वर्गं नरोत्तमः

यः कश्चित् पितॄनुद्दिश्य भक्तितः श्राद्धं करोति। स नरोत्तमः पितुर्वर्गं मातुर्वर्गं चोद्धरेत्॥

Verse 32

वृषभस्तत्र दातव्यः सम्यग्यात्राफलेप्सुभिः । एवं यः कुरुते यात्रां तस्य फलमनन्तकम्

सम्यग्यात्राफलेप्सुभिः तत्र वृषभो दातव्यः। एवं यः यात्रां करोति तस्य फलमनन्तकम्॥

Verse 33

एवं गुप्तप्रयागस्य माहात्म्यं कथितं तव । श्रुत्वाभिनन्द्य पुरुषः प्राप्नुयाच्छंकरालयम्

एवं गुप्तप्रयागस्य माहात्म्यं तव कथितम्। श्रुत्वाभिनन्द्य पुरुषः प्राप्नुयाच्छंकरालयम्॥

Verse 298

इति श्रीस्कांदेमहापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये गुप्तप्रया गमाहात्म्यवर्णनंनामाष्टनवत्युत्तरद्विशततमोऽध्यायः

इति श्रीस्कान्दमहापुराणे एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये गुप्तप्रयागमाहात्म्यवर्णनं नामाष्टनवत्युत्तरद्विशततमोऽध्यायः समाप्तः॥