Adhyaya 34

Verse 1

। भीष्म उवाच । कस्मिन्काले भगवता ब्रह्मणा लोककारिणा । यज्ञियैर्यष्टुमारब्धं तद्भवान्वक्तुमर्हति

भीष्म उवाच— भगवता लोककारिणा ब्रह्मणा कस्मिन् काले यज्ञियैः कर्मभिर्यष्टुमारब्धम्? तद् भवान् वक्तुमर्हति।

Verse 2

किं नामान ऋत्विजस्ते ब्रह्मणा ये प्रकल्पिताः । का च वै दक्षिणा तेषां दत्ता तेन महात्मना

के नाम ते ऋत्विजो ब्रह्मणा प्रकल्पिताः? का च तेषां दक्षिणा तेन महात्मना प्रदत्ता?

Verse 3

यथाभूतं यथावृत्तं तथा त्वं मे प्रकीर्तय । सुमहत्कौतुकं जातं यज्ञं पैतामहं प्रति

यथाभूतं यथावृत्तं तथा मे त्वं प्रकीर्तय; पैतामहयज्ञे मम सुमहत्कौतुकं जातम्।

Verse 4

पुलस्त्य उवाच । पूर्वमेव मया ख्यातं यदा स्वायंभुवो मनुः । सृष्ट्वा प्रजापतीन्सर्वानुक्तः सृष्टिं कुरुष्व वै

पुलस्त्य उवाच—पूर्वमेव मया ख्यातं, यदा स्वायम्भुवो मनुः सर्वान् प्रजापतीन् सृष्ट्वा, ‘सृष्टिं कुरुष्व वै’ इत्युक्तः।

Verse 5

स्वयं तु पुष्करं गत्वा यज्ञस्याहृत्य विस्तरम् । ससंभारान्समानाय्य वह्न्यगारे स्थितोभवत्

स तु स्वयं पुष्करं गत्वा यज्ञस्य विस्तरम् आहृत्य, ससंभारान् समानाय्य, वह्न्यगारे स्थितोऽभवत्।

Verse 6

गायंति नित्यं गंधर्वा नृत्यंत्यप्सरसां गणाः । ब्रह्मोद्गाता होताध्वर्युश्चत्वारो यज्ञवाहकाः

गन्धर्वा नित्यं गायन्ति, अप्सरसां गणाः नृत्यन्ति; ब्रह्मा च उद्गाता होता अध्वर्युश्च—एते चत्वारो यज्ञवाहकाः।

Verse 7

एकैकस्य त्रयश्चान्ये परिवाराः स्वयंकृताः । ब्रह्मा च ब्रह्मणाच्छंसी पोता चाग्नीध्र एव च

एकैकस्य त्रयश्चान्ये परिवाराः स्वयंकृताः—ब्रह्मा, ब्रह्मणाच्छंसी, पोता, तथैवाग्नीध्रश्च।

Verse 8

आन्वीक्षिकी सर्वविद्या ब्राह्मी ह्येषा चतुष्टयी । उद्गाता च प्रत्युद्गाता प्रतिहर्ता सुब्रह्मण्यः

आन्वीक्षिकी सर्वविद्या ब्राह्मी ह्येषा चतुष्टयी—उद्गाता, प्रत्युद्गाता, प्रतिहर्ता, सुब्रह्मण्यः।

Verse 9

चतुष्टयी द्वितीयैषा तूद्गातुश्च प्रकीर्तिता । होता च मैत्रावरुणस्तथाऽच्छावाक एव च

चतुष्टयी द्वितीयैषा तूद्गातुश्च प्रकीर्तिता—होता, मैत्रावरुणः, तथाऽच्छावाकश्च।

Verse 10

ग्रावस्तुच्च चतुर्थोत्र तृतीया च चतुष्टयी । अध्वर्युश्च प्रतिष्ठाता नेष्टोन्नेता तथैव च

ग्रावस्तुत्च चतुर्थोऽत्र तृतीया च चतुष्टयी—अध्वर्युः, प्रतिष्ठाता, नेष्टा, उन्नेता च।

Verse 11

चतुष्टयी चतुर्थ्येषा प्रोक्ता शंतनुनंदन । एते वै षोडश प्रोक्ता ऋत्विजो वेदचिंतकैः

चतुष्टयी चतुर्थ्येषा प्रोक्ता शंतनुनंदन; एते वै षोडश प्रोक्ता ऋत्विजो वेदचिंतकैः।

Verse 12

शतानि त्रीणि षष्टिश्च यज्ञाः सृष्टाः स्वयंभुवा । एतांश्चैतेषु सर्वेषु प्रवदंति सदा द्विजान्

शतानि त्रीणि षष्टिश्च यज्ञाः स्वयंभुवा सृष्टाः; एतेषु सर्वेषु द्विजाः सदा विधीन् जपन्ति व्याचक्षते च।

Verse 13

सदस्यं केचिदिच्छंति त्रिसामाध्वर्युमेव च । ब्रह्माणं नारदं चक्रे ब्राह्मणाच्छंसि गौतमम्

केचिद् सदस्यं ववृधिरे, त्रिसामसु निपुणम् अध्वर्युमपि; नारदः ब्रह्माणं ब्रह्मत्वे न्ययोजयत्, गौतमं ब्राह्मणाच्छंसिनं चकार।

Verse 14

देवगर्भं च पोतारमाग्नीध्रं चैव देवलम् । उद्गातांगिरसः प्रत्युद्गाता च पुलहस्तथा

देवगर्भश्च पोतारः, आग्नीध्रश्चैव देवलः; उद्गाता आङ्गिरसः, प्रत्युद्गाता च, तथा पुलहः।

Verse 15

नारायणः प्रतिहर्ता सुब्रह्मण्योत्रिरुच्यते । तस्मिन्यज्ञे भृगुर्होता वसिष्ठो मैत्र एव च

तस्मिन् यज्ञे नारायणः प्रतिहर्ता आसीत्; सुब्रह्मण्योऽत्रिरिति श्रूयते। तत्रैव भृगुर्होता, वसिष्ठो मैत्रश्चापि (आस्ताम्)।

Verse 16

अच्छावाकः क्रतुः प्रोक्तो ग्रावस्तुच्च्यवनस्तथा । पुलस्त्योद्ध्वर्युरेवासीत्प्रतिष्ठाता च वै शिबिः

अच्छावाकः क्रतुरिति प्रोक्तः, ग्रावस्तुत् च्यवनस्तथा; पुलस्त्योऽध्वर्युरेवासीद्, प्रतिष्ठाता च वै शिबिः।

Verse 17

बृहस्पतिस्तत्र नेष्टा उन्नेता शांशपायनः । धर्मः सदस्यस्तत्रासीत्पुत्रपौत्रसहायवान्

तत्र बृहस्पतिः नेष्टा आसीद्, शांशपायन उन्नेता च। धर्मोऽपि तत्र सदस्यः पुत्रपौत्रसहायवान् समुपाविशत्॥

Verse 18

भरद्वाजः शमीकश्च पुरुकुत्सो युगंधरः । एनकस्तीर्णकश्चैव केशः कुतप एव च

भरद्वाजः शमीकश्च, पुरुकुत्सो युगंधरः। एनकस्तीर्णकश्चैव, केशः कुतप एव च॥

Verse 19

गर्गो वेदशिराश्चैव त्रिसामाद्ध्वर्यवः कृताः । कण्वादयस्तथा चान्ये मार्कंडो गंडिरेव च

गर्गो वेदशिराश्चैव त्रिसामाद्ध्वर्यवः कृताः। कण्वादयस्तथा चान्ये मार्कंडो गंडिरेव च॥

Verse 20

पुत्रपौत्रसमेताश्च सशिष्याः सहबांधवाः । कर्माणि तत्र कुर्वाणा दिवानिशमतंद्रिताः

पुत्रपौत्रसमेताश्च सशिष्याः सहबांधवाः। कर्माणि तत्र कुर्वाणा दिवानिशमतंद्रिताः॥

Verse 21

मन्वंतरे व्यतीते तु यज्ञस्यावभृथोभवत् । दक्षिणा ब्रह्मणे दत्ता प्राची होतुस्तु दक्षिणा

मन्वन्तरे व्यतीते तु यज्ञस्यावभृथोऽभवत्। दक्षिणा ब्रह्मणे दत्ता, प्राची होतुस्तु दक्षिणा॥

Verse 22

अद्ध्वर्यवे प्रतीची तु उद्गातुश्चोत्तरा तथा । त्रैलोक्यं सकलं ब्रह्मा ददौ तेषां तु दक्षिणाम्

अध्वर्यवे प्रतीचीं दिशं ददौ, उद्गात्रे चोत्तरां तथा। तेषां दक्षिणार्थं ब्रह्मा त्रैलोक्यं सकलं ददौ॥

Verse 23

धेनूनां च शतं प्राज्ञैर्दातव्यं यज्ञसिद्धये । अष्टौ तु यज्ञवाहानां चत्वारिंशाधिकास्तथा

यज्ञसिद्ध्यर्थं प्राज्ञैर्धेनूनां शतं प्रदेयम्। यज्ञवाहानां चाष्टौ, चत्वारिंशाधिकास्तथा॥

Verse 24

द्वितीयस्थानिनां चैव चतुर्विंशत्प्रकीर्तिताः । षोडशैव तृतीयानां देया वै धेनवः शुभाः

द्वितीयस्थानिनां चैव चतुर्विंशत्प्रकीर्तिताः। तृतीयानां षोडशैव शुभा धेनवः प्रदेयाः॥

Verse 25

द्वादशैव तथा चान्या आग्नीध्रादिषु दापयेत् । अनया संख्यया चैव ग्रामान्दासीरजाविकं

द्वादशैव तथान्याः स्युराग्नीध्रादिषु दापयेत्। अनया संख्यया चैव ग्रामान्दासीरजाविकम्॥

Verse 26

सहस्रभोज्यं दातव्यं स्नात्वा चावभृथे क्रतौ । यजमानेन सर्वस्वं देयं स्वायंभुवोब्रवीत्

अवभृथस्नानानन्तरं क्रतौ सहस्रभोज्यं प्रदेयम्। यजमानेन सर्वस्वं देयमिति स्वायम्भुवोऽब्रवीत्॥

Verse 27

अद्ध्वर्यूणां सदस्यानां स्वेच्छया दानमिष्यते । विष्णुं चाहूय वै ब्रह्मा वाक्यमाह मुदान्वितः

अद्ध्वर्यूणां सदस्यानां च स्वेच्छया दानं प्रशस्यते। ततः विष्णुमाहूय ब्रह्मा मुदितमानसः इदं वाक्यमब्रवीत्॥

Verse 28

अभिप्रसाद्य सावित्रीं त्वमिहानय सुव्रत । त्वयि दृष्टे न सा कोपं करिष्यति शुभानना

सावित्रीं सम्यगभिप्रसाद्य त्वमिह आनय, सुव्रत। त्वयि दृष्टे शुभानना सा न कोपं करिष्यति॥

Verse 29

स्निग्धैः सानुनयैर्वाक्यैर्हेतुयुक्तैर्विशेषतः । त्वं सदा मधुराभाषी जिह्वा ते स्रवतेमृतम्

स्निग्धैः सानुनयैर्वाक्यैः हेतुयुक्तैर्विशेषतः। त्वं सदा मधुराभाषी, जिह्वा ते स्रवतेऽमृतम्॥

Verse 30

यः करोति न ते वाक्यं त्रैलोक्ये न स दृश्यते । गंधर्वैः सहितो गत्वा प्रियां मम समानय

यः करोति न ते वाक्यं त्रैलोक्ये न स दृश्यते। गन्धर्वैः सहितो गत्वा प्रियां मम समानय॥

Verse 31

त्वया प्रसादिता साद्ध्वी तुष्टा सा त्वेष्यति ध्रुवम् । विलंबो न त्वया कार्यो व्रज माधव माचिरम्

त्वया प्रसादिता साध्वी तुष्टा सा त्वेष्यति ध्रुवम्। विलम्बो न त्वया कार्यो व्रज माधव माचिरम्॥

Verse 32

लक्ष्मीस्ते पुरतो यातु सावित्र्याः सदनं शुभा । तस्यास्त्वं पदवीं गच्छ सांत्वयस्व प्रियां मम

शुभा लक्ष्मीस्ते पुरतो यातु सावित्र्याः पुण्यसदनम्। त्वमपि तस्याः पदवीं गच्छ, मम प्रियाम् आश्वासय॥

Verse 33

न च ते विप्रियं देवि विविक्तं कर्तुमीहते । मुखं प्रेक्ष्य सदा कालं वर्तते तव सुंदरि

देवि, न च ते विप्रियं कर्तुम् स विविक्तेऽपि इच्छति। सुन्दरि, तव मुखं प्रेक्ष्य सदा कालं स वर्तते॥

Verse 34

एवंविधानि वाक्यानि मधुराणि बहूनि च । देवी श्रावयितव्या सा यथातुष्टाऽचिराद्भवेत्

एवंविधानि मधुराणि वाक्यानि बहूनि च। देवी श्रावयितव्या सा, यथा तुष्टा चिराद्भवेत्॥

Verse 35

एवमुक्तस्तदा विष्णुर्ब्रह्मणा लोककारिणा । जगाम त्वरितो भूत्वा सावित्री यत्र तिष्ठति

एवमुक्तस्तदा विष्णुर्ब्रह्मणा लोककारिणा। त्वरितो जगाम तत्र, यत्र सावित्री तिष्ठति॥

Verse 36

दूरादेवागच्छमानं पत्न्या सह च केशवम् । उत्तस्थौ सत्वरा भूत्वा विष्णुना चाभिवंदिता

दूरादेवागच्छमानं पत्न्या सह च केशवम्। दृष्ट्वा सा सत्वरा उत्थाय, विष्णुना चाभिवन्दिता॥

Verse 37

नमस्ते देवदेवेशि ब्रह्मपत्नि नमोस्तु ते । त्वां नमस्कृत्य सर्वो हि जनः पापात्प्रमुच्यते

नमस्ते देवदेवेशि ब्रह्मपत्नि नमोऽस्तु ते। त्वां नमस्कृत्य सर्वो हि जनः पापात् प्रमुच्यते॥

Verse 38

पतिव्रता महाभागा ब्रह्मणस्त्वं हृदि स्थिता । अहर्निशं चिंतयंस्त्वां प्रसादं तेभिकांक्षति

पतिव्रता महाभागा ब्रह्मणस्त्वं हृदि स्थिता। अहर्निशं चिन्तयन् त्वां प्रसादं तेऽभिकाङ्क्षति॥

Verse 39

सखीं चैनां प्रियां पृच्छ लक्ष्मीं भृगुसुतां सतीम् । यदि च श्रद्दधा नासि वाक्यादस्मात्सुलोचने

सखीं चैनां प्रियां पृच्छ लक्ष्मीं भृगुसुतां सतीम्। यदि च श्रद्धधा नासि वाक्यादस्मात् सुलोचने॥

Verse 40

एवमुक्त्वा ततः शौरिः सावित्र्याश्चरणद्वयम् । उभाभ्यां चैव हस्ताभ्यां क्षम देवि नमोस्तु ते

एवमुक्त्वा ततः शौरिः सावित्र्याश्चरणद्वयम्। उभाभ्यां चैव हस्ताभ्यां जग्राह—क्षम देवि नमोऽस्तु ते॥

Verse 41

जगद्वंद्ये जगन्मातरिति स्पृष्ट्वाऽभ्यवन्दत । संकोच्य पादौ सा देवी स्वकरेण करौ हरेः

जगद्वन्द्ये जगन्मातरिति स्पृष्ट्वाऽभ्यवन्दत। संकोच्य पादौ सा देवी स्वकरेण करौ हरेः॥

Verse 42

गृहीत्वोवाच तं विष्णुं सर्वं क्षान्तं मयाच्युत । इयं लक्ष्मीः सदा वत्स हृदये ते निवत्स्यति

तं गृहीत्वा सा विष्णुमुवाच—“अच्युत, मया कृतं सर्वं त्वया क्षान्तम्। वत्स, इयं लक्ष्मीः सदा तव हृदये निवत्स्यति।”

Verse 43

विना त्वया न चान्यत्र रतिं यास्यति कर्हिचित् । भृगोः पत्न्यां समुत्पन्ना पत्न्येषा तव सुव्रता

त्वया विना सा कदाचिदपि नान्यत्र रतिं गमिष्यति। भृगोः पत्न्यां समुत्पन्ना एषा सुव्रता तव पत्न्येव।

Verse 44

देवदानवयत्नेन संभूता चोदधौ पुनः । भगवान्यत्र तत्रैषा अवतारं च कुर्वती

देवदानवयत्नेन पुनः क्षीराब्धौ सा समुत्पन्ना। सा भगवती यत्र तत्रावश्यकालेऽवतारं कुर्वती वर्तते।

Verse 45

देवत्वे देवदेहा वै मानुषत्वे च मानुषी । त्वत्सहाया न संदेहो दांपत्यव्रतिनी चिरम्

देवत्वे मे देवदेहो भविष्यति, मानुषत्वे च मानुषी। त्वत्सहाया भवाम्येव, दांपत्यव्रतिनी चिरं—न संशयः।

Verse 46

यन्मया चात्र कर्त्तव्यं प्रभोतन्मां वदस्व वै । विष्णुरुवाच । यज्ञावसानं संजातं प्रेषितोहं तवांतिकं

“प्रभो, अत्र मया किं कर्तव्यं? तन्मां वद।” इति। विष्णुरुवाच—“यज्ञावसानं संजातम्; तव सन्निधिं प्रेषितोऽहं।”

Verse 47

सावित्रीमानय क्षिप्रं मया स्नानं समाचरेत् । आगच्छ त्वरिता देवि याहि तत्र मुदान्विता

सावित्रीं शीघ्रम् आनय, यथा मया स्नानविधिः सम्यक् समाचर्यते। आगच्छ त्वरिता देवि; तत्र मुदान्विता गच्छ।

Verse 48

पश्यस्व स्वपतिं गत्वा देवैः सर्वैस्समन्वितम् । लक्ष्मीरुवाच । आर्ये उत्तिष्ठ शीघ्रं त्वं याहि यत्र पितामहः

गत्वा स्वपतिं पश्य, सर्वैर्देवैः समन्वितम्। लक्ष्मीरुवाच—आर्ये, शीघ्रमुत्तिष्ठ; यत्र पितामहः, तत्र याहि।

Verse 49

विना त्वया न यास्यामि स्पृष्टौ पादौ मया तव । उत्थाप्य साग्रहीद्धस्तं दक्षिणा दक्षिणे करे

त्वया विना न यास्यामि; मया तव पादौ स्पृष्टौ। उत्थाप्य साग्रहीद्धस्तं, दक्षिणा दक्षिणे करे।

Verse 50

चिरायमाणां सावित्रीं ज्ञात्वा देवः पितामहः । समीपस्थं महादेवमिदमाह तदा वचः

चिरायमाणां सावित्रीं ज्ञात्वा देवः पितामहः। समीपस्थं महादेवं तदा वच इदमब्रवीत्।

Verse 51

गच्छ त्वमनया सार्द्धं पार्वत्याऽसुरदूषण । गौरी त्वदग्रतो यातु पश्चात्त्वं गच्छ शंकर

गच्छ त्वमनया सार्धं पार्वत्या, असुरदूषण। गौरी त्वदग्रतो यातु; पश्चात्त्वं गच्छ शंकर।

Verse 52

प्रतिबोध्यानय यथा शीघ्रमायाति तत्कुरु । एवमुक्तौ तदा तौ तु पार्वतीपरमेश्वरौ

प्रतिबोध्यैनं शीघ्रमिह आनय; यथा स त्वरितमायाति तथा सर्वं कुरु। इत्युक्ते तदा पार्वती-परमेश्वरौ तथैव प्रत्यवर्तेताम्।

Verse 53

गत्वादिष्टौ दंपती तां प्रोचतुर्ब्रह्मणः प्रियाम् । बृहत्कृत्यं त्वया तत्र करणीयं पतिव्रते

आज्ञप्तौ तौ दम्पती तत्र गत्वा ब्रह्मणः प्रियामूचतुः—“पतिव्रते, तत्र त्वया महत्कृत्यं करणीयम्।”

Verse 54

पृच्छस्वेमां वरारोहां गौरीं पर्वतनंदिनीम् । लक्ष्मीं चैतां विशालाक्षीमिंद्राणीं वा शुभानने

शुभानने, एतां वरारोहां गौरीं पर्वतनन्दिनीं पृच्छ; अथवा एतां विशालाक्षीं लक्ष्मीं, अथवा इन्द्राणीं वा पृच्छ।

Verse 55

यासां वा श्रद्धधासि त्वं पृच्छ देवि नमोस्तु ते । आशीर्वादस्तया दत्तो देवदेवस्य शूलिनः

देवि, यासां प्रति त्वं श्रद्धां दधासि तां पृच्छ; नमोऽस्तु ते। तया देवदेवस्य शूलिनोऽपि आशीर्वादो दत्तः।

Verse 56

शरीरार्धे च ते गौरी सदा स्थास्यति शंकर । अनया शोभसे देव त्वया त्रैलोक्यसुंदर

शंकर, ते शरीरार्धे गौरी सदा स्थास्यति। अनया सह देव त्वं शोभसे; त्वया च सा त्रैलोक्यसुन्दरी भवति।

Verse 57

सुखभागि जगत्सर्वं त्वया नाथेन शत्रुहन् । एवं ब्रुवंती सावित्री गृहीता ब्रह्मणः प्रिया

त्वया नाथेन शत्रुहन् जगत्सर्वं सुखभागि भवति। इति ब्रुवन्ती सावित्री ब्रह्मणः प्रिया गृहीता।

Verse 58

गौर्य्या च वामहस्ते तु लक्ष्म्या वै दक्षिणे करे । अभिवंद्य तु तां देवीं शंकरो वाक्यमब्रवीत्

गौर्या वामहस्ते तु लक्ष्म्या वै दक्षिणे करे। तां देवीं अभिवन्द्य शंकरो वाक्यमब्रवीत्॥

Verse 59

एह्यागच्छ महाभागे यत्र तिष्ठति ते पतिः । तत्र गच्छ वरारोहे स्त्रीणां भर्ता परागतिः

एहि आगच्छ महाभागे यत्र तिष्ठति ते पतिः। तत्र गच्छ वरारोहे स्त्रीणां भर्ता परा गतिः॥

Verse 60

बृहदाग्रहणे देवि प्रणयाद्गंतुमर्हसि । लक्ष्मीश्चैषा पार्वती च स्थिता देवि तवाग्रतः

बृहदाग्रहणे देवि प्रणयाद्गन्तुमर्हसि। लक्ष्मीश्चैषा पार्वती च स्थिता देवि तवाग्रतः॥

Verse 61

एतयोर्वचसा देवि आवयोश्च शुभानने । मानभंगो न ते कर्तुं यज्यते ब्रह्मणः प्रिये

एतयोर्वचसा देवि आवयोश्च शुभानने। मानभङ्गो न ते कर्तुं युज्यते ब्रह्मणः प्रिये॥

Verse 62

अस्मदभ्यर्थिता देवि तत्र याहि मुदान्विता । गौर्युवाच । अहं च ते प्रिया देवि सर्वदा वदसि स्वयम्

अस्माभिरभ्यर्थिता देवि तत्र गच्छ मुदान्विता । गौरी उवाच—अहं च ते प्रिया देवि, इति त्वं स्वयमेव सदा वदसि ।

Verse 63

लक्ष्मीश्च ते करे लग्ना दक्षिणे च मया धृता । एह्यागच्छ महाभागे यत्र तिष्ठति ते पतिः

लक्ष्मीश्च ते करे लग्ना, दक्षिणं च मया धृतम् । एहि आगच्छ महाभागे, यत्र तिष्ठति ते पतिः ।

Verse 64

नीता सा तु तदा ताभ्यां देवी सा मध्यतः कृता । पुरस्सरौ विष्णुरुद्रौ शक्राद्याश्च तथा सुराः

नीता सा तु तदा ताभ्यां, देवी सा मध्यतः कृता । पुरस्सरौ विष्णुरुद्रौ, शक्राद्याश्च तथा सुराः ।

Verse 65

गंधर्वाप्सरसश्चैव त्रैलोक्यं सचराचम् । तत्रायाता च सा देवी सावित्री ब्रह्मणः प्रिया

गन्धर्वाप्सरसश्चैव, त्रैलोक्यं सचराचरम् । तत्रायाता च सा देवी, सावित्री ब्रह्मणः प्रिया ।

Verse 66

सावित्रीं सुमुखीं दृष्ट्वा सर्वलोकपितामहः । गायत्र्या सहितो ब्रह्मा इदं वचनमब्रवीत्

सावित्रीं सुमुखीं दृष्ट्वा, सर्वलोकपितामहः । गायत्र्या सहितो ब्रह्मा, इदं वचनमब्रवीत् ।

Verse 67

एषा देवी कर्मकरी अहं ते वशगस्थितः । समादिश वरारोहे यत्ते कार्यं मया त्विह

एषा देवी दासीव कर्मकरी; अहं च ते वशे स्थितः। समादिश वरारोहे, यत् कार्यं ते मया इह कर्तव्यम्॥

Verse 68

एवमुक्ता च सा देवी स्वयं देवेन ब्रह्मणा । त्रपयाधोमुखी देवी न च किंचिदवोचत

एवं देवेन ब्रह्मणा स्वयम् उक्ता सा देवी। त्रपया अधोमुखी भूत्वा, न किंचिदपि अवोचत्॥

Verse 69

पादयोः पतिता देवी गायत्री ब्रह्मचोदिता । कृतवत्यपराधं ते क्षम देवि नमोस्तु ते

ब्रह्मचोदिता देवी गायत्री पादयोः पतिता। ‘कृतवत्यपराधं ते; क्षम देवि, नमोऽस्तु ते’ इत्यवोचत्॥

Verse 70

आलिंग्य सादरं कंठे सा परिष्वज्य पीडितां । गायत्रीं सांत्वयामास मान्यश्चैष पतिर्मम

सा सादरं कण्ठे आलिङ्ग्य, पीडितां गायत्रीं परिष्वज्य सांत्वयामास—‘एष मम पतिः मान्य एव’ इति॥

Verse 71

कर्त्तव्यं वचनं तस्य स्त्रीणां प्राणेश्वरः पतिः । उक्तं भगवता पूर्वं सृष्टिकाले विरिंचिना

स्त्रीणां प्राणेश्वरः पतिः; तस्य वचनं कर्तव्यम्। एतद् भगवता विरिञ्चिना सृष्टिकाले पूर्वम् उक्तम्॥

Verse 72

न च स्त्रीणां पृथग्यज्ञो न व्रतं नाप्युपोषणम् । भर्ता यद्वदते वाक्यं तत्तु कुर्यादकुत्सया

स्त्रीणां पृथग्यज्ञो नास्ति, न पृथग्व्रतं न चोपोषणं स्वातन्त्र्येण। भर्त्रा यदुक्तं वाक्यं तत् सा अकुत्सया श्रद्धया कुर्यात्॥

Verse 73

भर्तृनिंदां या कुरुते स्वसृनिंदां तथैव च । परिवादं प्रलापं वा नरकं सा तु गच्छति

या भर्तृनिन्दां करोति, स्वसृनिन्दां तथैव च। परिवादं प्रलापं वा, सा तु नरकं गच्छति॥

Verse 74

पत्यौ जीवति या नारी उपवासव्रतं चरेत् । आयुष्यं हरते भर्तुर्मृता नरकमिच्छति

पत्यौ जीवति या नारी उपवासव्रतं चरेत्। सा भर्तुरायुष्यं हरते; मृता नरकमिच्छति॥

Verse 75

एवं ज्ञात्वा त्वया भर्तुर्न कार्यं विप्रियं सति । न चास्य दक्षिणं त्वंगं त्वया सेव्यं कथंचन

एवं ज्ञात्वा, सति, त्वया भर्तुर्विप्रियं न कर्तव्यम्। न चास्य दक्षिणाङ्गं त्वया कथंचन सेव्यं कदाचन॥

Verse 76

सर्वकार्ये त्वहं चास्य दक्षिणं पक्षमाश्रिता । सव्यं त्वमायेस्साध्वि पार्श्वे नारदपुष्करौ

सर्वकार्येषु अहमेवास्य दक्षिणं पक्षमाश्रिता। त्वं तु सव्यं, साध्वि, आयाहि; पार्श्वयोर्नारदपुष्करौ॥

Verse 77

ब्रह्मस्थानानि चान्यानि स्थितान्यायतनानि च । लभे वै शोभमानेह यावत्सृष्टिः प्रजायते

ब्रह्मस्थानानि चान्यानि स्थितान्यायतनानि च । इह शोभमानानि पुण्यफलानि अहं लभेयं यावत् सृष्टिः प्रजायते ॥

Verse 78

भवत्या च मया चैव स्थातव्यं च न संशयः । पुष्करे ब्रह्मणः पार्श्वे वामं च त्वं समाश्रय

भवत्या च मया चैवात्र स्थातव्यं न संशयः । पुष्करे ब्रह्मणः पार्श्वे वामभागं त्वं समाश्रय ॥

Verse 79

अनेन चोपदेशेन सुखं तिष्ठ मयान्विता । गायत्र्युवाच । एवमेतत्करिष्यामि तव निर्देशकारिका

अनेन उपदेशेन मयान्विता सुखं तिष्ठ । गायत्र्युवाच—एवमेव करिष्यामि तव निर्देशकारिणी ॥

Verse 80

तवैवाज्ञा मया कार्या त्वं मे प्राणसमा सखी । अहं ते त्वनुजा देवि सदा मां पातुमर्हसि

तवैवाज्ञा मया कार्या त्वं मे प्राणसमा सखी । अहं तेऽनुजा देवि सदा मां पातुमर्हसि ॥

Verse 81

देवदेवस्तदा ब्रह्मा पुष्करे विष्णुना सह । स्नानावसाने देवानां सर्वेषां प्रददौ वरान्

तदा देवदेवो ब्रह्मा पुष्करे विष्णुना सह । स्नानावसाने सर्वेभ्यो देवेभ्यः वरान् प्रददौ ॥

Verse 82

देवानां च पतिं शक्रं ज्योतिषां च दिवाकरं । नक्षत्राणां तथा सोमं रसानां वरुणं तथा

देवानां पतिं शक्रं ज्योतिषां दिवाकरं तथा । नक्षत्राणां पतिं सोमं रसानां वरुणं तथा ॥

Verse 83

प्रजापतीनां दक्षं च नदीनां चैव सागरं । कुबेरं च धनाध्यक्षं तथा चक्रे च रक्षसां

प्रजापतीनां दक्षं च नदीनां चैव सागरम् । कुबेरं धनाध्यक्षं चक्रे रक्षसामपि ॥

Verse 84

भूतानां चैव सर्वेषां गणानां च पिनाकिनम् । मानवानां मनुं चैव पक्षिणां गरुडं तथा

भूतानां सर्वभूतानां गणानां च पिनाकिनम् । मानवानां मनुं चैव पक्षिणां गरुडं तथा ॥

Verse 85

ऋषीणां च वसिष्ठं च ग्रहाणां च प्रभाकरं । एवमादीनि वै दत्वा देवदेवः पितामहः

ऋषीणां वसिष्ठं च ग्रहाणां च प्रभाकरम् । एवमादीनि वै दत्वा देवदेवः पितामहः ॥

Verse 86

विष्णुं च शंकरं चैव ब्रह्मा प्रोवाच सादरम् । पृथिव्याः सर्वतीर्थेषु भवंतौ पूज्यसत्तमौ

विष्णुं शंकरं चैव ब्रह्मा प्रोवाच सादरम् । पृथिव्याः सर्वतीर्थेषु भवंतौ पूज्यसत्तमौ ॥

Verse 87

भवद्भ्यां न विना तीर्थं पुण्यतामेति कर्हिचित् । लिंगं वा प्रतिमा वापि दृश्यते यत्रकुत्रचित्

भवद्भ्यां विना तीर्थं कदाचिदपि न पुण्यताम् अधिगच्छति; यत्रकुत्रापि लिङ्गं वा प्रतिमा वा दृश्यते चेत्।

Verse 88

तत्तीर्थं पुण्यतां याति सर्वमेव फलप्रदं । मानवा ह्युपहारैश्च ये करिष्यंति पूजनं

तत्तीर्थं पुण्यतां विशिष्य याति, सर्वमेव फलप्रदं भवति; यदा मानवा उपहारैः सह तत्र पूजनं कुर्वन्ति।

Verse 89

युष्माकं मां पुरस्कृत्य तेषां रोगभयं कुतः । येषु राष्ट्रेषु युष्माकमुत्सवाः पूजनादिकाः

युष्माकं मां पुरस्कृत्य तेषां रोगभयं कुतः? येषु राष्ट्रेषु युष्माकम् उत्सवाः पूजनादयश्च विधिवत् प्रवर्तन्ते।

Verse 90

प्रवर्त्स्यंति क्रियाः सर्वा यत्फलं तेषु तच्छृणु । नाधयो व्याधयश्चैव नोपसर्गा न क्षुद्भयं

प्रवर्त्स्यन्ति क्रियाः सर्वाः; तेषु यत्फलं तच्छृणु—नाधयः, न व्याधयश्च, नोपसर्गाः, न च क्षुद्भयम्।

Verse 91

विप्रयोगो न चापीष्टैरनिष्टैर्नापि संगतिः । नाक्षिरोगः शिरार्तिर्वा पित्तशूल भगंदराः

विप्रयोगो न चापीष्टैः, अनिष्टैर्नापि संगतिः; नाक्षिरोगः, न शिरार्तिर्वा, न पित्तशूल-भगन्दरादयः।

Verse 92

नाभिचारं भयं तत्रापस्मारो न विषूचिका । वृद्धिर्निकामतस्तस्मिन्सम्यग्बुद्धिरनुत्तमा

तत्र नाभिचारभयं जायते, न चापस्मारो न विषूचिका। तस्मिन् देशे यथेष्टं वृद्धिः सिध्यति, सम्यग्बुद्धिरनुत्तमा च लभ्यते॥

Verse 93

आरोग्यं सर्वतश्चैव दीर्घायुश्च प्रजाधनं । नाकाले भविता मृत्युर्गावो नाल्पपयोमुचः

सर्वतः आरोग्यं भवति, दीर्घायुः प्रजाधनसमृद्धिश्च। अकाले मृत्युर्न भवति, गावोऽल्पपयः न मुञ्चन्ति॥

Verse 94

नाकालफलिता वृक्षा नोत्पातभयमण्वपि । एतच्छ्रुत्वा ततो विष्णुर्ब्रह्माणं स्तोतुमुद्यतः

न वृक्षाः अकालफलिताः, न चोत्पातभयमण्वपि। एतच्छ्रुत्वा ततो विष्णुर्ब्रह्माणं स्तोतुमुद्यतः॥

Verse 95

विष्णुरुवाच । नमोस्त्वनंताय विशुद्धचेतसे स्वरूपरूपाय सहस्रबाहवे । सहस्ररश्मिप्रभवाय वेधसे विशालदेहाय विशुद्धकर्मणे

विष्णुरुवाच— नमोऽस्त्वनन्ताय विशुद्धचेतसे, स्वरूपरूपाय सहस्रबाहवे। सहस्ररश्मिप्रभवाय वेधसे, विशालदेहाय विशुद्धकर्मणे॥

Verse 96

समस्तविश्वार्तिहराय शंभवे समस्तसूर्यानलतिग्मतेजसे । नमोस्तु विद्यावितताय चक्रिणे समस्तधीस्थानकृते सदा नमः

समस्तविश्वार्तिहराय शम्भवे, समस्तसूर्यानलतिग्मतेजसे। नमोऽस्तु विद्यावितताय चक्रिणे, समस्तधीस्थानकृते सदा नमः॥

Verse 97

अनादिदेवाच्युत शेखरप्रभो भाव्युद्भवद्भूतपते महेश्वर । महत्पते सर्वपते जगत्पते भुवस्पते भुवनपते सदा नमः

अनादिदेव अच्युत शेखरप्रभो! भाव्युद्भवद्भूतपते महेश्वर! महत्पते सर्वपते जगत्पते भुवस्पते भुवनपते—तुभ्यं सदा नमः।

Verse 98

यज्ञेश नारायण जिष्णु शंकर क्षितीश विश्वेश्वर विश्वलोचन । शशांकसूर्याच्युतवीरविश्वप्रवृत्तमूर्तेमृतमूर्त अव्यय

यज्ञेश नारायण जिष्णु शंकर क्षितीश विश्वेश्वर विश्वलोचन! शशांकसूर्यप्रभ अच्युत वीर विश्वप्रवृत्तमूर्ते, अमृतमूर्ते, अव्यय!

Verse 99

ज्वलद्धुताशार्चि निरुद्धमंडल प्रदेशनारायण विश्वतोमुख । समस्तदेवार्तिहरामृताव्यय प्रपाहि मां शरणगतं तथा विभो

ज्वलद्धुताशार्चिनिरुद्धमण्डलप्रदेश नारायण विश्वतोमुख! समस्तदेवार्तिहार अमृताव्यय—शरणागतं मां प्रपाहि, विभो।

Verse 100

वक्त्राण्यनेकानि विभो तवाहं पश्यामि यज्ञस्य गतिं पुराणम् । ब्रह्माणमीशं जगतां प्रसूतिं नमोस्तु तुभ्यं प्रपितामहाय

वक्त्राण्यनेकानि विभो तवाहं पश्यामि; यज्ञस्य गतिं पुराणां पश्यामि। ब्रह्माणमीशं जगतां प्रसूतिं त्वमेव—तुभ्यं नमोऽस्तु प्रपितामहाय।

Verse 101

संसारचक्रक्रमणैरनेकैः क्वचिद्भवान्देववराधिदेवः । तत्सर्वविज्ञानविशुद्धसत्वैरुपास्यसे किं प्रणमाम्यहं त्वाम्

संसारचक्रक्रमणैरनेकैः क्वचिद्भवान् देववराधिदेवः प्राप्यते। तत्सर्वविज्ञानविशुद्धसत्त्वैरुपास्यसे; किं पुनरहं त्वां न प्रणमामि?

Verse 102

एवं भवंतं प्रकृतेः पुरस्ताद्यो वेत्त्यसौ सर्वविदां वरिष्ठः । गुणान्वितेषु प्रसभं विवेद्यो विशालमूर्तिस्त्विह सूक्ष्मरूपः

एवं यः प्रकृतेः पुरस्ताद् भवंतं वेत्ति, स सर्वविदां वरिष्ठः। गुणान्वितेषु भूतेषु स प्रसभं विवेद्यते; अत्र तु विशालमूर्तिः सन् अपि तव तत्त्वं सूक्ष्मरूपमेव॥

Verse 103

वाक्पाणिपादैर्विगतेन्द्रियोपि कथं भवान्वै सुगतिस्सुकर्मा । संसारबंधे निहितेंद्रियोपि पुनः कथं देववरोसि वेद्यः

वाक्पाणिपादवर्जितोऽपि भवान् कथं सुगतिः सुकर्मा? संसारबन्धे निहितेन्द्रियोऽपि पुनः कथं देववरः वेद्यश्च भवसि॥

Verse 104

मूर्त्तादमूर्त्तं न तु लभ्यते परं परं वपुर्देवविशुद्धभावैः । संसारविच्छित्तिकरैर्यजद्भिरतोवसीयेत चतुर्मुख त्वम्

मूर्त्तात् परम् अमूर्त्तं न लभ्यते; विशुद्धभावैः देवम् अभ्यर्चद्भिः परं वपुरेव लभ्यते। अतः संसारविच्छित्तिकरैः यजद्भिः सह, चतुर्मुख, त्वं वसीयेत॥

Verse 105

परं न जानंति यतो वपुस्ते देवादयोप्यद्भुतरूपधारिन् । विभोवतारेग्रतरं पुराणमाराधयेद्यत्कमलासनस्थम्

देवादयोऽपि तव परं वपुः न जानन्ति, अद्भुतरूपधारिन्। अतः विभो, तवावतारेषु अग्रतरं पुराणं—यत् कमलासनस्थं—आराधयेत्॥

Verse 106

न ते तत्त्वं विश्वसृजोपि योनिमेकांततो वेत्ति विशुद्धभावः । परं त्वहं वेद्मि कथं पुराणं भवंतमाद्यं तपसा विशुद्धम्

विश्वसृजोपि विशुद्धभावः तव तत्त्वं योनिं च एकान्ततो न वेत्ति। अहं तु कथं पुराणं भवंतम् आद्यं तपसा विशुद्धं वेद्मि॥

Verse 107

पद्मासनो वै जनकः प्रसिद्ध एवं प्रसिद्धिर्ह्यसकृत्पुराणात् । संचिंत्य ते नाथ विभुं भवंतं जानाति नैवं तपसाविहीनः

पद्मासनो जनकः ख्यात एव, तस्य ख्यातिः पुराणेषु पुनःपुनः प्रतिपादिता। तथापि हे नाथ, त्वां विभुं सम्यक् संचिन्त्यैव यथार्थतो ज्ञायते; तपोहीनः कश्चन नैवं त्वां वेत्ति।

Verse 108

अस्मादृशैश्च प्रवरैर्विबोध्यं त्वां देवमूर्खाः स्वमतिं विभज्य । प्रबोद्धुमिच्छन्ति न तेषु बुद्धिरुदारकीर्तिष्वपि वेदहीनाः

अस्मादृशैः प्रवरैः त्वं देवो बोध्यः; किन्तु मूर्खाः स्वमतिं विभज्य त्वां प्रबोद्धुमिच्छन्ति। तेषु न बुद्धिरस्ति; उदारकीर्तिष्वपि वदत्सु ते वेदहीनाः एव।

Verse 109

जन्मांतरैर्वेद विवेकबुद्धिभिर्भवेद्यथा वा यदि वा प्रकाशः । तल्लाभलुब्धस्य न मानुषत्वं न देवगंधर्वपतिः शिवः स्यात्

जन्मान्तरैः कश्चिद् वेदविवेकबुद्धिं यथा लभेत, अथवा प्रकाशमपि प्राप्नुयात्। किन्तु तल्लाभलुब्धस्य मानुषत्वं नास्ति; स देवगन्धर्वपतिः शिवो भवितुं न शक्नोति।

Verse 110

न विष्णुरूपो भगवान्सुसूक्ष्मः स्थूलोसि देवः कृतकृत्यतायाः । स्थूलोपि सूक्ष्मः सुलभोसि देव त्वद्बाह्यकृत्या नरकेपतंति

हे देव, न विष्णुरूपोऽपि त्वं भगवान् सुसूक्ष्मः; स्थूलोऽपि कृतकृत्यतां ददासि। स्थूलोऽपि सूक्ष्मः, सूक्ष्मोऽपि सुलभोऽसि; ये तु त्वद्भक्तिविहीनाः बाह्यकृत्यपराः, ते नरके पतन्ति।

Verse 111

विमुच्यते वा भवति स्थितेस्मिन्दस्रेन्दुवह्न्यर्कमरुन्महीभिः । तत्वैः स्वरूपैः समरूपधारिभिरात्मस्वरूपे वितत स्वभावः

अस्मिन् स्थितौ बन्धात् विमुच्यते वा सत्स्वरूपं प्राप्नोति; यतः अश्विनौ, इन्दुः, वह्निः, अर्कः, मरुत्, मही च—एतेषां तत्त्वानां स्वरूपैः समरूपधारिभिः आत्मस्वरूपे स्वभावो विततः।

Verse 112

इति स्तुतिं मे भगवन्ह्यनंत जुषस्व भक्तस्य विशेषतश्च । समाधियुक्तस्य विशुद्धचेतसस्त्वद्भावभावैकमनोनुगस्य

इति मे स्तुतिं, भगवन् अनन्त, जुषस्व—विशेषतः भक्तस्य मम। समाधियुक्तस्य विशुद्धचेतसः, त्वद्भावभावैकमनोनुगस्य॥

Verse 113

सदा हृदिस्थो भगवन्नमस्ते नमामि नित्यं भगवन्पुराण । इति प्रकाशं तव मे तदीशस्तवं मया सर्वगतिप्रबुद्ध

सदा हृदिस्थो भगवन् नमस्ते; नमामि नित्यं भगवन् पुराणम्। इति तव मे तदीश स्तवं प्रकाशं भवतु, सर्वगतिप्रबुद्धेन मया॥

Verse 114

संसारचक्रे भ्रमणादियुक्ता भीतिं पुनर्नः प्रतिपालयस्व

संसारचक्रे भ्रमणादियुक्ता वयं भीताः; पुनर्नः प्रतिपालयस्व॥

Verse 115

ब्रह्मोवाच । सर्वज्ञस्त्वं न संदेहो प्रज्ञाराशिश्च केशव । देवानां प्रथमः पूज्यः सर्वदा त्वं भविष्यसि

ब्रह्मोवाच—सर्वज्ञस्त्वं न संदेहः, प्रज्ञाराशिश्च केशव। देवानां प्रथमः पूज्यः सर्वदा त्वं भविष्यसि॥

Verse 116

नारायणादनंतरं रुद्रो भक्त्या विरिंचनम् । तुष्टाव प्रणतो भूत्वा ब्रह्माणं कमलोद्भवम्

नारायणादनन्तरं रुद्रो भक्त्या विरिञ्चनम्। प्रणतो भूत्वा तुष्टाव ब्रह्माणं कमलोद्भवम्॥

Verse 117

नमः कमलपत्राक्ष नमस्ते पद्मजन्मने । नमः सुरासुरगुरो कारिणे परमात्मने

नमस्ते कमलपत्राक्ष! नमस्ते पद्मजन्मने। नमः सुरासुरगुरवे, सर्वकर्त्रे परात्मने॥

Verse 118

नमस्ते सर्वदेवेश नमो वै मोहनाशन । विष्णोर्नाभिस्थितवते कमलासन जन्मने

नमस्ते सर्वदेवेश! नमो वै मोहनाशन। विष्णोर्नाभिस्थिते पद्मे कमलासनजन्मने॥

Verse 119

नमो विद्रुमरक्तांग पाणिपल्लवशोभिने । शरणं त्वां प्रपन्नोस्मि त्राहि मां भवसंसृतेः

नमो विद्रुमरक्ताङ्ग! पाणिपल्लवशोभिने। शरणं त्वां प्रपन्नोऽस्मि, त्राहि मां भवसंसृतेः॥

Verse 120

पूर्वं नीलांबुदाकारं कुड्मलं ते पितामह । दृष्ट्वा रक्तमुखं भूयः पत्रकेसरसंयुतम्

पूर्वं नीलाम्बुदाकारं कुड्मलं ते पितामह। दृष्ट्वा रक्तमुखं भूयः पत्रकेसरसंयुतम्॥

Verse 121

पद्मं चानेकपत्रान्तमसंख्यातं निरंजनम् । तत्र स्थितेन त्वयैषा सृष्टिश्चैव प्रवर्तिता

पद्मं चानेकपत्रान्तमसंख्यातं निरञ्जनम्। तत्र स्थितेन त्वयैषा सृष्टिश्चैव प्रवर्तिता॥

Verse 122

त्वां मुक्त्वा नान्यतस्त्राणं जगद्वंद्य नमोस्तु ते । सावित्रीशापदग्धोहं लिंगं मे पतितं क्षितौ

त्वां विना नान्यत् त्राणं मम; जगद्वन्द्य, नमोऽस्तु ते। सावित्रीशापदग्धोऽहं विनष्टः; मम लिङ्गं क्षितौ पतितम्॥

Verse 123

इदानीं कुरु मे शांतिं त्राहि मां सह भार्यया । ब्रह्मा वै पातु मे पादौ जंघे वै कमलासनः

इदानीं मे शान्तिं कुरु; भार्यया सह मां त्राहि। ब्रह्मा मे पादौ पातु; कमलासनः जङ्घे पातु॥

Verse 124

विरिंचो मे कटिं पातु सृष्टिकृद्गुह्यमेव च । नाभिं पद्मनिभः पातु जठरं चतुराननः

विरिञ्चो मे कटिं पातु; सृष्टिकृत् गुह्यमेव च। नाभिं पद्मनिभः पातु; जठरं चतुराननः॥

Verse 125

उरस्तु विश्वसृक्पातु हृदयं पातु पद्मजः । सावित्रीपतिर्मे कंठं हृषीकेशो मुखं मम

उरस्तु विश्वसृक् पातु; हृदयं पातु पद्मजः। सावित्रीपतिः मे कण्ठं पातु; हृषीकेशो मुखं मम॥

Verse 126

पद्मवर्णश्च नयने परमात्मा शिरो मम । एवं न्यस्य गुरोर्नाम शंकरो नामशंकरः

पद्मवर्णो मे नयने; परमात्मा शिरो मम। एवं न्यस्य गुरोर्नाम, शङ्करो नाम-शङ्करः॥

Verse 127

नमस्ते भगवन्ब्रह्मन्नित्युक्त्वा विरराम ह । ततस्तुष्टो हरं ब्रह्मा वाक्यमेतदुवाच ह

इति “नमस्ते भगवन् ब्रह्मन्” इत्युक्त्वा स विरराम। ततः हरं प्रति तुष्टो ब्रह्मा वाक्यमेतदुवाच।

Verse 128

कं ते कामं करोम्यद्य पृच्छ मां यद्यदिच्छसि । रुद्र उवाच । यदि प्रसन्नो मे नाथ वरदो यदि वा मम

“कं ते कामं करोम्यद्य, पृच्छ मां यद्यदिच्छसि” इति। रुद्र उवाच—“यदि मे नाथ प्रसन्नोऽसि, वरदो यदि वा मम, तर्हि…”

Verse 129

तदेकं मे वद विभो यस्मिन्स्थाने भवान्स्थितः । केषुकेषु च स्थानेषु त्वां पश्यंति सदा द्विजाः

तदेकं मे वद विभो, यस्मिन् स्थाने भवान् स्थितः। केषु केषु च स्थानेषु त्वां पश्यन्ति सदा द्विजाः॥

Verse 130

नाम्ना च केन ते स्थानं शोभते धरणीतले । तन्मे वदस्व सर्वेश तव भक्तिरतस्य च

नाम्ना च केन ते स्थानं शोभते धरणीतले। तन्मे वदस्व सर्वेश, तव भक्तिरतस्य च॥

Verse 131

ब्रह्मोवाच । पुष्करेहं सुरश्रेष्ठो गयायां च चतुर्मुखः । कान्यकुब्जे देवगर्भो भृगुकक्षे पितामहः

ब्रह्मोवाच—पुष्करेऽहं सुरश्रेष्ठः, गयायां च चतुर्मुखः। कान्यकुब्जे देवगर्भो, भृगुकक्षे पितामहः॥

Verse 132

कावेर्य्यां सृष्टिकर्ता च नंदिपुर्य्यां बृहस्पतिः । प्रभासे पद्मजन्मा च वानर्यां च सुरप्रियः

कावेर्यां सृष्टिकर्ता, नन्दिपुर्यां बृहस्पतिः। प्रभासे पद्मजन्मा, वानर्यां सुरप्रियः॥

Verse 133

द्वारवत्यां तु ऋग्वेदी वैदिशे भुवनाधिपः । पौंड्रके पुंडरीकाक्षः पिंगाक्षो हस्तिनापुरे

द्वारवत्यां तु ऋग्वेदी, वैदिशे भुवनाधिपः। पौण्ड्रके पुण्डरीकाक्षः, पिङ्गाक्षो हस्तिनापुरे॥

Verse 134

जयंत्यां विजयश्चास्मि जयंतः पुष्करावते । उग्रेषु पद्महस्तोहं तमोनद्यां तमोनुदः

जयंत्यां विजयश्चास्मि, जयंतः पुष्करावते। उग्रेषु पद्महस्तोऽहं, तमोनद्यां तमोनुदः॥

Verse 135

अहिच्छन्ने जया नंदी कांचीपुर्यां जनप्रियः । ब्रह्माहं पाटलीपुत्रे ऋषिकुंडे मुनिस्तथा

अहिच्छन्ने जया, नन्दी काञ्चीपुर्यां जनप्रियः। ब्रह्माहं पाटलीपुत्रे, ऋषिकुण्डे मुनिस्तथा॥

Verse 136

महितारे मुकुंदश्च श्रीकंठः श्रीनिवासिते । कामरूपे शुभाकारो वाराणस्यां शिवप्रियः

महितारे मुकुन्दश्च, श्रीकण्ठः श्रीनिवासिते। कामरूपे शुभाकारो, वाराणस्यां शिवप्रियः॥

Verse 137

मल्लिकाक्षे तथा विष्णुर्महेंद्रे भार्गवस्तथा । गोनर्दे स्थविराकार उज्जयिन्यां पितामहः

मल्लिकाक्षे तु विष्णुरूपेण स पूज्यते; महेन्द्रे भार्गवरूपः। गोनर्दे स्थविरतपस्विरूपः, उज्जयिन्यां च पितामहः (ब्रह्मा) इति स्मृतः॥

Verse 138

कौशांब्यां तु महाबोधिरयोध्यायां च राघवः । मुंनींद्रश्चित्रकूटे तु वाराहो विंध्यपर्वते

कौशाम्ब्यां महाबोधिरूपेण सन्निधिः; अयोध्यायां राघवः। चित्रकूटे मुनीन्द्रः, विन्ध्यपर्वते च वराहः प्रतिष्ठितः॥

Verse 139

गंगाद्वारे परमेष्ठी हिमवत्यपि शंकरः । देविकायां स्रुचाहस्तः स्रुवहस्तश्चतुर्वटे

गंगाद्वारे परमेष्ठी (ब्रह्मा) सन्निहितः; हिमवति शंकरः। देविकायां स्रुचाहस्तः, चतुर्वटे स्रुवहस्तश्च दृश्यते॥

Verse 140

वृंदावने पद्मपाणिः कुशहस्तश्च नैमिषे । गोप्लक्षे चैव गोपीन्द्रः सचंद्रो यमुनातटे

वृन्दावने पद्मपाणिः; नैमिषे कुशहस्तः। गोप्लक्षे गोपीन्द्रः, यमुनातटे सचन्द्रः प्रतिष्ठितः॥

Verse 141

भागीरथ्यां पद्मतनुर्जलानंदो जलंधरे । कौंकणे चैव मद्राक्षः कांपिल्ये कनकप्रियः

भागीरथ्यां पद्मतनुः; जलन्धरे जलानन्दः। कौंकणे मद्राक्षः, कांपिल्ये कनकप्रियः प्रतिष्ठितः॥

Verse 142

वेंकटे चान्नदाता च शंभुश्चैव क्रतुस्थले । लंकायां च पुलस्त्योहं काश्मीरे हंसवाहनः

वेंकटेऽहं अन्नदाता; क्रतुस्थले शंभुरेव; लंकायां पुलस्त्यः; काश्मीरे हंसवाहनः।

Verse 143

वसिष्ठश्चार्बुदे चैव नारदश्चोत्पलावते । मेलके श्रुतिदाताहं प्रपाते यादसांपतिः

अर्बुदे वसिष्ठः; उत्पलावते नारदः; मेलकेऽहं श्रुतिदाता; प्रपाते यादसां पतिः।

Verse 144

सामवेदस्तथा यज्ञे मधुरे मधुरप्रियः । अंकोटे यज्ञभोक्ता च ब्रह्मवादे सुरप्रियः

यज्ञे सामवेदोऽहं; मधुरे मधुरप्रियः; अंकोटे यज्ञभोक्ता; ब्रह्मवादे सुरप्रियः।

Verse 145

नारायणश्च गोमंते मायापुर्यां द्विजप्रियः । ऋषिवेदे दुराधर्षो देवायां सुरमर्दनः

गोमंते नारायणोऽहं; मायापुर्यां द्विजप्रियः; ऋषिवेदे दुराधर्षः; देवायां सुरमर्दनः।

Verse 146

विजयायां महारूपः स्वरूपो राष्ट्रवर्द्धने । पृथूदरस्तु मालव्यां शाकंभर्यां रसप्रियः

विजयायां महारूपः; राष्ट्रवर्द्धने स्वरूपः; मालव्यां पृथूदरः; शाकंभर्यां रसप्रियः।

Verse 147

पिंडारके तु गोपालः शंखोद्धारेंगवर्द्धनः । कादंबके प्रजाध्यक्षो देवाध्यक्षः समस्थले

पिण्डारके तु गोपालः, शङ्खोद्धारेऽङ्गवर्धनः । कादम्बके प्रजाध्यक्षः, समस्थले देवाध्यक्षः ॥

Verse 148

गंगाधरो भद्रपीठे जलशाप्यहमर्बुदे । त्र्यंबके त्रिपुराधीशः श्रीपर्वते त्रिलोचनः

भद्रपीठे गङ्गाधरोऽहं, जलशाप्यहमर्बुदे । त्र्यम्बके त्रिपुराधीशः, श्रीपर्वते त्रिलोचनः ॥

Verse 149

महादेवः पद्मपुरे कापाले वैधसस्तथा । शृंगिबेरपुरे शौरिर्नैमिषे चक्रपाणिकः

पद्मपुरे महादेवः, कापाले वैधसस्तथा । शृङ्गिबेरपुरे शौरिः, नैमिषे चक्रपाणिकः ॥

Verse 150

दंडपुर्यां विरूपाक्षो गौतमो धूतपापके । हंसनाथो माल्यवति द्विजेंद्रो वलिके तथा

दण्डपुर्यां विरूपाक्षो, गौतमो धूतपापके । हंसनाथो माल्यवति, द्विजेन्द्रो वलिके तथा ॥

Verse 151

इंद्रपुर्यां देवनाथो द्यूतपायां पुरंदरः । हंसवाहस्तु लंबायां चंडायां गरुडप्रियः

इन्द्रपुर्यां देवनाथो, द्यूतपायां पुरन्दरः । हंसवाहस्तु लम्बायां, चण्डायां गरुडप्रियः ॥

Verse 152

महोदये महायज्ञः सुयज्ञो यज्ञकेतने । सिद्धिस्मरे पद्मवर्णः विभायां पद्मबोधनः

महोदये स महायज्ञ इति ख्यातः, यज्ञकेतने तु सुयज्ञः। सिद्धिस्मरे पद्मवर्णः, विभायां च पद्मबोधनः स्मृतः॥

Verse 153

देवदारुवने लिंगं महापत्तौ विनायकः । त्र्यंबको मातृकास्थाने अलकायां कुलाधिपः

देवदारुवने लिङ्गरूपेण स प्रतिष्ठितः, महापत्तौ विनायकः। मातृकास्थाने त्र्यम्बकः, अलकायां कुलाधिपः स्मृतः॥

Verse 154

त्रिकूटे चैव गोनर्दः पाताले वासुकिस्तथा । पद्माध्यक्षश्च केदारे कूष्मांडे सुरतप्रियः

त्रिकूटे स गोनर्द इति विख्यातः, पाताले च वासुकिः तथा। केदारे पद्माध्यक्षः, कूष्माण्डे सुरतप्रियः स्मृतः॥

Verse 155

कुंडवाप्यां शुभांगस्तु सारण्यां तक्षकस्तथा । अक्षोटे पापहा चैव अंबिकायां सुदर्शनः

कुण्डवाप्यां स शुभाङ्ग इति ख्यातः, सारण्यां तक्षकस्तथा। अक्षोटे पापहा चैव, अम्बिकायां सुदर्शनः स्मृतः॥

Verse 156

वरदायां महावीरः कांतारे दुर्गनाशनः । अनंतश्चैव पर्णाटे प्रकाशायां दिवाकरः

वरदायां स महावीर इति ख्यातः, कान्तारे दुर्गनाशनः। पर्णाटे चानन्तः, प्रकाशायां दिवाकरः स्मृतः॥

Verse 157

विराजायां पद्मनाभः स्वरुद्रश्च वृकस्थले । मार्कंडो वटके चैव वाहिन्यां मृगकेतनः

विराजायां पद्मनाभः, वृकस्थले स्वरुद्रः स्थितः। वटके मार्कण्डो देवः, वाहिन्यां मृगकेतनः॥

Verse 158

पद्मावत्यां पद्मगृहो गगने पद्मकेतनः । अष्टोत्तरं स्थानशतं मया ते परिकीर्तितम्

पद्मावत्यां पद्मगृहः, गगने पद्मकेतनः। अष्टोत्तरं स्थानशतं मया ते परिकीर्तितम्॥

Verse 159

यत्र वै मम सांनिध्यं त्रिसंध्यं त्रिपुरांतक । एतेषामपि यस्त्वेकं पश्यते भक्तिमान्नरः

यत्र वै मम सान्निध्यं त्रिसन्ध्यं त्रिपुरान्तक। एतेषामपि यस्त्वेकं पश्यते भक्तिमान्नरः॥

Verse 160

स्थानं सुविरजं लब्ध्वा मोदते शाश्वतीः समाः । मानसं वाचिकं चैव कायिकं यच्च दुष्कृतम्

स्थानं सुविरजं लब्ध्वा मोदते शाश्वतीः समाः। मानसं वाचिकं चैव कायिकं यच्च दुष्कृतम्॥

Verse 161

तत्सर्वं नाशमायाति नात्र कार्या विचारणा । यस्त्वेतानि च सर्वाणि गत्वा मां पश्यते नरः

तत्सर्वं नाशमायाति नात्र कार्या विचारणा। यस्त्वेतानि च सर्वाणि गत्वा मां पश्यते नरः॥

Verse 162

भवते मोक्षभागी च यत्राहं तत्र वै स्थितः । पुष्पोपहारैर्धूपैश्च ब्राह्मणानां च तर्पणैः

त्वमपि मोक्षभागी भविष्यसि; यत्र त्वं वससि तत्राहं निश्चयेन स्थितः—पुष्पोपहारैर्धूपैश्च ब्राह्मणानां तर्पणैश्च पूजितः।

Verse 163

ध्यानेन च स्थिरेणाशु प्राप्यते परमेश्वरः । तस्य पुण्यफलं चाग्र्यमंते मोक्षफलं तथा

स्थिरेण ध्यानेनाशु परमेश्वरः प्राप्यते; तस्य पुण्यफलं चाग्र्यं, अन्ते मोक्षफलं च तथा भवति।

Verse 164

स ब्रह्मलोकमासाद्य तत्कालं तत्र तिष्ठति । पुनः सृष्टौ भवेद्देवो वैराजानां महातपाः

स ब्रह्मलोकमासाद्य तत्कालं तत्र तिष्ठति; पुनः सृष्टौ आरभ्यमाणायां स महातपाः वैराजानां मध्ये देवो भवति।

Verse 165

ब्रह्महत्यादि पापानि इहलोके कृतान्यपि । अकामतः कामतो वा तानि नश्यंति तत्क्षणात्

ब्रह्महत्यादि पापानि इह लोके कृतान्यपि—अकामतः कामतो वा—तानि तत्क्षणादेव नश्यन्ति।

Verse 166

इहलोके दरिद्रो यो भ्रष्टराज्योथवा पुनः । स्थानेष्वेतेषु वै गत्वा मां पश्यति समाधिना

इह लोके दरिद्रो यो भ्रष्टराज्योऽथवा पुनः; स्थानेष्वेतेषु वै गत्वा समाधिना मां पश्यति।

Verse 167

कृत्वा पूजोपहारं च स्नानं च पितृतर्पणम् । कृत्वा पिंडप्रदानं च सोचिराद्दुःखवर्जितः

पूजोपहारं विधाय स्नानं पितृतर्पणं च कृत्वा, पिण्डप्रदानमपि कृत्वा स चिरकालं दुःखवर्जितो भवति।

Verse 168

एकच्छत्रो भवेद्राजा सत्यमेतन्न संशयः । इह राज्यानि सौभाग्यं धनं धान्यं वरस्त्रियः

एकच्छत्रो राजा भवेत्—सत्यमेतत्, न संशयः। इह स राज्यानि सौभाग्यं धनं धान्यं च वरस्त्रियश्च प्राप्नुयात्।

Verse 169

भवंति विविधास्तस्य यैर्यात्रा पुष्करे कृता । इदं यात्राविधानं यः कुरुते कारयेत वा

यैः पुष्करे यात्रा कृता, तेषां विविधा फलसमृद्धयो भवन्ति। य इदं यात्राविधानं करोति कारयेत वा, सापि तत्फलभाग्भवति।

Verse 170

शृणोति वा स पापैस्तु सर्वैरेव प्रमुच्यते । अगम्यागमनं येन कृतं जानाति मानवः

यः शृणोति स सर्वैः पापैरेव प्रमुच्यते। येन अगम्यागमनं कृतं, तत् जानन्नपि मानवः तस्मात् पापात् विमुच्यते।

Verse 171

ब्रह्मक्रियाया लोपेन बहुवर्षकृतेन च । यात्रां चेमां सकृत्कृत्वा वेदसंस्कारमाप्नुयात्

ब्रह्मक्रियालोपेन बहुवर्षकृतेनापि, इमां यात्रां सकृदेव कृत्वा वेदसंस्कारं प्राप्नुयात्।

Verse 172

किमत्र बहुनोक्तेन इदमस्तीह शंकर । अप्राप्यं प्राप्यते तेन पापं चापि विनश्यति

किमत्र बहुनोक्तेन इदमस्तीह शंकर । अप्राप्यं प्राप्यते तेन पापं चापि विनश्यति

Verse 173

सर्वयज्ञफलैस्तुल्यं सर्वतीर्थफलप्रदम् । सर्वेषां चैव वेदानां समाप्तिस्तेन वै कृता

सर्वयज्ञफलैस्तुल्यं सर्वतीर्थफलप्रदम् । सर्वेषां चैव वेदानां समाप्तिस्तेन वै कृता

Verse 174

यैः कृत्वा पुष्करे संध्यां सावित्री समुपासिता । स्वपत्नीहस्तदत्तेन पौष्करेण जलेन तु

यैः कृत्वा पुष्करे संध्यां सावित्री समुपासिता । स्वपत्नीहस्तदत्तेन पौष्करेण जलेन तु

Verse 175

भृंगारेण वरेणैव मृण्मयेनापि शंकर । आनीय तज्जलं पुण्यं संध्योपास्तिर्दिनक्षये

भृंगारेण वरेणैव मृण्मयेनापि शंकर । आनीय तज्जलं पुण्यं संध्योपास्तिर्दिनक्षये

Verse 176

समाधिना समाधेया सप्राणायामपूर्विका । तस्यां कृतायां यत्पुण्यं तच्छृणुष्व हराद्य मे

समाधिना समाधेया सप्राणायामपूर्विका । तस्यां कृतायां यत्पुण्यं तच्छृणुष्व हराद्य मे

Verse 177

तेन द्वादशवर्षाणि भवेत्संध्या सुवंदिता । अश्वमेधफलं स्नाने दाने दशगुणं तथा

तेन कर्मणा द्वादशवर्षाणि संध्या सुवंदिता भवति। स्नानेऽश्वमेधयज्ञफलप्राप्तिः, दाने च दशगुणं फलं भवति तथा॥

Verse 178

उपवासेप्यनंतं च स्वयं प्रोक्तं मयानघ । सावित्र्याः पुरतो यस्तु दंपत्योर्भोजनं ददेत्

उपवासदिनेऽप्यनन्तव्रतं मया स्वयमेव प्रोक्तम्, हे अनघ। यः सावित्र्याः पुरतः दम्पत्योर्भोजनं ददाति—

Verse 179

तेनाहं भोजितस्तत्र भवामीह न संशयः । द्वितीयं भोजयेद्यस्तु भोजितस्तेन केशवः

तेनाहं तत्र भोजितो भवामि, इह न संशयः। यः पुनर्द्वितीयं भोजयति, तेन केशवो भोजितो भवति॥

Verse 180

लक्ष्मीसहायो वरदो वरांस्तस्य प्रयच्छति । उमासहायस्तार्तीये भोजितोसि न संशयः

लक्ष्मीसहायो वरदो वरान् तस्य प्रयच्छति। तृतीये उमासहायोऽपि त्वया भोजितोऽसि, न संशयः॥

Verse 181

अथवा या कुमारीणां भक्त्या दद्याच्च भोजनम् । तस्याः कुले भवेद्वंध्या न कदाचिच्च दुर्भगा

अथवा या कुमारीणां भक्त्या भोजनं दद्यात्। तस्याः कुले वन्ध्या न भवेत् कदाचित्, न च दुर्भगा भवेत्॥

Verse 182

न कन्या जननी क्वापि न भर्तुर्या न वल्लभा । तस्मात्सर्वप्रयत्नेन सावित्र्यग्रे तु भोजनम्

न कन्या क्वापि जननीभावं प्राप्नोति, न च भर्तुः पत्नी वा वल्लभा भवति। तस्मात् सर्वप्रयत्नेन सावित्र्यग्रे एव भोजनं प्रथमं निवेदयेत्।

Verse 183

पारत्रमैहिकं वापि कामयद्भिर्नरैः सदा । दातव्यं सर्वदा भीष्म कटुतैलविवर्जितम्

पारत्रमैहिकं वा कल्याणं कामयद्भिर्नरैः सदा, भीष्म, सर्वदा कटुतैलविवर्जितं दानं दातव्यम्।

Verse 184

न चाम्लं न च वै क्षारं स्त्रीणां भोज्यं कदाचन । भक्ष्यं पंचप्रकारं च रसैः सर्वैस्सुसंस्कृतम्

स्त्रीणां कदाचन न चाम्लं न च वै क्षारं भोज्यं दातव्यम्। अपि च पञ्चप्रकारं भक्ष्यं सर्वरसैः सुसंस्कृतं सेवनीयम्।

Verse 185

घृतपूर्यः सुपक्वाश्च बहुक्षीरसमन्विताः । शिखरिणी तथा पेया दधिक्षीरसमन्विता

घृतपूर्यः सुपक्वाः बहुक्षीरसमन्विताः; तथा शिखरिणी पेया च दधिक्षीरसमन्विते।

Verse 186

आह्लादकारिणी पुंसां स्त्रीणां चातीव वल्लभा । धनधान्यां जनोपेतं नारीणां च शताकुलम्

सा पुंसाम् आह्लादकारिणी, स्त्रीणां चातीव वल्लभा। धनधान्यसमृद्धा जनोपेता, नारीणां च शताकुलसमन्विता।

Verse 187

पूपकं शष्कुलं तस्यां जायते नात्र संशयः । न ज्वरो न च संतापो न दुःखं न वियोगिता

तस्यां अवस्थायां पूपकं शष्कुलं च जायते—नात्र संशयः। न ज्वरो न च संतापो, न दुःखं न वियोगिता।

Verse 188

असौ तारयते स्वानां कुलानामेकविंशतिं । बंधुभिश्च सुतैश्चैव दासीदासैरनंतकैः

असौ स्वकुलानामेकविंशतिं तारयति; बन्धुभिः सुतैश्चैव, दासीदासैरनन्तकैः सह।

Verse 189

पूरितं च कुलं तस्याः पूरिकां या प्रदास्यति । एधते च चिरं कालं पुत्रपौत्रसमन्वितम्

या पूरिकां प्रदास्यति, तस्याः कुलं पूरितं भवति; चिरं कालं पुत्रपौत्रसमन्वितं समृद्धिमेधते।

Verse 190

कुलं च सकलं तस्य शष्कुलं यः प्रयच्छति । पुत्रिण्यो वै दुहितरो बंधुभिः सहितं कुलम्

यः शष्कुलं प्रयच्छति, तस्य सकलं कुलं समृद्धिं याति; दुहितरः पुत्रिण्यो भवन्ति, बन्धुभिः सहितं कुलं वर्धते।

Verse 191

शिखरिणीप्रदात्रीणां युवतीनां न संशयः । मोदते तु कुलं तस्याः सर्वसिद्धिप्रपूरितम्

शिखरिणीप्रदात्रीणां युवतीनां न संशयः; तस्याः कुलं मोदते, सर्वसिद्धिप्रपूरितम्।

Verse 192

मोदकानां प्रदानेन एवमाह प्रजापतिः । एतदेव तु गौरीणां भोजनं हर शस्यते

मोदकदानप्रसङ्गे प्रजापतिरिदं जगाद—एतदेव गौरीणां भोजनं हरिणा प्रशस्यते।

Verse 193

सुभगा पुत्रिणी साध्वी धनऋद्धिसमन्विता । सहस्रभोजिनी शंभो जन्मजन्म भविष्यति

शंभो, सा सुभगा पुत्रिणी साध्वी धनऋद्धिसमन्विता सहस्रभोजिनी च जन्मजन्म भवेत्।

Verse 194

पूपानि चैव पुण्यानि कृतानि मधुराणि च । द्राक्षारसप्रधानं च गुडखंडसमन्वितम्

पूपानि च पुण्यानि मधुराणि कृतानि, द्राक्षारसप्रधानं पानं गुडखण्डसमन्वितं च।

Verse 195

शारदेन तु धान्येन कृत्वा खंडं विमिश्रितत् । स्त्रीणां चैव तु पेयानि भक्ष्याणि च द्विजन्मनाम्

शारदधान्येन खण्डं कृत्वा विमिश्रयेत्; स्त्रीणां पेयानि, द्विजन्मनां भक्ष्याणि च कारयेत्।

Verse 196

इह चाविकवासांसि वर्षायोग्यानि सर्वशः । यानियानि च पेयानि तानि योग्यानि दापयेत्

इह वर्षायोग्यानि सर्वशोऽविकवासांसि दापयेत्; यानियानि च पेयानि योग्यानि तानि तानि च दद्यात्।

Verse 197

प्रतिपूज्य विधानेन वसुदानैः सकंचुकैः । कुंकुमेनानुलिप्तांग्यः स्रग्दामभिरलंकृताः

विधिवत् प्रतिपूज्य तान् वसुदानैः सकञ्चुकैः सह । कुंकुमेनानुलिप्ताङ्ग्यः स्रग्दामपुष्पमालाभिरलङ्कृताः ॥

Verse 198

दत्वा तूपानहावङ्घ्र्योर्नारिकेलं करे तथा । अक्ष्णोश्चैवांजनं दत्वा सिंदूरं चैव मस्तके

पादयोस्तूपानहौ दत्त्वा करे च नारिकेलकम् । अक्ष्णोरञ्जनं दत्त्वा मस्तकेऽपि सिन्दूरकम् ॥

Verse 199

गुडं फलानि हृद्यानि वांछितानि मृदूनि च । हस्ते दत्वा सपात्राणि प्रणिपत्य विसर्जयेत्

गुडं फलानि हृद्यानि वाञ्छितानि मृदूनि च । सपात्राणि करे दत्त्वा प्रणिपत्य विसर्जयेत् ॥

Verse 200

स्वयं भुंजीत वै पश्चात्सबंधुर्बालकैः सह । अथवा नैव संपत्तिस्तीर्थे दानं च भाजनम्

स्वयं भुञ्जीत वै पश्चात् सबन्धुर्बालकैः सह । अन्यथा नैव सम्पत्तिः तीर्थे दानं च भाजनम् ॥