Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 1

Devanagari script

ईश्वर उवाच । ऋषितोयापश्चिमे तु तत्र गव्यूतिमात्रतः । संगालेश्वरनामास्ति सर्वपातकनाशनः

Transliteration

īśvara uvāca | ṛṣitoyāpaścime tu tatra gavyūtimātrataḥ | saṃgāleśvaranāmāsti sarvapātakanāśanaḥ

Translation

ईश्वर उवाच—ऋषितोयायाः पश्चिमे तत्र गव्यूतिमात्रदूरे संगालेश्वरनाम लिङ्गं विद्यते, यत् सर्वपातकनाशनम्।

Word by Word

• ईश्वरः: Īśvara
• ईश्वरः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• ऋषितोयापश्चिमे: to the west of Ṛṣitoyā
• ऋषितोयापश्चिमे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: ऋषितोया-पश्चिम (प्रातिपदिक; समास)
• Form: पुं/नपुंसक, सप्तमी, एकवचन; तत्पुरुषः: “ऋषितोयायाः पश्चिमे (भागे)”

• तु: indeed
• तु: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय; अवधान/विरोधार्थक निपात (particle: “but/indeed”)

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय; देशवाचक (there)

• गव्यूतिमात्रतः: at a distance of only a gavyūti
• गव्यूतिमात्रतः: Sambandha (Adverbial/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: गव्यूति-मात्र (प्रातिपदिक; समास) + तस् (तद्धित)
• Form: अव्यय; तद्धितान्त (तस्) “मात्रतः”; समासः (तत्पुरुष): “गव्यूतेः मात्रम्” (a gavyūti measure) + तस् = “by a mere gavyūti (distance)”

• संगालेश्वरनाम: (one) named Saṅgāleśvara
• संगालेश्वरनाम: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: संगाल-ईश्वर-नामन् (प्रातिपदिक; समास)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; तत्पुरुषः: “संगालेश्वर इति नाम”

• अस्ति: is/exists
• अस्ति: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: लट्-लकार (present), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• सर्वपातकनाशनः: destroyer of all sins
• सर्वपातकनाशनः: Visheshana (Adjectival/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सर्व-पातक-नाशन (प्रातिपदिक; समास)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तत्पुरुषः: “सर्वाणि पातकानि नाशयति” इति; विशेषणम् (संगालेश्वरस्य)

Speaker

Īśvara (Śiva)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Saṃgāleśvara

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Pārvatī

Visual Art Cues

Scene: Śiva (Īśvara) speaks to Pārvatī, pointing westward toward a liṅga-shrine; the liṅga radiates a cleansing aura, pilgrims approach with folded hands.

Characters & Entities

• Īśvara (Śiva)
• Ṛṣitoya
• Saṃgāleśvara

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

A single holy site dedicated to Śiva—Saṃgāleśvara—can purify even accumulated sins when approached with faith.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Saṃgāleśvara, located near Ṛṣitoya within the Prabhāsa sacred region.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit rite is stated here; the verse primarily identifies the site and its sin-destroying power.