Adhyaya 22
Mahesvara KhandaKaumarika KhandaAdhyaya 22

Adhyaya 22

अध्यायेऽस्मिन् नारदः कथयति—तारकस्य प्रभुत्वेन पीडिताः देवाः विकृतरूपेण गूढाः सन्तः स्वयम्भुवं ब्रह्माणं शरणं यान्ति। ब्रह्मा तान् आश्वास्य विराट्स्वरूपस्य स्तुतिं गृह्णाति, यत्र पाताललोकाः स्वर्गलोकाश्च देहावयवैः सम्बध्यन्ते; सूर्यचन्द्रदिशः प्राणमार्गाः च विश्वशरीरस्य अङ्गत्वेन निरूप्यन्ते। ततः देवाः तीर्थतटस्य ध्वंसं, दिव्यशक्तीनां हरणं, लोकानां विपर्यस्तनिष्ठां च निवेदयन्ति। ब्रह्मा वरदानियमं प्रकाशयति—तारकस्य प्रायः अवध्यत्वं—तस्य च धर्म्यं उपायं वदति: सप्तदिनजातो दिव्यबालः तं हनिष्यति; पूर्वं सती देवी हिमाचलस्य दुहिता भूत्वा पुनर्जन्म लभते, शङ्करेण सह योगाय; सिद्ध्यर्थं तपः अनिवार्यं साधनं प्रतिष्ठाप्यते। अथ रात्रिं (विभावरीं) मेनायाः गर्भे प्रवेशयितुं ब्रह्मा नियुङ्क्ते, यया देव्याः वर्णः श्यामलः भविष्यति; एतत् काली-चामुण्डारूपाणां दैत्यवधस्य च पूर्वसूचनम्। अन्ते शुभजन्मसमये विश्वसमता, धर्माभिमुखता, धान्यसमृद्धिः, देवर्षिपर्वतनदीसमुद्रादीनां हर्षोल्लासश्च वर्ण्यते।

Shlokas

Verse 1

नारद उवाच । एवं विप्रकृता देवा महेंद्रसहितास्तदा । ययुः स्वायंभुवं दाम मर्करूपमुपाश्रिताः

नारद उवाच। एवं विप्रकृता देवा महेन्द्रसहितास्तदा। ययुः स्वायम्भुवं धाम मर्करूपमुपाश्रिताः॥

Verse 2

ततश्च विस्मितो ब्रह्मा प्राह तान्सुरपुंगवान् । स्वरूपेणेह तिष्ठध्वं नात्र वस्तारकाद्भयम्

ततः विस्मितो ब्रह्मा तान् सुरपुङ्गवान् उवाच— “स्वस्वरूपेणैवात्र तिष्ठत; अत्र तारकाद् भयम् नास्ति।”

Verse 3

ततो देवाः स्वरूपस्थाः प्रम्लानवदनांबुजाः । तुष्टुवुः प्रणताः सर्वे पितरं पुत्रका यथा

ततो देवाः स्वस्वरूपस्थाः प्रम्लानवदनाम्बुजाः; सर्वे प्रणताः पितरं पुत्रका इव तं तुष्टुवुः।

Verse 4

नमो जगत्प्रसूत्यै ते हेतवे पालकाय च । संहर्त्रे च नमस्तुभ्यं तिस्रोऽवस्थास्तव प्रभो

नमो जगत्प्रसूत्यै ते हेतवे पालकाय च; संहर्त्रे च नमस्तुभ्यं— तिस्रोऽवस्थास्तव प्रभो।

Verse 5

त्वमपः प्रथमं सृष्ट्वा तासु वीर्यमवासृजः । तदण्डमभवद्धैमं यस्मिल्लोकाश्चराचराः

त्वमपः प्रथमं सृष्ट्वा तासु वीर्यमवासृजः; ततोऽभवद् धैममण्डं यस्मिन् लोकाश्चराचराः।

Verse 6

वेदेष्वाहुर्विराड्रूपं त्वामेकरूपमीदृशम् । पातालं पादमूलं च पार्ष्णिपादे रसातलम्

वेदेषु त्वां विराड्रूपमेकमेवेदृशं विदुः; पातालं पादमूलं ते, पार्ष्णिपादे रसातलम्।

Verse 7

महातलं चास्य गुल्फौ जंघे चापि तलातलम् । सुतलं जानुनी चास्य ऊरू च वितलातले

अस्य गुल्फयोः महातलं स्थितं, जङ्घयोस्तलातलं च; जानुनी सुतलं प्रोक्तं, ऊरू च वितलातले।

Verse 8

महीतलं च जघनं नाभिश्चास्य नभस्तलम् । ज्योतिः पदमुरः स्थानं स्वर्लोको बाहुरुच्यते

जघनं महीतलं प्रोक्तं, नाभिश्चास्य नभस्तलम्; उरः स्थानं ज्योतिषः, बाहुः स्वर्लोक उच्यते।

Verse 9

ग्रीवा महश्चवदनं जनलोकः प्रकीर्त्यते । ललाटं च तपोलोकः शीर्ष सत्यमुदाहृतम्

ग्रीवा महर्लोक इति, वदनं जनलोकः प्रकीर्त्यते; ललाटं तपोलोकः, शीर्षं सत्यं उदाहृतम्।

Verse 10

चन्द्रसूर्यौ च नयने दिशः श्रोत्रे नासिकाश्विनौ । आत्मानं ब्रह्मरंध्रस्थमाहुस्त्वां वेदवादिनः

चन्द्रसूर्यौ नयने ते, दिशः श्रोत्रे, नासिकाश्विनौ; ब्रह्मरन्ध्रस्थमात्मानं त्वामाहुर्वेदवादिनः।

Verse 11

एवं ये ते विराड्रूपं संस्मरंत उपासते । जन्मबन्धविनिर्मुक्ता यांति त्वां परमं पदम्

एवं ये ते विराड्रूपं संस्मरन्त उपासते; जन्मबन्धविनिर्मुक्ता यान्ति त्वां परमं पदम्।

Verse 12

एवं स्थूलं प्राणिमध्यं च शूक्ष्मं भावेभावे भावितं त्वां गृणंति । सर्वत्रस्थं त्वामतः प्राहुर्वेदास्तस्मै तुभ्यं पदम्ज इद्विधेम

एवं स्थूलं प्राणिमध्यस्थं च सूक्ष्मं भावे भावे भावितं त्वां गृणन्ति। सर्वत्रस्थितं त्वामतः प्राहुर्वेदाः; तस्मै तुभ्यं पद्मासनजाय इदं स्तवनकर्म विधेम॥

Verse 13

एवं स्तुतो विरंचिस्तु कृपयाभिपरिप्लुतः । जानन्नपि तदा प्राह तेषामाश्वासहेतवे

एवं स्तुतो विरञ्चिस्तु कृपयाभिपरिप्लुतः। जानन्नपि तदा प्राह तेषामाश्वासहेतवे॥

Verse 14

सर्वे भवन्तो दुःखार्ताः परिम्लानमुखांबुजाः । भ्रष्टायुदास्तथाऽकस्माद्भ्रष्टा भरणवाससः

सर्वे भवन्तो दुःखार्ताः परिम्लानमुखाम्बुजाः। भ्रष्टायुधास्तथाऽकस्माद्भ्रष्टा भरणवाससः॥

Verse 15

ममैवयं कृतिर्देवा भवतां यद्वडम्बना । यद्वैराजशरीरे मे भवन्तो बाहुसंज्ञकाः

ममैवायं कृतिर्देवा भवतां यद्वडम्बना। यद्वैराजशरीरे मे भवन्तो बाहुसंज्ञकाः॥

Verse 16

यद्यद्विभूतिमत्सत्त्वं धार्मिकं चोर्जितं महत् । तत्रासीद्बाहुनाशो मे बाहुस्थाने च ते मम

यद्यद्विभूतिमत्सत्त्वं धार्मिकं चोर्जितं महत्। तत्रासीद्बाहुनाशो मे बाहुस्थाने च ते मम॥

Verse 17

तन्नूनं मम भग्नौ च बाहू तेन दुरात्मना । येन चोपहृतं देवास्तन्ममाख्यातु मर्हथ

तन्नूनं मम भग्नौ च बाहू तेन दुरात्मना; येन चोपहृतं देवास्तन्ममाख्यातु मर्हथ।

Verse 18

देवा ऊचुः । योऽसौ वज्रांगतनयस्त्वया दत्तवरः प्रभो । भृशं विप्रकृतास्तेन तत्त्वं जानासि तत्त्वतः

देवा ऊचुः—योऽसौ वज्राङ्गतनयस्त्वया दत्तवरः प्रभो; भृशं विप्रकृतास्तेन, तत्त्वं जानासि तत्त्वतः।

Verse 19

यत्तन्महीसमुद्रस्य तटं शार्विकतीर्थकम् । तदाक्रम्य कृतं तेन मरुभूमिसमं प्रभोः

यत्तन्महीसमुद्रस्य तटं शार्विकतीर्थकम्; तदाक्रम्य कृतं तेन मरुभूमिसमं प्रभोः।

Verse 20

ऋद्धयः सर्वदेवानां गृहीतास्तेन सर्वतः । महाभूतस्वरूपेण स एव च जगत्पतिः

ऋद्धयः सर्वदेवानां गृहीतास्तेन सर्वतः; महाभूतस्वरूपेण स एव च जगत्पतिः।

Verse 21

चंद्रसूर्यौ ग्रहास्तारा यच्चान्यद्देवपक्षतः । तच्च सर्वं निराकृत्य स्थापितो दैत्यपक्षकः

चन्द्रसूर्यौ ग्रहास्तारा यच्चान्यद्देवपक्षतः; तच्च सर्वं निराकृत्य स्थापितो दैत्यपक्षकः।

Verse 22

वयं च विधृता स्तेन बहूपहसितास्तथा । प्रसादान्मुक्ताश्च कथंचिदिव कष्टतः

वयमपि तेन गृहीताः पुनःपुनरुपहसिताश्च; तव प्रसादेन कथञ्चिदेव कष्टतोऽतिदुःखेन विमुक्ताः।

Verse 23

तद्वयं शरणं प्राप्ताः पीडिताः क्षुत्तृषार्दिताः । धर्मरक्षा कराश्चेति संचिंत्य त्रातुमर्हसि

ततो वयं शरणं प्राप्ताः, पीडिताः क्षुत्तृषार्दिताः; त्वं धर्मरक्षक इति सञ्चिन्त्य, नः त्रातुमर्हसि।

Verse 24

इत्युक्तः स्वात्मभूर्देवः सुरैर्दैत्यविचेष्टितम् । सुरानुवाच भगवानतः संचिंत्य तत्त्वतः

एवं सुरैर्दैत्यविचेष्टितं निवेद्य उक्तः स्वयम्भूर्भगवान् देवः; तत्त्वतः सम्यक् सञ्चिन्त्य स देवान् प्रत्युवाच।

Verse 25

अवध्यस्तारको दैत्यः सर्वैरपि सुरासुरैः । यस्य वध्यश्च नाद्यापि स जातो भगवान्पुनः

तारको दैत्यः सर्वैः सुरासुरैरप्यवध्यः; स च भगवान् पुनर्जातः, योऽद्यापि न कृतवधोऽपि तस्य वधाय नियतः।

Verse 26

मया च वरदानेन च्छन्दयित्वा निवारितः

मया च वरदानेन तं सन्तोष्य निवारितः।

Verse 27

तपसा स हिदीप्तोऽभूत्त्रैलोक्यदहनात्मकः । स च वव्रे वधं दैत्यः शिशतः सप्तवासरात्

तपसा स हि दीप्तोऽभूत् त्रैलोक्यदहनात्मकः । स च दैत्यो वव्रे वधं शिशोः सप्तवासरात् ॥

Verse 28

स च सप्तदिनो बालः शंकराद्यो भविष्यति । तारकस्य च वीरस्य वधकर्ता भविष्यति

स च सप्तदिनो बालः शंकराद्यो भविष्यति । तारकस्य च वीरस्य वधकर्ता भविष्यति ॥

Verse 29

सतीनामा तु या देवी विनष्टा दक्षहेलया । सा भविष्यति कल्याणी हिमाचलशरीरजा

सतीनामा तु या देवी विनष्टा दक्षहेलया । सा भविष्यति कल्याणी हिमाचलशरीरजा ॥

Verse 30

शंकरस्य च तस्याश्च यत्नः कार्यः समागमे । अहमप्यस्य कार्यस्य शेषं कर्ता न संशयः

शंकरस्य च तस्याश्च यत्नः कार्यः समागमे । अहमप्यस्य कार्यस्य शेषं कर्ता न संशयः ॥

Verse 31

इत्युक्तास्त्रिदशास्तेन साक्षात्कलयोनिना । जग्मुर्मेरुं प्रणम्येशं मर्करूपेण संवृताः

इत्युक्तास्त्रिदशास्तेन साक्षात्कलयोनिना । जग्मुर्मेरुं प्रणम्येशं मर्करूपेण संवृताः ॥

Verse 32

ततो गतेषु देवेषु ब्रह्मा लोकपितामहः । निशां सस्मार भगवान्स्वां तनुं पूर्वसंभवाम्

ततो देवेषु गतेषु ब्रह्मा लोकपितामहः । पूर्वसंभूतां स्वां तनुं रात्रिं भगवान् स्मृतवान् ॥

Verse 33

ततो भगवती रात्रिरुपतस्थे पितामहम् । तां विविक्ते समालोक्य तथोवाच विभावरीम्

ततो भगवती रात्रिरुपतस्थे पितामहम् । विविक्ते तां समालोक्य तथोवाच विभावरीम् ॥

Verse 34

विभावरि महाकार्यं विबुधानामुपस्थितम् । तत्कर्तव्यं त्वया देवि श्रृणु कार्यस्य निश्चयम्

विभावरि महाकार्यं विबुधानामुपस्थितम् । तत्कर्तव्यं त्वया देवि शृणु कार्यस्य निश्चयम् ॥

Verse 35

तारकोनाम दैत्येंद्रः सुरकेतुरनिर्ज्जितः । तस्याभावाय भगवाञ्जनयिष्यति यं शिवः

तारको नाम दैत्येन्द्रः सुरकेतुरनिर्जितः । तस्याभावाय भगवान् शिवो जनयिष्यति यम् ॥

Verse 36

सुतः स भविता तस्य तारकस्यांतकारकः । अहं त्वादौ यदा जातस्तदापश्यं पुरःस्थितम्

सुतः स भविता तस्य तारकस्यान्तकारकः । अहं त्वादौ यदा जातस्तदा पश्यं पुरःस्थितम् ॥

Verse 37

अर्धनारीश्वरं देवं व्याप्य विश्वमवस्थितम् । दृष्ट्वा तमब्रुवं देवं भजस्वेति च भक्तितः

अर्धनारीश्वरं देवं विश्वव्यापिनमव्ययम् । तं दृष्ट्वा भक्तिभावेन प्रोवाचं—भजस्व तमिति ॥

Verse 38

ततो नारी पृथग्जाता पुरुषश्च तथा पृथक् । तस्याश्चैवांशजाः सर्वाः स्त्रियस्त्रिभुवने स्मृताः

ततो नारी पृथग्जाता पुरुषोऽपि पृथक् तथा । तस्याः अंशसमुद्भूताः स्त्रियः सर्वास्त्रिलोके स्मृताः ॥

Verse 39

एकादश च रुद्राश्च पुरुषास्तस्य चांशजाः । तां नारीमहामालोक्य पुत्रं दक्षमथा ब्रवम्

एकादश रुद्राः पुरुषाश्च तस्यांशसमुद्भवाः । तां नारीं महतीं दृष्ट्वा पुत्रं दक्षमथाब्रुवम् ॥

Verse 40

भजस्व पुत्रीं जगती ममापि च तवापि च । पुंदुःखनकात्त्रात्री पुत्री ते भाविनी त्वियम्

भजस्व पुत्रीं जगतीं ममापि तव च प्रभो । पुंदुःखभवसंतापात् त्रात्री ते भाविनी सुताऽयम् ॥

Verse 41

एवमुक्तो मया दक्षः पुत्रीत्वे परि कल्पिताम् । रुद्राय दत्तवान्भक्त्या नाम दत्त्वा सतीति यत्

एवमुक्तो मया दक्षः पुत्रीत्वे परिकल्पिताम् । रुद्राय दत्तवान् भक्त्या नाम दत्त्वा सतीति च ॥

Verse 42

ततः काले चं कस्मिंश्चिदवमेने च तां पिता । मुमूर्षुः पापसंकल्पो दुरात्मा कुलकज्जलः

ततः काले कस्यचित् समये तस्याः पिता ताम् अवमेने। मुमूर्षुः पापसंकल्पो दुरात्मा कुलकज्जलः स तिरस्कारेण चेष्टितवान्।

Verse 43

ये रुद्रं नैव मन्यंते ते स्फुटं कुलकज्जलाः । पिशाचास्ते दुरात्मानो भवंति ब्रह्मराक्षसाः

ये रुद्रं न मन्यन्ते ते स्फुटं कुलकज्जलाः। ते दुरात्मानः पिशाचत्वं प्राप्य ब्रह्मराक्षसा भवन्ति।

Verse 44

अवमानेन तस्यापि यथा देवी जहौ तनुम् । यथा यज्ञः स च ध्वस्तो भवेन विदितं हि ते

तस्यावमानात् देवी यथा तनुं जहौ, तथा स यज्ञोऽपि भवेन ध्वस्तः; एतत् ते विदितमेव।

Verse 45

अधुना हिमशैलस्य भवित्री दुहिता च सा । महेश्वरं पतिं सा च पुनः प्राप्स्यति निश्चितम्

अधुना सा हिमशैलस्य दुहिता भविष्यति, सा च महेश्वरं पतिं पुनर्निश्चितं प्राप्स्यति।

Verse 46

तदिदं च त्वया कार्यं मेनागर्भे प्रविश्य च । तस्याश्छविं कुरु कृष्णां यथा काली भवेत्तु सा

तदिदं त्वया कार्यं—मेनागर्भे प्रविश्य तस्याः छविं कृष्णां कुरु, यथा सा काली भवेत्।

Verse 47

यदा रुद्रोपहसिता तपस्तप्स्यति सा महत् । समाप्तनियमा देवी यदा चोग्रा भविष्यति

यदा रुद्रोपहासेन प्रेरिता सा महादेवी महत्तपः समारभते, यदा च नियमाञ्शेषान् समाप्य उग्रसंकल्पा भविष्यति।

Verse 48

स्वयमेव यदा रूपं सुगौरं प्रतिपत्स्यते । विरहेण हरश्चास्या मत्वा शून्यं जगत्त्रयम्

यदा सा स्वयमेव सुगौरं परमं रूपं पुनः प्रतिपद्यते, तदा तस्या विरहेण हरः जगत्त्रयं शून्यमिव मन्यते।

Verse 49

तस्यैव हिमशैलस्य कंदरे सिद्धसेविते । प्रतीक्षमाणस्तां देवीमुग्रं संतप्स्यते तपः

तस्यैव हिमशैलस्य सिद्धसेविते कन्दरे तां देवीम् प्रतीक्षमाणः स उग्रं तपः संतप्स्यते।

Verse 50

तयोः सुतप्ततपसोर्भविता यो महान्सुतः । भविष्यति स दैत्यस्य तारकस्य निवारकः

तयोः सुतप्ततपसोः संयोगात् महान् सुतो भविष्यति; स दैत्यं तारकं निवारयिता विनाशयिता च भविष्यति।

Verse 51

तपसो हि विना नास्ति सिद्धिः कुत्रापि शोभने । सर्वासां कर्मसिद्धीनां मूलं हि तप उच्यते

तपसो विना शोभने कुत्रापि सिद्धिर्न विद्यते; सर्वासां कर्मसिद्धीनां मूलं तप एव इति उच्यते।

Verse 52

त्वयापि दानवो देवि देहनिर्गतया तदा । चंडमुंडपुरोगाश्च हंतव्या लोकदुर्जयाः

त्वयापि देवि तदा देहान्निर्गत्य चण्डमुण्डपुरोगान् लोकैर्दुर्जयान् दानवान् हन्तव्यान्।

Verse 53

यस्माच्चंडं च मुंडं च त्वं देवि निहनिष्यसि । चामुंडेति ततो लोके ख्याता देवि भविष्यसि

यस्मात् देवि त्वं चण्डं च मुण्डं च निहनिष्यसि, तस्मात् लोके ‘चामुण्डा’ इति ख्याता भविष्यसि।

Verse 54

ततस्त्वां वरदे देवी लोकः संपूजयिष्यति । भेदेर्बहुविधाकारैः सर्वगां कामसाधनीम्

ततः वरदे देवि लोकस्त्वां संपूजयिष्यति, बहुविधाकारभेदैः सर्वगां कामसाधनीम्।

Verse 55

ओंकारवक्त्रां गायत्रीं त्वामर्चंति द्विजोत्तमाः । ऊर्जितां बलदां पापि राजानः सुमहाबलाः

ओंकारवक्त्रां गायत्रीं त्वामर्चन्ति द्विजोत्तमाः; ऊर्जितां बलदां पापघ्नीं त्वां राजानः सुमहाबलाः।

Verse 56

वैश्याश्च भूतिमित्येव शिवां शूद्रास्तथा शुभे । क्षांतिर्मुनीनामक्षोभ्या दया नियमिनामपि

वैश्यास्त्वां ‘भूतिः’ इति पूजयन्ति, शूद्रास्तथा ‘शिवा’ इति शुभे; त्वं मुनीनां अक्षोभ्या क्षान्तिः, नियमिनामपि दया।

Verse 57

त्वं महोपाय सन्दोहा नीतिर्नयविसर्पिणाम् । परिस्थितिस्त्वमर्थानां त्वमहो प्राणिका मता

त्वं महोपायसन्दोहा नीतिर् नयविशारदाम्। अर्थानां च परिस्थितिस्त्वं प्राणिका च मता सताम्॥

Verse 58

त्वं युक्तिः सर्वभूतानां त्वं गतिः सर्वदेहिनाम् । रतिस्त्वं रतिचित्तानां प्रीतिस्त्वं हृद्यदर्शिनाम्

त्वं युक्तिः सर्वभूतानां त्वं गतिः सर्वदेहिनाम्। रतिस्त्वं रतिचित्तानां प्रीतिस्त्वं हृद्यदर्शिनाम्॥

Verse 59

त्वं कांतिः शुभरूपाणां त्वं शांति शुभकर्मिणाम् । त्वं भ्रांतिर्मूढचित्तानां त्वं फलं क्रतुयाजिनाम्

त्वं कान्तिः शुभरूपाणां त्वं शान्तिः शुभकर्मिणाम्। त्वं भ्रान्तिर्मूढचित्तानां त्वं फलं क्रतुयाजिनाम्॥

Verse 60

जलधीनां महावेला त्वं च लीला विलासिनाम् । संभूतिस्त्वं पदार्थानां स्थितिस्त्वं लोकपालिनी

त्वं जलधीनां महावेला लीला च विलासिनाम्। पदार्थानां संभूतिस्त्वं स्थितिस्त्वं लोकपालिनी॥

Verse 61

त्वं कालरात्रिर्निःशेष भुवनावलिनाशिनी । प्रियकंठग्रहानन्ददायिनी त्वं विभावरी

त्वं कालरात्रिर्निःशेषभुवनावलिनाशिनी। प्रियकण्ठग्रहानन्ददायिनी त्वं विभावरी॥

Verse 62

प्रसीद प्रणतानस्मान्सौम्यदृष्ट्या विलोकय

प्रसीद; प्रणतान् अस्मान् सौम्यया मङ्गलदृष्ट्या विलोकय।

Verse 63

इति स्तुवंतो ये देवि पूजयिष्यंति त्वां शुभे । ते सर्वकामानाप्स्यंति नियता नात्र संशयः

इति स्तुवन्तो ये देवि पूजयिष्यन्ति त्वां शुभे। ते सर्वकामान् आप्स्यन्ति नियता नात्र संशयः॥

Verse 64

इत्युक्ता तु निशादेवी तथेत्युक्त्वा कृताञ्जलिः । जगाम त्वरिता पूर्वं गृहं हिमगिरेर्महत्

इत्युक्ता तु निशादेवी तथेत्युक्त्वा कृताञ्जलिः। जगाम त्वरिता पूर्वं गृहं हिमगिरेर्महत्॥

Verse 65

तत्राऽसीनां महाहर्म्ये रत्नभित्तिसमाश्रये । ददर्श मेनामापांडुच्छविवक्त्रसरोरुहाम्

तत्राऽसीनां महाहर्म्ये रत्नभित्तिसमाश्रये। ददर्श मेनाम् आपाण्डुच्छविवक्त्रसरोरुहाम्॥

Verse 66

किंचिच्छयाममुखोदग्रस्तनभागावनामिताम् । महौषधिगणबद्धमंत्रराजनिषेविताम्

किञ्चिच्छ्याममुखोदग्रस्तनभागावनामिताम्। महौषधिगणबद्धमन्त्रराजनिषेविताम्॥

Verse 67

ततः किंचित्प्रमिलिते मेनानेत्रांबुजद्वये । आविवेशमुखं रात्रिर्ब्रह्मणो वचनात्तदा

ततः मेनायाः कमलनयनद्वये किंचित् प्रमीलिते सति, तदा ब्रह्मणो वचनानुसारं रात्रिः तस्याः मुखं प्रविवेश।

Verse 68

जन्मदाया जगन्मातुः क्रमेण जठरांतरम् । अरंजयच्छविं देव्या गुहमातुर्विभावरी

जगन्मातुः जन्मदात्री भवितुं, विभावरी क्रमेण जठरान्तरं प्रविवेश; सा देव्या—गुहमातुः—छविं तेजश्च अरंजयत्।

Verse 69

ततो जगन्मं गलदा मेना हिमगिरेः प्रिया । ब्राह्मे मुहूर्ते सुभगे प्रासूयत शुभाननाम्

ततः जगन्मङ्गलदा मेना हिमगिरेः प्रिया, सुभगे ब्राह्मे मुहूर्ते शुभाननां कन्यां प्रासूयत्।

Verse 70

तस्यां तु जायमानायां जंतवः स्थाणुजंगमाः । अभवन्सुखिनः सर्वे सर्वलोकनिवासिनः

तस्यां तु जायमानायां स्थाणुजङ्गमाः सर्वे जन्तवः, सर्वलोकनिवासिनश्च सर्वे सुखिनोऽभवन्।

Verse 71

अभवत्क्रूरसत्त्वानां चेतः शांतं च देहिनाम् । ज्योतिषामपि तेजस्त्वमभवत्सुतरां तदा

तदा क्रूरसत्त्वानां चेतः शान्तमभवत्, देहिनां च प्रशान्तता; ज्योतिषामपि तेजस्त्वं सुतरां वर्धितमभवत्।

Verse 72

वनाश्रिताश्चौषधयः स्वादवंति फलानि च । गंधवंति च माल्यानि विमलं च नभोऽभवत्

वनाश्रिताश्चौषधयः सुस्वादुतां जग्मुः, फलानि चातिमधुराण्यभवन्। माल्यानि च सुगन्धीनि बभूवुः, नभश्च विमलं निरुपद्रवमभवत्॥

Verse 73

मारुतश्च सुखस्पर्शो दिशश्च सुमनोहराः । विस्मृता नि च शास्त्राणि प्रादुर्भावं प्रपेदिरे

मारुतः सुखस्पर्शो बभूव, दिशश्च सुमनोहराः। विस्मृतानि च शास्त्राणि पुनः प्रादुर्भावं प्रपेदिरे॥

Verse 74

प्रभावस्तीर्थमुख्यानां तदा पुण्यतमोऽभवत् । सत्ये धर्मे चाध्ययने यज्ञे दाने तपस्यपि

प्रभावस्तीर्थमुख्यानां तदा पुण्यतमोऽभवत्। सत्ये धर्मे चाध्ययने यज्ञे दाने तपस्यपि पुण्यवृद्धिरभूत्॥

Verse 75

सर्वेषामभवच्छ्रद्धा जन्मकाले गुहारणेः । अंतरिक्षेमराश्चापि प्रहर्षोत्फुल्ललोचनाः

सर्वेषामभवच्छ्रद्धा जन्मकाले गुहारणेः। अंतरिक्षेमराश्चापि प्रहर्षोत्फुल्ललोचनाः॥

Verse 76

हरिब्रह्ममहेंद्रार्कवायुवह्निपुरोगमाः । पुष्पवृष्टिं प्रमुमुचुस्तस्मिन्मेनागृहे शुभे

हरिब्रह्ममहेंद्रार्कवायुवह्निपुरोगमाः। तस्मिन्मेनागृहे शुभे पुष्पवृष्टिं प्रमुमुचुः॥

Verse 77

मेरुप्रभृतयश्चापि मूर्तिमंतो महानगाः । तस्मिन्महोत्सवे प्राप्ता वीरकांस्योपशोभिताः

मेरुप्रभृतयश्चापि मूर्तिमन्तो महानगाः । तस्मिन्महोत्सवे प्राप्ता वीरकांस्योपशोभिताः ॥

Verse 78

सागराः सरितश्चैव समाजग्मुश्च सर्वशः

सागराः सरितश्चैव समाजग्मुश्च सर्वशः ॥

Verse 79

हिमशैलोऽभवल्लोके तदा सर्वैश्चराचरैः । सेव्यश्चाप्यभिगम्यश्च पूजनीयश्च भारत

हिमशैलोऽभवल्लोके तदा सर्वैश्चराचरैः । सेव्यश्चाप्यभिगम्यश्च पूजनीयश्च भारत ॥

Verse 80

अनुभूयोत्सवं ते च जग्मुः स्वानालयांस्तदा

अनुभूयोत्सवं ते च जग्मुः स्वानालयांस्तदा ॥