Prabhasa Khanda
The Section on Prabhasa
प्रभासखण्डः स्कन्दपुराणस्य महाविस्तीर्णे संहितासमूहे तीर्थमाहात्म्यरूपेण तथा धर्मतत्त्व-नक्शारूपेण च प्रतिष्ठितः। अत्र तीर्थयात्रायाः मार्गविन्यासः, नद्याः-सरितां उत्पत्तिकथाः, देवालय-क्षेत्राणां प्रादुर्भावहेतवः, इत्यादयः पुराणपरम्परया सम्यग् निरूप्यन्ते। स्थानविशेषाः केवलं भौतिकप्रदेशा इति न, किन्तु तत्त्वस्वरूपाणां प्रतिमूर्तय इति भावेन प्रतिपाद्यन्ते। अस्य खण्डस्य प्रवाहे संवादरचना पुनःपुनः दृश्यते—प्रश्नोत्तरैः क्षेत्रनाम्नः कारणं पृच्छ्यते, ततः सृष्टि-स्थितिलयविचारः, देवतानां क्रमः, लोकव्यवस्था, तथा पञ्चमहाभूतादितत्त्वसम्बन्धः इत्यादि व्यापकं तात्त्विकं विवेचनं प्रसार्यते। एवं स्थानीयतीर्थवर्णनं सार्वभौम-विश्वदर्शनस्य सेतुरूपेण परिणमति। श्रवणस्य (शृण्वतः) महिमा, पुण्यफलश्रुति, व्रतदानादीनां विधयः, तथा दर्शन-स्नान-पूजनादिकर्मणां फलन्यायः अत्र विशेषेण समन्वितः। तेन पाठः ‘कथाश्रवणम्’ एव साधनरूपेण प्रतिष्ठापयति, यत्र श्रद्धा-भक्तिः धर्माचरणं च एकत्र संगच्छन्ति। तटप्रदेशाः, नद्यः, गिरयः, ग्रामनगराणि च देवर्षिकृतैः कर्मभिः व्याख्यायन्ते; तेषां माध्यमेन आचारनीतिः, भक्तिमार्गः, तथा सम्प्रदायसमन्वयः सूचितः। प्रभासक्षेत्रादीनां माहात्म्ये सर्वदेवतासम्बन्धः, लोककल्याणदृष्टिः, तथा परमेश्वरस्य अनुग्रहः प्रकाश्यते—येन तीर्थयात्रा बाह्यगमनं न, अपि तु अन्तःकरणशुद्धेः आध्यात्मिकयात्रा इति बोधः दृढीभवति।
Sections in Prabhasa Khanda
Prabhasa Khanda contains 4 Sections.
