Adhyaya 135
Shlokas
Verse 1
सूत उवाच । तथान्यापि च तत्रास्ति दीर्घिकाख्या सुशोभना । सरसी लोकविख्याता सर्वपातकनाशनी
सूत उवाच। तथान्यापि च तत्रास्ति दीर्घिकाख्या सुशोभना। सरसी लोकविख्याता सर्वपातकनाशनी॥
Verse 2
यस्यां स्नातो नरः सम्यग्भास्करस्योदयं प्रति । ज्येष्ठशुक्लचतुर्दश्यां मुच्यते सर्वपातकैः
यस्यां तीर्थे नरः सम्यक् स्नात्वा भास्करोदयाभिमुखः, ज्येष्ठशुक्लचतुर्दश्यां सर्वपातकैः प्रमुच्यते।
Verse 3
आसीत्पूर्वं द्विजो वीरशर्मनामातिविश्रुतः । वेदविद्याव्रतस्नातो वर्धमाने पुरोत्तमे
पूर्वं वर्धमाने पुरोत्तमे नगरे वीरशर्मनाम द्विजोऽतिविश्रुतः आसीत्, वेदविद्याव्रतस्नातः।
Verse 4
तस्य कन्या समुत्पन्ना कदाचिल्लक्षणाच्च्युता । अतिदीर्घा प्रमाणेन जनहास्यविवर्द्धिनी
तस्य कदाचित् कन्या समुत्पन्ना; सा तु लक्षणाच्च्युता, प्रमाणेनातिदीर्घा जनहास्यविवर्द्धिनी बभूव।
Verse 5
ततः सा यौवनं प्राप्ता तद्रूपापि कुमारिका । न कश्चिद्वरयामास शास्त्रवाक्यमनुस्मरन्
ततः सा यौवनं प्राप्ता; तद्रूपापि कुमारिका शास्त्रवाक्यमनुस्मरन् न कश्चिद् वरयामास।
Verse 6
अतिसंक्षिप्तकेशा या अतिदीर्घातिवामना । उद्वाहयति यः कन्यां पुरुषः काममोहितः
या कन्या अतिसंक्षिप्तकेशा, या वा अतिदीर्घा अतिवामना च; तादृशीं कन्यां काममोहितः पुरुषः यदि उद्वाहयति—
Verse 7
षण्मासाभ्यंतरे मृत्युं स प्राप्नोति नरो ध्रुवम् । एतस्मात्कारणात्सर्वे तां त्यजंति कुमारिकाम्
षण्मासाभ्यन्तरे स नरो ध्रुवं मृत्युं प्राप्नोति; एतस्मात्कारणात् सर्वे तां कुमारिकां त्यजन्ति।
Verse 8
पुरुषा अतिदीर्घत्वयुक्तां वीक्ष्य समंततः । ततो वैराग्यमापन्ना तपस्तेपेऽतिदारुणम्
पुरुषान् समन्ततः अतिदीर्घत्वयुक्तान् वीक्ष्य सा वैराग्यमापन्ना; ततः अतिदारुणं तपस्तेपे।
Verse 9
चांद्रायणानि कृच्छ्राणि तया चीर्णान्यनेकशः । पाराकाणि यथोक्तानि तथा सांतपनानि च
तया अनेकशः चान्द्रायणानि कृच्छ्राणि चीर्णानि; यथोक्तानि पाराकाणि तथा सान्तपनानि च कृतानि।
Verse 10
व्रतं यद्विद्यते किंचिन्नियमः संयमस्तथा । अन्यच्चापि शुभं कृत्यं तत्सर्वं च तया कृतम्
यद् व्रतं किञ्चिद् विद्यते, यो नियमः संयमश्च; अन्यच्च शुभं कृत्यं च—तत्सर्वं तया कृतम्।
Verse 11
एवं तस्या व्रतस्थाया जरा सम्यगुपस्थिता । तथापि तेजसो वृद्धिर्ववृधे तपसा कृता
एवं व्रतस्थायाः तस्याः जरा सम्यगुपस्थिता; तथापि तपसा कृता तेजसो वृद्धिः ववृधे।
Verse 12
सा च नित्यं महेन्द्रस्य सभां यात्यतिकौतुकात् । देवर्षीणां मतं श्रोतुं देवतानां विशेषतः
सा च नित्यं महेन्द्रस्य सभां यात्यतिकौतुकात् । देवर्षीणां मतं श्रोतुं देवतानां विशेषतः ॥
Verse 13
यदा सा स्वासनं त्यक्त्वा प्रयाति स्वगृहोन्मुखी । तदैवाभ्युक्षणं चक्रुस्तत्र शक्रस्य किंकराः
यदा सा स्वासनं त्यक्त्वा प्रयाति स्वगृहोन्मुखी । तदैवाभ्युक्षणं चक्रुस्तत्र शक्रस्य किंकराः ॥
Verse 14
तथान्यदिवसे दृष्टं क्रियमाणं तया हि तत् । अभ्युक्षणं स्वकीये च आसने द्विजसत्तमाः
तथान्यदिवसे दृष्टं क्रियमाणं तया हि तत् । अभ्युक्षणं स्वकीये च आसने द्विजसत्तमाः ॥
Verse 15
ततः कोपपरीतांगी दीर्घिका सा कुमारिका । त्रिशाखां भृकुटीं कृत्वा ततः प्राह पुरंदरम्
ततः कोपपरीताङ्गी दीर्घिका सा कुमारिका । त्रिशाखां भृकुटीं कृत्वा ततः प्राह पुरन्दरम् ॥
Verse 16
किं दोषं वीक्ष्य मे शक्र प्रोक्षितं चासनं त्वया । परद्वा रकृतं दोषं किं मयैतत्कृतं क्वचित्
किं दोषं वीक्ष्य मे शक्र प्रोक्षितं चासनं त्वया । परद्वारकृतं दोषं किं मयैतत्कृतं क्वचित् ॥
Verse 17
तस्मान्मे पातकं ब्रूहि नो चेच्छापं सुदारुणम् । त्वयि दास्याम्यसंदिग्धं सत्ये नात्मानमालभे
तस्मान्मम पातकं मे ब्रूहि; नो चेच्छापं सुदारुणं त्वयि निश्चयेन दास्यामि। सत्येनासंदिग्धं करिष्ये; नात्मानं संयमयिष्यामि।
Verse 18
इन्द्र उवाच । न ते दीर्घेऽस्तिदोषोत्र कश्चिदेकं विना शुभे । तेनाथ क्रियते चैतदासनस्याभिषेचनम्
इन्द्र उवाच—शुभे दीर्घे, अत्र ते दोषः कश्चिद् नास्ति, एकं विना। तेनैवैतदासनस्याभिषेचनं क्रियते।
Verse 19
त्वं कुमार्यपि संप्राप्ता ऋतुकालं विगर्हिता । तेन दोषं त्वमापन्ना नान्यदस्तीह कारणम्
त्वं कुमार्यपि सती ऋतुकालं संप्राप्ता, विगर्हिता च। तेन त्वं दोषमापन्ना; नान्यदत्र कारणम्।
Verse 20
तस्मादद्यापि त्वां कश्चिदुद्वाहयति तापसः । त्वं तं वरय भर्त्तारं येन गच्छसि मेध्यताम्
तस्मादद्यापि कश्चित्तापसस्त्वामुद्वाहयेत्। तं भर्तारं वरय, येन त्वं मेध्यतां गच्छसि।
Verse 21
ततश्च लज्जया युक्ता सा तदा दीर्घकन्यका । गत्वा भूमितले तूर्णं वर्धमाने पुरोत्तमे
ततः सा दीर्घकन्यका लज्जया युक्ता तदा, वर्धमाने पुरोत्तमे भूमितलं तूर्णं गत्वा न्यपतत्।
Verse 22
ततः फूत्कर्तुमारब्धा चत्वरेषु त्रिकेषु च । उच्छ्रित्य दक्षिणं पाणिं भ्रममाणा इतस्ततः
ततः सा चत्वरेषु त्रिकेषु च फूत्कारं कर्तुमारब्धा। दक्षिणं पाणिमुच्छ्रित्य इतस्ततः भ्रममाणा विचचार॥
Verse 23
यदि कश्चिद्द्विजो जात्या करोति मम सांप्रतम् । पाणिग्राहं तपोऽर्द्धस्य श्रेयो यच्छामि तस्य च
यदि कश्चिद्द्विजो जात्या मम सांप्रतम् पाणिग्रहं करिष्यति। तस्य तपोऽर्धस्य श्रेयः पुण्यं चाहं प्रदास्यामि॥
Verse 24
एवं तां प्रविजल्पन्तीं श्रुत्वा लोका दिवानिशम् । उन्मत्तामिति मन्वाना हास्यं चक्रुः परस्परम्
एवं तां दिवानिशं प्रविजल्पन्तीं श्रुत्वा लोका उन्मत्तामिति मन्वानाः। परस्परं हास्यं चक्रुः॥
Verse 25
ततः कतिपयाहस्य प्रकुर्वंती च दीर्घिका । कुष्ठव्याधिगृहीतेन ब्राह्मणेन परिश्रुता
ततः कतिपयाहस्य दीर्घिका प्रकुर्वन्ती च। कुष्ठव्याधिगृहीतेन ब्राह्मणेन परिश्रुता॥
Verse 26
ततः प्रोवाच मन्दं स समाहूय सुदुःखिताम्
ततः स तां सुदुःखितां समाहूय मन्दं प्रोवाच॥
Verse 27
अहं त्वामुद्वहाम्यद्य कृत्वा पाणिग्रहं तव । यदि मद्वचनं सर्वं सर्वदैवानुतिष्ठसि
अहं त्वामद्य पाणिग्रहं कृत्वा उद्वहामि; यदि त्वं मम सर्वं वचनं सर्वदा देववत् अनुतिष्ठसि।
Verse 28
कुमारिकोवाच । करिष्यामि न संदेहस्तव वाक्यं द्विजाधिप । कुरु पाणिग्रहं मेऽद्य विधिदृष्टेन कर्मणा
कुमारिकोवाच—करिष्यामि, न संशयः, तव वाक्यं द्विजाधिप; कुरु मेऽद्य पाणिग्रहं विधिदृष्टेन कर्मणा।
Verse 29
सूत उवाच । ततस्तस्याः कुमार्याः स पाणिं जग्राह दक्षिणम् । गृह्योक्तेन विधानेन देवाग्निगुरुसंनिधौ
सूत उवाच—ततः स गृह्योक्तविधानेन देवाग्निगुरुसंनिधौ तस्याः कुमार्याः दक्षिणं पाणिं जग्राह।
Verse 30
अथ सा प्राह भूयोऽपि विवाहकृतमंगला । आदेशं देहि मे नाथ यं करोमि तवाधुना
अथ सा विवाहकृतमङ्गला भूयोऽपि प्राह—आदेशं देहि मे नाथ, यं तवाधुना करोमि।
Verse 31
पतिरुवाच । अष्टषष्टिषु तीर्थेषु स्नातुमिच्छामि सुन्दरि । साहाय्येन त्वदीयेन यदि शक्नोषि तत्कुरु
पतिरुवाच—अष्टषष्टिषु तीर्थेषु स्नातुमिच्छामि सुन्दरि; त्वदीयसाहाय्येन यदि शक्नोषि, तत्कुरु।
Verse 32
बाढमित्येव सा प्रोच्य ततस्तूर्णं पतिव्रता । तत्प्रमाणं दृढं कृत्वा रम्यं वंशकुटीरकम्
“बाढम्” इत्येव सा प्रोच्य ततस्तूर्णं पतिव्रता । तत्प्रमाणं दृढं कृत्वा रम्यं वंशकुटीरकम् अकरोत् ॥
Verse 33
मृदु तूलसमायुक्तं ततः प्राह निजं पतिम् । कृतांजलिपुटा भूत्वा प्रहृष्टेनान्तरात्मना
मृदुतूलसमायुक्तं कृत्वा ततः स्वं पतिं प्राह । कृताञ्जलिपୁଟा भूत्वा प्रहृष्टेनान्तरात्मना ॥
Verse 34
एतत्तव कृते रम्यं कृतं वंशकुटीरकम् । मम नाथारुहाशु त्वं येन कृत्वाथ मूर्धनि । नयामि सर्वतीर्थेषु क्षेत्रेषु सुशुभेषु च
एतत्तव कृते रम्यं कृतं वंशकुटीरकम् । मम नाथारुहाशु त्वं, मूर्धनि स्थाप्य तं ततः । नयामि सर्वतीर्थेषु क्षेत्रेषु सुशुभेषु च ॥
Verse 35
ततः कुष्ठी प्रहृष्टात्मा शनैरुत्थाय भूतलात् । तया चोद्धृतदेहः सन्सुप्तो वंशकुटीरके
ततः कुष्ठी प्रहृष्टात्मा शनैरुत्थाय भूतलात् । तया चोद्धृतदेहः सन् सुप्तो वंशकुटीरके ॥
Verse 36
ततस्तं मस्तके कृत्वा सर्वतीर्थे यथासुखम् । सर्वक्षेत्रेषु बभ्राम स्नापयन्ती निजं पतिम्
ततस्तं मस्तके कृत्वा सर्वतीर्थे यथासुखम् । सर्वक्षेत्रेषु बभ्राम स्नापयन्ती निजं पतिम् ॥
Verse 37
यथा यथा स चक्रेऽथ स्नानं तीर्थेषु कुष्ठभाक् । तथातथास्य गात्रेषु तेजो वृद्धिं प्रगच्छति
यथा यथा स कुष्ठभाक् पुरुषः तीर्थेषु पुनः पुनः स्नानं चकार, तथा तथा तस्य गात्रेषु तेजो बलं च क्रमशो वृद्धिं प्रपेदे।
Verse 38
ततः क्रमेण सा साध्वी भ्रममाणा महीतले । हाटकेश्वरजे क्षेत्रे संप्राप्ता रजनी मुखे
ततः क्रमेण सा साध्वी महीतले भ्रममाणा, रजनीमुखे हाटकेश्वरजं पवित्रं क्षेत्रं संप्राप्ता।
Verse 39
क्लान्ता वैक्लव्यमापन्ना भाराक्रान्ता पतिव्रता । निद्रान्धा निश्वसन्ती च प्रस्खलन्ती पदेपदे
क्लान्ता वैक्लव्यमापन्ना भाराक्रान्ता पतिव्रता, निद्रान्धा निश्वसन्ती च पदेपदे प्रस्खलन्ती।
Verse 40
अथ तत्र प्रदेशे तु माण्डव्यो मुनिपुंगवः । शूलारोपितगात्रस्तु संतिष्ठति सुदुःखितः
अथ तत्र प्रदेशे माण्डव्यो मुनिपुङ्गवः, शूलारोपितगात्रः सन् सुदुःखितः तिष्ठति स्म।
Verse 41
अथ सा तं समासाद्य शूलं रात्रौ पतिव्रता । निजगात्रेण भारार्त्ता गच्छमाना महासती
अथ सा महासती पतिव्रता रात्रौ गच्छन्ती, निजगात्रभारार्त्ता, तं शूलं समासाद्य उपजगाम।
Verse 42
तया संचालितः सोऽथ मांडव्यो मुनिपुंगवः । परां पीडां समासाद्य ततः प्राह सुदुःखितः
तया संचालितः सोऽथ माण्डव्यो मुनिपुङ्गवः । परां पीडां समासाद्य ततः प्राह सुदुःखितः ॥
Verse 43
केनेदं पाप्मना शल्यं ममांतः परिचालितम् । येनाहं दुःखयुक्तोऽपि भूयो दुःखास्पदीकृतः
केनेदं पाप्मना शल्यं ममान्तः परिचालितम् । येनाहं दुःखयुक्तोऽपि भूयो दुःखास्पदीकृतः ॥
Verse 44
दीर्घिकोवाच । न मया त्वं महाभाग निद्रोपहतया दृशा । दृष्टस्तेन परिस्पृष्टो ह्यस्पृश्यः पापकृत्तमः
दीर्घिकोवाच । न मया त्वं महाभाग निद्रोपहतया दृशा । दृष्टस्तेन परिस्पृष्टो ह्यस्पृश्यः पापकृत्तमः ॥
Verse 45
न त्वया सदृशश्चान्यः पापात्मास्ति धरातले । शिरस्युद्भूतशूलोऽपि यो मृत्युं नाधिगच्छति
न त्वया सदृशश्चान्यः पापात्मास्ति धरातले । शिरस्युद्भूतशूलोऽपि यो मृत्युं नाधिगच्छति ॥
Verse 46
अहं पतिव्रता मूढ वहामि शिरसा धृतम् । तीर्थयात्राकृते कांतं विकलांगं सुवल्लभम्
अहं पतिव्रता मूढा वहामि शिरसा धृतम् । तीर्थयात्राकृते कान्तं विकलाङ्गं सुवल्लभम् ॥
Verse 47
कस्मात्तस्यास्तिरस्कारं मम यच्छसि निष्ठुरम् । अज्ञातां मूढबुद्धिः सन्विशेषान्मानुषोद्भवाम्
कस्मात् त्वं मयि निष्ठुरं तिरस्कारं वितनोषि? अहं तवापरिचिता; त्वं तु मूढबुद्धिः सन् मानुषधर्मोचितान् विशेषान् न अवबुध्यसे।
Verse 48
माण्डव्य उवाच । अहं यादृक्त्वया प्रोक्तस्तादृगेव न संशयः । पापात्मा मूढबुद्धिश्च अस्पृश्यः सर्वदेहिनाम्
माण्डव्य उवाच—यादृक् त्वया अहं प्रोक्तः, तादृगेव अहं न संशयः। अहं पापात्मा, मूढबुद्धिः, सर्वदेहिनाम् अस्पृश्यश्च।
Verse 49
यदि प्रातस्तवायं च भर्त्ता जीवति निष्ठुरे । येन मे जनिता पीडा प्राणांतकरणी दृढा
यदि निष्ठुरे, तव भर्ता प्रभाते जीवति, येन मम प्राणान्तकरणी दृढा पीडा जनिता—
Verse 50
तस्मादेष तवाभीष्टः स्पृष्टः सूर्यस्य रश्मिभिः । मया शप्तः परित्यागं जीवितस्य करिष्यति
तस्मात् तवाभीष्टोऽयं सूर्यरश्मिस्पर्शमात्रेण मया शप्तः सन् जीवितं परित्यजिष्यति।
Verse 51
दीर्घिकोवाच । यद्येवं मरणं पत्युः प्रभाते संभविष्यति । मदीयस्य ततः प्रातर्नोद्गमिष्यति भास्करः
दीर्घिकोवाच—यदि एवं पत्युर्मरणं प्रभाते भविष्यति, तर्हि मम निमित्तं प्रातः भास्करो नोद्गमिष्यति।
Verse 52
एवमुक्त्वा ततः साथ निषसाद धरातले । भूमौ तद्भर्तृसंयुक्तं मुक्त्वा वंशकुटीरकम्
एवमुक्त्वा ततः सा साध्वी धरातले निषसाद। भूमौ तद्भर्तृसंयुक्तं वंशकुटीरकं मुक्त्वा तत्रैवावस्थितवती॥
Verse 53
अथ तां प्राह कुष्ठी स पिपासा संप्रवर्तते । तस्मात्तोयं समानेहि पानार्थमतिशीतलम्
अथ तां कुष्ठी प्राह—मम पिपासा संप्रवर्तते। तस्मात् पानार्थं अतिशीतलं तोयं समानेहि॥
Verse 54
तथैव सा समाकर्ण्य भर्तुरादेशमुत्सुका । इतस्ततश्च बभ्राम जलार्थं न प्रपश्यति । न च निर्याति दूरं सा त्यक्त्वारण्ये तथाविधम्
तथैव सा भर्तुरादेशं समाकर्ण्य उत्सुका जलार्थम् इतस्ततश्च बभ्राम; जलं न प्रपश्यति। तथाविधं त्यक्त्वा अरण्ये सा दूरं न निर्याति॥
Verse 55
भर्तारं श्वापदोत्थं च भयं हृदि वितन्वती । उपविश्य ततो भूमौ स्पृष्ट्वा पादौ पतेस्तदा । प्रोवाच दीर्घिका वाक्यं तारवाक्येन दुःखिता
भर्तारं श्वापदोत्थं च भयं हृदि वितन्वती सा भूमौ उपविश्य। ततः पतेः पादौ स्पृष्ट्वा, तारवाक्येन दुःखिता दीर्घिका वाक्यं प्रोवाच॥
Verse 56
पतिव्रता त्वमाचीर्णं यदि सम्यङ्मया स्फुटम् । तेन सत्येन भूपृष्ठान्निर्गच्छतु जलं शुभम्
यदि मया सम्यक् स्फुटं पतिव्रताधर्मः आचीर्णः, तेन सत्येन भूपृष्ठात् शुभं जलं निर्गच्छतु॥
Verse 57
एवमुक्त्वा जघानाथ पादाघातेन मेदिनीम् । कान्तभक्तिं पुरस्कृत्य तस्य जीवितवांछया
एवमुक्त्वा सा मेदिनीं पादाघातेन जघान; कान्ते भक्तिं पुरस्कृत्य तस्य जीवितकामनया।
Verse 58
एतस्मिन्नन्तरे तोयं पादाघातादनन्ततरम् । निष्क्रांतं निर्मलं स्वादु माण्डव्यस्य च पश्यतः
अथ तस्मिन्नन्तरे पादाघाताद् अनन्ततरं तोयं निष्क्रान्तं निर्मलं स्वादु, माण्डव्यस्य पश्यतः।
Verse 59
ततस्तं स्नापयामास तस्मिंस्तोये श्रमातुरम् । अपाययत्ततः पश्चात्स्वयं स्नात्वा पपौ जलम्
ततः स तं श्रमातुरं तस्मिंस्तोये स्नापयामास; पश्चादपाययत्, स्वयं स्नात्वा जलं पपौ।
Verse 60
एतस्मिन्नंतरे सूर्यः पतिव्रतकृताद्भयात् । नाभ्युदेति समुत्पन्नस्ततः कालात्ययो महान्
एतस्मिन्नन्तरे पतिव्रतकृताद्भयात् सूर्यः समुत्पन्नोऽपि नाभ्युदेति; ततो महान् कालात्ययोऽभवत्।
Verse 61
अथ रात्रिं समालोक्य दीर्घां ये कामुका जनाः । ते सर्वे तुष्टिमापन्नास्तथा च कुल स्त्रियः
अथ दीर्घां रात्रिं समालोक्य ये कामुका जनाः, ते सर्वे तुष्टिमापन्नाः; तथा च कुलस्त्रियः।
Verse 62
कौशिका राक्षसाश्चापि चोरा जाराश्च ये नराः । ते सर्वे प्रोचुः संहृष्टाः समालिंग्य परस्परम्
कौशिकाः राक्षसाश्चैव चोराः जाराश्च ये नराः । ते सर्वे हर्षसमाविष्टाः परस्परं समालिङ्ग्य प्रोचुः ॥
Verse 63
अद्यास्माकं विधिस्तुष्टो भगवान्मन्मथस्तथा । येन दीर्घा कृता रात्रिर्नाशं नीतश्च भास्करः
अद्य अस्माकं विधिः तुष्टः, भगवान् मन्मथोऽपि तथा । येन रात्रिर्दीर्घीकृता, भास्करश्च नाशं नीतः ॥
Verse 64
ये पुनर्ब्राह्मणाः शांता यज्ञकर्मसमुद्यताः । ते सर्वे दुःखमापन्नाः सूर्योदयविनाकृताः
ये पुनर्ब्राह्मणाः शान्ताः यज्ञकर्मसमुद्यताः । ते सर्वे दुःखमापन्नाः सूर्योदयविनाकृताः ॥
Verse 65
न कश्चिद्यजनं चक्रे याजनं न च सद्द्विजः । न श्राद्धं न च संकल्पं न स्वाध्यायं कथंचन
न कश्चिद्यजनं चक्रे, याजनं न च सद्द्विजः । न श्राद्धं न च संकल्पं, न स्वाध्यायं कथंचन ॥
Verse 66
न स्नानं न च दानं च लोकयात्रां विशेषतः । व्यवहारं न कृत्यं च किंचिद्धर्मसमुद्भवम्
न स्नानं न च दानं च, लोकयात्रा विशेषतः । व्यवहारो न कृत्यं च, किंचिद्धर्मसमुद्भवम् ॥
Verse 67
एतस्मिन्नन्तरे देवाः सर्वे शक्रपुरोगमाः । परं दौःस्थ्यं समापन्ना यज्ञभागविवर्जिताः
एतस्मिन्नन्तरे सर्वे देवाः शक्रपुरोगमाः । यज्ञभागविवर्जिताः सन्तः परं दौःस्थ्यं समापन्नाः ॥
Verse 68
ततो भास्करमासाद्य ऊचुर्दुःखसमन्विताः । कस्मान्नोद्गमनं देव प्रकरोषि दिवाकर
ततो भास्करमासाद्य देवाः दुःखसमन्विताः । ऊचुः—कस्मान्नोद्गमनं देव प्रकरोषि दिवाकर ॥
Verse 69
एतत्त्वया विना सर्वं जगद्व्याकुलतां गतम्
एतत्त्वया विना सर्वं जगद्व्याकुलतां गतम् ॥
Verse 70
तस्माल्लोकहितार्थाय त्वमुद्गच्छ यथापुरा । अग्निष्टोमादिका यज्ञा वर्तंते येन भूतले
तस्माल्लोकहितार्थाय त्वमुद्गच्छ यथापुरा । अग्निष्टोमादिका यज्ञा वर्तन्ते येन भूतले ॥
Verse 71
सूर्य उवाच पतिव्रतासमादेशात्त्यक्तश्चाभ्युदयो मया । तस्माद्गत्वा सुराः सर्वे तां वदंतु कृते मम
सूर्य उवाच—पतिव्रतासमादेशात् त्यक्तश्चाभ्युदयो मया । तस्माद्गत्वा सुराः सर्वे तां वदन्तु कृते मम ॥
Verse 72
येन तद्वाक्यमासाद्य प्रवर्त्तामि यथासुखम् । अन्यथा मां शपेत्क्रुद्धा नूनं सा हि पतिव्रता
तस्या वाक्यमुपलभ्यैव यथासुखं प्रवर्तितुं शक्नोमि; अन्यथा क्रुद्धा सा नूनं मां शपेत्, सा हि सत्यं पतिव्रता।
Verse 73
एवं सा तपसा युक्ता प्रोत्कृष्टं हि सुरोत्तमाः । पतिव्रतात्वमाधत्ते तथान्यदपरं महत्
एवं सा तपसा युक्ता प्रोत्कृष्टा हि, हे सुरोत्तम; पतिव्रतात्वं धारयति, तथा चान्यदपि महद्गुणजातं बिभर्ति।
Verse 74
कस्तस्या वचनं शक्तः कर्तुमेवमतोऽन्यथा । एतस्मात्कारणाद्भीतो नोद्गच्छामि कथंचन
तस्या वचनमनुसृत्य विना कः शक्तोऽन्यथा कर्तुम्? एतत्कारणादेव भीतोऽहं कथंचन नोद्गच्छामि।
Verse 76
ततस्ते विबुधाः सर्वे गत्वा तत्क्षेत्रमुत्तमम् । प्रोचुस्तां दीर्घिकां वाक्यैर्मृदुभिः पुरतः स्थिताः
ततः सर्वे ते विबुधाः तदुत्तमं क्षेत्रं गत्वा, पुरतः स्थित्वा, तां दीर्घिकां मृदुभिर्वाक्यैः प्रोचुः।
Verse 77
त्वया पतिव्रते सूर्यो यन्निषिद्धो न तत्कृतम् । शुभं यतो हताः सर्वा भूतले शोभनाः क्रियाः
हे पतिव्रते, त्वया सूर्यः यन्निषिद्धः तन्न कृतम्; ततो भूतले शुभाः शोभनाश्च सर्वाः क्रियाः विनष्टाः।
Verse 78
तस्मादुद्गच्छतु प्राज्ञे त्वद्वाक्यात्तीक्ष्णदीधितिः । यज्ञक्रिया विशेषेण येन वर्तंति भूतले
तस्मात्, हे प्राज्ञे, त्वद्वाक्येन तीक्ष्णदीधितिर्भास्कर उद्गच्छतु; येन भूतले विशेषतः यज्ञक्रियाः प्रवर्तेरन्।
Verse 79
न तत्क्रतुसहस्रेण यजंतः प्राप्नुयुः फलम् । पतिव्रतात्वमापन्ना यत्स्त्री विंदति केवलम्
न तत्फलं क्रतुसहस्रेणापि यजन्तः पुरुषाः प्राप्नुयुः; यत् केवलं पतिव्रतात्वमापन्ना स्त्री विन्दति।
Verse 80
शप्तश्चानेन दुष्टेन मांडव्येन सुपाप्मना । कार्यं विनापि निर्दिष्टस्तद्ब्रूयां भास्करं कथम्
शप्तोऽहं चानेन दुष्टेन माण्डव्येन महापाप्मना; कार्यं विनापि निर्दिष्टः—तद् भास्करं कथं ब्रूयाम्?
Verse 81
उदयार्थं न मे यज्ञैः कार्यं किंचिन्न चापरैः । श्राद्धदानादिकैः कृत्यैः संजातैर्दर्यितं विना
उदयार्थं मम यज्ञैः किंचिदपि न कार्यं, न चापरैः श्राद्धदानादिकैः कृत्यैः; तैः कर्मभिर्विना एव मम गतिः प्रवर्तते।
Verse 82
सूत उवाच । ततस्ते विबुधाः सर्वे समालोक्य परस्परम् । चिरकालं सुदुःखार्तास्तामूचुर्विनयान्विताः
सूत उवाच—ततः सर्वे ते विबुधाः परस्परं समालोक्य, चिरकालं सुदुःखार्ताः, ताम् विनयान्विताः ऊचुः।
Verse 83
उद्गच्छतु रविर्भद्रे तवायं दयितः पतिः । प्रयातु निधनं सद्यो भूयादेष मुनीश्वरः
उद्गच्छतु रविः, भद्रे; अयं तव दयितः पतिः। सद्य एव एष मुनिश्वरः निधनं प्रयातु; ततः पुनरपि भूयात्।
Verse 84
पुनर्जीवापयिष्यामो वयमेनमपि द्रुतम् । मृत्युमार्गमनुप्राप्तं त्वत्कृते पतिवत्सले
वयम् एनमपि द्रुतं पुनर्जीवापयिष्यामः, त्वत्कृते पतिवत्सले—मृत्युमार्गमनुप्राप्तम् अपि।
Verse 85
पञ्चविंशतिवर्षीयं कामदेवमिवापरम् । त्वं द्रक्ष्यसि सुदीप्तांगं सर्वलक्षणलक्षितम्
त्वं पञ्चविंशतिवर्षीयं सुदीप्ताङ्गं सर्वलक्षणलक्षितं कामदेवमिवापरं द्रक्ष्यसि।
Verse 86
भूत्वा पंचदशाब्दीया पद्मपत्रायतेक्षणा । मर्त्यलोके सुखं सम्यक्त्वेच्छया साधयिष्यसि
त्वं च पञ्चदशाब्दीया भूत्वा पद्मपत्रायतेक्षणा, मर्त्यलोके सुखं सम्यक् त्वेच्छया साधयिष्यसि।
Verse 87
एषोऽपि मुनिशार्दूलो विपाप्मा सांप्रतं शुभे । शूलवेधेन निर्मुक्तः सुखभागी भवत्क्लम
एषोऽपि मुनिशार्दूलः सांप्रतम्, शुभे, विपाप्मा; शूलवेधेन निर्मुक्तः सुखभागी भविष्यति, भवत्क्लमश्च निवर्तिष्यते।
Verse 88
सूत उवाच । बाढमित्येव च प्रोक्ते तया स द्विजसत्तमाः । उद्गतो भगवान्सूर्यस्तत्क्षणादेव वेगतः
सूत उवाच—तया “बाढम्” इति प्रोक्ते, हे द्विजसत्तमाः, तत्क्षणादेव भगवान् सूर्यः शीघ्रवेगतोद्गतः।
Verse 89
ततः सूर्यांशुसंस्पृष्टः स मृतश्च सुकुष्ठभाक् । विबुधानां करैः स्पृष्टः पुनरेव समुत्थितः
ततः सूर्यांशुसंस्पृष्टः स मृतोऽपि सुकुष्ठभाक्; विबुधानां करैः स्पृष्टः पुनरेव समुत्थितः।
Verse 90
पंचविंशतिवर्षीयः कामदेव इवापरः । संस्मरन्पूर्विकां जातिं सर्वा हर्ष समन्वितः
पञ्चविंशतिवर्षीयः सञ्जातः कामदेव इवापरः; पूर्विकां जातिं संस्मरन् सर्वतो हर्षसंयुतः।
Verse 91
दीर्घिकापि परिस्पृष्टा स्वयं देवेन शंभुना । संजाता यौवनोपेता दिव्यलक्षणलक्षिता
दीर्घिकापि परिस्पृष्टा स्वयं देवेन शम्भुना; सञ्जाता यौवनोपेता दिव्यलक्षणलक्षिता।
Verse 92
पद्मपत्रेक्षणा रम्या चन्द्रबिम्बसमानना । मध्ये क्षामा सुगौरांगी पीनोन्नतपयोधरा
पद्मपत्रेक्षणा रम्या चन्द्रबिम्बसमानना; मध्ये क्षामा सुगौराङ्गी पीनोन्नतपयोधरा।
Verse 93
ततस्तं मुनिशार्दूलं शूलाग्रादवतार्य च । प्रोचुश्च विबुधश्रेष्ठाः सादरं हर्षसंयुताः
ततः सुरश्रेष्ठाः हर्षसंयुताः सादरं तं मुनिशार्दूलं शूलाग्रादवतार्य प्रोचुः।
Verse 94
एतत्सत्यं कृतं वाक्यं मुने तव यथोदितम् । मृतोऽपि ब्राह्मणः कुष्ठी संस्पृष्टो रविरश्मिभिः
मुने, तव यथोदितं वाक्यमेतत् सत्यं कृतम्; मृतोऽपि कुष्ठी ब्राह्मणो रविरश्मिभिः संस्पृष्टः…
Verse 95
पुनरुत्थापितोऽस्माभिः कृतश्च तरुणः पुनः । अनया भार्यया सार्धं तस्मात्त्वं स्वाश्रमं व्रज
स अस्माभिः पुनरुत्थापितः, पुनश्च तरुणः कृतः; अतः त्वमनया भार्यया सार्धं स्वाश्रमं व्रज।
Verse 96
नास्माकं दर्शनं व्यर्थं कथंचिदपि जायते । तस्मात्प्रार्थय यच्चित्ते तव नित्यं समाश्रितम्
अस्माकं दर्शनं कथंचिदपि न व्यर्थं भवति; अतस्तव चित्ते नित्यं समाश्रितं यत्, तत् प्रार्थय।