Adhyaya 19

Verse 1

सूत उवाच । सोमशर्मा महाप्राज्ञः सुमनया सह सत्तमः । कपिलासंगमे पुण्ये रेवातीरे सुपुण्यदे

सूत उवाच—महाप्राज्ञः सत्तमः सोमशर्मा सुमनया सह पुण्ये कपिलासङ्गमे रेवातटे परमपावने जगाम।

Verse 2

स्नात्वा तत्र स मेधावी तर्पयित्वा सुरान्पितॄन् । तपस्तेपे सुशांतात्मा जपन्नारायणं शिवम्

तत्र स्नात्वा स मेधावी सुरान् पितॄंश्च तर्पयित्वा; सुशान्तात्मा तपस्तेपे, नारायणं शिवं च जपन्।

Verse 3

द्वादशाक्षरमंत्रेण ध्यानयुक्तो महामनाः । तस्यैव देवदेवस्य वासुदेवस्य सुव्रतः

द्वादशाक्षरमन्त्रेण ध्यानयुक्तो महामनाः; सुव्रतः स देवदेवस्य वासुदेवस्यैव ध्यानमग्नोऽभवत्।

Verse 4

आसने शयने याने स्वप्ने पश्यति केशवम् । सदैव निश्चलो भूत्वा कामक्रोधविवर्जितः

आसने शयने याने स्वप्ने च केशवं पश्यति; सदा निश्चलो भूत्वा कामक्रोधविवर्जितो भवति।

Verse 5

सा च साध्वी महाभागा पतिव्रतपरायणा । सुमना कांतमेवापि शुश्रूषति तपोन्वितम्

सा च साध्वी महाभागा पतिव्रतपरायणा; सुमना कान्तमेवापि तपोन्वितं शुश्रूषते।

Verse 6

ध्यायमानस्य तस्यापि विघ्नैः संदर्शितं भयम् । सर्पा विषोल्बणाः कृष्णास्तत्र यांति महात्मनः

ध्यायमानस्य तस्यापि विघ्नैः प्रदर्शितं भयम्। तत्र महात्मन् कृष्णा विषोल्बणाः सर्पा ययुः॥

Verse 7

पार्श्वे ते तप्यमानस्य तस्य ते सोमशर्मणः । सिंहव्याघ्रगजा दृष्टा भयमेवं प्रचक्रिरे

पार्श्वे तस्य तप्यमानस्य सोमशर्मणः। सिंहव्याघ्रगजा दृष्टा भयमेवं प्रचक्रिरे॥

Verse 8

वेताला राक्षसा भूताः कूष्मांडाः प्रेतभैरवाः । भयं विदर्शयंत्येते दारुणं प्राणनाशनम्

वेताला राक्षसा भूताः कूष्माण्डाः प्रेतभैरवाः। एते दारुणं प्राणनाशनं भयं विदर्शयन्ति॥

Verse 9

नानाविधा महाभीमाः सिंहास्तत्र समागताः । दंष्ट्राकरालवक्त्राश्च जगर्जुश्चातिभैरवम्

नानाविधा महाभीमा सिंहास्तत्र समागताः। दंष्ट्राकरालवक्त्राश्च जगर्जुरतिभैरवम्॥

Verse 10

विष्णोर्ध्यानात्स धर्मात्मा न चचाल महामतिः । महाविघ्नैः सुसंरूढैश्चालितो मुनिपुंगवः

विष्णोर्ध्यानात् स धर्मात्मा न चचाल महामतिः। महाविघ्नैः सुसंरूढैर्न चचाल मुनिपुङ्गवः॥

Verse 11

एवं न चलते ध्यानात्सोमशर्मा द्विजोत्तमः । झंझावातैश्च शीतेन महावृष्ट्या सुपीडितः

एवं ध्यानात् न चचाल सोमशर्मा द्विजोत्तमः । झंझावातैः शिशिरेण महावृष्ट्या च सुपीडितः ॥

Verse 12

भंभारावमहाभीमः सिंहस्तत्र समागतः । तं दृष्ट्वा भयवित्रस्तः सस्मार नृहरिं द्विजः

भंभारावमहाभीमः सिंहस्तत्र समागतः । तं दृष्ट्वा भयवित्रस्तः सस्मार नृहरिं द्विजः ॥

Verse 13

इंद्रनीलप्रतीकाशं पीतवस्त्रं महौजसम् । शंखचक्रधरं देवं गदापंकजधारिणम्

इंद्रनीलप्रतीकाशं पीतवस्त्रं महौजसम् । शंखचक्रधरं देवं गदापंकजधारिणम् ॥

Verse 14

महामौक्तिकहारेण इंदुवर्णानुकारिणा । कौस्तुभेनापि रत्नेन द्योतमानं जनार्दनम्

महामौक्तिकहारेण इंदुवर्णानुकारिणा । कौस्तुभेनापि रत्नेन द्योतमानं जनार्दनम् ॥

Verse 15

श्रीवत्सांकेन दिव्येन हृदयं यस्य राजते । सर्वाभरणशोभांगं शतपत्रनिभेक्षणम्

श्रीवत्साङ्केन दिव्येन हृदयं यस्य राजते । सर्वाभरणशोभाङ्गं शतपत्रनिभेक्षणम् ॥

Verse 16

सुस्मितास्यं सुप्रसन्नं रत्नदामाभिशोभितम् । भ्राजमानं हृषीकेशं ध्यानं तेन कृतं ध्रुवम्

सुस्मितवदनं सुप्रसन्नं रत्नदामविभूषितम् । भ्राजमानं हृषीकेशं ध्रुवोऽसौ तेन ध्यायितः ॥

Verse 17

त्वमेव शरणं कृष्ण शरणागतवत्सल । नमोस्तु देवदेवाय किं मे भयं करिष्यति

त्वमेव शरणं कृष्ण शरणागतवत्सल । नमोऽस्तु देवदेवाय किं मे भयं करिष्यति ॥

Verse 18

यस्योदरे त्रयो लोकाः सप्त चान्ये महात्मनः । शरणं तस्य प्रविष्टोस्मि क्वास्ते भयं ममैव हि

यस्यान्तरे त्रयो लोकाः सप्त चान्ये महात्मनः । तस्य शरणमापन्नः क्वास्ते भयं ममैव हि ॥

Verse 19

यस्माद्भयाः प्रवर्तंते कृत्यादिक महाबलाः । सर्वभयप्रहर्तारं तमस्मि शरणं गतः

यस्माद्भयाः प्रवर्तन्ते कृत्याद्या महाबलाः । सर्वभयप्रहर्तारं तमहं शरणं गतः ॥

Verse 20

पातकानां तु सर्वेषां दानवानां महाभयम् । रक्षको विष्णुभक्तानां तमस्मि शरणं गतः

पातकानां च सर्वेषां दानवानां महाभयम् । रक्षको विष्णुभक्तानां तमहं शरणं गतः ॥

Verse 21

वृंदारकाणां सर्वेषां दानवानां महात्मनाम् । यो गतिः कृष्णभक्तानां तमस्मि शरणं गतः

वृन्दारकाणां सर्वेषां दानवानां महात्मनाम् । या गतिः कृष्णभक्तानां तमेव शरणं गतः ॥

Verse 22

अभयो भयनाशाय पापनाशाय ज्ञानवान् । एकश्चेंद्रस्वरूपेण तमस्मि शरणं गतः

अभयो भयनाशाय पापनाशाय ज्ञानवान् । एकश्चेन्द्रस्वरूपेण तमेव शरणं गतः ॥

Verse 23

व्याधीनां नाशकायैव य औषधस्वरूपवान् । निरामयो निरानंदस्तमस्मि शरणंगतः

व्याधीनां नाशकायैव य औषधस्वरूपवान् । निरामयो निरानन्दस्तमेव शरणं गतः ॥

Verse 24

अचलश्चालयेल्लोकानपापो ज्ञानमेव च । तमस्मि शरणं प्राप्तो भयं किं मे करिष्यति

अचलश्चालयेल्लोकानपापो ज्ञानमेव च । तमेव शरणं प्राप्तो भयं किं मे करिष्यति ॥

Verse 25

साधूनां चापि सर्वेषां पालको यो ह्यनामयः । पाति विश्वं च विश्वात्मा तमस्मि शरणंगतः

साधूनां चापि सर्वेषां पालको यो ह्यनामयः । पाति विश्वं च विश्वात्मा तमेव शरणं गतः ॥

Verse 26

यो मे मृगेंद्ररूपेण भयं दर्शयतेग्रतः । तमहं शरणं प्राप्तो नरसिंहं नमाम्यहम्

यो मे मृगेन्द्ररूपेण पुरतः भयं प्रदर्शयति, तं नरसिंहं शरणं प्राप्याहं नमामि।

Verse 27

मदमत्तो महाकायो वनहस्ती समागतः । गजलीलागतिं देवं शरणागतवत्सलम्

मदमत्तो महाकायो वनहस्ती समागतः; गजलीलागतिं देवं शरणागतवत्सलं शरणं प्रपद्ये।

Verse 28

गजास्यं ज्ञानसंपन्नं सपाशांकुशधारिणम् । कालास्यं गजतुंडं च शरणं सुगतोस्म्यहम्

गजास्यं ज्ञानसंपन्नं सपाशाङ्कुशधारिणम्, कालास्यं गजतुंडं च सुगतं शरणं प्रपद्येऽहम्।

Verse 29

हिरण्याक्षप्रहर्तारं वाराहं शरणंगतः । वामनं तं प्रपन्नोस्मि शरणागतवत्सलम्

हिरण्याक्षप्रहर्तारं वाराहं शरणं गतः; शरणागतवत्सलं तं वामनं प्रपद्येऽहम्।

Verse 30

ह्रस्वास्तु वामनाः कुब्जाः प्रेताः कूष्मांडकादयः । मृत्युरूपधराः सर्वे दर्शयंति भयं मम

ह्रस्वा वामनाः कुब्जाः प्रेताः कूष्माण्डकादयः; मृत्युरूपधराः सर्वे मम भयं प्रदर्शयन्ति।

Verse 31

अमृतं तं प्रपन्नोस्मि किं भयं मे करिष्यति । ब्रह्मण्यो ब्रह्मदो ब्रह्मा ब्रह्मज्ञानमयो हरिः

अमृतं तं शरणं प्रपन्नोऽस्मि; भयं मे किं करिष्यति? स हरिः ब्राह्मण्यः, ब्रह्मदः, ब्रह्मैव, ब्रह्मज्ञानमयः।

Verse 32

शरणं तं प्रपन्नोस्मि भयं किं मे करिष्यति । अभयो यो हि जगतो भीतिघ्नो भीतिदायकः

शरणं तं प्रपन्नोऽस्मि; भयं किं मे करिष्यति? स हि जगतोऽभयः, भीतिघ्नः, दुष्टानां भीतिदायकः।

Verse 33

भयरूपं प्रपन्नोस्मि भयं किं मे करिष्यति । तारकः सर्वलोकानां नाशकः सर्वपापिनाम्

भयरूपं तं प्रपन्नोऽस्मि; भयं किं मे करिष्यति? स सर्वलोकानां तारकः, सर्वपापिनां पापनाशकः।

Verse 34

तमहं शरणं प्राप्तो धर्मरूपं जनार्दनम् । सुरारणं यो हि रणे वपुर्द्धारयतेऽद्भुतम्

अहं धर्मरूपं जनार्दनं शरणं प्राप्तः; यः सुरारिणां रणेऽद्भुतं वपुर्धारयति।

Verse 35

शरणं तस्य गंतास्मि सदागतिरयं मम । झंझावातो महाचंडो वपुर्दूयति मे भृशम्

तस्य शरणं गन्तास्मि; सदा गतिरयं मम। झंझावातो महाचण्डो वपुर्मे भृशं दूयते।

Verse 36

शरणं तं प्रपन्नोस्मि सदागतिरयं मम । अतिशीतं चातिवर्षा आतपस्तापदायकः

शरणं तं प्रपन्नोऽस्मि स एव मम नित्यगतिḥ। अतिशीतं चातिवृष्टिरातपस्तापदायकः॥

Verse 37

एषां रूपेण यो देवस्तस्याहं शरणं गतः । कालरूपा अमी प्राप्ता भयदा मम चालकाः

एषां रूपेण यो देवस्तस्याहं शरणं गतः। कालरूपा अमी प्राप्ता भयदा मम चालकाः॥

Verse 38

एषां शरणं प्रपन्नोस्मि हरेः स्वरूपिणां सदा

एषां शरणं प्रपन्नोऽस्मि हरेः स्वरूपिणां सदा॥

Verse 39

यं सर्वदेवं परमेश्वरं हि निष्केवलं ज्ञानमयं प्रदीपम् । वदंति नारायणमादिसिद्धं सिद्धेश्वरं तं शरणं प्रपद्ये

यं सर्वदेवं परमेश्वरं हि निष्केवलं ज्ञानमयं प्रदीपम्। वदन्ति नारायणमादिसिद्धं सिद्धेश्वरं तं शरणं प्रपद्ये॥

Verse 40

इति ध्यायन्स्तुवन्नित्यं केशवं क्लेशनाशनम् । भक्त्या तेन समानीतस्तदात्महृदये हरिः

इति ध्यायन् स्तुवन् नित्यं केशवं क्लेशनाशनम्। भक्त्या तेन समानीतो तदात्महृदये हरिः॥

Verse 41

उद्यमं विक्रमं तस्य स दृष्ट्वा सोमशर्मणः । आविर्भूय हृषीकेशस्तमुवाच प्रहृष्टवान्

सोमशर्मण उद्यमं विक्रमं च तस्य दृष्ट्वा हृषीकेशः स्वयमाविर्भूय प्रहृष्टचित्तस्तमुवाच।

Verse 42

सोमशर्मन्महाप्राज्ञ श्रूयतां भार्यया सह । वासुदेवोस्मि विप्रेंद्र वरं याचय सुव्रत

हे सोमशर्मन् महाप्राज्ञ, भार्यया सह शृणु; हे विप्रेन्द्र, अहं वासुदेवः—वरं याचस्व सुव्रत।

Verse 43

तेनोक्तो हि स विप्रेन्द्र उन्मील्य नयनद्वयम् । दृष्ट्वा विश्वेश्वरं देवं घनश्यामं महोदयम्

एवंोक्तः स विप्रेन्द्रः उन्मील्य नयनद्वयम्, विश्वेश्वरं देवं घनश्यामं महोदयम् अपश्यत्।

Verse 44

सर्वाभरणशोभांगं सर्वायुधसमन्वितम् । दिव्यलक्षणसंपन्नं पुंडरीकनिभेक्षणम्

सर्वाभरणशोभाङ्गं सर्वायुधसमन्वितम्, दिव्यलक्षणसंपन्नं पुण्डरीकनिभेक्षणम्।

Verse 45

पीतेन वाससा युक्तं राजमानं सुरेश्वरम् । वैनतेयसमारूढं शंखचक्रगदाधरम्

पीतवाससा युक्तं राजमानं सुरेश्वरम्, वैनतेयसमारूढं शङ्खचक्रगदाधरम्।

Verse 46

ब्रह्मादीनां सुधातारं जगतोस्य महायशाः । विश्वस्यास्य सदातीतं रूपातीतं जगद्गुरुम्

स ब्रह्मादिदेवतानां सुधातारः, जगतोऽस्य महायशाः आधारः। विश्वस्यास्य सदातीतः, रूपातीतः, जगद्गुरुः।

Verse 47

हर्षेण महताविष्टो दंडवत्प्रणिपत्य तम् । श्रियायुक्तं भासमानं सूर्यकोटिसमप्रभम्

महताहर्षेणाविष्टः स तं दण्डवत्प्रणिपत्य। श्रियायुक्तं भासमानं सूर्यकोटिसमप्रभम्।

Verse 48

बद्धांजलिपुटोभूत्वा तया सुमनया सह । जयजयेत्युवाचैनं जयमाधवमानद

बद्धाञ्जलिपुटो भूत्वा सुमनया तया सह। ‘जय जय’ इत्युवाचैनं ‘जय माधव मानद’।

Verse 49

जय योगीश योगीन्द्र जय नागांगशायन । यज्ञांग जय यज्ञेश जय शाश्वतसर्वग

जय योगीश योगीन्द्र, जय नागाङ्गशायन। जय यज्ञाङ्ग, जय यज्ञेश, जय शाश्वत सर्वग।

Verse 50

जय सर्वेश्वरानंत यज्ञरूप नमोऽस्तु ते । जय ज्ञानवतां श्रेष्ठ जय त्वं ज्ञाननायक

जय सर्वेश्वरानन्त, यज्ञरूप नमोऽस्तु ते। जय ज्ञानवतां श्रेष्ठ, जय त्वं ज्ञाननायक।

Verse 51

जय सर्वदसर्वज्ञ जय त्वं सर्वभावन । जय जीवस्वरूपेश महाजीव नमोस्तुते

जय सर्वद सर्वज्ञ! जय त्वं सर्वभावन! जय जीवस्वरूपेश! महाजीव! नमोऽस्तु ते॥

Verse 52

जय प्रज्ञादप्रज्ञांग जय प्राणप्रदायक । जय पापघ्न पुण्येश जय पुण्यपते हरे

जय प्रज्ञादप्रज्ञाङ्ग! जय प्राणप्रदायक! जय पापघ्न पुण्येश! जय पुण्यपते हरे॥

Verse 53

जय ज्ञानस्वरूपेश ज्ञानगम्याय ते नमः । जय पद्मपलाशाक्ष पद्मनाभाय ते नमः

जय ज्ञानस्वरूपेश! ज्ञानगम्याय ते नमः। जय पद्मपलाशाक्ष! पद्मनाभाय ते नमः॥

Verse 54

जय गोविंदगोपाल जय शंखधरामल । जय चक्रधराव्यक्त व्यक्तरूपाय ते नमः

जय गोविन्दगोपाल! जय शङ्खधरामल! जय चक्रधराव्यक्त! व्यक्तरूपाय ते नमः॥

Verse 55

जय विक्रमशोभांग जय विक्रमनायक । जय लक्ष्मीविलासांग नमो वेदमयाय ते

जय विक्रमशोभाङ्ग! जय विक्रमनायक! जय लक्ष्मीविलासाङ्ग! नमो वेदमयाय ते॥

Verse 56

जय विक्रमशोभांग जय उद्यमदायक । जय उद्यमकालाय उद्यमाय नमोनमः

जय विक्रमशोभाङ्ग! जय उद्यमदायक! जय उद्यमकालाय; उद्यमाय नमो नमः॥

Verse 57

जय उद्यमशक्ताय उद्यमत्रयधारक । युद्धोद्यमप्रवृत्ताय तस्मै धर्माय ते नमः

जय उद्यमशक्तये, उद्यमत्रयधारकाय; युद्धोद्यमप्रवृत्ताय तस्मै धर्माय ते नमः॥

Verse 58

नमो हिरण्यरेताय तस्मै ते जायते नमः । अतितेजःस्वरूपाय सर्वतेजोमयाय च

नमो हिरण्यरेतसे तस्मै ते जायते नमः। अतितेजःस्वरूपाय सर्वतेजोमयाय च॥

Verse 59

दैत्यतेजोविनाशाय पापतेजोहराय च । गोब्राह्मणहितार्थाय नमोस्तु परमात्मने

दैत्यतेजोविनाशाय पापतेजोहराय च। गोब्राह्मणहितार्थाय नमोऽस्तु परमात्मने॥

Verse 60

नमोस्तु हुतभोक्त्रे च नमो हव्यवहाय ते । नमः कव्यवहायैव स्वधारूपाय ते नमः

नमोऽस्तु हुतभोक्त्रे च नमो हव्यवहाय ते। नमः कव्यवहायैव स्वधारूपाय ते नमः॥

Verse 61

स्वाहारूपाय यज्ञाय पावनाय नमोनमः । नमस्ते शार्ङ्गहस्ताय हरये पापहारिणे

स्वाहारूपाय यज्ञरूपाय पावनाय नमो नमः । शार्ङ्गहस्ताय हरये पापहारिणे ते नमः ॥

Verse 62

सदसच्चोदनायैव नमो विज्ञानशालिने । नमो वेदस्वरूपाय पावनाय नमोनमः

सदसच्चोदनायैव नमो विज्ञानशालिने । वेदस्वरूपाय पावनाय नमो नमः ॥

Verse 63

नमोस्तु हरिकेशाय सर्वक्लेशहराय ते । केशवाय परायैव नमस्ते विश्वधारिणे

नमोऽस्तु हरिकेशाय सर्वक्लेशहराय ते । केशवाय परायैव नमस्ते विश्वधारिणे ॥

Verse 64

नमः कृपाकरायैव नमो हर्षमयाय ते । अनंताय नमो नित्यं शुद्धाय क्लेशनाशिने

नमः कृपाकरायैव नमो हर्षमयाय ते । अनन्ताय नमो नित्यं शुद्धाय क्लेशनाशिने ॥

Verse 65

आनंदाय नमो नित्यं शुद्धाय केवलाय ते । रुद्रैर्नमितपादाय विरंचिनमिताय ते

आनन्दाय नमो नित्यं शुद्धाय केवलाय ते । रुद्रैर्नमितपादाय विरञ्चिनमिताय ते ॥

Verse 66

सुरासुरेंद्रनमित पादपद्माय ते नमः । नमोनमः परेशाय अजितायामृतात्मने

सुरासुरेन्द्रैर्नमितपादपद्माय ते नमः । नमो नमः परेशाय अजितायामृतात्मने ॥

Verse 67

क्षीरसागरवासाय नमः पद्माप्रियाय ते । ओंकाराय च शुद्धाय अचलाय नमोनमः

क्षीरसागरवासाय नमः पद्माप्रियाय ते । ओंकाराय च शुद्धाय अचलाय नमो नमः ॥

Verse 68

व्यापिने व्यापकायैव सर्वव्यसनहारिणे । नमोनमो वराहाय महाकूर्माय ते नमः

व्यापिने व्यापकायैव सर्वव्यसनहारिणे । नमो नमो वराहाय महाकूर्माय ते नमः ॥

Verse 69

नमो वामनरूपाय नृसिंहाय महात्मने । नमो रामाय दिव्याय सर्वक्षत्रवधाय च

नमो वामनरूपाय नृसिंहाय महात्मने । नमो रामाय दिव्याय सर्वक्षत्रवधाय च ॥

Verse 70

सर्वज्ञानाय मत्स्याय नमो रामाय ते नमः । नमः कृष्णाय बुद्धाय नमो म्लेच्छप्रणाशिने

सर्वज्ञानाय मत्स्याय नमो रामाय ते नमः । नमः कृष्णाय बुद्धाय नमो म्लेच्छप्रणाशिने ॥

Verse 71

नमः कपिलविप्राय हयग्रीवाय ते नमः । नमो व्यासस्वरूपाय नमः सर्वमयाय ते

नमः कपिलविप्राय हयग्रीवाय ते नमः । नमो व्यासस्वरूपाय नमः सर्वमयाय ते ॥

Verse 72

एवं स्तुत्वा हृषीकेशं तमुवाच जनार्दनम् । गुणानां तु परं पारं ब्रह्मा वेत्ति न पावन

एवं स्तुत्वा हृषीकेशं तमुवाच जनार्दनम् । गुणानां तु परं पारं ब्रह्मा वेत्ति न पावन ॥

Verse 73

न चैव स्तोतुं सर्वज्ञस्तथा रुद्र सःहस्रदृक् । वक्तुं को हि समर्थस्तु कीदृशी मे मतिर्विभो

न चैव स्तोतुं सर्वज्ञस्तथा रुद्रः सहस्रदृक् । वक्तुं को हि समर्थस्तु कीदृशी मे मतिर्विभो ॥

Verse 74

निर्गुणं सगुणं स्तोत्रं मयैव तव केशव । क्षमशब्दापशब्दं मे तव दासोस्मि सुव्रत

निर्गुणं सगुणं स्तोत्रं मयैव तव केशव । क्षमशब्दापशब्दं मे तव दासोऽस्मि सुव्रत ॥

Verse 75

जन्मजन्मनि लोकेश दयां मे कुरु पावन

जन्मजन्मनि लोकेश दयां मे कुरु पावन ॥