
Sukta 10.10
Dialogic hymn (Yama–Yamī tradition); powers implied include Agni (as Pituḥ Napāt) and cosmic order
अयं संवादात्मकः सूक्तः प्रसिद्धं यम–यमीसंवादं प्रस्तौति। यमी मानवानां सन्तत्यर्थं संयोगं प्रार्थयते, यमस्तु संयमं ऋतस्य (विश्वव्यवस्थायाः) अनुगमनं च दृढतया प्रतिपद्यते। अस्मिन् सूक्ते कामस्य नियमस्य च मध्ये संघर्षो नाट्यवत् प्रदर्श्यते, यत्र सचेतननिर्णयेन आत्मसंयमेन च सामाजिकाः वैश्विकाश्च मर्यादाः प्रतिष्ठाप्यन्ते। अन्ते यमः यमीं अन्यत्र शुभे विधिसम्मते संयोगे प्रवर्तयति, अतिक्रमणात् परं सामञ्जस्यं (संविदं) प्राधान्येन निरूपयन्।
Mantra 1
ओ चित्सखायं सख्या ववृत्यां तिरः पुरू चिदर्णवं जगन्वान् । पितुर्नपातमा दधीत वेधा अधि क्षमि प्रतरं दीध्यानः ॥
ओ चित्सखायं सख्येन सख्यं ववृत्य तिरः पुरूणि चिदर्णवानी जगन्वान्। वेधा पितुर्नपातम् आ दधीत, अधि क्षमि प्रतरं दीध्यानः॥
Mantra 2
न ते सखा सख्यं वष्ट्येतत्सलक्ष्मा यद्विषुरूपा भवाति । महस्पुत्रासो असुरस्य वीरा दिवो धर्तार उर्विया परि ख्यन् ॥
न ते सखा सख्यं वष्ट्येतत्, सलक्ष्मा यद्विषुरूपा भवाति। महस्पुत्रासोऽसुरस्य वीरा दिवो धर्तार उर्विया परि ख्यन्॥
Mantra 3
उशन्ति घा ते अमृतास एतदेकस्य चित्त्यजसं मर्त्यस्य । नि ते मनो मनसि धाय्यस्मे जन्युः पतिस्तन्वमा विविश्याः ॥
उशन्ति घ ते अमृतास एतदेकस्य चित्त्यजसं मर्त्यस्य। नि ते मनो मनसि धाय्यस्मे जन्युः पतिस्तन्वामाविश्याः॥
Mantra 4
न यत्पुरा चकृमा कद्ध नूनमृता वदन्तो अनृतं रपेम । गन्धर्वो अप्स्वप्या च योषा सा नो नाभिः परमं जामि तन्नौ ॥
यदि वयं पुरा किञ्चित् अकरवाम, किमर्थं नु इदानीं सत्यं वदन्तः अनृतं रपेम? गन्धर्वोऽप्सु, अप्या च योषा—सा नः नाभिः, परमं जामि; तद् एव नौ बन्धनम्।
Mantra 5
गर्भे नु नौ जनिता दम्पती कर्देवस्त्वष्टा सविता विश्वरूपः । नकिरस्य प्र मिनन्ति व्रतानि वेद नावस्य पृथिवी उत द्यौः ॥
गर्भे नु नौ जनिता दम्पती—कः स देव आसीत्? त्वष्टा सविता विश्वरूपः। न कश्चिदस्य व्रतानि प्रमिनाति; तं पृथिवी च द्यौश्च वेद, वयं च वेद्म।
Mantra 6
को अस्य वेद प्रथमस्याह्नः क ईं ददर्श क इह प्र वोचत् । बृहन्मित्रस्य वरुणस्य धाम कदु ब्रव आहनो वीच्या नॄन् ॥
कोऽस्य वेद प्रथमेऽह्नः? क ईं ददर्श? क इह प्र वोचत्? बृहद् मित्रस्य वरुणस्य धाम; कदु ब्रवीषि, हे आहनो, वीच्या नॄन्?
Mantra 7
यमस्य मा यम्यं काम आगन्त्समाने योनौ सहशेय्याय । जायेव पत्ये तन्वं रिरिच्यां वि चिद्वृहेव रथ्येव चक्रा ॥
यमस्य मे यम्यं काम आगत्, यथा समानायां योनौ सहशय्यायै शयावहै। जायैव पत्ये तन्वं रिरिच्यामि; रथ्येव चक्रा पथात् विचिद् वृहेव बन्धनं भिनद्याम्।
Mantra 8
न तिष्ठन्ति न नि मिषन्त्येते देवानां स्पश इह ये चरन्ति । अन्येन मदाहनो याहि तूयं तेन वि वृह रथ्येव चक्रा ॥
न तिष्ठन्ति न निमिषन्त्येते देवानां स्पश इह ये चरन्ति। अन्येन मदाहन याहि तूयं; तेन रथ्येव चक्रा विवृह स्वयम्।
Mantra 9
रात्रीभिरस्मा अहभिर्दशस्येत्सूर्यस्य चक्षुर्मुहुरुन्मिमीयात् । दिवा पृथिव्या मिथुना सबन्धू यमीर्यमस्य बिभृयादजामि ॥
रात्रीभिरस्मै अहभिर्दशस्येत्; सूर्यस्य चक्षुर्मुहुरुन्मिमीयात्। दिवा पृथिव्या मिथुना सबन्धू; यमी यमस्य बिभृयाद्—अजामि न, किन्तु यम-युगल-शक्तिं अव्यभिचारेण धारयन्ती।
Mantra 10
आ घा ता गच्छानुत्तरा युगानि यत्र जामयः कृणवन्नजामि । उप बर्बृहि वृषभाय बाहुमन्यमिच्छस्व सुभगे पतिं मत् ॥
आ घा त्वं गच्छोत्तराणि युगानि यत्र जामयः अजातिमपि जातिं कुर्वन्ति। उप बर्बृहि वृषभाय बाहुम्; अन्यं पतिं मृगयस्व सुभगे, मा माम्।
Mantra 11
किं भ्रातासद्यदनाथं भवाति किमु स्वसा यन्निॠतिर्निगच्छात् । काममूता बह्वेतद्रपामि तन्वा मे तन्वं सं पिपृग्धि ॥
किं भ्राता यदि सद्यदनाथो भवति? किमु स्वसा यदि निरृतिर् निगच्छेत्? कामेन प्रेरितोऽहं बह्वेतद् ब्रवीमि; तव तन्वा मम तन्वं सं पिपृग्धि—पूर्णतां नय।
Mantra 12
न वा उ ते तन्वा तन्वं सं पपृच्यां पापमाहुर्यः स्वसारं निगच्छात् । अन्येन मत्प्रमुदः कल्पयस्व न ते भ्राता सुभगे वष्ट्येतत् ॥
नाहं ते तन्वा तन्वं सं पपृच्याम्; यः स्वसारं निगच्छति तं पापमाहुः। अन्येन मत्प्रमुदः कल्पयस्व; न ते भ्राता सुभगे वष्ट्येतत्।
Mantra 13
बतो बतासि यम नैव ते मनो हृदयं चाविदाम । अन्या किल त्वां कक्ष्येव युक्तं परि ष्वजाते लिबुजेव वृक्षम् ॥
बतो बतासि यम—नैव ते मनो हृदयं चाविदाम। अन्या किल त्वां कक्ष्येव युक्तं परि ष्वजाते, लिबुजेव वृक्षम्।
Mantra 14
अन्यमू षु त्वं यम्यन्य उ त्वां परि ष्वजाते लिबुजेव वृक्षम् । तस्य वा त्वं मन इच्छा स वा तवाधा कृणुष्व संविदं सुभद्राम् ॥
अन्यमू षु त्वं यम्यन्य उ त्वां परि ष्वजाते लिबुजेव वृक्षम्। तस्य वा त्वं मन इच्छाः स वा तवाधा कृणुष्व संविदं सुभद्राम्।
It is a dialogue where Yamī urges Yama to unite with her, and Yama refuses because it would break ṛta (right order). The hymn teaches that desire must be guided by law and harmony.
They are the devānāṃ spaśaḥ—figures of divine surveillance. In meaning, they represent conscience and the idea that actions are seen and carry moral consequences.
Because Yama’s solution is not repression but redirection: desire should find an auspicious, lawful form. The closing emphasizes “subhadrā saṃvid”—a fortunate, harmonious agreement aligned with ṛta.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.