Adhyaya 21

Verse 1

अगस्त्य उवाच । कथं दुर्गेति वै नाम देव्या जातंमुमासुत । कथं च काश्यां सा सेव्या समाचक्ष्वेति मामिह

अगस्त्य उवाच । कथं दुर्गेति वै नाम देव्या जातं उमासुत । कथं च काश्यां सा सेव्या समाचक्ष्वेति मामिह ॥

Verse 2

स्कंद उवाच । कथयामि महाबुद्धे यथा कलशसंभव । दुर्गा नामाभवद्देव्या यथा सेव्या च साधकैः

स्कन्द उवाच—महाबुद्धे कलशसम्भव (अगस्त्य) शृणु; यथा देवी “दुर्गा” इति नाम्ना प्रसिद्धा बभूव, तथा च साधकैः कथं सेव्या पूज्या च, तत् अहं कथयामि।

Verse 3

दुर्गो नाम मदादैत्यो रुरु दैत्यांगजोभवत् । यश्च तप्त्वा तपस्तीव्रं पुंभ्योजेयत्वमाप्तवान्

दुर्गो नाम महादैत्यः रुरोर्दैत्याङ्गजोऽभवत्; स च तीव्रं तपस्तप्त्वा पुंभ्योजेयत्वमाप्तवान्।

Verse 4

ततस्तेनाखिला लोका भूर्भुवःस्वर्मुखा अपि । स्वसात्कृता विनिर्जित्य रणे स्वभुजसारतः

ततः स स्वभुजसारतः रणे विनिर्जित्य भूर्भुवःस्वर्मुखान् अखिलान् लोकान् स्वसात्कृतवान्।

Verse 5

स्वयमिंद्रः स्वयं वायुः स्वयं चंद्रः स्वयं यमः । स्वयमग्निः स्वयं पाशी धनदोभूत्स्वयं बली

स्वयमिन्द्रः स्वयं वायुः स्वयं चन्द्रः स्वयं यमः; स्वयमग्निः स्वयं पाशी (वरुणः) धनदः (कुबेरः) च—सर्वेऽपि तस्मिन् बलेन निर्बलतामिव जग्मुः।

Verse 6

स्वयमीशानरुद्रार्क वसूनां पदमाददे । तत्साध्वसाद्विमुक्तानि तपांस्यति तपस्विभिः

स्वयमेव ईशानरुद्रार्कवसूनां पदानि आददे; तस्मात् साध्वसाद् तपस्विभिः तपांसि विमुक्तानि, नियमाश्च परित्यक्ताः।

Verse 7

न वेदाध्ययनं चक्रुर्ब्राह्मणास्तद्भयादिताः । यज्ञवाटा विनिर्ध्वस्तास्तद्भटैरतिदुःसहैः

तस्य भयेनाभिभूताः ब्राह्मणाः वेदाध्ययनं न चक्रुः। तद्भटैरतिदुःसहैः यज्ञवाटाः विनिर्ध्वस्ताः॥

Verse 8

विध्वस्ता बहुशः साध्व्यस्तैरमार्गकृतास्पदैः । प्रसभं च परस्वानि अपहृत्य दुरासदाः

तैः अमार्गकृतास्पदैः दुरासदैः साध्व्यः बहुशः विध्वस्ताः। प्रसभं परस्वानि अपहृत्य च॥

Verse 9

अभोक्षिषुर्दुराचाराः क्रूरकर्मपरिग्रहाः । नद्यो विमार्गगा आसञ्ज्वलंति न तथाग्नयः

दुराचाराः क्रूरकर्मपरिग्रहाः अभोक्षिषुः। नद्यः विमार्गगाः आसन्, अग्नयः न तथा ज्वलन्ति स्म॥

Verse 10

ज्योतींषि न प्रदीप्यंति तद्भयाकुलितान्यहो । दिग्वधूवसनन्यासन्विच्छायानि समंततः

तद्भयाकुलितानि अहो ज्योतींषि न प्रदीप्यन्ति। सर्वतः दिग्वधूवसनन्यासवत् दिग्भ्यः विच्छायानि अभवन्॥

Verse 11

धर्मक्रियाविलुप्ताश्च प्रवृत्ताः सुकृतेतराः । त एव जलदीभूय ववृषुर्निज लीलया

धर्मक्रियाः विलुप्ताः, जनाः सुकृतेतरप्रवृत्ताः। ते एव जलदीभूय निजलीलया ववृषुः॥

Verse 12

सस्यानि तद्भयात्सूते त्वनुप्तापि वसुंधरा । सदैव फलिनो जातास्तरवोप्यवकेशिनः

तद्भयात् सूते, अनुप्तापि वसुन्धरा सस्यानि प्रसूते; अवकेशिनोऽपि तरवः सदैव फलिनो भवन्ति।

Verse 13

बंदीकृताः सुरर्षीणां पत्न्यस्तेनातिदर्पिणा । दिवौकसः कृतास्तेन समस्ताः काननौकसः

तेनातिदर्पिणा सुरर्षीणां पत्न्यो बन्दीकृताः; दिवौकसः समस्ताः काननौकसः कृताः।

Verse 14

मर्त्या अमर्त्यान्स्वगृहं प्राप्तानपि भयार्दिताः । अपि संभाषमात्रेण नार्च्चयंति विपज्जुषः

भयार्दिताः मर्त्याः स्वगृहं प्राप्तान् अमर्त्यानपि न अर्चयन्ति; विपज्जुषः संभाषमात्रेणापि न नमन्ति।

Verse 15

स्कंद उवाच । न कौलीन्यं न सद्वृत्तं महत्त्वाय प्रकल्पते । एकमेव पदं श्रेयः पदभ्रंशो हि लाघवम्

स्कन्द उवाच—न कौलीन्यं न सद्वृत्तं केवलं महत्त्वाय प्रकल्पते; एकमेव श्रेयः पदं, पदभ्रंशो हि लाघवम्।

Verse 16

विपद्यपि हि ते धन्या न ये दैन्यप्रणोदिताः । धनैर्मलिनचित्तानामालभंतेंगणं क्वचित्

विपद्यपि ते धन्याः ये दैन्यप्रणोदिताः न भवन्ति; धनैर्मलिनचित्तानां तु क्वचित् धनैरेव आङ्गणं लभ्यते।

Verse 17

पंचत्वमेव हि वरं लोके लाघववर्ज्जितम् । नामरत्वमपि श्रेयो लाघवेन समन्वितम्

पञ्चत्वमेव हि लोके वरं लाघववर्जितम्। नामरत्वमपि श्रेयो लाघवेन समन्वितात्॥

Verse 18

त एव लोके जीवंति पुण्यभाजस्त एव वै । विपद्यपि न गांभीर्यं यच्चेतोब्धिः परित्यजेत्

त एव लोके जीवन्ति पुण्यभाजस्त एव वै। विपद्यपि न गांभीर्यं यच्चेतोब्धिः परित्यजेत्॥

Verse 19

कदाचित्संपदुदयः कदाचिद्विपदुद्गमः । दैवाद्द्वयमपि प्राप्य धीरो धैर्यं न हापयेत्

कदाचित्संपदुदयः कदाचिद्विपदुद्गमः। दैवाद्द्वयमपि प्राप्य धीरो धैर्यं न हापयेत्॥

Verse 20

उदयानुदयौ प्राज्ञैर्द्रष्टव्यौ पुष्पवंतयोः । सदैकरूपताऽत्याज्या हर्षाहर्षौ ततोऽध्रुवौ

उदयानुदयौ प्राज्ञैर्द्रष्टव्यौ पुष्पवंतयोः। सदैकरूपताऽत्याज्या हर्षाहर्षौ ततोऽध्रुवौ॥

Verse 21

यस्त्वापदं समासाद्य दैन्यग्रस्तो विपद्यते । तस्य लोकद्वयं नष्टं तस्माद्दैन्यं विवर्जयेत्

यस्त्वापदं समासाद्य दैन्यग्रस्तो विपद्यते। तस्य लोकद्वयं नष्टं तस्माद्दैन्यं विवर्जयेत्॥

Verse 22

आपद्यपि हि ये धीरा इह लोके परत्र च । न तान्पुनः स्पृशेदापत्तद्धैर्येणावधीरिता

आपद्यपि ये धीरा इह लोके परत्र च समचित्ताः सन्ति, तान् पुनरापद् न स्पृशति; धैर्येण हि सा आपद् अवधीरिता भवति।

Verse 23

भ्रष्टराज्याश्च विबुधा महेशं शरणं गताः । सर्वज्ञेन ततो देवीप्रेरिताऽसुरमर्दने

भ्रष्टराज्याः विबुधा महेशं शरणं गताः; ततः सर्वज्ञेन देव्या प्रेरितया असुरमर्दनाय सा प्रेषिता।

Verse 24

माहेश्वरीं समासाद्य भवान्याज्ञां प्रहृष्टवत् । अमर्त्यायाऽभयं दत्त्वा समरायोपचक्रमे

माहेश्वरीं समासाद्य भवान्याज्ञां प्रहृष्टवती; अमर्त्येभ्योऽभयं दत्त्वा ततः समरकर्मणि उपचक्रमे।

Verse 25

कालरात्रीं समाहूय कांत्या त्रैलोक्यसुंदरीम् । प्रेषयामास रुद्राणी तमाह्वातुं सुरद्रुहम्

रुद्राणी कालरात्रीं समाहूय, कांत्या त्रैलोक्यसुन्दरीं तां सुरद्रुहं तमाह्वातुं प्रेषयामास।

Verse 26

कालरात्री समासाद्य तं दैत्यं दुष्टचेष्टितम् । उवाच दैत्याधिपते त्यज त्रैलोक्यसंपदम्

कालरात्री तं दैत्यं दुष्टचेष्टितं समासाद्य उवाच—हे दैत्याधिपते, त्रैलोक्यसंपदं त्यज।

Verse 27

त्रिलोकीं लभतामिंद्रस्त्वं तु याहि रसातलम् । प्रवर्तंतां क्रियाः सर्वा वेदोक्ता वेदवादिनाम्

त्रिलोकीं पुनर्लभतामिन्द्रः; त्वं तु रसातलं याहि। वेदोक्ताः सर्वाः क्रियाः वेदवादिनां निर्विघ्नं प्रवर्तन्ताम्॥

Verse 28

अथ चेद्गर्वलेशोऽस्ति तदायाहि समाजये । अथवा जीविताकांक्षी तदिंद्रं शरणं व्रज

अथ चेद्गर्वलेशोऽस्ति तदायाहि समाजये। अथवा जीविताकाङ्क्षी तदिन्द्रं शरणं व्रज॥

Verse 29

इति वक्तुं महादेव्या महामंगलरूपया । त्वदंतिके प्रेषिताहं मृत्युस्ते तदुपेक्षया

इति वक्तुं महादेव्या महामङ्गलरूपया। त्वदन्तिके प्रेषिताहं; मृत्युस्ते तदुपेक्षया॥

Verse 30

अतो यदुचितं कर्तुं तद्विधेहि महासुर । परं हितं चेच्छृणुयाज्जीवग्राहं ततो व्रज

अतो यदुचितं कर्तुं तद्विधेहि महासुर। परं हितं चेच्छृणुयाज्जीवग्राहं ततो व्रज॥

Verse 31

इत्याकर्ण्य वचो देव्या महाकाल्याः स दैत्यराट् । प्रजज्वाल तदा क्रोधाद्गृह्यतां गृह्यतामियम्

इत्याकर्ण्य वचो देव्या महाकाल्याः स दैत्यराट्। प्रजज्वाल तदा क्रोधाद् ‘गृह्यतां गृह्यतामियम्’ इत्यब्रवीत्॥

Verse 32

त्रैलोक्यमोहिनी ह्येषा प्राप्ता मद्भाग्यगौरवैः । त्रैलोक्यराज्यसंपत्ति वल्ल्याः फलमिदं महत्

त्रैलोक्यमोहिनी ह्येषा मम भाग्यगौरवात् समागता। त्रैलोक्यराज्यसंपत्तिवल्ल्याः परिपक्वं महत्फलमिदम्॥

Verse 33

एतदर्थं हि देवर्षि नृपा बंदी कृता मया । अनायासेन मे प्राप्ता गृहमेषा शुभोदयात्

एतदर्थं हि देवर्षे नृपान् बन्दीकृतान् मया। अनायासेन मे गेहे शुभोदयात् समागता॥

Verse 34

अवश्यं यस्य योग्यं यत्तत्तस्येहोपतिष्ठते । अरण्ये वा गृहे वापि यतो भाग्यस्य गौरवात्

अवश्यं यस्य यद्युक्तं तत्तस्येहोपतिष्ठते। अरण्ये वा गृहे वापि भाग्यगौरवहेतुतः॥

Verse 35

अंतःपुरचरा एतां नयंत्वंतःपुरं महत् । अनया सदलं कृत्या मम राष्ट्रमलंकृतम्

अन्तःपुरचराः सर्वा एतां नयन्त्वन्तःपुरं महत्। अनया सदलं कृत्या मम राष्ट्रमलङ्कृतम्॥

Verse 36

अहो महोदयश्चाद्य जातो मम महामते । केवलं न ममैकस्य सर्वदैत्यान्वयस्य च

अहो महोदयः अद्य मे जातो महामते। केवलं न ममैवायं सर्वदैत्यान्वयस्य च॥

Verse 37

नृत्यंतु पितरश्चाद्य मोदंतां बांधवाः सुखम् । मृत्युः कालोंऽतको देवाः प्राप्नुवंत्वद्य मे भयम्

अद्य पितरः नृत्यन्तु, बान्धवाश्च सुखेन मोदन्ताम्। मृत्युः कालोऽन्तकश्च देवाश्च—अद्य मम भयम् प्राप्नुवन्तु॥

Verse 38

इति यावत्समायातास्तां नेतुं सौविदल्लकाः । तावत्तया कालरात्र्या प्रत्युक्तो दैत्यपुंगवः

इति वदति यावत्, तां नेतुं सौविदल्लकाः समायाताः। तावत्तया कालरात्र्या दैत्यपुङ्गवः प्रत्युक्तः॥

Verse 39

कालरात्र्युवाच । दैत्यराज महाप्राज्ञ नैतद्युक्तं भवादृशाम् । वयं दूत्यः परवशा राजनीतिविदुत्तम

कालरात्र्युवाच— दैत्यराज महाप्राज्ञ, नैतद्युक्तं भवादृशाम्। वयं दूत्यः परवशाः, राजनीतिविदुत्तम॥

Verse 40

अल्पोपि दूतसंबाधां न विदध्यात्कदाचन । किं पुनर्ये भवादृक्षा महांतो बलिनोऽधिपाः

अल्पोऽपि दूतसंबाधां न विदध्यात्कदाचन। किं पुनर्ये भवादृक्षा महान्तो बलिनोऽधिपाः॥

Verse 41

दूतीषु कोनुरागोयं महाराजाल्पिकास्विह । अनायासेन च वयमायास्यामस्तदागमात्

दूतीषु कोऽनुरागोऽयं महाराजाल्पिकास्विह। अनायासेन च वयमायास्यामस्तदागमात्॥

Verse 42

विजित्य समरे तां तु स्वामिनीं मम दैत्यप । मादृशीनां सहस्रणि परिभुंक्ष्व यथेच्छया

विजित्य समरे तां तु स्वामिनीं मम दैत्यप । मादृशीनां सहस्राणि परिभुङ्क्ष्व यथेच्छया ॥

Verse 43

अद्यैव ते महासौख्यं भावितस्याविलोकनात् । बांधवानां सुखं तेद्य भविता सह पूर्वजैः

अद्यैव ते महासौख्यं भावितस्याविलोकनात् । बान्धवानां सुखं तेऽद्य भविता सह पूर्वजैः ॥

Verse 44

संपत्स्यंतेऽद्य ते कामाः सर्वे ये चिरचिंतिताः । अबला सा च मुग्धा च तस्यास्त्राता न कश्चन

संपत्स्यन्तेऽद्य ते कामाः सर्वे ये चिरचिन्तिताः । अबला सा च मुग्धा च तस्यास्त्राता न कश्चन ॥

Verse 45

सर्वरूपमयी चैव तां भवान्द्रष्टुमर्हति । अहं हि दर्शयिष्यामि यत्र साऽस्ति जगत्खनिः

सर्वरूपमयी चैव तां भवान्द्रष्टुमर्हति । अहं हि दर्शयिष्यामि यत्र साऽस्ति जगत्खनिः ॥

Verse 46

धृतायामपि चैकस्यां कस्ते कामो भविष्यति । अहं ते सन्निधिं नैव त्यक्ष्याम्यद्य दिनावधि

धृतायामपि चैकस्यां कस्ते कामो भविष्यति । अहं ते सन्निधिं नैव त्यक्ष्याम्यद्य दिनावधि ॥

Verse 47

ततो निवारयैतान्मामादित्सून्सौविदल्लकान् । इति श्रुत्वा वचस्तस्याः स कामक्रोधमोहितः

ततः सा प्राह—“मामादित्सून् सौविदल्लकान् एतान् निवारय” इति। तस्याः वचः श्रुत्वा स कामक्रोधाभ्यां मोहितोऽभवत्।

Verse 48

तामेव बह्वमंस्तैकां दूतीं मृत्योरिवासुरः । शुद्धांतरक्षिणश्चैतां शुद्धां तं प्रापयंत्वरम्

स असुरः तामेवैकां दूतीं मृत्योरिव बह्वमन्यत्। शुद्धान्त-रक्षिणश्चैते शुद्धाः सन्तोऽपि तं शीघ्रं तामुत्तमां स्त्रियम् प्रापयामासुः।

Verse 49

इति तेन समादिष्टाः सर्वे वर्पवरा मुने । तां धर्तुमुद्यमं चक्रुर्बलेन बलवत्तराः

इति तेन समादिष्टाः सर्वे वर्पवराः, मुने, बलवत्तराः सन्तो बलेन तां धर्तुमुद्यमं चक्रुः।

Verse 50

सा तान्भस्मीचकाराशु हुंकारजनिताग्निना । ततो दैत्यपतिः क्रुद्धो दृष्ट्वा तान्भस्मसात्कृतान्

सा तान् हुंकार-जनिताग्निना क्षणादेव भस्मीचकार। ततः दैत्यपतिः तान् भस्मसात्कृतान् दृष्ट्वा क्रुद्धोऽभवत्।

Verse 51

क्षणेनैव तया दूत्या दैत्त्यास्त्र्ययुतसंमितान् । दृशा व्यापारयामास दुर्धरं दुर्मुखं खरम्

क्षणेनैव सा दूती दृशा दैत्यास्त्र्ययुतसंमितान् दुर्धरान् दुर्मुखान् खरान् व्यापारयामास।

Verse 52

सीरपाणिं पाशपाणिं सुरेंद्रदमनं हनुम् । यज्ञारिं खङ्गलोमानमुग्रास्यं देवकंपनम्

आह्वयत—सीरपाणिं पाशपाणिं सुरेन्द्रदमनं हनूमन्तं; यज्ञारिं खङ्गलोमानम् उग्रास्यं देवकम्पनं च।

Verse 53

बद्ध्वा पाशैरिमां दुष्टामानयंत्वाशु दानवाः । विध्वस्तकेशवेशां च विस्त्रस्तांबरभूषणाम्

पाशैर्बद्ध्वेमां दुष्टाम् आनयन्त्वाशु दानवाः; विध्वस्तकेशवेशां च विस्त्रस्ताम्बरभूषणाम्।

Verse 54

इति दैत्याधिपादेशाद्दुर्धरप्रमुखास्ततः । पाशासिमुद्गरधरास्तामादातुं कृतोद्यमाः

इति दैत्याधिपादेशात् दुर्धरप्रमुखास्ततः; पाशासिमुद्गरधरास्तामादातुं कृतोद्यमाः।

Verse 55

गिरींद्रगुरुवर्ष्माणः शस्त्रास्त्रोद्यतपाणयः । दिगंतं ते परिप्राप्तास्तदुच्छ्वासानिलाहताः

गिरीन्द्रगुरुवर्ष्माणः शस्त्रास्त्रोद्यतपाणयः; दिगन्तं ते परिप्राप्तास्तदुच्छ्वासानिलाहताः।

Verse 56

तेषूड्डीनेषु दैत्येषु शतकोटिमितेषु च । निर्जगाम ततः सा तु कालरात्रिर्नभोध्वगा

तेषूद्डीनेषु दैत्येषु शतकोटिमितेषु च; निर्जगाम ततः सा तु कालरात्रिर्नभोध्वगा।

Verse 57

ततस्तां तु विनिर्यांतीमनुजग्मुर्महासुराः । कोटिकोटिसहस्राणि पूरयित्वा तु रोदसी

ततः सा विनिर्यन्ती यदा निर्गता, तदा महान्तोऽसुरा अन्वयुः; कोटिकोटिसहस्राणि संख्यया रोदसी उभे पूरयन्तः।

Verse 58

दुर्गोनाम महादैत्यः शतकोटि रथावृतः । गजानामर्बुदशतद्वयेनपारिवारितः

दुर्गो नाम महादैत्यः शतकोटिरथावृतः; गजानामर्बुदशतद्वयेन परितः परिवेष्टितः।

Verse 59

कोट्यर्बुदेन सहितो हयानां वातरंहसाम् । पदातिभिरसंख्यातैः पच्चूर्णितशिलोच्चयैः

वातरंहसां हयानां कोट्यर्बुदेन सहितः; पदातिभिरसंख्यातैः शिलोच्चयांश्च पच्चूर्णयद्भिः समन्वितः।

Verse 60

उदायुधैर्महाभीमैःकृतत्रिजगतीभयैः । समेतः स महादैत्यो दुर्गः क्रुद्धो विनिर्ययौ

उदायुधैर्महाभीमैः कृतत्रिजगतीभयैः; समेतः स महादैत्यो दुर्गः क्रुद्धो विनिर्ययौ।

Verse 61

अथ दृष्ट्वा महादेवी विंध्याचलकृतालयाम् । आगत्य कालरात्र्यां च निवेदित तदागसम्

अथ महादेवी विंध्याचलकृतालयां तां दृष्ट्वा, आगत्य कालरात्र्यै तदागसं निवेदयामास।

Verse 62

महाभुजसहस्राढयां महातेजोभिबृंहिताम् । तत्तद्घोरप्रहरणां रणकौतुकसादराम्

महाभुजसहस्रसमाकीर्णा महातेजोभिरभिवर्धिता । नानाविधघोरप्रहरणधारिणी रणकौतुकसादरा बभूव ॥

Verse 63

प्रौद्यच्चंद्रसहस्रांशु निर्मार्जित शुभाननाम् । लावण्यवार्धि निर्गच्छच्चंचच्चंद्रैकचंद्रिकाम्

प्रौद्यच्चन्द्रसहस्रांशुभिर्निर्मार्जितशुभानना । लावण्यवार्धितो निर्गच्छच्चञ्चच्चन्द्रैकचन्द्रिका ॥

Verse 64

महामाणिक्यनिचय रोचिःखचितविग्रहाम् । त्रैलोक्यरम्यनगरी सुप्रकाशप्रदीपिकाम्

महामाणिक्यनिचयरोचिःखचितविग्रहा । त्रैलोक्यरम्यनगरीसुप्रकाशप्रदीपिका ॥

Verse 65

हरनेत्राग्निनिर्दग्ध कामजीवातुवीरुधम् । लसत्सौंदर्यसंभार जगन्मोहमहौषधिम्

हरनेत्राग्निनिर्दग्धकामजीवातुवीरुधम् । लसत्सौन्दर्यसंभारं जगन्मोहमहौषधिम् ॥

Verse 66

विषमेषु शरैर्भिन्नहृदयो दैत्यपुंगवः । आदिष्टवान्महासैन्यनायकानुप्रशासनः

विषमेषु शरैर्भिन्नहृदयो दैत्यपुङ्गवः । आदिष्टवान् महासैन्यनायकान् अनुप्रशासनः ॥

Verse 67

अयि जंभ महाजंभ कुजंभ विकटानन । लंबोदर महाकाय महादंष्ट्र महाहनो

अयि जंभ महाजंभ कुजंभ विकटानन । लंबोदर महाकाय महादंष्ट्र महाहनो ॥

Verse 68

पिंगाक्ष महिषग्रीव महोग्रात्युग्रविग्रह । क्रूराक्ष क्रोधनाक्रंद संक्रंदन महाभय

पिंगाक्ष महिषग्रीव महोग्रात्युग्रविग्रह । क्रूराक्ष क्रोधनाक्रंद संक्रंदन महाभय ॥

Verse 69

जितांतक महाबाहो महावक्त्र महीधर । दुंदुभे दुंदुभिरव महादुंदुभिनासिक

जितांतक महाबाहो महावक्त्र महीधर । दुंदुभे दुंदुभिरव महादुंदुभिनासिक ॥

Verse 70

उग्रास्य दीर्घदशनमेवकेश वृकानन । सिंहास्य सूकरमुख शिवाराव महोत्कट

उग्रास्य दीर्घदशनमेवकेश वृकानन । सिंहास्य सूकरमुख शिवाराव महोत्कट ॥

Verse 71

शुकतुंड प्रचंडास्य भीमाक्ष क्षुदमानस । उलूकनेत्र कंकास्य काकतुंड करालवाक्

शुकतुंड प्रचंडास्य भीमाक्ष क्षुदमानस । उलूकनेत्र कंकास्य काकतुंड करालवाक् ॥

Verse 72

दीर्घग्रीव महाजंघ क्रमेलक शिरोधर । रक्तबिंदो जपानेत्र विद्युज्जिह्वाग्नितापन

हे दीर्घग्रीव महाजङ्घ क्रमेलक शिरोधर । हे रक्तबिन्दो जपानेत्र विद्युज्जिह्वाग्नितापन ॥

Verse 73

धूम्राक्ष धूमनिःश्वास चंडचंडांशुतापन । महाभीषणमुख्याश्च शृण्वंत्वाज्ञां ममादरात्

हे धूम्राक्ष धूमनिःश्वास चण्ड चण्डांशुतापन । महाभीषणमुख्याश्च शृण्वन्त्वाज्ञां ममादरात् ॥

Verse 74

भवत्स्वेतेषु चान्येषु एतां विंध्यवासिनीम् । धृत्यानेष्यति बुद्ध्या वा बलेनापि च्छलेन वा

भवत्स्वेतेषु चान्येषु एतां विंध्यवासिनीम् । धृत्या नेष्यति बुद्ध्या वा बलेनापि छलॆन वा ॥

Verse 76

यांतु क्षिप्रं नयावन्मे पंचेषु शरपीडितम् । मनोविह्वलतां गच्छेदेतत्प्राप्तेरभावतः

यान्तु क्षिप्रं नयावन्मे पञ्चेषु शरपीडितम् । मनोविह्वलतां गच्छेदेतत्प्राप्तेरभावतः ॥

Verse 77

इत्याकर्ण्य वचस्तस्य दुर्गस्य दनुजेशितुः । प्रोचुः सर्वे तदा दैत्याः प्रबद्धकरसंपुटाः

इत्याकर्ण्य वचस्तस्य दुर्गस्य दनुजेशितुः । प्रोचुः सर्वे तदा दैत्याः प्रबद्धकरसंपुटाः ॥

Verse 78

अवधेहि महाराज किमेतत्कर्मदुष्करम् । अनाथायास्तथैकस्या अबलया विशेषतः

अवधेहि महाराज—किमेतत्कर्म दुष्करम्? अनाथायाः तथैकस्याः अबलायाः विशेषतः।

Verse 79

अस्या आनयने कोयं महायत्नविधिः प्रभो । कोऽस्मान्प्रलयकालाग्निमहाज्वालावलीसमान्

अस्या आनयने कोऽयं महायत्नविधिः प्रभो? कोऽस्मान् प्रलयकालाग्नि-महाज्वालावलीसमान्।

Verse 80

सहेत त्रिषु लोकेषु त्वत्प्रसादात्कृतोद्यमान् । यद्यादेशो भवेदद्य तदेंद्रं स मरुद्गणम्

सहेत त्रिषु लोकेषु त्वत्प्रसादात्कृतोद्यमान्। यद्यादेशो भवेदद्य तदिन्द्रं स मरुद्गणम्।

Verse 81

सांतःपुरं समानीय क्षिप्नुमस्त्वत्पदाग्रतः । भूर्भुवःस्वरिदं सर्वं त्वदाज्ञावशवर्तितम्

सान्तःपुरं समानीय क्षिप्रं नु त्वत्पदाग्रतः। भूर्भुवःस्वरिदं सर्वं त्वदाज्ञावशवर्तितम्।

Verse 82

महर्जनस्तपःसत्यलोकास्त्वदधिकारिणः । तत्राप्यसाध्यं नास्माकं त्वन्निदेशान्महासुर

महर्जनस्तपःसत्यलोकास्त्वदधिकारिणः। तत्राप्यसाध्यं नास्माकं त्वन्निदेशान्महासुर।

Verse 83

वैकुंठनायको नित्यं त्वदाज्ञापरिपालकः । यानि रम्याणि रत्नानि तानि संप्रेषयन्मुदा

वैकुण्ठनाथो नित्यं तवाज्ञां परिपालयन्, रम्यरत्नानि यानि सन्ति तानि मुदैव संप्रेषयति।

Verse 84

अस्माभिरेव संत्यक्तः कैलासाधिपतिः स वै । विपाशी चातिनिःस्वत्वाद्भस्मकृत्त्यहिभूषणः

अस्माभिरेव स त्यक्तः कैलासाधिपतिः; अतिनिःस्वत्वाद्विपाशी, भस्मलिप्तः कृतिचर्मवसनः, अहिभूषणश्च।

Verse 85

अर्धांगेनास्मद्भयतो योषिदेका निगूहिता । तस्य ग्रामेपि सकले द्वितीयो न चतुष्पदः

अस्मद्भयात् स अर्धाङ्गे योषिदेकां निगूह्य स्थितः; तस्य सकले ग्रामेऽपि द्वितीयं चतुष्पदं न विद्यते।

Verse 86

एकोऽजरद्गवः सोपि नान्यस्मात्परिजीवति । श्मशानवासिनः सर्वे सर्वे कौपीनवाससः

एकोऽजरद्गवः स एव, सोऽपि नान्यस्मात् परिजीवति; सर्वे श्मशानवासिनः, सर्वे कौपीनवाससः।

Verse 87

सर्वे विभूतिधवला सर्वेप्येक कपर्द्दिनः । समस्ते नगरे तस्य वसंत्येवंविधा गणाः

सर्वे विभूतिधवलाः, सर्वेऽप्येककपर्दिनः; तस्य समस्ते नगरे एवम्-विधा गणाः वसन्ति।

Verse 88

तेषां गणानां किं कुर्मो दरिद्राणां वयं विभो । समुद्रा रत्नसंभारं प्रत्यहं प्रेषयंति च

तेषां दरिद्रगणानां किं वयं कुर्मो विभो? समुद्राः अपि प्रत्यहं रत्नसंभारं प्रेषयन्ति।

Verse 89

नागा वराकाश्चास्माकं सायंसायं स्वयं प्रभो । प्रदीपयंति सततं फणा रत्नप्रदीपकान्

अस्माकं वराकाः नागाः सायंसायं स्वयं प्रभो, फणासु रत्नप्रदीपकान् सततं प्रदीपयन्ति।

Verse 90

कल्पद्रुमः कामगवी चिंतामणिगणा बहु । तव प्रसादादस्माकमपि तिष्ठंति वेश्मसु

तव प्रसादादस्माकमपि वेश्मसु कल्पद्रुमः कामधेनुः बहवश्च चिन्तामणिगणाः तिष्ठन्ति।

Verse 91

वायुर्व्यजनतां यातस्त्वां सेवेत प्रयत्नतः । स्वच्छान्यंबूनि वरुणः प्रत्यहं पूरयत्यहो

वायुः व्यजनतां यातः त्वां प्रयत्नतः सेवते; वरुणश्च प्रत्यहं स्वच्छान्यम्बूनि पूरयति—अहो!

Verse 92

वासांसि क्षालयेदग्निश्चंद्रश्छत्रधरः स्वयम् । सूर्यः प्रकाशयेन्नित्यं क्रीडावाप्यंबुजानि च

अग्निः वासांसि क्षालयति; चन्द्रः स्वयमेव छत्रधरः; सूर्यश्च नित्यं क्रीडावाप्यांबुजानि प्रकाशयति।

Verse 93

कस्त्वत्प्रसादं नेक्षेत मर्त्यामर्त्योरगेषु च । सर्वे त्वामुपजीवंति सुराऽसुरखगादयः

कस्त्वत्प्रसादं नान्विच्छेत् मर्त्यामर्त्योरगेष्वपि। सर्वे त्वामुपजीवन्ति सुरासुरखगादयः॥

Verse 94

पश्य नः पौरुषं राजन्नानयामो बलादिमाम् । इत्युक्त्वा युगपत्सर्वे क्षुब्धास्तोयधयो यथा

पश्य नः पौरुषं राजन्—आनयामो बलादिमाम्। इत्युक्त्वा युगपत्सर्वे क्षुब्धास्तोयधयो यथा॥

Verse 95

संवर्तकालमासाद्य प्लावितुं जगतीमिमाम् । रणतूर्य निनादश्च समुत्तस्थौ समंततः

संवर्तकालमासाद्य प्लावितुं जगतीमिमाम्। रणतूर्यनिनादश्च समुत्तस्थौ समन्ततः॥

Verse 96

रोमांचिता यच्छ्रवणात्कातरा अप्यकातराः । ततो देवा भयत्रस्ताश्चकंपे च वसुंधरा

रोमाञ्चिता यच्छ्रवणात् कातराऽप्यकातराः। ततो देवा भयत्रस्ताश्चकम्पे च वसुन्धरा॥

Verse 97

क्षुब्धा अंबुधयः सर्वे पेतुर्नक्षत्रमालिकाः । रोदसीमंडलं व्याप्तं तेन तूर्यरवेण वै

क्षुब्धा अम्बुधयः सर्वे पेतुर्नक्षत्रमालिकाः। रोदसीमण्डलं व्याप्तं तेन तूर्यरवेण वै॥

Verse 98

ततो भगवती देवी स्वशरीरसमुद्भवाः । शक्तीरुत्पादयामास शतशोऽथ सहस्रशः

ततः सा भगवती देवी स्वशरीरसमुद्भवाः शक्तीः शतशोऽथ सहस्रशश्चोत्पादयामास।

Verse 99

ताभिः शक्तिभिरेतेषां बलिनां दितिजन्मनाम् । प्रत्येकं परितो रुद्ध उद्वेलः सैन्यसागरः

ताभिः शक्तिभिर् एतेषां बलिनां दितिजन्मनाम् उद्वेलः सैन्यसागरः प्रत्येकं परितो रुद्धः।

Verse 100

शस्त्रास्त्राणि महादैत्यैर्यान्युत्सृष्टानि संगरे । ताभिः शक्तिभिरुग्राणि तृणीकृत्योज्झितान्यरम्

महादैत्यैः संगरे यान्युत्सृष्टानि शस्त्रास्त्राणि, ताभिः शक्तिभिरुग्राणि तृणीकृत्य शीघ्रमोज्झितानि।

Verse 110

स च बाणस्तया देव्या निज बाणैर्महाजवैः । निवारितोपि वेगेन तां देवीमभ्यगान्मुने

स च बाणस्तया देव्या निजबाणैर्महाजवैर्निवारितोऽपि वेगेन तां देवीमभ्यगान्मुने।

Verse 119

तावञ्जगज्जनन्याताः प्रेरिता निज शक्तयः । विचेरुर्दैत्यसैन्येषु संवर्ते मृत्युसैन्यवत्

तावज्जगज्जनन्याः प्रेरिता निजशक्तयः दैत्यसैन्येषु विचेरुः संवर्ते मृत्युसैन्यवत्।