Sukta 34
Sukta 10.34
Kavasha Ailūṣa (traditional attribution for RV 10.34, the ‘Gambling Hymn’)
Akṣāḥ (Dice) / implicitly the destructive power of addiction; didactic hymn
Triṣṭubh (dominant in RV 10.34; this verse fits triṣṭubh cadence though requires syllable check)
ऋग्वेदस्य १०.३४ सूक्तं प्रसिद्धं “अक्षसूक्तम्” इति। अस्मिन् प्रथमपुरुषेण स्वानुभूतिविलापः क्रियते—अक्षाः सम्मोहकाः भीषणाश्च शक्तिरिव मनो मादयन्ति, गृहं धनं कीर्तिं च विनाशयन्ति। सजीवस्वीकारेण सामाजिकयथार्थवर्णनेन च एतत् सूक्तं उपदेशात्मकं भवति—व्यसनस्य विनाशकत्वं दर्शयन् संयमं, मेलापं, तथा सुव्यवस्थितजीवनमार्गे पुनरागमनं च प्रेरयति।
Mantras
Mantra 1
प्रावेपा मा बृहतो मादयन्ति प्रवातेजा इरिणे वर्वृतानाः । सोमस्येव मौजवतस्य भक्षो विभीदको जागृविर्मह्यमच्छान् ॥
प्रावेपाः मां बृहन्तो मादयन्ति—प्रवातेजा इरिणे वर्वृतानाः। सोमस्येव मौजवतस्य भक्षः, विभीदको जागृविर्मह्यम् अच्छान्—मम भावं ग्रहीतुं।
Mantra 2
न मा मिमेथ न जिहीळ एषा शिवा सखिभ्य उत मह्यमासीत् । अक्षस्याहमेकपरस्य हेतोरनुव्रतामप जायामरोधम् ॥
न मां मिमेथ न जिहीळ एषा—शिवा सखिभ्य उत मह्यम् आसीत्। अक्षस्याहम् एकपरस्य हेतोः, अनुव्रताम् अप जायाम् अरोधम्।
Mantra 3
द्वेष्टि श्वश्रूरप जाया रुणद्धि न नाथितो विन्दते मर्डितारम् । अश्वस्येव जरतो वस्न्यस्य नाहं विन्दामि कितवस्य भोगम् ॥
द्वेष्टि श्वश्रूः, अप जायाऽपि मां रुणद्धि, न नाथितो विन्दते मर्दितारम्। अश्वस्येव जरतो वस्न्यस्य नाहं विन्दामि कितवस्य भोगम्॥
Mantra 4
अन्ये जायां परि मृशन्त्यस्य यस्यागृधद्वेदने वाज्यक्षः । पिता माता भ्रातर एनमाहुर्न जानीमो नयता बद्धमेतम् ॥
अन्ये जायां परि मृशन्त्यस्य यस्यागृधद्वेदने वाज्याक्षः। पिता माता भ्रातर एनमाहुर्न जानीमो नयता बद्धमेतम्॥
Mantra 5
यदादीध्ये न दविषाण्येभिः परायद्भ्योऽव हीये सखिभ्यः । न्युप्ताश्च बभ्रवो वाचमक्रतँ एमीदेषां निष्कृतं जारिणीव ॥
यदादीध्ये न दविषाण्येभिः परायद्भ्योऽव हीये सखिभ्यः। न्युप्ताश्च बभ्रवो वाचमक्रतँ एमीदेषां निष्कृतं जारिणीव॥
Mantra 6
सभामेति कितवः पृच्छमानो जेष्यामीति तन्वा शूशुजानः । अक्षासो अस्य वि तिरन्ति कामं प्रतिदीव्ने दधत आ कृतानि ॥
सभामेति कितवः पृच्छमानो ‘जेष्यामि’ इति तन्वा शूशुजानः। अक्षासोऽस्य कामं वितिरन्ति नानादिशं, प्रतिदीव्ने च कृतानि कर्माण्यस्योपरि पुनःपुनर्दधति॥
Mantra 7
अक्षास इदङ्कुशिनो नितोदिनो निकृत्वानस्तपनास्तापयिष्णवः । कुमारदेष्णा जयतः पुनर्हणो मध्वा सम्पृक्ताः कितवस्य बर्हणा ॥
अक्षास इदङ्कुशिनो नितोदिना निकृत्वानस्तपनास्तापयिष्णवः। कुमारदेश्णां पुनर्हणो जयतः, मध्वा सम्पृक्ताः कितवस्य बर्हणाः॥
Mantra 8
त्रिपञ्चाशः क्रीळति व्रात एषां देव इव सविता सत्यधर्मा । उग्रस्य चिन्मन्यवे ना नमन्ते राजा चिदेभ्यो नम इत्कृणोति ॥
त्रिपञ्चाशः क्रीळति व्रात एषां, देव इव सविता सत्यधर्मा। उग्रस्य चिन्मन्यवे न नमन्ते, राजा चिदेभ्यो नम इत्कृणोति॥
Mantra 9
नीचा वर्तन्त उपरि स्फुरन्त्यहस्तासो हस्तवन्तं सहन्ते । दिव्या अङ्गारा इरिणे न्युप्ताः शीताः सन्तो हृदयं निर्दहन्ति ॥
नीचाः प्रवर्तन्ते, उपरि स्फुरन्ति; अहस्ताः (पाशाः) हस्तवन्तं नरं सहन्ते। दिव्याः अङ्गाराः इरिणे न्युप्ताः इव—शीताः सन्तोऽपि हृदयं निर्दहन्ति।
Mantra 10
जाया तप्यते कितवस्य हीना माता पुत्रस्य चरतः क्व स्वित् । ऋणावा बिभ्यद्धनमिच्छमानोऽन्येषामस्तमुप नक्तमेति ॥
कितवस्य जाया हीना तप्यते; माता पुत्रस्य चरतोऽपि—“क्व स्वित्?” इति चिन्तयति। ऋणावा बिभ्यत्, धनमिच्छमानः, स नक्तं अन्येषाम् अस्तम् उपैति—आश्रयं मृगयन्, स्वसत्यं परित्यजन्।
Mantra 11
स्त्रियं दृष्ट्वाय कितवं ततापान्येषां जायां सुकृतं च योनिम् । पूर्वाह्णे अश्वान्युयुजे हि बभ्रून्त्सो अग्नेरन्ते वृषलः पपाद ॥
स्त्रियं दृष्ट्वा कितवः तप्यते—अन्येषां जायां सुकृतं च योनिम् (गृहाधारम्) पश्यन्। पूर्वाह्णे स बभ्रून् अश्वान् अयुजत; अन्ते तु स अग्नेरन्ते वृषल इव पपाद—क्षीणः पतितश्च।
Mantra 12
यो वः सेनानीर्महतो गणस्य राजा व्रातस्य प्रथमो बभूव । तस्मै कृणोमि न धना रुणध्मि दशाहं प्राचीस्तदृतं वदामि ॥
यो वः सेनानीर्महतो गणस्य राजा व्रातस्य प्रथमो बभूव, तस्मै अहं नमामि; न धना रुणध्मि। दशाहं प्राचीः प्राविशम्—तद् ऋतं सत्यम् अहं वदामि।
Mantra 13
अक्षैर्मा दीव्यः कृषिमित्कृषस्व वित्ते रमस्व बहु मन्यमानः । तत्र गावः कितव तत्र जाया तन्मे वि चष्टे सवितायमर्यः ॥
अक्षैर्मा दीव्य; कृषिम् एव कृषस्व—स्वकर्म कुरु। यद् धर्मेण लब्धं तस्मिन् रमस्व, बहु मन्यमानः। तत्र गावः, हे कितव, तत्र जाया—इति मे सविता आर्यः प्रकाशयति।
Mantra 14
मित्रं कृणुध्वं खलु मृळता नो मा नो घोरेण चरताभि धृष्णु । नि वो नु मन्युर्विशतामरातिरन्यो बभ्रूणां प्रसितौ न्वस्तु ॥
मित्रं कृणुध्वं—खलु—मृळता नः; मा नः घोरेण बलेनाभि धृष्णु चरता। इदानीं वः मन्युः संयमे विशताम्; अरातिरन्यत्रास्तु—बभ्रूणां प्रसितौ।
Frequently Asked Questions
It is a warning hymn about gambling. The dice are spoken to as if they were a powerful being that intoxicates the gambler, ruins his home life, and destroys self-control.
The hymn uses personification: the dice act like an overpowering force that people obey, even against their better judgment. This makes the lesson vivid—addiction can feel stronger than one’s will.
It urges rebuilding friendship and choosing restraint. The speaker asks that destructive impulse be contained and that misfortune be kept away—meaning: step back from the habit and restore harmony in life.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.