Adhyaya 62

Verse 1

विष्णुरुवाच । कुंडलस्याश्रमं गत्वा सत्यधर्म समाकुलम् । सुकर्माणं ततो दृष्ट्वा पितृमातृपरायणम्

विष्णुरुवाच—कुण्डलस्याश्रमं गत्वा सत्यधर्मसमाकुलम् । ततः सुकर्माणं ददर्श पितृमातृपरायणम् ॥

Verse 2

शुश्रूषंतं महात्मानं गुरूसत्यपराक्रमम् । महारूपं महातेजं महाज्ञानसमाकुलम्

शुश्रूषन्तं महात्मानं गुरूं सत्यपराक्रमम् । महारूपं महातेजं महाज्ञानसमाकुलम् ॥

Verse 3

मातापित्रोः पदांते तमुपविष्टं ददर्श सः । महाभक्त्यान्वितं शांतं सर्वज्ञानमहानिधिम्

मातापित्रोः पदान्ते तमुपविष्टं ददर्श सः । महाभक्त्यान्वितं शान्तं सर्वज्ञानमहानिधिम् ॥

Verse 4

कुंडलस्यापि पुत्रेण सुकर्मणा महात्मना । आगतं पिप्पलं दृष्ट्वा द्वारदेशे महामतिम्

कुण्डलस्यापि पुत्रेण सुकर्मणा महात्मना । आगतं पिप्पलं दृष्ट्वा द्वारदेशे महामतिम् ॥

Verse 5

आसनात्तूर्णमुत्थाय अभ्युत्थानं कृतं पुनः । आगच्छ त्वं महाभाग विद्याधर महामते

आसनात्तूर्णमुत्थाय अभ्युत्थानं कृतं पुनः । आगच्छ त्वं महाभाग विद्याधर महामते ॥

Verse 6

आसनं पाद्यमर्घं च ददौ तस्मै महामतिः । निर्विघ्नोऽसि महाप्राज्ञ कुशलेन प्रवर्त्तसे

आसनं पाद्यमर्घ्यं च तस्मै महामतिः प्रददौ। ततः प्रोवाच—“महाप्राज्ञ, निर्विघ्नो भव; कुशलेन प्रवर्तस्व।”

Verse 7

निरामयं च पप्रच्छ पिप्पलं तं समागतम् । यस्मादागमनं तेद्य तत्सर्वं प्रवदाम्यहम्

निरामयं च पप्रच्छ समागतम् पिप्पलं तदा। “कुतोऽद्य त्वमिहायातः? तत्सर्वं मे निवेदय; अहं सर्वं प्रवदामि।”

Verse 8

वर्षाणां च सहस्राणि त्रीणि यावत्त्वया तपः । तप्तमेव महाभाग सुरेभ्यः प्राप्तवान्वरम्

वर्षाणां त्रीणि सहस्राणि यावत् त्वया तपोऽनुष्ठितम्। तेनैव तपसा, महाभाग, सुरेभ्यो वरः प्राप्तः।

Verse 9

वश्यत्वं च त्वया प्राप्तं कामचारस्तथैव च । तेन मत्तो न जानासि गर्वमुद्वहसे वृथा

वश्यत्वं च त्वया प्राप्तं कामचारस्तथैव च। तेन मां नाभिजानासि, गर्वं च वृथा वहसि।

Verse 10

दृष्ट्वा ते चेष्टितं सर्वं सारसेन महात्मना । ममाभिधानं कथितं मम ज्ञानमनुत्तमम्

सारसेन महात्मना दृष्ट्वा ते चेष्टितं समम्। ममाभिधानं प्रकाशितं, मम ज्ञानमनुत्तमम्।

Verse 11

पिप्पल उवाच । योसौ मां सारसो विप्र सरित्तीरे प्रयुक्तवान् । सर्वं ज्ञानं वदेन्मां हि स तु कः प्रभुरीश्वरः

पिप्पल उवाच—हे विप्र, सरित्तीरे सारसरूपेण यः मां नियोजितवान्, यः सर्वज्ञानं मया वक्तव्यं चकार, स कः प्रभुः परमेश्वरः?

Verse 12

सुकर्मोवाच । भवंतमुक्तवान्यो वै सरित्तीरे तु सारसः । ब्रह्माणं त्वं महाज्ञानं तं विद्धि परमेश्वरम्

सुकर्मोवाच—सरित्तीरे यः सारसः भवंतं प्रोवाच, हे महाज्ञ, तं ब्रह्माणमेव विद्धि; स एव परमेश्वरः।

Verse 13

अन्यत्किं पृच्छसे ब्रूहि तमेवं प्रवदाम्यहम् । विष्णुरुवाच । एवमुक्तः स धर्मात्मा सुकर्मा नृपनंदन

अन्यत्किं पृच्छसि? ब्रूहि; एवमेव तेऽहं प्रवदामि। विष्णुरुवाच—एवमुक्तः स धर्मात्मा सुकर्मा, हे नृपनन्दन, …

Verse 14

पिप्पल उवाच । त्वयि वश्यं जगत्सर्वमिति शुश्रुम भूतले । तन्मे त्वं कौतुकं विप्र दर्शयस्व प्रयत्नतः

पिप्पल उवाच—भूतले शुश्रुम यत् त्वयि जगत्सर्वं वश्यं भवति। अतः, हे विप्र, तदिदं कौतुकं मे प्रयत्नतः प्रदर्शय।

Verse 15

पश्य कौतुकमेवाद्य त्वं वश्यावश्यकारणम् । तमुवाच स धर्मात्मा सुकर्मा पिप्पलं प्रति

अद्य त्वं कौतुकमेव पश्य—त्वमेव वश्यावश्यकारणम्। इति स धर्मात्मा सुकर्मा पिप्पलं प्रत्युवाच।

Verse 16

अथ सस्मार वै देवान्सुकर्मा प्रत्ययाय वै । इंद्राद्या लोकपालाश्च देवाश्चाग्निपुरोगमाः

अथ सुकर्मा प्रत्ययार्थं देवान् सस्मार—इन्द्रादीन् लोकपालान्, अग्निपुरोगमान् च सर्वान् देवगणान्।

Verse 17

समागताः समाहूता नाना विद्याधरास्तथा । सुकर्माणं ततः प्रोचुर्देवाश्चाग्निपुरोगमाः

समाहूताः नानाविधा विद्याधराः समागताः; ततः अग्निपुरोगमाः देवाश्च सुकर्माणं प्रति प्रोचुः।

Verse 18

कस्मात्स्मृतास्त्वया विप्र ततोर्थकारणं वद । सुकर्मोवाच । अयमेष सुसंप्राप्तो विद्याधरो हि पिप्पलः

“हे विप्र, किमर्थं त्वया स्मृतः? तस्य कारणं वद।” इति। सुकर्मोवाच—“अयम् एव विद्याधरः पिप्पलः सुसंप्राप्तः।”

Verse 19

मामेवं भाषते विप्र वश्यावश्यत्वकारणम् । प्रत्ययार्थं समाहूता अस्यैव च महात्मनः

हे विप्र, वश्यावश्यत्वहेतुम् एवं मया कथयतः, प्रत्ययार्थं तेनैव महात्मना अहं समाहूतः।

Verse 20

स्वंस्वं स्थानं प्रगच्छध्वमित्युवाच सुरान्प्रति । तमूचुस्ते ततो देवाः सुकर्माणं महामतिम्

सुरान् प्रति स उवाच—“स्वं स्वं स्थानं प्रगच्छध्वम्।” ततः ते देवाः महामतिं सुकर्माणं प्रति ऊचुः।

Verse 21

अस्माकं दर्शनं व्रिप्र न मोघं जायते वरम् । वरं वरय भद्रं ते मनसा यद्धिरोचते

हे विप्र, अस्माकं दर्शनं न कदापि मोघं भवति। अतः भद्रं ते—यन्मनसा यथार्थं रोचते तद् वरं वृणीष्व।

Verse 22

तत्ते दद्मो न संदेहस्त्वेवमूचुः सुरोत्तमाः । भक्त्या प्रणम्य तान्देवान्ययाचे स द्विजोत्तमः

“तत्ते दास्यामः, न संशयः”—इति सुरोत्तमाः ऊचुः। ततः स द्विजोत्तमः भक्त्या तान् देवान् प्रणम्य याच्ञां चकार।

Verse 23

अचलां दत्त देवेंद्रा सुःभक्तिं भावसंयुताम् । मातापित्रोश्च मे नित्यं तद्वै वरमनुत्तमम्

हे देवेंद्र, मे अचलां सुभक्तिं भावसंयुतां देहि। तथा मातापित्रोः नित्यं सेवापि मे भवतु—एष एव वरः अनुत्तमः।

Verse 24

पिता मे वैष्णवं लोकं प्रयात्वेतद्वरोत्तमम् । तद्वन्माता च देवेशा वरमन्यं न याचये

मे पिता वैष्णवं लोकं प्रयातु—एष वरः उत्तमः। तथा मे माता अपि, हे देवेश, तद्गतिं प्राप्नुयात्; अन्यं वरं न याचे।

Verse 25

देवा ऊचुः । पितृभक्तोसि विप्रेंद्र भक्त्या तव वयं द्विज । सुकर्मञ्छ्रूयतां वाक्यं प्रीत्या युक्ता सदैव ते

देवा ऊचुः—हे विप्रेंद्र, त्वं पितृभक्तः। तव भक्त्या वयं, हे द्विज, सदा तव प्रति प्रसन्नाः। अतः प्रीतियुक्तं वचनं शृणु—सदैव तव हिताय।

Verse 26

एवमुक्त्वा गता देवाः स्वर्लोकं नृपनंदन । सर्वमैश्वर्यमेतेन तस्याग्रे परिदर्शितम्

एवमुक्त्वा देवाः स्वर्लोकं जग्मुः, हे नृपनन्दन। अनेन तस्याग्रे सर्वमैश्वर्यं परिदर्शितम्॥

Verse 27

दृष्टं तु पिप्पलेनापि कौतुकं च महाद्भुतम् । तमुवाच स धर्मात्मा पिप्पलं कुंडलात्मजम्

पिप्पलेनापि महदद्भुतं कौतुकं दृष्टम्। ततः स धर्मात्मा पिप्पलं कुण्डलात्मजं तमुवाच॥

Verse 28

अर्वाचीनं त्विदं रूपं पराचीनं च कीदृशम् । प्रभावमुभयोश्चैव वदस्व वदतां वर

अर्वाचीनं त्विदं रूपं, पराचीनं च कीदृशम्? प्रभावमुभयोश्चैव वदस्व, वदतां वर॥

Verse 29

सुकर्मोवाच । पराचीनस्य रूपस्य लिंगमेव वदामि ते । येनलोकाः प्रमोदंते इंद्राद्याः सचराचराः

सुकर्मोवाच—पराचीनस्य रूपस्य लिङ्गमेव वदामि ते। येन लोकाः प्रमोदन्ते, इन्द्राद्याः सचराचराः॥

Verse 30

अयमेव जगन्नाथः सर्वगो व्यापकः प्रभुः । अस्य रूपं न दृष्टं हि केनाप्येव हि योगिना

अयमेव जगन्नाथः सर्वगो व्यापकः प्रभुः। अस्य रूपं न दृष्टं हि केनाप्येव हि योगिना॥

Verse 31

श्रुतिरेव वदत्येवं तं वक्तुं शंकितेव सा । अपाणिपादनासश्च अकर्णो मुखवर्जितः

श्रुतिरप्येवमाह—तं वर्णयितुं सा शङ्कितेव; स तु अपाणिपादानासः, अकर्णो मुखवर्जितश्च।

Verse 32

सर्वं पश्यति वै कर्म कृतं त्रैलोक्यवासिनाम् । तेषामुक्तमकर्णश्च स शृणोति सुसाक्ष्यदः

त्रैलोक्यवासिनां कृतं सर्वं कर्म स वै पश्यति; अकर्णोऽपि तेषामुक्तं शृणोति—सुसाक्ष्यदः परमो साक्षी।

Verse 33

गतिहीनो व्रजेत्सोपि स हि सर्वत्र दृश्यते । पाणिहीनोपि गृह्णाति पादहीनः प्रधावति

गतिहीनोऽपि स व्रजति, सर्वत्रैव दृश्यते; पाणिहीनोऽपि गृह्णाति, पादहीनः प्रधावति।

Verse 34

सर्वत्र दृश्यते विप्र व्यापकः पादवर्जितः । यं न पश्यंति देवेंद्रा मुनयस्तत्त्वदर्शिनः

सर्वत्र दृश्यते विप्र, व्यापकः पादवर्जितः; यं न पश्यन्ति देवेन्द्रा मुनयस्तत्त्वदर्शिनः।

Verse 35

स च पश्यति तान्सर्वान्सत्यासत्यपदे स्थितान् । व्यापकं विमलं सिद्धं सिद्धिदं सर्वनायकम्

स च तान् सर्वान् पश्यति सत्यासत्यपदे स्थितान्; व्यापकं विमलं सिद्धं सिद्धिदं सर्वनायकम्।

Verse 36

यं जानाति महायोगी व्यासो धर्मार्थकोविदः । तेजोमूर्तिः स चाकाशमेकवर्णमनंतकम्

यं जानाति महायोगी व्यासो धर्मार्थकोविदः । स तेजोमूर्तिराकाशस्वरूप एकवर्णोऽनन्तकः ॥

Verse 37

तदेतन्निर्मलं रूपं श्रुतिराख्याति निश्चितम् । व्यासश्चैव हि जानाति मार्कंडेयश्च तत्पदम्

तदेतन्निर्मलं रूपं श्रुतिराख्याति निश्चितम् । व्यासो हि जानाति तच्च मार्कण्डेयश्च तत्पदम् ॥

Verse 38

अर्वाचीनं प्रवक्ष्यामि शृणुष्वैकाग्रमानसः । यदा संहृत्य भूतात्मा स्वयमेकः प्रगच्छति

अर्वाचीनं प्रवक्ष्यामि शृणुष्वैकाग्रमानसः । यदा संहृत्य भूतात्मा स्वयमेकः प्रगच्छति ॥

Verse 39

अप्सु शय्यां समास्थाय शेषभोगासनस्थितः । तमाश्रित्य स्वपित्येको बहुकालं जनार्दनः

अप्सु शय्यां समास्थाय शेषभोगासनस्थितः । तमाश्रित्य स्वपित्येको बहुकालं जनार्दनः ॥

Verse 40

जलांधकारसंतप्तो मार्कंडेयो महामुनिः । स्थानमिच्छन्स योगात्मा निर्विण्णो भ्रमणेन सः

जलान्धकारसंतप्तो मार्कण्डेयो महामुनिः । स्थानमिच्छन् स योगात्मा निर्विण्णो भ्रमणेन सः ॥

Verse 41

भ्रममाणः स ददृशे शेषपर्यंकशायिनम् । सूर्यकोटिप्रतीकाशं दिव्याभरणभूषितम्

भ्रममाणः स तत्र शेषपर्यङ्कशायिनं प्रभुं ददर्श—सूर्यकोटिसमप्रभं, दिव्याभरणैर्भूषितम्।

Verse 42

दिव्यमाल्यांबरधरं सर्वव्यापिनमीश्वरम् । योगनिद्रा गतं कांतं शंखचक्रगदाधरम्

दिव्यमाल्याम्बरधरं सर्वव्यापिनमीश्वरम्। योगनिद्रागतं कान्तं शङ्खचक्रगदाधरम्॥

Verse 43

एका नारी महाभागा कृष्णांजनचयोपमा । दंष्ट्राकरालवदना भीमरूपा द्विजोत्तम

द्विजोत्तम, एका नारी महाभागा कृष्णाञ्जनचयोपमा। दंष्ट्राकरालवदना भीमरूपा बभूव सा॥

Verse 44

तयोक्तोसौ मुनिश्रेष्ठो मा भैरिति महामुनिः । पद्मपत्रं सुविस्तीर्णं पंचयोजनमायतम्

तयोक्तः स मुनिश्रेष्ठो महामुनिर्मा भैरिति। पद्मपत्रं सुविस्तीर्णं पञ्चयोजनमायतं दर्शयामास॥

Verse 45

तस्मिन्पत्रे महादेव्या मार्कण्डेयो निवेशितः । केशवे सति सुप्तेपि नास्त्यत्र च भयं तव

तस्मिन्पत्रे महादेव्या मार्कण्डेयो निवेशितः। केशवे सति सुप्तेऽपि नास्त्यत्र च भयं तव॥

Verse 46

तामुवाच स योगींद्र का त्वं भवसि भामिनि । अस्मिन्विनिर्जिते चैका भवती परिबृंहिता

ततः स योगीन्द्रस्तामुवाच—का त्वं भवसि भामिनि? अस्मिन् विनिर्जिते देशे त्वमेवैकाकी परिबृंहिता समृद्धा च दृश्यसे।

Verse 47

पृष्टैवं मुनिना देवी सादरं प्राह भूसुर । नागभोगांकपर्यंके स यः स्वपिति केशवः

एवं मुनिना पृष्टा देवी सादरं प्राह—हे भूसुर! यः केशवो नागभोगाङ्कपर्यङ्के शयिते।

Verse 48

अस्याहं वैष्णवी शक्तिः कालरात्रिरिहोच्यते । मामेवं विद्धि विप्रेंद्र सर्वमायासमन्विताम्

अस्याहं वैष्णवी शक्तिः, इह कालरात्रिरिति उच्यते। एवं मां विद्धि विप्रेन्द्र, सर्वमायासमन्विताम्।

Verse 49

महामाया पुराणेषु जगन्मोहाय कथ्यते । इत्युक्त्वा सा गता देवी अंतर्धानं हि पिप्पलः

महामाया पुराणेषु जगन्मोहाय कथ्यते। इत्युक्त्वा सा देवी गता; पिप्पले ह्यन्तर्धानं जगाम।

Verse 50

देव्यामनुगतायां तु मार्कंडेयस्य पश्यतः । तस्य नाभ्यां समुत्पन्नं पंकजं हाटकप्रभम्

देव्यामनुगतायां तु मार्कण्डेयस्य पश्यतः, तस्य नाभ्यां समुत्पन्नं पङ्कजं हाटकप्रभम्।

Verse 51

तस्माज्जज्ञे महातेजा ब्रह्मा लोकपितामहः । तस्माद्विजज्ञिरे लोकाः सर्वे स्थावरजंगमाः

तस्मादेव महातेजाः ब्रह्मा लोकपितामहः समजायत। तस्माच्च सर्वे लोकाः स्थावरजङ्गमात्मकाः प्रादुर्भूताः॥

Verse 52

इंद्राद्या लोकपालाश्च देवाश्चाग्निपुरोगमाः । अर्वाचीनं स्वरूपं तु दर्शितं हि मया नृप

इन्द्रादयः लोकपालाः देवाश्चाग्निपुरोगमाः। एतेषामर्वाचीनं स्वरूपं मया हि दर्शितं नृप॥

Verse 53

अर्वाचीनस्वरूपोयं पराचीनो निराश्रयः । यदा स दर्शयेत्कायं कायरूपा भवंति ते

अर्वाचीनस्वरूपोऽयं पराचीनो निराश्रयः। यदा स दर्शयेत्कायं तदा ते कायरूपिणो भवन्ति॥

Verse 54

ब्रह्माद्याः सर्वलोकाश्च अर्वाचीना हि पिप्पल । अर्वाचीना अमी लोका ये भवंति जगत्त्रये

ब्रह्माद्याः सर्वलोकाश्च अर्वाचीना हि पिप्पल। अर्वाचीना अमी लोका ये भवन्ति जगत्त्रये॥

Verse 55

पराचीनः स भूतात्मा यं सुपश्यंति योगिनः । मोक्षरूपं परं स्थानं परब्रह्मस्वरूपकम्

पराचीनः स भूतात्मा यं सुपश्यन्ति योगिनः। मोक्षरूपं परं स्थानं परब्रह्मस्वरूपकम्॥

Verse 56

अव्यक्तमक्षरं हंसं शुद्धं सिद्धिसमन्वितम् । पराचीनस्य यद्रूपं विद्याधर तवाग्रतः

अव्यक्तम् अक्षरं हंसं शुद्धं सिद्धिसमन्वितम् । पराचीनस्य यद्रूपं विद्याधर तवाग्रतः स्थितम् ॥

Verse 57

सर्वमेव मया ख्यातमन्यत्किं ते वदाम्यहम् । पिप्पल उवाच । कस्मादेतन्महाज्ञानमुद्भूतं तव सुव्रत

सर्वमेव मया ख्यातम् अन्यत्किं ते वदाम्यहम् । पिप्पल उवाच—कस्मादेतन्महाज्ञानम् उद्भूतं तव सुव्रत ॥

Verse 58

अर्वाचीनगतिं विद्वान्पराचीनगतिं तथा । त्रैलोक्यस्य परं ज्ञानं त्वय्येवं परिवर्तते

अर्वाचीनगतिं विद्वान् पराचीनगतिं तथा । त्रैलोक्यस्य परं ज्ञानं त्वय्येवं परिवर्तते ॥

Verse 59

तपसो नैव पश्यामि परां निष्ठां हि सुव्रत । यजनंयाजनंतीर्थंतपोवाकृतवानसि

तपसो नैव पश्यामि परां निष्ठां हि सुव्रत । यजनं याजनं तीर्थं तपो वा कृतवानसि ॥

Verse 60

तत्प्रभावं वदस्वैवं केन ज्ञानं तवाखिलम् । सुकर्मोवाच । तप एव न जानामि न कृतं कायशोषणम्

तत्प्रभावं वदस्वैवं केन ज्ञानं तवाखिलम् । सुकर्मोवाच—तप एव न जानामि न कृतं कायशोषणम् ॥

Verse 61

यजनं याजनं वापि न जाने तीर्थसाधनम् । न मया साधितं ध्यानं पुण्यकालं सुकर्मजम्

यजनं याजनं वापि नाहं वेद्मि तीर्थसाधनम्। न मया साधितं ध्यानं पुण्यकालं सुकर्मजम्॥

Verse 62

इति श्रीपद्मपुराणे भूमिखंडे वेनोपाख्याने मातृपितृतीर्थ । माहात्म्ये द्विषष्टितमोऽध्यायः

इति श्रीपद्मपुराणे भूमिखण्डे वेनोपाख्याने मातृपितृतीर्थमाहात्म्ये द्विषष्टितमोऽध्यायः॥

Verse 63

पादप्रक्षालनं पुण्यं स्वयमेव करोम्यहम् । अंगसंवाहनं स्नानं भोजनादिकमेव च

पादप्रक्षालनं पुण्यं स्वयमेव करोम्यहम्। अङ्गसंवाहनं स्नानं भोजनादिकमेव च॥

Verse 64

त्रिकालेध्यानसंलीनः साधयामि दिनेदिने । पादोदकं तयोश्चैव मातापित्रोर्दिनेदिने

त्रिकाले ध्यानसंलीनः साधयामि दिनेदिने। पादोदकं तयोश्चैव मातापित्रोर्दिनेदिने॥

Verse 65

भक्तिभावेन विंदामि पूजयामि सुभावतः । गुरू मे जीवमानौ तु यावत्कालं हि पिप्पल

भक्तिभावेन विन्दामि पूजयामि सुभावतः। गुरू मे जीवमानौ तु यावत्कालं हि पिप्पल॥

Verse 66

तावत्कालं हि मे लाभो ह्यतुलश्च प्रजायते । त्रिकालं पूजयाम्येतौ शुद्धभावेन चेतसा

तावन्मात्रेण मे लाभोऽतुलोऽध्यात्मिको भवेत्। शुद्धभावेन मनसा त्रिकालेऽहं तयोः पूजनं करोमि॥

Verse 67

स्वच्छंदलीलासंचारी वर्ताम्येव हि पिप्पल । किं मे चान्येन तपसा किं मे कायस्य शोषणैः

स्वच्छन्दलीलया सञ्चरन् पिप्पल, अहमेव वर्ते। अन्येन तपसा किं मे, किं वा देहशोषणैः॥

Verse 68

किं मे सुतीर्थयात्राभिरन्यैः पुण्यैश्च सांप्रतम् । मखानामेव सर्वेषां यत्फलं प्राप्यते द्विज

किं मे सुतीर्थयात्राभिरन्यैः पुण्यैश्च साम्प्रतम्। यत् सर्वमखफलमेवात्र प्राप्यते, द्विज॥

Verse 69

तत्फलं तु मया दृष्टं पितुः शुश्रूषणादपि । मातुः शुश्रूषणं तद्वत्पुत्राणां गतिदायकम्

तत्फलं तु मया दृष्टं पितुः शुश्रूषणादपि। मातुः शुश्रूषणं तद्वत् पुत्राणां गतिदायकम्॥

Verse 70

सर्वकर्मसुसर्वस्वं सारभूतं जगत्रये । पुत्रस्य जायते लोको मातुः शुश्रूषणादपि

सर्वकर्मसु सर्वस्वं सारभूतं जगत्रये। पुत्रस्य जायते लोको मातुः शुश्रूषणादपि॥

Verse 71

पितुः शुश्रूषणे तद्वन्महत्पुण्यं प्रजायते । तत्र गंगा गयातीर्थं तत्र पुष्करमेव च

पितुः शुश्रूषणेनापि तथैव महत्पुण्यं प्रजायते। तस्मिन् कर्मणि गङ्गा गयातीर्थं पुष्करं च समाहितम्॥

Verse 72

यत्र मातापिता तिष्ठेत्पुत्रस्यापि न संशयः । अन्यानि तत्र तीर्थानि पुण्यानि विविधानि च

यत्र मातापितरौ तिष्ठतः, तत्र पुत्रस्यापि न संशयः तीर्थत्वं भवति। अन्यान्यपि तत्र पुण्यानि विविधानि तीर्थानि सन्ति॥

Verse 73

भवंत्येतानि पुत्रस्य पितुः शुश्रूषणादपि । पितुः शुश्रूषणात्तस्य दानस्य तपसः फलम्

एतानि सर्वाणि पुण्यानि पुत्रस्य पितुः शुश्रूषणादपि भवन्ति। पितृशुश्रूषणेन स दानतपसोः फलमवाप्नोति॥

Verse 74

सत्पुत्रस्य भवेद्विप्र अन्य धर्मः श्रमायते । पितुः शुश्रूषणात्पुण्यं पुत्रः प्राप्नोत्यनुत्तमम्

विप्र, सत्पुत्रस्य अन्यो धर्मः श्रममात्रो भवति। पितुः शुश्रूषणात् पुत्रोऽनुत्तमं पुण्यं प्राप्नोति॥

Verse 75

स्वकर्मणस्तु सर्वस्वमिहैव च परत्र च । जीवमानौ गुरूत्वेतौ स्वमातापितरौ तथा

स्वकर्मैव नरस्य सर्वस्वं, इह लोके परत्र च। जीवमानौ तु स्वमातापितरौ गुरुत्वेनैव मन्येत॥

Verse 76

शुश्रूषते सुतो भूत्वा तस्य पुण्यफलं शृणु । देवास्तस्यापि तुष्यंति ऋषयः पुण्यवत्सलाः

शुश्रूषापरः सुतो भूत्वा तस्य पुण्यफलं शृणु । तस्मै देवाः प्रसन्नाः स्युः, पुण्यवत्सला ऋषयश्चापि तुष्यन्ति ॥

Verse 77

त्रयोलोकास्तु तुष्यंति पितुः शुश्रूषणादिह । मातापित्रोस्तु यः पादौ नित्यमेव हि क्षालयेत्

पितुः शुश्रूषणादिह त्रयोलोकास्तु तुष्यन्ति । यो मातापित्रोः पादौ नित्यमेव हि क्षालयेत् ॥

Verse 78

तस्य भागीरथीस्नानमहन्यहनि जायते । पुण्यैर्मिष्टान्नपानैर्यः पितरं मातरं तथा

तस्य भागीरथीस्नानमहन्यहनि जायते । यः पुण्यैर्मिष्टान्नपानैः पितरं मातरं तथा पूजयेत् ॥

Verse 79

भक्त्या भोजयते नित्यं तस्य पुण्यं वदाम्यहम् । अश्वमेधस्य यज्ञस्य फलं पुत्रस्य जायते

भक्त्या यो भोजयेत् नित्यं तस्य पुण्यं वदाम्यहम् । तस्य पुत्रस्य जायतेऽश्वमेधयज्ञफलम् ॥

Verse 80

तांबूलैश्छादनैश्चैव पानैश्चाशनकैस्तथा । भक्त्या चान्नेन पुण्येन गुरू येनाभिपूजितौ

ताम्बूलैश्छादनैश्चैव पानैश्चाशनकैस्तथा । भक्त्या चान्नेन पुण्येन येन गुरू समभिपूजितौ ॥

Verse 81

सर्वज्ञानी भवेत्सोपि यशःकीर्तिमवाप्नुयात् । मातरं पितरं दृष्ट्वा हर्षात्संभाषयेत्सुतः

सोपि सर्वज्ञतां याति यशःकीर्तिं च विन्दति। मातरं पितरं दृष्ट्वा पुत्रो हर्षेण संभाषेत्॥

Verse 82

निधयस्तस्य संतुष्टास्तस्य गेहे वसंति ते । गावः सौहृद्यमायांति पुत्रस्य सुखदाः सदा

निधयस्तस्य संतुष्टास्तस्य गेहे वसन्ति ते। गावः सौहृद्यमायान्ति पुत्रस्य सुखदाः सदा॥