उपमन्युकुमारस्य क्षीरार्थ-प्रार्थना तथा शिवप्रसाद-निबन्धनम् | Upamanyu’s Longing for Milk and the Doctrine of Shiva’s Grace

Verse 1

शृणु तात प्रवक्ष्यामि शिवस्य परमात्मनः । सुरेश्वरावतारस्ते धौम्याग्रज हितावहम्

शृणु तात, प्रवक्ष्यामि शिवस्य परमात्मनः। सुरेश्वरावतारं ते धौम्याग्रज हितावहम्॥

Verse 2

व्याघ्रपादसुतो धीमानुपमन्युस्सताम्प्रियः । जन्मान्तरेण संसिद्धः प्राप्तो मुनिकुमारताम्

व्याघ्रपादसुतो धीमान् उपमन्युः सतां प्रियः। जन्मान्तरसंसिद्धः स मुनिकुमारतां प्राप्तः॥

Verse 3

उवास मातुलगृहे स मात्रा शिशुरे व हि । उपमन्युर्व्याघ्रपादिस्स्याद्दरिद्रश्च दैवतः

शिशुरेव सन् स मात्रा मातुलगृहे उवास; दैवतः स उपमन्युर्व्याघ्रपादश्चाभवत्, बाह्यतः दरिद्र एव।

Verse 4

कदाचित्क्षीरमत्यल्पम्पीतवान्मातुलाश्रमे । ययाचे मातरम्प्रीत्या बहुशो दुग्ध लालसः

कदाचित् मातुलाश्रमेऽत्यल्पं क्षीरं पीतवान्; दुग्धलालसः स प्रीत्या मातरं बहुशो ययाचे।

Verse 5

तच्छ्रुत्वा पुत्रवचनं तन्माता च तपस्विनी । सांतः प्रविश्याथ तदा शुभोपायमरीरचत्

पुत्रवचनं श्रुत्वा सा तपस्विनी माता अन्तः प्रविश्य, तदा शुभोपायं सम्यग् अरीरचत्।

Verse 6

उञ्छवृत्त्यर्जितान्बीजान्पिष्ट्वालोड्य जलेन तान् । उपलाल्य सुतन्तस्मै सा ददौ कृत्रिमम्पयः

उञ्छवृत्त्या समाहृतान् बीजान् पिष्ट्वा जलेन च आलोड्य । उपलाल्य ततः स्नेहात् सुताय सा ददौ कृत्रिमं पयः ॥

Verse 7

पीत्वा च कृत्रिमं दुग्धं मात्रा दत्तं स बालकः । नैतत्क्षीरमिति प्राह मातरं चारुदत्पुनः

पीत्वा कृत्रिमदुग्धं तु मात्रा दत्तं स बालकः । “नैतत्क्षीरम्” इति प्राह मातरं चारुरोद ह ॥

Verse 8

श्रुत्वा सुतस्य रुदितं प्राह सा दुःखिता सुतम । संमार्ज्य नेत्रे पुत्रस्य कराभ्यां कमलाकृतिः

सुतस्य रुदितं श्रुत्वा सा दुःखिता सुतं प्राह। कराभ्यां पुत्रनेत्रे संमार्ज्य कमलाकृतिः।

Verse 9

मातोवाचक्षीरमत्र कुतोऽस्माकं वने निवसतां सदा । प्रसादेन विना शम्भोः पयः प्राप्तिर्भवेन्नहि

मातोवाच—वने सदा निवसतामस्माकं क्षीरं कुतः? शम्भोः प्रसादं विना पयःप्राप्तिर्न हि जायते।

Verse 10

पूर्वजन्मनि यत्कृत्यं शिवमु द्दिश्य हे सुत । तदेव लभ्यते नूनन्नात्र कार्या विचारणा । इति मातृवचश्श्रुन्वा व्याघ्रपादिस्स बालकः

हे सुत, पूर्वजन्मनि शिवमुद्दिश्य यत्कृत्यं कृतं तस्यैव फलमिह नूनं लभ्यते; अत्र विचारणा न कार्या। इति मातृवचः श्रुत्वा स बालको व्याघ्रपादः।

Verse 11

प्रत्युवाच विशोकात्मा मातरं मातृवत्सलः

ततः स विशोकात्मा मातृवत्सलः स्वमातरं प्रत्युवाच।

Verse 12

शोकेनालमिमं मातः शंभुर्यद्यस्ति शङ्करः । त्यज शोकं महाभागे सर्वं भद्रम्भविष्यति

शोकेनालमिमं मातः; यदि शम्भुः शङ्करः स्यात्। त्यज शोकं महाभागे, सर्वं भद्रं भविष्यति॥

Verse 13

शृणु मातर्वचो मेऽयमहादेवोऽस्ति चेत्क्वचित् । चिराद्वा ह्यचिराद्वापि क्षीरोदं साधयाम्यहम्

शृणु मातर्वचो मे—यदि महादेवः क्वचिदस्ति। चिराद्वा ह्यचिराद्वापि क्षीरोदं साधयाम्यहम्॥

Verse 14

नन्दीश्वर उवाच । इत्युक्त्वा स शिशुः प्रीत्या शिवं मेऽस्त्वित्युदीर्य्य च । विसृज्य तां सुप्रणम्य तपः कर्त्तुं प्रचक्रमे

नन्दीश्वर उवाच। इत्युक्त्वा स शिशुः प्रीत्या “शिवो मेऽस्तु” इति चोच्चरन्। तां विसृज्य सुप्रणम्य तपः कर्तुं प्रचक्रमे॥

Verse 15

हिमवत्पर्वतगतः वायुभक्षस्समाहितः । अष्टेष्टकाभिः प्रासादं कृत्वा लिंगं च मृन्मयम्

हिमवत्पर्वतं गत्वा वायुभक्षः समाहितः । अष्टेष्टकाभिः प्रासादं कृत्वा लिङ्गं च मृन्मयम् ॥

Verse 16

तत्रावाह्य शिवं साम्बं भक्त्या पञ्चाक्षरेण ह । पत्रपुष्पादिभिर्वन्यैस्समानर्च शिशुः स वै

तत्रावाह्य शिवं साम्बं भक्त्या पञ्चाक्षरेण ह । पत्रपुष्पादिभिर्वन्यैः सम्यगर्च शिशुः स वै ॥

Verse 17

ध्यात्वा शिवं च तं साम्बं जपन्पञ्चाक्षरम्मनुम् । समभ्यर्च्य चिरं कालं चचार परमन्तपः

ध्यात्वा शिवं च तं साम्बं जपन् पञ्चाक्षरं मनुम् । समभ्यर्च्य चिरं कालं चचार परमं तपः ॥

Verse 18

तपसा तस्य बालस्य ह्युपमन्योर्महात्मनः । चराचरं च भुवनं प्रदीपितमभून्मुने

तपसा तस्य बालस्य ह्युपमन्योर्महात्मनः। चराचरं च भुवनं प्रदीपितमभून्मुने॥

Verse 19

एतस्मिन्नन्तरे शंभुर्विष्ण्वाद्यैः प्रार्थितः प्रभुः । परीक्षितुं च तद्भक्तिं शक्ररूपोऽभवत्तदा

एतस्मिन्नन्तरे शम्भुर्विष्ण्वाद्यैः प्रार्थितः प्रभुः। परीक्षितुं तद्भक्तिं च शक्ररूपोऽभवत्तदा॥

Verse 20

शिवा शचीस्वरूपाभूद्गणाः सर्वेऽभवन्सुराः । ऐरावतगजो नन्दी सर्वमेव च तन्मयम्

शिवा शचीस्वरूपा बभूव; सर्वे गणाः सुरत्वं जग्मुः। नन्दी ऐरावतगजः अभवत्; सर्वमेव तद्रूपेण तन्मयं बभूव।

Verse 22

ततः साम्बः शिवः शक्रस्वरूपस्सगणो द्रुतम् । जगामानुग्रहं कर्तुमुपमन्योस्तदाश्रमम् । परीक्षितुं च तद्भक्तिं शक्ररूपधरो हरः । प्राह गंभीरया वाचा बालकन्तं मुनीश्वर

ततः साम्बः शिवः शक्रस्वरूपः सगणो द्रुतं जगाम उपमन्योः तदाश्रमम् अनुग्रहं कर्तुम्। तद्भक्तिं परीक्षितुं शक्ररूपधरो हरः गंभीरया वाचा बालकं प्राह, मुनीश्वर।

Verse 23

सुरेश्वर उवाच । तुष्टोऽस्मि ते वरं ब्रूहि तपसानेन सुव्रत । ददामि चेच्छितान्कामान्सर्वान्नात्रास्ति संशयः

सुरेश्वर उवाच—तवानेन तपसा तुष्टोऽस्मि, सुव्रत। वरं ब्रूहि; ददामि चेच्छितान् कामान् सर्वान्, नात्र संशयः।

Verse 24

एवमुक्तः स वै तेन शक्ररूपेण शम्भुना । वरयामि शिवे भक्तिमित्युवाच कृताञ्जलि

एवमुक्तः स वै तेन शक्ररूपेण शम्भुना । वरयामि शिवे भक्तिमित्युवाच कृताञ्जलिः ॥

Verse 25

तन्निशम्य हरिः प्राह मां न जानासि लेखपम् । त्रैलोक्याधिपतिं शक्रं सर्वदेवनमस्कृतम्

तन्निशम्य हरिः प्राह मां न जानासि लेखपम् । त्रैलोक्याधिपतिं शक्रं सर्वदेवनमस्कृतम् ॥

Verse 26

मद्भक्तो भव विप्रर्षे मामेवार्चय सर्वदा । ददामि सर्वं भद्रन्ते त्यज रुद्रं च निर्गुणम्

मद्भक्तो भव विप्रर्षे मामेव सर्वदा अर्चय। भद्रं ते, सर्वं ददामि; रुद्रं केवलं निर्गुणं मा मन्यस्व, मम सगुणाराधनां दृढीकुरु॥

Verse 27

रुद्रेण निर्गुणेनालं किन्ते कार्यं भविष्यति । देवजातिबहिर्भूतो यः पिशाचत्वमागतः

रुद्रेण निर्गुणेनालं; किं ते तेन भविष्यति? देवजातिबहिर्भूतो यः पिशाचत्वमागतः, तस्य का फलवत्ता चिन्ता॥

Verse 28

नन्दीश्वर उवाच । तच्छ्रुत्वा स मुनेः पुत्रो जपन्पञ्चाक्षरम्मनुम् । मन्यमानो धर्मविघ्नम्प्राह तं कर्तुमागतम्

नन्दीश्वर उवाच—तच्छ्रुत्वा मुनेः पुत्रः पञ्चाक्षरमन्त्रं जपन्नेव, ‘धर्मविघ्नं कर्तुमयं आगतः’ इति मन्यमानः तं प्रत्युवाच॥

Verse 29

उपमन्युरुवाच । त्वयैवं कथितं सर्वं भवनिन्दा रतेन वैः । प्रसंगाद्देवदेवस्य निर्गुणत्वं पिशाचता

उपमन्युरुवाच । त्वयैवं कथितं सर्वं भवनिन्दारतेन वै । प्रसङ्गाद्देवदेवस्य निर्गुणत्वं पिशाचताम् ॥

Verse 30

त्वं न जानासि वै रुद्रं सर्वदेवेश्वरेश्वरम् । ब्रह्मविष्णुमहेशानां जनकम्प्रकृतेः परम्

त्वं न जानासि वै रुद्रं सर्वदेवेश्वरेश्वरम् । ब्रह्मविष्णुमहेशानां जनकं प्रकृतेः परम् ॥

Verse 31

सदसद्व्यक्तमव्यक्तं यमाहुर्ब्रह्मवादिनः । नित्यमेकमनेकं च वरं तस्माद्वृणोम्यहम्

सदसद्व्यक्तमव्यक्तं यमाहुर्ब्रह्मवादिनः । नित्यमेकमनेकं च वरं तस्माद्वृणोम्यहम् ॥

Verse 32

हेतुवादविनिर्मुक्तं सांख्ययोगार्थदम्परम् । यमुशन्ति हि तत्त्वज्ञा वरन्तस्माद्वृणोम्यहम्

हेतुवादविनिर्मुक्तं सांख्ययोगार्थदम्परम् । यमुशन्ति हि तत्त्वज्ञा वरं तस्माद्वृणोम्यहम् ॥

Verse 33

नास्ति शम्भोः परन्तत्त्वं सर्वकारणकारणात् । ब्रह्मविष्ण्वादि देवानां श्रेष्ठाद्गणपराद्विभोः

नास्ति शम्भोः परं तत्त्वं, स हि सर्वकारणकारणम्। ब्रह्मविष्ण्वादिदेवानां श्रेष्ठो विभुः, गणानां परमेश्वरः॥

Verse 34

नाहं वृणे वरं त्वत्तो न विष्णोर्ब्रह्मणोऽपि वा । नान्यस्मादमराद्वापि शङ्करो वरदोऽस्तु मे

नाहं वृणे वरं त्वत्तो, न विष्णोर्ब्रह्मणोऽपि वा; नान्यस्मादमराद्वापि—शङ्करः वरदोऽस्तु मे।

Verse 35

बहुनात्र किमुक्तेन वच्मि तत्त्वं मतं स्वकम् । न प्रार्थये पशुपतेरन्यं देवादिकं स्फुटम्

बहुनात्र किमुक्तेन? वच्मि तत्त्वं मतं स्वकम्। न प्रार्थये पशुपतेरन्यं देवादिकं स्फुटम्।

Verse 36

मद्भावं शृणु गोत्रारे मयाद्यानुमितन्त्विदम् । भवान्तरे कृतं पापं श्रुता निन्दा भवस्य चेत्

मद्भावं शृणु गोत्रारे मयाद्यानुमितन्त्विदम् । भवान्तरे कृतं पापं श्रुता निन्दा भवस्य चेत्

Verse 37

श्रुत्वा निन्दाम्भवस्याथ तत्क्षणादेव संत्यजेत् । स्वदेहं तन्निहत्याशु शिवलोकं स गच्छति

श्रुत्वा निन्दाम्भवस्याथ तत्क्षणादेव संत्यजेत् । स्वदेहं तन्निहत्याशु शिवलोकं स गच्छति

Verse 38

आस्तां तावन्ममेच्छेयं क्षीरम्प्रति सुराधम । निहत्य त्वां शिवास्त्रेण त्यजाम्येतत्कलेवरम्

आस्तां तावन्ममेच्छेयं क्षीरम्प्रति सुराधम । निहत्य त्वां शिवास्त्रेण त्यजाम्येतत्कलेवरम्

Verse 39

नन्दीश्वर उवाच । एवमुक्त्वोपमन्युस्तं मर्तुं व्यवसितः स्वयम् । क्षीरे वाच्छामपि त्यक्त्वा निहन्तुं शक्रमुद्यतः

नन्दीश्वर उवाच— एवमुक्त्वोपमन्युस्तु स्वयमेव मर्तुं व्यवसितः। क्षीरकामनां त्यक्त्वा शक्रम् हन्तुमुद्यतः॥

Verse 40

भस्मादाय तदाधारादघोस्त्राभिमन्त्रितम् । विसृज्य शक्रमुद्दिश्य ननाद स मुनिस्तदा

भस्मादाय तदाधारादघोरास्त्राभिमन्त्रितम्। विसृज्य शक्रमुद्दिश्य ननाद स मुनिस्तदा॥

Verse 41

स्मृत्वा स्वेष्टपदद्वन्द्वं स्वदेहं दग्धुमुद्यतः । आग्नेयीं धारणां बिभ्रदुपमन्युरवस्थितः

स्मृत्वा स्वेष्टपदद्वन्द्वं स्वदेहं दग्धुमुद्यतः। आग्नेयीं धारणां बिभ्रदुपमन्युरवस्थितः॥

Verse 42

एवं व्यवसिते विप्रे भगवाञ्छक्ररूपवान् । वारयामास सौम्येन धारणान्तस्य योगिनः

एवं व्यवसिते विप्रे भगवाञ्छक्ररूपवान्। वारयामास सौम्येन धारणान्तस्य योगिनः॥

Verse 43

तद्विसृष्टमघोरास्त्रं नन्दीश्वरनियो गतः । जगृहे मन्यतः क्षिप्तं नन्दी शंकरवल्लभम्

तद्विसृष्टमघोरास्त्रं नन्दीश्वरनियोगतः । अग्रे गत्वा जग्राहैव क्रोधक्षिप्तमपि तदा ॥ नन्दी हि शंकरस्यैव वल्लभः परिचारकः ॥

Verse 44

स्वरूपमेव भगवानास्थाय परमेश्वरः । दर्शयामास विप्राय बालेन्दु कृतशेखरम्

स्वरूपमेव भगवानास्थाय परमेश्वरः । दर्शयामास विप्राय बालेन्दु कृतशेखरम् ॥

Verse 45

क्षीरार्णवसहस्र्ं च दध्यादेवरर्णवन्तथा । भक्ष्यभोज्यार्णवन्तस्मै दर्शयामास स प्रभुः

क्षीरार्णवसहस्र्ं च दध्यादेवरर्णवन्तथा । भक्ष्यभोज्यार्णवन्तस्मै दर्शयामास स प्रभुः ॥

Verse 46

एवं स ददृशे शम्भुदेव्या सार्द्धं वृषोपरि । गणेश्वरैस्त्रिशूलाद्यैर्दिव्यास्त्रैरपि संवृतः

एवं स शम्भुं देवीं च सह वृषोपरि स्थितौ ददर्श । गणेश्वरैस्त्रिशूलाद्यैर्दिव्यायुधैश्च सर्वतः संवृतौ ॥

Verse 47

दिवि दुन्दुभयो नेदु पुष्पवृष्टिः पपात ह । विष्णुब्रह्मेन्द्रप्रमुखैर्देवैश्छन्ना दिशो दश

दिवि दुन्दुभयो नेदुः पुष्पवृष्टिः पपात ह । विष्णुब्रह्मेन्द्रमुख्यैर्देवैर्दश दिशोऽपि छन्नाः ॥

Verse 48

अथोपमन्युरानन्दसमुद्रोर्मिभिरावृतः । पपात दण्डवद्भूमौ भक्तिनम्रेण चेतसा

अथोपमन्युरानन्दसमुद्रोर्मिभिरावृतः । पपात दण्डवद्भूमौ भक्तिनम्रेण चेतसा ॥

Verse 49

एतस्मिन्समये तत्र सस्मितो भगवान्भवः । एह्येहीति समाहूय मूर्ध्न्याघ्राय ददौ वरान्

एतस्मिन्समये तत्र सस्मितो भगवान् भवः। एह्येहीति समाहूय मूर्ध्न्याघ्राय ददौ वरान्॥

Verse 50

शिव उवाच । वत्सोपमन्यो तुष्टोऽस्मि त्वदाचरणतो वरात् । दृढभक्तोऽसि विप्रर्षे मया जिज्ञासितोऽधुना

शिव उवाच। वत्सोपमन्यो तुष्टोऽस्मि त्वदाचरणतो वरात्। दृढभक्तोऽसि विप्रर्षे मया जिज्ञासितोऽधुना॥

Verse 52

उपमन्यो महाभाग तवाम्बैषा हि पार्वती । मया पुत्रीकृतो ह्यद्य कुमारत्वं सनातनम्

हे महाभाग उपमन्यो, एषा पार्वती तवाम्बा एव। मया चाद्य सा पुत्रीकृता; तस्मात् तस्याः सनातनं कुमारत्वं प्रतिष्ठितम्।

Verse 53

दुग्धदध्याज्यमधुनामर्णवाश्च सहस्रशः । भक्ष्यभोज्यादिवस्तूनामर्णवाश्चाखिला स्तथा

दुग्ध-दधि-आज्य-मधूनाम् अर्णवाः सहस्रशः; तथा भक्ष्य-भोज्यादि-वस्तूनामपि अखिलाः अर्णवाः अपरिमिताः आसन्।

Verse 54

तुभ्यं दत्ता मया प्रीत्या त्वं गृह्णीष्व महामुने । अमरत्वन्तथा दक्ष गाणपत्यं च शाश्वतम्

तुभ्यं मया प्रीत्या दत्तम्; त्वं गृह्णीष्व महामुने। तथा दक्ष, अमरत्वं च गाणपत्यं च शाश्वतम् (ददामि)।

Verse 55

पिताहन्ते महादेवो माता ते जगदम्बिका । वरान्वरय सुप्रीत्या मनोभिलषितान्परान्

पिता ते महादेवो माता ते जगदम्बिका। अतः सुप्रीत्या मनोभिलषितान् परान् वरान् वरय।

Verse 56

अजरश्चामरश्चैव भव त्वं दुःखवर्जित । यशस्वी वरतेजस्वी दित्त्वज्ञानी महाप्रभुः

अजरश्चामरश्चैव भव त्वं दुःखवर्जितः। यशस्वी वरतेजस्वी दानार्थज्ञानी महाप्रभो॥

Verse 57

अथ शम्भुः प्रसन्नात्मा स्मृत्वा तस्य तपो महत् । पुनर्दश वरान्दिव्यान्मुनये हयूपमन्यवे

अथ शम्भुः प्रसन्नात्मा तस्य तपो महत् स्मृत्वा। पुनर्दश दिव्यान् वरान् मुनये हयूपमन्यवे ददौ॥

Verse 58

व्रतं पाशुपतं ज्ञानं व्रतयोगं च तत्त्वतः । ददौ तस्मै प्रवक्तृत्वं पाटवं च निजं पदम्ं

व्रतं पाशुपतं ज्ञानं व्रतयोगं च तत्त्वतः। ददौ तस्मै प्रवक्तृत्वं पाटवं च निजं पदम्॥

Verse 59

एवन्दत्त्वा महादेवः कराभ्यामुपगृह्य तम् । मूर्ध्न्याघ्राय सुतस्तेऽयमिति देव्यै न्यवेदयत्

एवं दत्त्वा महादेवः कराभ्यामुपगृह्य तम् । मूर्ध्न्याघ्राय स्नेहतो देवीं न्यवेदयत्—“सुतस्तेऽयम्” इति ॥

Verse 60

देवी च शृण्वती प्रीत्या मूर्ध्निदेशे कराम्बुजम् । विन्यस्य प्रददौ तस्मै कुमारपदमक्षयम्

देवी च शृण्वती प्रीत्या मूर्ध्नि तस्य कराम्बुजम्। विन्यस्याशीर्भिर् ददौ तस्मै कुमारपदमक्षयम्॥

Verse 61

क्षीराब्धिमपि साकारं क्षीरस्वादुकरोदधिः । उपास्थाय ददौ तस्मै पिण्डीभूतमनश्वरम्

क्षीराब्धिरपि साकारः प्रादुरासीद् यथार्थतः। स च क्षीरस्वादुरोदधिरुपास्थाय ददौ तस्मै पिण्डीभूतमनश्वरम्॥

Verse 62

योगैश्वर्य्यं सदा तुष्टम्ब्रह्मविद्यामनश्वराम् । समृद्धिं परमान्तस्मै ददौ सन्तुष्टमानसः

सन्तुष्टमानसो नित्यं योगैश्वर्य्यं ददौ तस्मै। ब्रह्मविद्यामनश्वरां समृद्धिं च परामपि॥

Verse 63

सोऽपि लब्ध्वा वरान्दिव्यान्कुमारत्वं च सर्वदा । तस्माच्छिवाच्च तस्याश्च शिवाया मुदितोऽभवत्

सोऽपि लब्ध्वा वरान् दिव्यान् कुमारत्वं च सर्वदा। तस्माच्छिवाच्च तस्याश्च शिवायाः स मुदितोऽभवत्॥

Verse 64

ततः प्रसन्नचेतस्कः सुप्रणम्य कृताञ्जलिः । ययाचे स वरं प्रीत्या देवदेवान्महे श्वरात्

ततः प्रसन्नचित्तः स सुप्रणम्य कृताञ्जलिः । प्रीत्या देवदेवेशं महेश्वरं वरमयाचत ॥

Verse 65

उपमन्युरुवाच । प्रसीद देवदेवेश प्रसीद परमेश्वर । स्वभक्तिन्देहि परमां दिव्यामव्यभिचारिणीम्

उपमन्युरुवाच— प्रसीद देवदेवेश, प्रसीद परमेश्वर। स्वभक्तिं देहि मे परमां, दिव्यामव्यभिचारिणीम्॥

Verse 66

श्रद्धान्देहि महादेव स्वसंबन्धिषु मे सदा । स्वदास्यं परमं स्नेहं स्वसान्निध्यं च सर्वदा

श्रद्धां देहि महादेव स्वसम्बन्धिषु मे सदा। स्वदास्यं परमं स्नेहं स्वसान्निध्यं च सर्वदा॥

Verse 67

नन्दीश्वर उवाच । एवमुक्त्वा प्रसन्नात्मा हर्षगद्गदया गिरा । तुष्टाव स महादेवमुपमन्युर्द्विजोत्तमः

नन्दीश्वर उवाच— एवमुक्त्वा प्रसन्नात्मा हर्षगद्गदया गिरा। तुष्टाव स महादेवं उपमन्युर्द्विजोत्तमः॥

Verse 68

एवमुक्तश्शिवस्तेन सर्वेषां शृण्वताम्प्रभुः । प्रत्युवाच प्रसन्नात्मोपमन्युं सकलेश्वरः

एवमुक्तः स तेन शम्भुः सर्वेषां शृण्वतां प्रभुः । प्रसन्नात्मा सकलेश्वर उपमन्युं प्रत्युवाच ॥

Verse 69

शिव उवाच । वत्सोपमन्यो धन्यस्त्वं मम भक्तो विशेषतः । सर्वन्दत्तम्मया ते हि यद्वृ क्त्तम्भवतानघ

शिव उवाच । वत्सोपमन्यो धन्यस्त्वं मम भक्तो विशेषतः । सर्वं दत्तं मया ते हि यद्वृत्तं भवतानघ ॥

Verse 70

अजरश्चामरश्च त्वं सर्वदा दुःखवर्जित । सर्वपूज्यो निर्विकारी भक्तानाम्प्रवरो भव

अजरश्चामरश्च त्वं सर्वदा दुःखवर्जितः। सर्वपूज्यो निर्विकारी भक्तानां प्रवरो भव॥

Verse 71

अक्षया बान्धवाश्चैव कुलं गोत्रं च ते सदा । भविष्यति द्विजश्रेष्ठ मयि भक्तिश्च शाश्वती

अक्षया बान्धवाश्चैव कुलं गोत्रं च ते सदा। भविष्यति द्विजश्रेष्ठ मयि भक्तिश्च शाश्वती॥

Verse 72

सान्निध्यं चाश्रये नित्यं करिष्यामि मुने तव । तिष्ठ वत्स यथा कामं नोत्कण्ठां च करिष्यसि

सान्निध्यं चाश्रये नित्यं करिष्यामि मुने तव। तिष्ठ वत्स यथा कामं नोत्कण्ठां च करिष्यसि॥

Verse 73

नन्दीश्वर उवाच । एवमुक्त्वा स भगवांस्तस्मै दत्त्वा वरान्वरान् । सांबश्च सगणस्सद्यस्तत्रैवान्तर्दधे प्रभुः

नन्दीश्वर उवाच। एवमुक्त्वा स भगवान् तस्मै दत्त्वा वरान्वरान्। सांबश्च सगणः सद्यस्तत्रैवान्तर्दधे प्रभुः॥

Verse 74

उपमन्युः प्रसन्नात्मा प्राप्य शम्भोर्वरान्वरान् । जगाम जननीस्थानं मात्रे सर्वम वर्णयत्

उपमन्युः प्रसन्नात्मा प्राप्य शम्भोर्वरान्वरान्। जगाम जननीस्थानं मात्रे सर्वं व्यवर्णयत्॥

Verse 75

तच्छ्रुत्वा तस्य जननी महाहर्षमवाप सा । सर्वपूज्वोऽभवत्सोऽपि सुखं प्रापाधिकं सदा

तच्छ्रुत्वा तस्य जननी महाहर्षमवाप सा । स च सर्वैः पूजनीयः सन् सदा अधिकतरं सुखं प्राप ।

Verse 76

इत्थन्ते वर्णितस्तात शिवस्य परमात्मनः । सुरेश्वरावतारो हि सर्वदा सुखदः सताम्

इत्थं ते वर्णितं तात शिवस्य परमात्मनः । सुरेश्वरावतारोऽयं सर्वदा सुखदः सताम् ॥

Verse 77

इदमाख्यानमनघं सर्वकामफलप्रदम् । स्वर्ग्यं यशस्यमायुष्यं भुक्तिमुक्तिप्रदं सताम्

इदमाख्यानमनघं सर्वकामफलप्रदम् । स्वर्ग्यं यशस्यमायुष्यं भुक्तिमुक्तिप्रदं सताम् ॥

Verse 78

य एतच्छृणुयाद्भक्त्या श्रावयेद्वा समाहितः । इह सर्वसुखं भुक्त्वा सोऽन्ते शिवगतिं लभेत्

य एतच्छृणुयाद्भक्त्या श्रावयेद्वा समाहितः । इह सर्वसुखं भुक्त्वा सोऽन्ते शिवगतिं लभेत् ॥

Verse 91

भक्ष्यभोगान्यथाकामं बान्धवैर्भुंक्ष्व सर्वदा । सुखी भव सदा दुःखनिर्मुक्तो भक्तिमान्मम

भक्ष्यभोगान्यथाकामं बान्धवैः सह भुङ्क्ष्व सदा । सुखी भव सदा दुःखनिर्मुक्तो भक्तिमान्मम ॥