The Exposition of the Maheśa Mantra (Mahēśa-mantra-prakāśana)

Verse 1

सनत्कुमार उवाच । अथ वक्ष्ये महेशस्य मन्त्रं सर्वार्थसाधकम् । यं समाराध्य मनुजो भुक्तिं मुक्तिं च विंदति ॥ १ ॥

सनत्कुमार उवाच । अथ वक्ष्ये महेशस्य मन्त्रं सर्वार्थसाधकम् । यं समाराध्य मनुजो भुक्तिं मुक्तिं च विन्दति ॥ १ ॥

Verse 2

हृदयं सबकः सूक्ष्मो लांतोऽनन्तान्वितो मरुत् । पंचाक्षरो मनुः प्रोक्तस्ताराद्योऽयं षडक्षरः ॥ २ ॥

हृदयं सबकः सूक्ष्मो लान्तोऽनन्तान्वितो मरुत् । पञ्चाक्षरो मनुः प्रोक्तस्ताराद्योऽयं षडक्षरः ॥ २ ॥

Verse 3

वामदेवी मुनीश्छन्दः पंक्तिरीशोऽस्य देवता । षड्भिर्वर्णैः षडङ्गानि कुर्यान्मंत्रेण देशिकः ॥ ३ ॥

वामदेवी ऋषिः, मुनीश्छन्दः, पंक्तिरीशोऽस्य देवता । षड्भिर्वर्णैः षडङ्गानि कुर्यान्मन्त्रेण देशिकः ॥ ३ ॥

Verse 4

मंत्रवर्णादिकान्न्यस्येन्मंत्रमूर्तिर्यथाक्रमम् । तर्जनीमध्ययोरंत्यानामिकांगुष्ठके पुनः ॥ ४ ॥

मन्त्रवर्णादिकान् न्यस्येत् मन्त्र-मूर्तिर्यथाक्रमम् । तर्जनीमध्ययोरन्त्यानामिकाङ्गुष्ठके पुनः ॥ ४ ॥

Verse 5

ताः स्युस्तत्पुरुषाघोरभववामेशसंज्ञिकाः । वक्त्रहृत्पादगुह्येषु निजमूर्द्धनि ताः पुनः ॥ ५ ॥

ताः शक्तयः तत्पुरुषाघोरभववामेशसंज्ञिकाः। ताः वक्त्रे हृदि पादयोर्गुह्ये च न्यसेत्, पुनर्निजमूर्ध्नि च विन्यसेत्॥

Verse 6

प्राग्याम्यवारुणोदीच्यमध्यवक्त्रेषु पंचसु । मन्त्रांगानिन्यसेत्पश्चाज्जातियुक्तानि षट् क्रमात् ॥ ६ ॥

प्राग्याम्यवारुणोदीच्यमध्यवक्त्रेषु पञ्चसु मन्त्राङ्गानि न्यसेत्। पश्चात् क्रमात् जातियुक्तानि षट् भागानपि विन्यसेत्॥

Verse 7

कुर्वीत गोलकन्यासं रक्षायै तदनन्तरम् । हृदि वक्त्रेंऽसयोरूर्वोः कंठे नाभौ द्विपार्श्वयोः ॥ ७ ॥

तदनन्तरं रक्षायै गोलकन्यासं कुर्यात्। हृदि वक्त्रेऽंसयोः ऊर्वोः कण्ठे नाभौ च द्विपार्श्वयोः विन्यसेत्॥

Verse 8

पृष्ठे हृदि तथा मूर्ध्नि वदने नेत्रयोर्नसोः । दोःपत्संधिषु साग्रेषु विन्यसेत्तदनन्तरम् ॥ ८ ॥

तदनन्तरं पृष्ठे हृदि मूर्ध्नि च, वदने नेत्रयोर्नसोश्च, दोःपत्सन्धिषु साग्रेषु च न्यसेत्॥

Verse 9

शिरोवदनहृत्कुक्षिसोरुपादद्वये पुनः । हृदि वक्त्रांबुजे टंकमृगा भयवरेष्वथ ॥ ९ ॥

पुनः पादद्वये, ऊर्वोः, कुक्षौ, हृदि, वक्त्रे, शिरसि च; अथ हृदि वक्त्राम्बुजे च अङ्कुशं मृगं अभयमुद्रां वरमुद्रां च ध्यायेत्॥

Verse 10

वक्त्रांसहृत्सपादोरुजठरेषु क्रमान्न्यसेत् । मूलमन्त्रस्य षड वर्णान्यथावद्देशिकोत्तमः ॥ १० ॥

देशिकोत्तमः क्रमान्न्यसेत् मूलमन्त्रस्य षड्वर्णान् वक्त्रेऽंसहृत्सपादोरुजठरेषु यथाविधि ॥

Verse 11

मूर्ध्नि भालोदरांसेषु हृदये ताः पुनर्न्यसेत् । पश्चादनेन मन्त्रेण कुर्वीत व्यापकं सुधीः ॥ ११ ॥

मूर्ध्नि भालोदरांसेषु हृदये च पुनर्न्यसेत् । पश्चादनेन मन्त्रेण व्यापकं न्यासमाचरेत् ॥

Verse 12

नमोस्त्वनंतरूपाय ज्योतिर्लिंगामृतात्मने । चतुर्मूर्तिवपुश्छायाभासितांगाय शंभवे ॥ १२ ॥

नमोऽस्त्वनन्तरूपाय ज्योतिर्लिङ्गामृतात्मने । चतुर्मूर्तिवपुश्छायाभासिताङ्गाय शम्भवे ॥

Verse 13

एवं न्यस्तशरीरोऽसौ चिन्तयेत्पार्वतीपतिम् । ध्यायेन्नित्यं महेशानं रौप्यपर्वतसन्निभम् ॥ १३ ॥

एवं न्यस्तशरीरोऽसौ चिन्तयेत् पार्वतीपतिम् । ध्यायेद् नित्यं महेशानं रौप्यपर्वतसन्निभम् ॥

Verse 14

चारुचंद्रावतंसं च रत्नाकल्पोज्ज्वलांगकम् । परश्वधवराभीतिमृगहस्तं शुभाननम् ॥ १४ ॥

चारुचन्द्रावतंसं च रत्नाकल्पोज्ज्वलाङ्गकम् । परश्वधवराभीतिमृगहस्तं शुभाननम् ॥

Verse 15

पद्मासीनं समंतात्तु स्तुतं सुमनसां गणैः । व्याघ्रकृत्तिं वसानं च विश्वाद्यं विश्वरूपकम् ॥ १५ ॥

पद्मासीनं समन्तात् सुमनसां गणैः स्तुतं, व्याघ्रकृत्तिवसनं विश्वाद्यं विश्वरूपकम्।

Verse 16

त्रिनेत्रं पंचवक्त्रं च सर्वभीतिहरं शिवम् । तत्त्वलक्षं जपेन्मंत्रं दीक्षितः शैववर्त्मना ॥ १६ ॥

त्रिनेत्रं पञ्चवक्त्रं च सर्वभीतिहरं शिवम्। तत्त्वलक्षं मन्त्रं दीक्षितः शैववर्त्मना जपेत्॥

Verse 17

तावत्संख्यसहस्राणि जुहुयात्पायसैः शुभैः । ततः सिद्धो भवेन्मन्त्रः साधकाऽभीष्टसिद्धिदः ॥ १७ ॥

तावत्संख्यासहस्राणि शुभैः पायसैर्जुहुयात्। ततः सिद्धो भवेत् मन्त्रः साधकाभीष्टसिद्धिदः॥

Verse 18

देवं संपूजयेत्पीठे वामादिनवशक्तिके । वामा ज्येष्ठा तथा रौद्री काली कलपदादिका ॥ १८ ॥

पीठे वामादिनवशक्तिके देवं संपूजयेत्। वामा ज्येष्ठा तथा रौद्री काली कलपदादिका॥

Verse 19

विकारिण्याह्वया प्रोक्ता बलाद्या विकरिण्यथ । बलप्रमथनी पश्चात्सर्वभूतदमन्यथ ॥ १९ ॥

विकारिण्याह्वया प्रोक्ता बला च विकरिण्यथ। बलप्रमथनी पश्चात् सर्वभूतदमन्यथ॥

Verse 20

मनोन्मनीति संप्रोक्ताः शैवपीठस्य शक्तयः । नमो भगवते पश्चात्सकलादि वदेत्ततः ॥ २० ॥

मनोन्मनीत्यादयः प्रोक्ताः शैवपीठस्य शक्तयः। ततः पश्चान्नमो भगवते इति मन्त्रमुच्चार्य, सकलादिक्रमं वदेत्॥२०॥

Verse 21

गुणात्मशक्तिभक्ताय ततोऽनंताय तत्परम् । योगपीठात्मने भूयो नमस्तारादिको मनुः ॥ २१ ॥

गुणात्मशक्तिभक्ताय नमः, ततोऽनन्ताय नमः, तत्परब्रह्मणे नमः। भूयो योगपीठात्मने ताराादिको मनुः नमस्करोति॥२१॥

Verse 22

अमुना मनुना दद्यादासनं गिरिजापतेः । मूर्तिं मूलेन संकल्प्य तत्रावाह्य यजेच्छिवम् ॥ २२ ॥

अनेनैव मनुना गिरिजापतेरासनं दद्यात्। मूलेन मूर्तिं संकल्प्य तत्रावाह्य शिवं यजेत्॥२२॥

Verse 23

कर्णिकायां यजेन्मूर्तिरीशमीशानदिग्गजम् । शुद्धस्फटिकसंकाशं दिक्षु तत्पुरुषादिका ॥ २३ ॥

कर्णिकायां मूर्तिम् ईशं यजेत, ईशानदिग्गजसमन्वितम्। शुद्धस्फटिकसंकाशं ध्यायेत; दिक्षु तत्पुरुषादिकाः॥२३॥

Verse 24

पीतांजनश्वेतरक्ताः प्रधानसदृशायुधाः । चतुर्वक्त्रसमायुक्ता यथावत्ताः प्रपूजयेत् ॥ २४ ॥

पीतश्वेतरक्तवर्णैः समन्वितान्, प्रधानसदृशायुधान्। चतुर्वक्त्रयुतान् तान् यथावद् भक्त्या प्रपूजयेत्॥२४॥

Verse 25

कोणेष्वर्चेन्निवृत्त्याद्यास्तेजोरूपाः कलाः क्रमात् । अङ्गानि केसरस्थानि विघ्नेशान्पन्नगान्यजेत् ॥ २५ ॥

कोणेषु क्रमात् निवृत्त्याद्यास्तेजोरूपाः कलाः समर्चयेत् । केसरस्थानेष्वङ्गानि च पूजयेत्, विघ्नेशं पन्नगांश्च यजेत् ॥

Verse 26

अनंतं सुखनामानं शिवोत्तममनंतरम् । एकनेत्रमेकरुद्रं त्रिमूर्तिं तदनंतरम् ॥ २६ ॥

अनन्तः स सुखनामाऽसौ शिवोत्तमोऽनन्तरः । एकनेत्र एकरुद्रस्त्रिमूर्तिश्च तदनन्तरम् ॥

Verse 27

पश्चाच्छीकंठनामानं शिखंडिनमिति क्रमात् । रक्तपीतसितारक्तकृष्णरक्तांजनासितान् ॥ २७ ॥

पश्चात् क्रमात् शीकण्ठनामानं शिखण्डिनमिति च । रक्तपीतसितारक्तकृष्णरक्ताञ्जनासितान् ॥

Verse 28

किरीटार्पितबालेंदून्पद्मस्थान्भूषणान्वितान् । त्रिनेत्राञ्छूलवज्रास्त्रचापहस्तान्मनोरमान् ॥ २८ ॥

किरीटार्पितबालेंदून् पद्मस्थानान् भूषणान्वितान् । त्रिनेत्रान् शूलवज्रास्त्रचापहस्तान् मनोहरान् ॥

Verse 29

उत्तरादि यजेत्पश्चाद्रुद्रं चंडेश्वरं पुनः । ततो नंदिमहाकालौ गणेशं वृषभं पुनः ॥ २९ ॥

उत्तरादि दिशि देवान् यजेत्, पश्चाद्रुद्रं चण्डेश्वरं पुनः । ततो नन्दिमहाकालौ गणेशं वृषभं पुनः ॥

Verse 30

अथ भृंगिं रिटिं स्कंदमेतान्पद्मासनस्थितान् । स्वर्णतोयारुणश्याममुक्तेंदुसितपाटलान् ॥ ३० ॥

अथ भृङ्गीं रिटिं स्कन्दं च पद्मासनस्थितान् ध्यायेत्/चित्रयेत्—स्वर्णतोयारुणश्यामवर्णान्, तथा मुक्तेन्दुसितपाटलच्छायान्॥

Verse 31

इंद्रादयस्ततः पूज्या वज्राद्यायुधसंयुताः । इत्थं संपूजयेद्देवं सहस्रं नित्यशो जपेत् ॥ ३१ ॥

ततः इन्द्रादयः पूज्याः वज्राद्यायुधसंयुताः। एवम् संपूजयेद्देवं नित्यं सहस्रं जपेत्॥

Verse 32

सर्वपापविनिर्मुक्तः प्राप्नुयाद्वांछितं श्रियम् । द्विसहस्रं जपन् रोगान्मुच्यते नात्र संशयः ॥ ३२ ॥

सर्वपापविनिर्मुक्तः वाञ्छितां श्रियमाप्नुयात्। द्विसहस्रं जपन् रोगान् मुच्यते नात्र संशयः॥

Verse 33

त्रिसन्मंत्रं जपन्मंत्रं दीर्घमायुरवाप्नुयात् । सहस्रवृद्धया प्रजपन्सर्वकामानवाप्नुयात् ॥ ३३ ॥

त्रिः सन्मन्त्रं जपन् मन्त्रं दीर्घमायुरवाप्नुयात्। सहस्रवृद्ध्या प्रजपन् सर्वकामानवाप्नुयात्॥

Verse 34

आज्यान्वितैस्तिलैः शुद्धैर्जुहुयाल्लक्षमादरात् । उत्पातजनितान् क्लेशान्नाशयेन्नात्र संशयः ॥ ३४ ॥

आज्यान्वितैः शुद्धैस्तिलैः लक्षं जुहुयादादरात्। उत्पातजनितान् क्लेशान् नाशयेत् नात्र संशयः॥

Verse 35

शतलक्षं जपन्साक्षाच्छिवो भवति मानवः । षडक्षरः शक्तिरुद्धः कथितोऽष्टाक्षरो मनुः ॥ ३५ ॥

शतलक्षं जपन् साक्षाच्छिवतुल्यो भवति मानवः। षडक्षरः शक्तिरुद्धः प्रोक्तोऽष्टाक्षरो मनुः स्मृतः॥

Verse 36

ऋषिश्छन्दः पुरा प्रोक्तो देवता स्यादुमापतिः । अंगानि पूर्वमुक्तानि सौम्यमीशं विचिंतयेत् ॥ ३६ ॥

ऋषिश्च्छन्दश्च पूर्वोक्तौ, देवता स्यादुमापतिः। पूर्वोक्ताङ्गान् समाचर्य सौम्यमीशं विचिन्तयेत्॥

Verse 37

बंधूकाभं त्रिनेत्रं च शशिखंडधरं विभुम् । स्मेरास्यं स्वकरैः शूलं कंपालं वरदाभये ॥ ३७ ॥

बन्धूकाभं त्रिनेत्रं च शशिखण्डधरं विभुम्। स्मेरास्यं स्वकरैः शूलं कपालं वरदाभये॥

Verse 38

वहंतं चारुभूपाढ्यं वामोरुस्थाद्रिकन्यया । भुजेनाश्लिष्टदेहं तं चिंतयेन्मनसा हृदि ॥ ३८ ॥

वहन्तं चारुभूपाढ्यं वामोरुस्थाद्रिकन्यया। भुजेनाश्लिष्टदेहं तं चिन्तयेन्मनसा हृदि॥

Verse 39

मनुलक्षं जपेन्मंत्रं तत्सहस्रं यथाविधि । जुहुयान्मान्मधुससिक्तैरारग्वधसमिद्वरैः ॥ ३९ ॥

मनुलक्षं जपेन्मन्त्रं तत्सहस्रं यथाविधि। जुहुयान्मधुसंसिक्तैरारग्वधसमिद्वरैः॥

Verse 40

प्राक्प्रोक्ते पूजयेत्पीठे गंधपुष्पैरुमापतिम् । अंगावृतैर्बहिः पूज्या हृल्लेखाद्या यथापुरा ॥ ४० ॥

प्राक्प्रोक्ते पीठे गन्धपुष्पादिभिः उमापतिं शिवं सम्यक् पूजयेत्। बहिः च हृल्लेखादिदेवताः स्वस्वाङ्गावरणैः सहिताः पूर्वोक्तविधिना यथापुरा पूजनीयाः॥

Verse 41

मध्यप्राग्दक्षिणोदीच्यपश्चिमेषु विधानतः । यजेत्पूर्वादिपत्रेषु वृषभाद्याननुक्रमात् ॥ ४१ ॥

मध्यपूर्वदक्षिणोत्तरपश्चिमेषु स्थानेषु विधानतः पूजनं कुर्यात्। पूर्वादिपत्रेषु च वृषभादीन् राशीन् अनुक्रमेण यजेत्॥

Verse 42

शूलटंकाक्षवलयकमंडलुलसत्करम् । रक्ताकारं त्रिनयनं चंडेशमथ पूजयेत् ॥ ४२ ॥

शूलटङ्काक्षवलयकमण्डलु-लसत्करं रक्ताकारं त्रिनयनं चण्डेशं ततः पूजयेत्॥

Verse 43

चक्रशंखाभयाभीष्टकरां मरकतप्रभाम् । दुर्गां प्रपूजयेत्सौम्यां त्रिनेत्रां चारुभूषणाम् ॥ ४३ ॥

चक्रशङ्खाभयाभीष्टकरां मरकतप्रभां सौम्यां त्रिनेत्रां चारुभूषणां दुर्गां सम्यक् प्रपूजयेत्॥

Verse 44

कल्पशाखांतरे घंटां दधानं द्वादशेक्षणम् । बालार्काभं शिशुं कांतंषण्मुखं पूजयेत्ततः ॥ ४४ ॥

ततः कल्पशाखान्तरे घण्टां दधानं द्वादशेक्षणं बालार्काभं शिशुं कान्तं षण्मुखं पूजयेत्॥

Verse 45

नंदितं च यजेत्सौम्यां । रत्नभूषणमंडितम् परश्वधवराभीतिटंकिनं श्यामविग्रहम् ॥ ४५ ॥

सौम्यां नन्दिताख्यां मूर्तिं रत्नभूषणमण्डिताम् । परश्वधवराभीतिमुद्राटङ्किनधारिणीं श्यामविग्रहां च यजेत् ॥

Verse 46

पाशांकुशवराभीष्टधारिणं कुंकुमप्रभम् । विघ्ननायकमभ्यर्चेच्चंद्रार्द्धकृतशेखरम् ॥ ४६ ॥

पाशाङ्कुशवराभीष्टधारिणं कुङ्कुमप्रभम् । विघ्ननायकं गणेशं चन्द्रार्धकृतशेखरं समभ्यर्चयेत् ॥

Verse 47

श्यामं रक्तोत्पलकरं वामांकन्यस्ततत्करम् । द्विनेत्रं रक्तवस्त्राढ्यं सेनापतिमथार्चयेत् ॥ ४७ ॥

ततः सेनापतिं श्यामं रक्तोत्पलकरं तथा । वामाङ्कन्यस्तवामहस्तं द्विनेत्रं रक्तवस्त्राढ्यं समर्चयेत् ॥

Verse 48

ततोऽष्टमातरः पूज्या ब्राह्याद्याः प्रोक्तलक्षणाः । इंद्रादिकान्लोकपालान्स्वस्वदिक्षु समर्चयेत् ॥ ४८ ॥

ततो ब्राह्म्याद्याः प्रोक्तलक्षणा अष्टमातरः पूज्याः । इन्द्रादीन् लोकपालान् च स्वस्वदिक्षु यथाविधि समर्चयेत् ॥

Verse 49

वज्रादीनि तदस्त्राणि तद्बहिः क्रमतोऽर्चयेत् । एवं यो भजते मन्त्री देवं शंभुमुमापतिम् ॥ ४९ ॥

वज्रादीनि तदस्त्राणि तद्बहिः क्रमतोऽर्चयेत् । एवं मन्त्रविद् उपासकः देवं शम्भुम् उमापतिं भजते ॥

Verse 50

स भवेत्सर्वलोकानां सौभाग्यश्रेयसां पदम् । सांतसद्यांतसंयुक्तो बिन्दुभूषितमस्तकः ॥ ५० ॥

स सर्वलोकानां सौभाग्यश्रेयसां पदं भवति; आद्यन्तसद्वर्णसंयुक्तः, बिन्दु-तिलकभूषितमस्तकश्च॥५०॥

Verse 51

प्रासादाख्यो मनुः प्रोक्तो भजतां सर्वसिद्धिदः । षड्दीर्घयुक्तबीजेन षडंगविधिरीरितः ॥ ५१ ॥

प्रासादनाम मन्त्रोऽयं प्रोक्तः; भजतां सर्वसिद्धिदः। षड्दीर्घयुक्तबीजेन षडङ्गविधिरिहोच्यते॥५१॥

Verse 52

षडर्णवत्तु मुन्याद्याः प्रोक्ताश्चास्यापि नारद । ईशानाद्या न्यसेन्मूर्तीरंगुष्ठादिषु देशिकः ॥ ५२ ॥

षडर्णवत् तु मुन्याद्याः प्रोक्ताश्चास्यापि नारद। ईशानाद्या न्यसेन्मूर्तीरङ्गुष्ठादिषु देशिकः॥५२॥

Verse 53

ईशानाख्यं तत्पुरुषमघोरं तदनंतरम् । वामदेवाह्वयं सद्योजातबीजं क्रमाद्विदुः ॥ ५३ ॥

ईशानाख्यं तत्पुरुषं चाघोरं तदनन्तरम्। वामदेवाह्वयं पश्चात् सद्योजातबीजं क्रमाद्विदुः॥५३॥

Verse 54

उकाराद्यैः पञ्चह्रस्वौर्विलोमान्संयुतं च यत् । तत्तदंगुलिभिर्भूयस्तत्तदिकान्न्यसेत् ॥ ५४ ॥

उकाराद्यैः पञ्चह्रस्वैर्विलोमान्संयुतं च यत्। तत्तदङ्गुलिभिर्भूयस्तत्तदिकान्न्यसेत्॥५४॥

Verse 55

शिरोवदनहृद्गुह्यपाददेशे यथाक्रमात् । उर्द्धप्राग्दक्षिणोदीच्यपश्चिमेषु मुखेषु च ॥ ५५ ॥

शिरसि वदने हृदि गुह्ये पाददेशे च यथाक्रमम् । ऊर्ध्वप्राग्दक्षिणोदीच्यपश्चिमाभिमुखानि मुखानि सन्ति ॥

Verse 56

ततः प्रविन्यसेद्विद्वानष्टत्रिंशत्कलास्तनौ । ईशानाद्या ऋचः सम्यगंगुलीषु यथाक्रमात् ॥ ५६ ॥

ततः प्रविन्यसेद्विद्वानष्टत्रिंशत्कलास्तनौ । ईशानाद्या ऋचः सम्यगङ्गुलीषु यथाक्रमात् ॥

Verse 57

अंगुष्ठादिकनिष्ठांतं न्यसेद्देशिकसत्तमः । मूर्द्धास्यहृदयांभोजगुह्यपादे तु ताः पुनः ॥ ५७ ॥

अङ्गुष्ठादिकनिष्ठान्तं न्यसेद्देशिकसत्तमः । मूर्द्धास्यहृदयाम्भोजगुह्यपादेषु ताः पुनः ॥

Verse 58

वक्त्रे मूर्धादिषु न्यस्य भूयोऽङ्गानि प्रकल्पयेत् । तारपंचकमुच्चार्य सर्वज्ञाय हृदीरितम् ॥ ५८ ॥

वक्त्रे मूर्धादिषु न्यस्य भूयोऽङ्गानि प्रकल्पयेत् । तारपञ्चकमुच्चार्य सर्वज्ञाय हृदीरितम् ॥

Verse 59

अमृते तेजो मालिनि तृप्तायेति पदं पुनः । तदंते ब्रह्मशिरसे शिरोगं ज्वलितं ततः ॥ ५९ ॥

अमृते तेजो मालिनि तृप्तायेति पदं पुनः । तदन्ते ब्रह्मशिरसे शिरोगं ज्वलितं ततः ॥

Verse 60

शिखिं शिखाय परतोऽनादिबोधाय तच्छिखा । वज्रिणे वज्रहस्ताय स्वतंत्राय तनुच्छदम् ॥ ६० ॥

शिखिने शिखायुक्ताय परात्पराय अनादिबोधप्रबोधकाय तच्छिखारूपतेजसे नमः। वज्रिणे वज्रहस्ताय स्वातन्त्र्यनिधये तनुच्छदाय नमः॥

Verse 61

सौं सौं हौमिति संभाष्य परतो तों गुह्यशक्तये । नेत्रमुक्तं श्लीपशुं हुं फडंते नेत्रं शक्तये ॥ ६१ ॥

“सौं सौं हौम्” इति बीजानि उच्चार्य, ततः गुह्यशक्तये “तों” विन्यसेत्। अनन्तरं नेत्रशक्त्यर्थं “हुं फट्” अन्तं नेत्रमन्त्रं प्रयुञ्जीत, नेत्रमुक्तिं कुर्यात्॥

Verse 62

अस्त्रमुक्तं षडंगानि कुर्यादेवं समाहितः । पूर्वदक्षिणपश्चात्प्राक्सौम्यमध्येषु पंचसु ॥ ६२ ॥

अस्त्रमन्त्रं विमोच्य, समाहितचित्तः षडङ्गानि कुर्यात्। पूर्व-दक्षिण-पश्चिम-उत्तर-सौम्य-मध्येषु पञ्चसु स्थानेषु॥

Verse 63

वक्त्रेषु पंच विन्यस्येदीशानस्य कलाः क्रमात् । ईशानः सर्वविद्यानां शशिनी प्रथमा कला ॥ ६३ ॥

पञ्च वक्त्रेषु पञ्च कलाः विन्यस्य, ईशानस्य कलाः क्रमात् विन्यसेत्। ईशानः सर्वविद्यानां स्वामी; शशिनी नाम प्रथमा कला॥

Verse 64

ईश्वरः सर्वभूतानां मंगला तदनंतरम् । ब्रह्माधिपतिः शब्दांते ब्रह्मणोऽधिपतिः पुनः ॥ ६४ ॥

ईश्वरः सर्वभूतानां; तदनन्तरं मङ्गला इति। शब्दान्ते ब्रह्माधिपतिः; पुनर्ब्रह्मणोऽधिपतिः सः॥

Verse 65

ब्रह्मेष्टदा तृतीयास्याच्छिवो मे अस्तु तत्परा । मरीचिः कथिता विप्र चतुर्थी च सदाशिवे ॥ ६५ ॥

‘ब्रह्मेष्टदा’ इति तृतीयं विन्यासं कुर्यात्; तत्परः शिवो मेऽस्तु। विप्र, मरीचिः अत्रोक्तः, चतुर्थी च सदाशिवे विन्यसेत्॥

Verse 66

अंशुमालिन्यथ परा प्रणवाद्या नमोन्विताः । पूर्वपश्चिमयाम्योदग्वक्त्रेषु तदनंतरम् ॥ ६६ ॥

अनन्तरं ‘अंशुमालिनी’ इत्यादि परा; ततः प्रणवाद्या ‘नमः’संयुक्ता मन्त्रमाला। पूर्व-पश्चिम-याम्य-उदग्वक्त्रेषु तदनन्तरं विन्यसेत्॥

Verse 67

चतस्रो विन्यसेन्मंत्री पुरुषस्य कलाः क्रमात् । आद्या तत्पुरुषायेति विद्महे शांतिरीरिता ॥ ६७ ॥

मन्त्री चतस्रः पुरुषस्य कलाः क्रमाद् विन्यसेत्। आद्या—‘तत्पुरुषाय इति विद्महे’ इति; एषा शान्तिरिति कीर्तिता॥

Verse 68

महादेवाय शब्दांते धीमहि स्यात्ततः परम् । विद्या द्वितीया कथिता तन्नो रुद्रः पदं ततः ॥ ६८ ॥

‘महादेवाय’ इति शब्दान्ते ‘धीमहि’ इति च; ततः परं परं पदं स्यात्। एषा द्वितीया विद्या कथिता; ततः ‘तन्नो रुद्रः’ इति पदप्रदः॥

Verse 69

प्रतिष्ठा कथिता पश्चात्तृतीया स्यात्प्रचोदयात् । निवृत्तिस्तत्परा सर्वा प्रणवाद्या नमोन्विता ॥ ६९ ॥

प्रतिष्ठा निरूप्य पश्चात् तृतीया ‘प्रचोदयात्’ इति स्यात्। निवृत्तिः सर्वा तत्परा; प्रणवाद्या ‘नमः’संयुक्ता॥

Verse 70

हृदि चांसद्वये नाभिकुक्षौ पृष्ठेऽथ वक्षसि । अथोरसि कला न्यस्येदष्टौ मंत्री यथाविधि ॥ ७० ॥

अथ हृदि च अंसद्वये नाभिकुक्षौ पृष्ठेऽथ वक्षसि—एवं देहे—मन्त्रविद् यथाविधि अष्टकलानां न्यासं कुर्यात् ॥

Verse 71

अघोरेभ्यस्तथा पूर्वमीरिता प्रथमा कला । अथ घोरेभ्य इत्यंते मोहास्यात्तदनंतरम् ॥ ७१ ॥

पूर्वं ‘अघोरेभ्यः’ इत्यादिना प्रथमा कला प्रोक्ता; अथ ‘ଘୋରେଭ୍ୟଃ’ इत्यन्ते तदनन्तरं मोहः समुत्पद्यते ॥

Verse 72

अघोरांते क्षमा पश्चात्तृतीया परिकीर्तिता । घोरतरेभ्यो निद्रा स्यात्सर्वेभ्यः सर्वतत्परा ॥ ७२ ॥

अघोरान्ते क्षमा पश्चात् तृतीया परिकीर्तिता; घोरतरेभ्यः निद्रा स्यात्, सर्वेभ्यः सर्वतत्परा ॥

Verse 73

व्याधिस्तु पंचमी प्रोक्ता शर्वेभ्यस्तदनंतरम् । मृत्युर्निगदिता षष्ठी नमस्ते अस्तु तत्परम् ॥ ७३ ॥

व्याधिः पञ्चमी प्रोक्ता शर्वेभ्यस्तदनन्तरम्; मृत्युः षष्ठी निगदिता—नमस्तेऽस्तु तत्परम् ॥

Verse 74

क्षुधा स्यात्सप्तमी रुद्ररूपेभ्यः कथिता तृषा । अष्टमी कथिता एताध्रुवाद्या नमसान्विताः ॥ ७४ ॥

रुद्ररूपेभ्यः क्षुधा सप्तमी कथिता, तृषा अष्टमी च; एताः ध्रुवाद्याः ‘नमः’ इति नमसान्विताः जप्याः ॥

Verse 75

गुह्ययुग्मोरुयुग्मेषु जानुजंघास्फिजोः पुनः । कट्यां पार्श्वद्वये वामकला न्यस्येत्त्रयोदश ॥ ७५ ॥

गुह्ययुग्मे ऊरुयुग्मे च, पुनर्जानुजङ्घास्फिजोः; कट्यां पार्श्वद्वये च वामकलां न्यसेत्—एष त्रयोदशो न्यासः॥

Verse 76

प्रथमा वामदेवाय नमोंते स्याद्रुजा कला । स्याज्ज्येष्ठाय नमो रक्षा द्वितीया परिकीर्तिता ॥ ७६ ॥

प्रथमा—“वामदेवाय नमोऽस्तु” इति; सा रुजापहारी कला। द्वितीया—“ज्येष्ठाय नमः” इति; सा रक्षारूपा परिकीर्तिता॥

Verse 77

कलकामा पंचमी स्यात्ततो विकरणाय च । नमः संयमनी षष्ठी कथिता तदनन्तरम् ॥ ७७ ॥

पञ्चमी “कलकामा” इति स्यात्; ततः “विकरणाय” इति च। तदनन्तरं षष्ठी “नमः संयमनी” इति कथिता॥

Verse 78

बलक्रिया सप्तमीष्टा कला विकरणाय च । नमो वृद्धिस्त्वष्टमी स्याद्बलांते च स्थिरा कला ॥ ७८ ॥

सप्तमी कला “बलक्रिया” इष्टा, विकरणनिवारिणी च। अष्टमी “नमो वृद्धिः” इति स्यात्; बलान्ते “स्थिरा” कला प्रतिष्ठिता॥

Verse 79

पश्चात्प्रमथनायांते नमो रात्रिरुदीरिता । सर्वभूतदमनाय नमोंते भ्रामणी कला ॥ ७९ ॥

पश्चात् प्रमथनान्ते “नमो रात्रिः” इति समुदीरिता। सर्वभूतदमनाय “नमोऽस्तु” इति भ्रामणी कला नमस्कृता॥

Verse 80

नमोंते मोहिनी प्रोक्ता मन्त्रज्ञैर्द्वादशी कला । मनोन्मन्यै नमः पश्चाज्ज्वरा प्रोक्ता त्रयोदशी ॥ ८० ॥

नमोऽस्तु ते मोहिनीति प्रोक्ता मन्त्रविद्भिर्द्वादशी कला। ततः परं मनोन्मन्यै नमः; ज्वरा त्रयोदशी कला इति कीर्तिता॥

Verse 81

प्रणवाद्याश्चतुर्थ्यंता नमोंतास्तु प्रकीर्तिताः । पाददोस्तननासासु मूर्ध्नि बाहुयुगे न्यसेत् ॥ ८१ ॥

प्रणवपूर्वाः चतुर्थ्यन्ताः ‘नमोऽस्तु’ इति समापिताः मन्त्राः प्रकीर्तिताः। पादयोः हस्तयोः स्तनयोः नासिकयोः मूर्ध्नि च बाहुयुगे च न्यसेत्॥

Verse 82

सद्योजातभवाः सम्यगष्टौ मन्त्राः कलाः क्रमात् । सद्योजातं प्रपद्यामि सिद्धिः स्यात्प्रथमा कला ॥ ८२ ॥

सद्योजातसमुद्भूताः क्रमादष्टौ मन्त्राः कलासहिताः। ‘सद्योजातं प्रपद्ये’—प्रथमा कला ‘सिद्धिः’ इति कथ्यते॥

Verse 83

सद्योजाताय वै भूयो नमः स्याद् वृद्धिरीरिता । भवेद्युतिस्तृतीया स्यादभवे तदनन्दरम् ॥ ८३ ॥

सद्योजाताय पुनर्नमः—सा ‘वृद्धिः’ इति निरूपिता। तृतीया ‘युतिः’ स्यात्; तदभावे तदानन्तरं योजयेत्॥

Verse 84

लक्ष्मी चतुर्थी कथिता ततो नातिभवेपदम् । मेधा स्यात्पञ्चमी प्रोक्ता कलाभूयो भवस्व माम् ॥ ८४ ॥

लक्ष्मी-चतुर्थी व्याख्याता; ततो नातिभवे पदम्। मेधा-पञ्चमी चोक्ता—भूयो भवस्व मां प्रति कलासमृद्धः॥

Verse 85

प्राज्ञा समीरिता षष्ठी भवांते स्यात्प्रभा कला । उद्भवाय नमः पश्चात्सुधा स्यादष्टमी कला ॥ ८५ ॥

प्राज्ञा इति षष्ठी कला समीरिता; पूर्वकलान्ते ‘प्रभा’ नाम कला स्यात्। तदनन्तरं ‘उद्भवाय नमः’ इति नमस्कारः; ‘सुधा’ इत्यष्टमी कला कथ्यते॥

Verse 86

प्रणवाद्याश्चतुर्थ्यंता कलाः सर्वा नमोन्विताः । अष्टात्रिंशत्कलाः प्रोक्ताः पंच ब्रह्मपदादिकाः ॥ ८६ ॥

प्रणवाद्याः चतुर्थ्यन्ताः कलाः सर्वा ‘नमो’ युताः पठनीयाः। एताः अष्टात्रिंशत्कलाः प्रोक्ताः, पञ्च ब्रह्मपदादिकाः॥

Verse 87

इति विन्यस्तदेहोऽसौ भवेद्गंगाधरः स्वयम् । ततः समाहितो भूत्वा ध्यायेदेवं सदाशिवम् ॥ ८७ ॥

इति विन्यस्तदेहः सन् स एव स्वयम् गङ्गाधरः भवेत्। ततः समाहितचित्तः भूत्वा एवं सदाशिवं ध्यायेत्॥

Verse 88

सितपीतासितश्वेतजपाभैः पंचभिर्मुखैः । अक्षैर्युतं ग्लौमुकुटं कोटिपूर्णेंदुसंप्रभम् ॥ ८८ ॥

सितपीतासितश्वेतजपाभैः पञ्चभिः मुखैः विराजते। अक्षैः युतः, ग्लौमुकुटं धारयन्, कोटिपूर्णेन्दुसंप्रभः॥

Verse 89

शूलं टंकं कृपाणं च वज्राग्न्यहिपतीन्करैः । दधानंभूषणोद्दीप्तं घण्टापाशवराभयान् ॥ ८९ ॥

शूलं टङ्कं कृपाणं च वज्राग्न्यहिपतीन् करैः दधानम्। भूषणोद्दीप्तं, घण्टापाशवराभयान् अपि धारयन्तम्॥

Verse 90

एवं ध्यात्वा जपेन्मंत्रं पञ्चलक्षं मधुप्लुतैः । प्रसूनैः करवीरोत्थैर्जुहुयात्तद्दशांशतः ॥ ९० ॥

एवं ध्यात्वा मन्त्रं पञ्चलक्षवारं जपेत्; मधुप्लुतैः करवीरप्रसूनैः तस्य दशांशं हुत्वा वह्नौ समर्पयेत्।

Verse 91

पूर्वोदिते यजेत्पीठे मूर्तिं मूलेन कल्पयेत् । आवाह्य पूजयेत्तस्यां मूर्तावावरणैः सह ॥ ९१ ॥

पूर्वोदिते काले पीठे यजेत्; मूलेन मन्त्रेण मूर्तिं कल्पयेत्; आवाह्य तस्यां मूर्तौ आवरणैः सह पूजयेत्।

Verse 92

शक्तिं डमरुकाभीतिवरान्संदधतं करैः । ईशानं त्रीक्षणं शुभ्रमैशान्यां दिशि पूजयेत् ॥ ९२ ॥

शक्तिं डमरुकं चाभीतिवरौ करैः संधधतं, त्रीक्षणं शुभ्रं ईशानम् ऐशान्यां दिशि पूजयेत्।

Verse 93

परश्वेणवराभीतीर्दधानं विद्युदुज्ज्वलम् । चतुर्मुखं तत्पुरुषं त्रिनेत्रं पूर्वतोऽर्चयेत् ॥ ९३ ॥

परश्वेण वराभीतीश्च दधानं विद्युदुज्ज्वलं, चतुर्मुखं त्रिनेत्रं तत्पुरुषं पूर्वतोऽर्चयेत्।

Verse 94

अक्षस्रजं वेदपाशौ ऋषिं डमरुकं ततः । खट्वांगं निशितं शूलं कपालं बिभ्रतं करैः ॥ ९४ ॥

अक्षस्रजं वेदपाशं ऋषिचिह्नं डमरुकं, खट्वाङ्गं निशितं शूलं कपालं च करैर्बिभ्रतम्।

Verse 95

अंजनाभं चतुर्वक्त्रं भीमदंतं भयावहम् । अघोरं त्रीक्षणं याम्ये पूजयेन्मंत्रवित्तमः ॥ ९५ ॥

याम्यदिशि मन्त्रवित्तमः अञ्जनाभं चतुर्वक्त्रं भीमदन्तं भयावहं, तत्त्वतः अघोरं त्रीक्षणं देवं सम्यक् पूजयेत्॥

Verse 96

कुंकुमाभचतुर्वक्त्रं वामदेवं त्रिलोचनम् । हरिणाक्षगुणाभीतिवरहस्तं चतुर्मुखम् ॥ ९६ ॥

कुङ्कुमाभं चतुर्वक्त्रं वामदेवं त्रिलोचनम्। हरिणाक्षं गुणाभीतिवरहस्तं चतुर्मुखं समर्चयेत्॥

Verse 97

बालेंदुशेखरोल्लासिमुकुटं पश्चिमे यजेत् । कर्पूरेंदुनिभं सौम्यं सद्योजातं त्रिलोचनम् ॥ ९७ ॥

पश्चिमे बालेंदुशेखरोल्लासिमुकुटं यजेत्। कर्पूरेंदुनिभं सौम्यं सद्योजातं त्रिलोचनम्॥

Verse 98

वराभयाक्षवलयकुठारान्दधतं करैः । विलासिनं स्मेरवक्त्रं सौम्ये सम्यक्समर्चयेत् ॥ ९८ ॥

वराभयाक्षवलयकुठारान् दधतं करैः। विलासिनं स्मेरवक्त्रं सौम्ये सम्यक्समर्चयेत्॥

Verse 99

कोणेष्वर्चेन्निवृत्त्याद्यास्तेजोरूपाः कलाः क्रमात् । विघ्नेश्वराननन्ताद्यान्पत्रेषु परितो यजेत् ॥ ९९ ॥

कोणेषु निवृत्त्याद्याः तेजोरूपाः कलाः क्रमात् अर्चयेत्। परितः पत्रेषु विघ्नेश्वरान् अनन्ताद्यान् च यजेत्॥

Verse 100

उमादिकास्ततो बाह्ये शक्राद्यानायुधैः सह । इति संपूज्य देवेशं भक्त्या परमया युतः ॥ १०० ॥

ततः बाह्ये उमादयः शक्रादयश्च स्वायुधैः सह देवेशं विधिवत् संपूज्य; स च परमभक्तियुतः पूजां सम्यक् समापयामास ॥

Verse 101

प्रणीयेन्नृत्यगीताद्यैः स्तोत्रमैर्त्रीं मनोहरैः । तारो मायावियद्बिंदुमनुस्वरसमन्वितः ॥ १०१ ॥

नृत्यगीतादिभिः प्रणीयेन्मनोहरैः स्तोत्रैर्मैत्रीं जनयद्भिः; तथा ‘तार’ (ॐ) मायावियत्बिन्दुसहितोऽनुस्वरसमन्वितः प्रयोज्यः ॥

Verse 102

पञ्चाक्षरसमायुक्तो वसुवर्णो मनुर्मतः । पंचाक्षरोक्तवत्कुर्यादंगन्यासादिकं बुधः ॥ १०२ ॥

पञ्चाक्षरसमायुक्तो वसुवर्णो मनुर्मतः; पञ्चाक्षरोक्तवद् बुधोऽङ्गन्यासादिकं कुर्यात् ॥

Verse 103

सिंदूराभं लसद्रत्नमुकुटं चन्द्रमौलिनम् । दिव्यभूषांगरागं च नागयज्ञोपवीतिनम् ॥ १०३ ॥

सिन्दूराभः स लसद्रत्नमुकुटश्चन्द्रमौलिः; दिव्यभूषणाङ्गरागो नागयज्ञोपवीती च बभूव ॥

Verse 104

वामोरुस्थप्रियोरोजन्यस्तहस्तं च बिभ्रतम् । वेदटंकेष्मभयं ध्यायेत्सर्वेश्वरं शिवम् ॥ १०४ ॥

वामोरुस्थप्रियायाः न्यस्तहस्तं बिभ्रतं वेदान् अङ्के धारयन्तं निर्भयं सर्वेश्वरं शिवं ध्यायेत् ॥

Verse 105

अष्टलक्षं जपेन्मंत्रं तत्सहस्रं घृतान्वितैः । पायसैर्जुहुयात्पीठेमूर्तिं संकल्प्य मूलतः ॥ १०५ ॥

अष्टलक्षं मन्त्रं जपेत्; ततः सहस्रं घृतमिश्रितैः पायसैः जुहुयात्। पीठे मूलतः संकल्प्य देवमूर्तिं प्रतिष्ठाप्य हवनं कुर्यात्॥

Verse 106

अंगैरावरणं पूर्वमनंताद्यैरनन्तरम् । उमादिभिः समुद्दिष्टं तृतीयं लोकनायकैः ॥ १०६ ॥

पूर्वं अङ्गैः कृतमावरणं; तदनन्तरम् अनन्ताद्यैः निर्दिष्टम्। तृतीयं च उमादिभिः समुद्दिष्टं लोकनायकैः प्रकीर्तितम्॥

Verse 107

चतुर्थं पंचमं तेषामायुधैः परिकीर्तितम् । एवं प्रतिदिनं देवं पूजयेत्साधकोत्तमः ॥ १०७ ॥

चतुर्थं पञ्चमं च तेषां आयुधैः परिकीर्तितम्। एवं प्रतिदिनं देवं साधकोत्तमः पूजयेत्॥

Verse 108

पुत्रपौत्रादिगां लक्ष्मीं संप्राप्यह्यत्र मोदते । तारः स्थिरा सकर्णेंदुर्भघृगुः सर्गसमन्वितः ॥ १०८ ॥

पुत्रपौत्रादिरूपां लक्ष्मीं प्राप्य अत्रैव मोदते। तारा स्थिरा सकर्णेन्दुर्भाघृगुः सर्गश्च सवर्गसमन्विताः (इति) कीर्त्यन्ते॥

Verse 109

अक्षरात्मा निगदितो मंत्रो मृत्युञ्जयात्मकः । ऋषइः कहोलो देव्यादिगायत्री छन्द ईरितम् ॥ १०९ ॥

अक्षरात्मा इति निगदितो मन्त्रः मृत्युञ्जयस्वरूपकः। अस्य ऋषिः कहोलः, छन्दश्च देव्यादिगायत्री इति ईरितम्॥

Verse 110

मृत्युञ्जयो महादेवो देवतास्य समीरितः । भृगुणा दीर्घयुक्तेन षडंगानि समाचरेत् ॥ ११० ॥

अस्य मन्त्रकर्मणो देवता मृत्युञ्जयो महादेवः समीरितः। भृगुणा दीर्घयुक्तेन षडङ्गानि विधिवत् समाचरेत्॥

Verse 111

चंद्रार्कहुतभुङ्नेत्रं स्मितास्यं युग्मपद्मगम् । मुद्रापाशैणाक्षसूत्रलसत्पाणिं शशिप्रभम् ॥ १११ ॥

चन्द्रार्कहुतभुग्नेत्रं स्मितास्यं युग्मपद्मगम्। मुद्रापाशैणाक्षसूत्रलसत्पाणिं शशिप्रभम्॥

Verse 112

भालेंदुविगलंत्पीयूषप्लुतांगमलंकृतम् । हाराद्यैर्निजकांत्या तु ध्यायेद्विश्वविमोहनम् ॥ ११२ ॥

भालेंदुविगलत्पीयूषप्लुताङ्गमलङ्कृतम्। हाराद्यैर्निजकान्त्या तु ध्यायेद्विश्वविमोहनम्॥

Verse 113

गुणलक्षं जपेन्मंत्रं तद्दशांशं हुनेत्सुधीः । अमृताशकलैः शुद्धदुग्धाज्यसमभिप्लुतैः ॥ ११३ ॥

गुणलक्षं जपेन्मन्त्रं तद्दशांशं हुनेत्सुधीः। अमृताशकलैः शुद्धदुग्धाज्यसमभिप्लुतैः॥

Verse 114

शैवे संपूजयेत्पीठे मूर्तिं संकल्पमूलतः । अंगावरणमाराध्यपश्चाल्लोकेश्वरान्यजेत् ॥ ११४ ॥

शैवे सम्पूजयेत्पीठे मूर्तिं संकल्पमूलतः। अङ्गावरणमाराध्य पश्चाल्लोकेश्वरान्यजेत्॥

Verse 115

तदस्त्राणि ततो बाह्ये पूजयेत्साधकोत्तमः । जपपूजादिभिः सिद्धे मंत्रेऽस्मिन्मुनिसत्तम ॥ ११५ ॥

ततः साधकोत्तमः बाह्यदेशे तदस्त्राणि पूजयेत्। हे मुनिसत्तम, जपपूजादिभिः अस्मिन्मन्त्रे सिद्धे सति कर्म सफलं भवति॥

Verse 116

कुर्यात्प्रयोगान्कल्योक्तानभीष्टफलसिद्धये । दुग्धसिक्तैः सुधाखंडैर्हुत्वा प्रत्यहमादरात् ॥ ११६ ॥

अभीष्टफलसिद्धये कल्योक्तान् प्रयोगान् कुर्यात्। दुग्धसिक्तैः सुधाखण्डैः प्रत्यहं आदरात् हुत्वा॥

Verse 117

सहस्रमासपर्यंतं लभेदायुर्धनं सुतान् । सुधावटतितान्पूर्वा पयः सर्पिः पयो हविः ॥ ११७ ॥

सहस्रमासपर्यन्तं आयुर्धनं सुतान् लभेत्। पूर्वोक्तं पयः सर्पिः पुनः पयः हविश्च; सुधावततितं च कीर्त्यते॥

Verse 118

सप्त द्रव्याणि वारेषु क्रमाद्दशशतं हुनेत् । सप्ताधिकान् द्विजान्नित्यं भोजयेन्मधुरान्वितम् ॥ ११८ ॥

सप्त द्रव्याणि वारेषु क्रमात् दशशतं हुनेत्। सप्ताधिकान् द्विजान् नित्यं मधुरान्वितं भोजयेत्॥

Verse 119

ऋत्विग्भ्यो दक्षिणां दद्यादरुणां गां पयस्विनीम् । गुरुं संप्रीणयेत्पश्चाद्धनाद्यैर्देवताधिया ॥ ११९ ॥

ऋत्विग्भ्यः दक्षिणां दद्यात् अरुणां गां पयस्विनीम्। पश्चात् देवताधिया गुरुम् धनाद्यैः संप्रीणयेत्॥

Verse 120

अनेन विधिना साध्यः कृत्याद्रोहज्वंरादिभिः । विमुक्तः सुचिरं जीवेच्छरदां शतमञ्जसा ॥ १२० ॥

अनेन विधिना यः साधकः कृत्याद्रोहज्वरादिभिः पीडितः सन् तैः सर्वैर्विमुच्यते; स चिरं जीवति, सहजमेव शरदां शतमवाप्नोति॥

Verse 121

अभिचारे ज्वरे स्तंभघोरोन्मादे शिरोगदे । असाध्यरोगे क्ष्वेडार्तौ मोहे दाहे महाभये ॥ १२१ ॥

अभिचारे ज्वरे स्तम्भे घोरोन्मादे शिरोगदे। असाध्यरोगे क्ष्वेडार्तौ मोहे दाहे महाभये च—अत्रायं प्रयोगः॥

Verse 122

होमोऽयं शांतिदः प्रोक्तः सर्वाभयप्रदायकः । द्रव्यैरेतैः प्रजुहुयात्त्रिजन्मसु यथाविधि ॥ १२२ ॥

अयं होमः शान्तिदः सर्वाभयप्रदायकश्चेति प्रोक्तः। एतैरेव द्रव्यैस्त्रिजन्मसु यथाविधि प्रजुहुयात्॥

Verse 123

भोजयेन्मधुरैर्भोज्यैर्ब्राह्मणान्वेदपारगान् । दीर्घमायुरवाप्नोति वांछितां विंदति श्रियम् ॥ १२३ ॥

मधुरैर्भोज्यैः प्रीतिकरैर्वेदपारगान् ब्राह्मणान् भोजयेत्। तेन दीर्घमायुरवाप्नोति वाञ्छितां श्रियमपि विन्दति॥

Verse 124

एकादशाहुतीर्नित्यं दूर्वाभिर्जुहुयाद् बुधः । अपमृत्युजिदेव स्यादायुरारोग्यवर्द्धनम् ॥ १२४ ॥

बुधो नित्यं दूर्वाभिरेवादशाहुतीर्जुहुयात्। तेनापमृत्युजिदेव स्यात्, आयुरारोग्यं च वर्धते॥

Verse 125

त्रिजन्मसु सुधावल्लीकाश्मीरीबकुलोद्भवैः । समिद्वरैः कृतो होमः सर्वमृत्युगदापहः ॥ १२५ ॥

त्रिजन्मसु निरन्तरं सुधावल्लीकाश्मीरीबकुलोद्भवसमिद्वरैः कृतो होमः सर्वमृत्युगदापहः भवति॥

Verse 126

सिद्धार्थैर्विहितो होमो महाज्वरविनाशनः । अपामार्गसमिद्धोमः सर्वामयनिषूदनः ॥ १२६ ॥

सिद्धार्थैर्विहितो होमो महाज्वरविनाशनः; अपामार्गसमिद्धोमः सर्वामयनिषूदनः॥

Verse 127

दक्षिणामूर्तये पूर्वं तुभ्यं पदमनंतरम् । वटमूलपदस्यांते प्रवदेच्च निवासिने ॥ १२७ ॥

प्रथमं दक्षिणामूर्तये इति पदं ब्रूयात्; ततः तुभ्यं इति पदमनन्तरम्। वटमूलपदस्यान्ते निवासिने इति प्रवदेत्॥

Verse 128

ध्यानैकनिरतांगाय पश्चाद् ब्रूयान्नमः पदम् । रुद्राय शंभवे तारशक्तिरुद्धोऽयमीरितः ॥ १२८ ॥

ध्यानैकनिरताङ्गाय पश्चान्नमः पदं ब्रूयात्। रुद्राय शम्भवे इति—ताराशक्तिरुद्धोऽयमुद्धमन्त्रः प्रकीर्तितः॥

Verse 129

षट्त्रिंशदक्षरो मंत्रः सर्वकामफलप्रदः । मुनिः शुकः समुद्दिष्टश्छंदोऽनुष्टुप्प्रकीर्तितम् ॥ १२९ ॥

षट्त्रिंशदक्षरोऽयं मन्त्रः सर्वकामफलप्रदः। अस्य मुनिः शुकः प्रोक्तः, छन्दोऽनुष्टुप् प्रकीर्तितम्॥

Verse 130

देवता दक्षिणामूर्तिर्नाम्ना शंभुरुदीरितः । तारशक्तियुक्तैः पूर्वं ह्रीमाद्यंतैश्च मंत्रजैः ॥ १३० ॥

अधिदेवता दक्षिणामूर्तिर्नाम्ना शम्भुरिति च कीर्त्यते। पूर्वं तारशक्तियुक्तैर्मन्त्रैः, ह्रीं-आद्यन्तैश्च मन्त्रसूत्रैः प्रयोगः कार्यः॥

Verse 131

षट्षष्ठाष्टेषु वह्न्यर्णैर्हृदयाद्यंगकल्पनम् । मूर्ध्नि भाले दृशोः श्रोत्रे गंडयुग्मे सनासिके ॥ १३१ ॥

षट्-षट्-अष्टसंख्यकैर्वह्न्यर्णैर्हृदयाद्यङ्गन्यासः कार्यः। मूर्ध्नि, भाले, दृशोः, श्रोत्रयोः, गण्डयुग्मे, सनासिके च विन्यसेत्॥

Verse 132

आस्यदोःसंधिषु गले स्तनहृन्नाभिमंडले । कट्यां गुह्ये पुनः पादसंधिष्वर्णान्न्यसेन्मनोः ॥ १३२ ॥

आस्य-दोःसन्धिषु, गले, स्तनप्रदेशे, हृन्नाभिमण्डले च मन्त्रवर्णान् न्यसेत्। ततः कट्यां गुह्ये, पुनः पादसन्धिषु च मनोर्वर्णान् विन्यसेत्॥

Verse 133

व्यापकं तारशक्तिभ्यां कुर्याद्देहे ततः परम् । हिमाचलतटे रम्ये सिद्धिकिन्नरसेविते ॥ १३३ ॥

ततः परं तारसम्बद्धाभ्यां शक्तिभ्यां देहे व्यापकं कुर्यात्। अनन्तरं हिमाचलतटे रम्ये सिद्धकिन्नरसेविते (तत्र साधनं प्रवर्तेत)॥

Verse 134

विविधद्रुमशाखाभिः सर्वतो वारितातपे । सुपुष्पितैर्लताजालैराश्लिष्टकुसुमद्रुमे ॥ १३४ ॥

तत्र विविधद्रुमशाखाभिः सर्वतो वारितातपे। सुपुष्पितैर्लताजालैराश्लिष्टाः कुसुमद्रुमाः स्थिताः॥

Verse 135

शिलाविवरनिर्गच्छन्निर्झरानिलशीतले । गायद्देवांगनासंघे नृत्यद्बर्हि कदम्बके ॥ १३५ ॥

शिलाविवरनिर्गच्छन्निर्झरानिलशीतले स्थले, देवाङ्गनासङ्घैर्गीयमाने, बर्हिणो नृत्यन्ति कदम्बकानने ॥

Verse 136

कूजत्कोकिलसंघेन मुखरीकृतदिङ्मुखे । परस्परविनिर्मुक्तमात्सर्यमृगसेविते ॥ १३६ ॥

कूजत्कोकिलसङ्घैर्मुखरीकृतदिङ्मुखे, परस्परविनिर्मुक्तमात्सर्यैर्मृगैः सेविते ॥

Verse 137

जलजैः स्थलजैः पुष्पैरामोदिभिरलंकृते । आद्यैः शुकाद्यैर्मुनिभिरजस्रसुखसेविते ॥ १३७ ॥

जलजैः स्थलजैश्च पुष्पैरामोदिभिरलङ्कृते, आद्यैः शुकाद्यैर्मुनिभिरजस्रसुखसेविते ॥

Verse 138

पुरंदरमुखैर्देवैः सांगनाद्यैर्विलोकिते । वटवृक्षं महोच्छ्रायं पद्मरागफलोज्ज्लम् ॥ १३८ ॥

पुरन्दरमुखैर्देवैः सांगनाद्यैर्विलोकिते, वटवृक्षो महोच्छ्रायः पद्मरागफलोज्ज्वलः स्थितः ॥

Verse 139

गारुत्मतमयैः पत्रैर्निबिडैरुपशोभितम् । नवरत्नमयाकल्पैर्लंबमानैरलंकृतम् ॥ १३९ ॥

गारुत्मतमयैः पत्रैर्निबिडैरुपशोभितं, नवरत्नमयाकल्पैर्लम्बमानैरलङ्कृतं च ॥

Verse 140

संसारतापविच्छेदकुशलच्छायमद्भुतम् । तस्य मूले सुसंक्लृप्तरत्नसिंहासने शुभे ॥ १४० ॥

संसारतापच्छेदकुशलया छायया युक्तं तदद्भुतं वृक्षं बभूव। तस्य मूले सुसंक्लृप्तरत्नसिंहासनं शुभं विराजते स्म॥

Verse 141

आसीनमसिताकल्पं शरच्चंद्रनिभाननम् । कैलासाद्रिनिभं त्र्यक्षं चंद्रांकितकपर्दकम् ॥ १४१ ॥

आसीनं तमसिताकल्पं शरच्चन्द्रनिभाननम्। कैलासाद्रिनिभं त्र्यक्षं चन्द्राङ्कितकपर्दकम्॥

Verse 142

नासाग्रालोकनपरं वीरासनसमास्थितम् । भद्राटके कुरंगाढ्यजानुस्थकरपल्लवम् ॥ १४२ ॥

नासाग्रालोकनपरं वीरासनसमास्थितम्। भद्राटके कुरङ्गाढ्यजानुस्थकरपल्लवम्॥

Verse 143

कक्षाबद्धभुजंगं च सुप्रसन्नं हरं स्मरेत् । अयुतद्वयसंयुक्तगुणलक्षं जपेन्मनुम् ॥ १४३ ॥

कक्षाबद्धभुजङ्गं च सुप्रसन्नं हरं स्मरेत्। अयुतद्वयसंयुक्तगुणलक्षं जपेन्मनुम्॥

Verse 144

तद्दशांशं तिलैः शुद्धैर्जुहुयात्क्षीरसंयुतैः । पंचाक्षरोदिते पीठे तद्विधानेन पूजयेत् ॥ १४४ ॥

तद्दशांशं तिलैः शुद्धैः क्षीरसंयुक्तैर्जुहुयात्। पञ्चाक्षरोदिते पीठे तद्विधानेन पूजयेत्॥

Verse 145

भिक्षाहारो जपेन्मासं मनुमेनं जितेंद्रियः । नित्यं सहस्रमष्टार्द्धं परां विंदति वाक्छ्रियम् ॥ १४५ ॥

भिक्षाहारः जितेन्द्रियः सन् मासमेकं मनुमेनं जपेत्। नित्यं सहस्रमष्टोत्तरं जपन् परां वाक्श्रियं प्राप्नुयात्॥

Verse 146

त्रिवारं जप्तमेतेन पयस्तु मनुना पिबेत् । दक्षिणामूर्तिंसंध्यानाच्छास्त्रव्याख्यानकृद्भवेत् ॥ १४६ ॥

एतेन मनुना त्रिवारं जप्त्वा पयः पिबेत्। संध्यायां दक्षिणामूर्तिं ध्यायन् शास्त्रव्याख्यानकृद्भवेत्॥

Verse 147

प्रणवो हृदयं पश्चाद्वदेद्भगवतेपदम् । ङेयुतं दक्षिणामूर्तिं मह्यंमेधामुदीरयेत् ॥ १४७ ॥

प्रणवं हृदयं कृत्वा पश्चाद् ‘भगवते’ पदम् वदेत्। ततः ङ्कारयुतं दक्षिणामूर्तिं स्मृत्वा ‘मह्यं मेधाम्’ उदीरयेत्॥

Verse 148

प्रयच्छ ठद्वयांतोऽयं द्वाविंशत्यक्षरो मनुः । मुनिश्चतुर्मुखश्छंदो गायत्री देवतोदिता ॥ १४८ ॥

‘प्रयच्छ’ इति ठद्वयान्तोऽयं द्वाविंशत्यक्षरो मनुः। ऋषिश्चतुर्मुखः छन्दो गायत्री देवता चोदिता॥

Verse 149

ताररुद्धैः स्वरैर्दीर्घैः षड्भिरंगानि कल्पयेत् । पदैर्मंत्रभवैर्वापिध्यानाद्यं पूर्ववन्मतम् ॥ १४९ ॥

ताररुद्धैः दीर्घस्वरैः षड्भिरङ्गानि कल्पयेत्। अथवा मन्त्रभवैः पदैर्ध्यानादिक्रमः पूर्ववन्मतः॥

Verse 150

लोहितोग्र्यासनः सद्यो बिंदुमान्प्रथमं ततः । द्वितीयं वह्निबीजस्था दीर्घा शांतीन्दुभूषिता ॥ १५० ॥

लोहितोग्र्यासनमाश्रित्य सद्यः प्रथमं बिन्दुमद्रूपं उच्चारयेत् । ततः द्वितीयं वह्निबीजस्थं दीर्घं शान्त्यङ्कितं चन्द्रचिह्नभूषितं जपेत् ॥

Verse 151

तृतीया लांगलीशार्णमंत्रो बीजत्रयान्वितः । नीलकंठात्मकः प्रोक्तो विषद्वयहरः परः ॥ १५१ ॥

तृतीया लाङ्गलीशारणमन्त्रः बीजत्रयान्वितः । नीलकण्ठात्मक इति प्रोक्तः स द्विविधविषहरः परः ॥

Verse 152

हरद्वयं वह्निजाया हृदयं परिकीर्तितम् । कपर्द्दिने पदयुगं शिरोमंत्र उदाहृतः ॥ १५२ ॥

‘हरद्वयम्’ इति वह्निजायाहृदयं परिकीर्तितम् । ‘कपर्दिने’ इति पदयुगं, ‘शिरोमन्त्रः’ शिरः स्मृतम् ॥

Verse 153

नीलकंठाय ठद्वंद्वं शिखामंत्रोऽयमीरितः । कालकूटपदस्यांते विषभक्षणङेयुतम् ॥ १५३ ॥

नीलकण्ठाय ‘ठद्वन्द्वम्’ इति शिखामन्त्रः प्रकीर्तितः । ‘कालकूट’पदस्यान्ते विषभक्षणवाचकेन सह ज्ञेयम् ॥

Verse 154

हुं फट् कवचमुद्दिष्टं नीलकंठिन इत्यतः । स्वाहांतमस्त्रमेतानि पंचागानि मनोर्विदुः ॥ १५४ ॥

‘हुं फट्’ इति कवचं निर्दिष्टं नीलकण्ठिन्याः । ‘स्वाहा’न्तमस्त्रमित्येतत् पञ्चाङ्गानि मनोर्विदो विदुः ॥

Verse 155

मूर्ध्नि कंठे हृदंभोजे क्रमाद्वीजत्रयं न्यसेत् । बालार्कायुतवर्चस्कं जटाजूटेंदुशोभितम् ॥ १५५ ॥

मूर्ध्नि कण्ठे हृदम्बोजे च क्रमाद् द्विजत्रयं न्यसेत्। बालार्कायुतवर्चस्कं जटाजूटेन्दुशोभितं ध्यायेत्॥

Verse 156

नागाभूषं जपवटीं शूलं ब्रह्यकपालकम् । खट्वांगं दधतं दोर्भिस्त्रिनेत्रं चिंतयेद्धरम् ॥ १५६ ॥

नागाभूषणं जपवटीं शूलं ब्रह्मकपालकम्। खट्वाङ्गं च दधद्भिर्दोर्भिस्त्रिनेत्रं हरं ध्यायेत्॥

Verse 157

लक्षत्रयं जपेन्मंत्रं तद्दशांशं ससर्पिषा । हविषा जुहुयात्सम्यक्संस्कृते हव्यवाहने ॥ १५७ ॥

लक्षत्रयं जपेन्मन्त्रं तद्दशांशं ससर्पिषा। हविषा च जुहुयात् सम्यक् संस्कृते हव्यवाहने॥

Verse 158

शैवं पीठे यजेद्देवं नीलकंठं समाहितः । मृत्युं जयविधानेन विषद्वयविनाशनम् ॥ १५८ ॥

शैवे पीठे यजेद्देवं नीलकण्ठं समाहितः। मृत्युञ्जयविधानेन विषद्वयविनाशनम्॥

Verse 159

अग्निः संवर्तकादित्यरानिलौ षष्टिबिंदुमान् । चिंतामणिरिति ख्यातं बीजं सर्वसमृद्धिदम् ॥ १५९ ॥

अग्निः संवर्तकादित्यरानिलाः षष्टिबिन्दुमान्। ‘चिन्तामणि’ इति ख्यातं बीजं सर्वसमृद्धिदम्॥

Verse 160

कश्यपो मुनिराख्यातश्छंदोऽनुष्टुबुदाहृतम् । अर्द्धनारीश्वरः प्रोक्तो देवता जगतां पतिः ॥ १६० ॥

ऋषिः कश्यपो मुनिराख्यातः, छन्दोऽनुष्टुबुदाहृतम्। देवता अर्द्धनारीश्वरः प्रोक्तो जगतां पतिरिति॥१६०॥

Verse 161

रेफादिव्यंजनैः षड्भिः कुर्यादंगानि षट् क्रमात् । त्रिनेत्रं नीलमणिभं शूलपाशं कपालकम् ॥ १६१ ॥

रेफादिव्यञ्जनैः षड्भिः क्रमात् षडङ्गानि विन्यसेत्। त्रिनेत्रं नीलमणिभं शूलपाशकपालकम्॥१६१॥

Verse 162

रक्तोत्पलं च हस्ताब्जैर्दधतं चारुभूषणम् । बालेंदुबद्धमुकुटमर्द्धनारीश्वरं स्मरेत् ॥ १६२ ॥

रक्तोत्पलं च हस्ताब्जैर्दधतं चारुभूषणम्। बालेंदुबद्धमुकुटमर्द्धनारीश्वरं स्मरेत्॥१६२॥

Verse 163

एकलक्षं जपेन्मंत्रं त्रिशतं मधुराप्लुतैः । तिलैर्हुनेद्यजेत्पीठे शैवेंगावरणैः सह ॥ १६३ ॥

मन्त्रं एकलक्षं जपेत्, ततः मधुराप्लुतैः त्रिशतं हुतं कुर्यात्। तिलैर्हुनेद्, पीठे यजेत शैवाङ्गावरणैः सह॥१६३॥

Verse 164

वृषाद्यैर्मातृभिः पश्चाल्लोकपालैस्तदायुधैः । प्रासादाद्यं जपेन्मंत्रमयुतं रोगशांतये ॥ १६४ ॥

वृषाद्यैर्मातृभिः पश्चात् स्थिताभिः, लोकपालैस्तदायुधैः सह। ‘प्रासाद’-आदिमन्त्रं अयुतं जपेत् रोगशान्तये॥१६४॥

Verse 165

स्वाहावृत्तमिदं बीजं विगलत्परमामृतम् । चन्द्रबिंबस्थितं मूर्ध्नि ध्यातं क्ष्वेडगदापहम् ॥ १६५ ॥

स्वाहाशब्दपरिवृतं बीजमिदं परमानन्दामृतं विगलति। मूर्ध्नि चन्द्रबिम्बस्थं ध्यातं क्ष्वेडरोगं विषदोषं चापहन्ति॥

Verse 166

प्रतिलोमस्वराढ्या च बीजं वह्निगृहे स्थितम् । रेफादिव्यंजनोल्लासिषट्कोणाभिवृतं बहिः ॥ १६६ ॥

प्रतिलोमस्वरसमृद्धं बीजं वह्निगृहे न्यसेत्। बहिः रेफादिव्यञ्जनदीप्तैः षट्कोणाभिवृतं भवेत्॥

Verse 167

भूतार्तस्य स्मृतं मूर्ध्नि भूतमाशु विनाशयेत् । पीडितांगे स्मृतं तत्तत्पीडां शमयति ध्रुवम् ॥ १६७ ॥

भूतार्तस्य शिरसि स्मृतं भूतं शीघ्रं विनाशयेत्। पीडिताङ्गे स्मृतं तत्तत्पीडां निश्चयेन शमयति॥

Verse 168

प्रणवो हृदयं पश्चान् ङेंतः पशुपतिः पुनः । तारो नमो भूतपदं ततोऽधिपतये ध्रुवम् ॥ १६८ ॥

प्रथमं हृदि प्रणवं न्यस्य, पश्चाद् ङेंकारान्तं विन्यसेत्। पुनः ‘पशुपतिः’ इति, ततस्तारं ‘नमो’ भूतपदं, ततो ध्रुवम् ‘अधिपतये’ इति॥

Verse 169

नमोरुद्राय युगलं खङ्गरावण शब्दतः । विहरद्वितयं पश्चान्नरीनृत्ययुगं पृथक् ॥ १६९ ॥

‘नमो रुद्राय’ इत्यादि युगलं खङ्गरावणनादवत् उच्चारयेत्। पश्चाद् ‘विहरद्’ इति द्वितयं, ततः पृथक् ‘नरी-नृत्य’सम्बद्धं युगं जपेत्॥

Verse 170

श्मशानभस्माचितांते शरण्याय ततः परम् । घंटाकपालमालादिधरायेति पदं पुनः ॥ १७० ॥

अथ श्मशानभस्माचिताङ्गाय शरण्याय ततः परं मन्त्रपदं जपेत्। अनन्तरं पुनर्घण्टाकपालमालादिधराय इति पदं जपेत्॥

Verse 171

व्याघ्रचर्मपदस्यांते परिधानाय तत्परम् । शशांककृतशब्दांते शेखराय ततः परम् ॥ १७१ ॥

व्याघ्रचर्मपदानन्तरं परिधानाय इति पदं ज्ञेयम्। तथा शशाङ्ककृतशब्दानन्तरं शेखराय इति पदं ततः परं ज्ञेयम्॥

Verse 172

कृष्णसर्पपदात्पश्चाद्वदेद्यज्ञोपवीतिने । बलयुग्मं चलायुग्ममनिवर्तकपालिने ॥ १७२ ॥

कृष्णसर्पपदानन्तरं यज्ञोपवीती ततः परं वदेत्—बलयुग्मं चलायुग्मं अनिवर्तकपालिने इति॥

Verse 173

हनुयुग्मं ततो भूतांस्त्रासयद्वितयं पुनः । भूयो मंडलमध्ये स्यात्कटयुग्मं ततः परम् ॥ १७३ ॥

ततो हनुयुग्मं कुर्यात्; पुनर्भूतत्रासयद्वितयं ततः। भूयो मण्डलमध्ये कटयुग्मं ततः परं स्यात्॥

Verse 174

रुद्रांकुशेन शमय प्रवेशययुगं ततः । आवेशययुगं पश्चाञ्चंडासिपदमीरयेत् ॥ १७४ ॥

ततो रुद्राङ्कुशेन शमय-प्रवेशय-युगं जप्त्वा, पश्चादावेशय-युगं जप्त्वा, अन्ते चण्डासि इति मन्त्रपदं वदेत्॥

Verse 175

धाराधिपतिरुद्रोऽयं ज्ञापयत्यग्निसुंदरी । खड्गरावणमंत्रोऽयं सप्तत्यूर्द्धशताक्षरः ॥ १७५ ॥

अयं मन्त्रः ‘धाराधिपतिरुद्रः’ इति प्रसिद्धः; अग्निसुन्दरी तं ज्ञापयति। अयं खड्ग-रावण-मन्त्रः, सप्तत्युत्तरशताक्षरः॥

Verse 176

भूताधिपतये स्वाहा पूजामन्त्रोऽयमीरितः । सिद्धमंत्रोऽयमुदितो जपादेव प्रसिद्ध्यति ॥ १७६ ॥

‘भूताधिपतये स्वाहा’ इति पूजामन्त्रः समीरितः। अयं सिद्धमन्त्रः प्रोक्तः; जपमात्रेणैव प्रसिद्धिं लभते॥

Verse 177

अयुतद्वितयात्पश्चाद्भूतादिग्रहणे क्षमः । माया स्फुरद्वयं भूयः प्रस्फुरद्वितयं पुनः ॥ १७७ ॥

अयुतद्वितयानन्तरं तत्त्वं भूतादिग्रहणे क्षमम्। ततः माया स्फुरद्वयं भवति; भूयः पुनः प्रस्फुरद्वितयं विस्तारयति॥

Verse 178

घातयद्वितयं वर्मफडंतः समुदीरितः । एकपंचाशदर्णोऽयमघोरास्त्रं महामनुः ॥ १७८ ॥

‘घातय’ इति द्विवारं उच्चार्य, ‘वर्म-फड्’ इत्यन्तं समुदीर्यते चेत्। अयं एकपञ्चाशदर्णो महामनुः ‘अघोरास्त्र’ इति कथ्यते॥

Verse 179

अघोरोऽस्य नुनिः प्रोक्तस्त्रिवृच्छंदं उदाहृतम् । अघोररुद्रः संदिष्टो देवता मन्त्रनायकः ॥ १७९ ॥

अस्य मन्त्रस्य नुनिः ‘अघोरः’ इति प्रोक्तः; छन्दः ‘त्रिवृक्’ इति उदाहृतम्। देवता च मन्त्रनायकः ‘अघोररुद्रः’ इति निर्दिष्टः॥

Verse 180

हृदयं पंचभिः प्रोक्तं शिरः षड्भिरुदाहृतम् । शिखा दशभिराख्याता नवभिः कवचं मतम् ॥ १८० ॥

हृदयमन्त्रः पञ्चाक्षरः प्रोक्तः, शिरोमन्त्रः षडक्षर उदाहृतः। शिखामन्त्रः दशाक्षरः कथितः, कवचमन्त्रः नवाक्षरः स्मृतः॥

Verse 181

वसुवर्णैः स्मृतं नेत्रं दशार्णैरस्त्रमीरितम् । मूर्ध्नि नेत्रास्यकंठेषु हृन्नाभ्यामूरुषु क्रमात् ॥ १८१ ॥

नेत्रमन्त्रः वसुवर्णैः स्मृतः, अस्त्रमन्त्रः दशार्णैः प्रकीर्तितः। एते क्रमात् मूर्ध्नि, नेत्रास्यकण्ठेषु, हृन्नाभ्योः, ऊरुषु च न्यसेत्॥

Verse 182

जानुजंघापदद्वंद्वे रुद्रभिन्नाक्षरैर्न्यसेत् । पञ्चषट्काष्टवेदांगद्विव्द्यब्धिरसलोचनैः ॥ १८२ ॥

जानुजङ्घापदद्वन्द्वे रुद्रभिन्नाक्षरैः न्यसेत्। पञ्च-षट्-काष्ट-वेदाङ्ग-द्वि-उदधि-रस-लोचनैः सूचितक्रमेण॥

Verse 183

श्यामं त्रिनेत्रं सपार्ढ्यं रक्तवस्त्रांगरांगकम् । नानाशस्त्रधरं ध्यायेनदघोराख्यं सदाशिवम् ॥ १८३ ॥

श्यामं त्रिनेत्रं साभरणं रक्तवस्त्राङ्गरागकम्। नानाशस्त्रधरं ध्यायेत् सदाशिवम् अघोराख्यं॥

Verse 184

भूतवेतालकादीनां क्षयोऽयं निग्रहे मनुः । तारो वांतो धरासंस्थो वामनेत्रेंदुभूषितः ॥ १८४ ॥

भूतवेतालकादीनां निग्रहे क्षयकारकः अयं मन्त्रः। अस्य ऋषिः मनुः, देवता तारः, विनियोगः धरासंस्थः, लक्षणं वामनेत्रेन्दुभूषणम्॥

Verse 185

पाशी बकः कर्णनेत्रवर्मास्त्रांतः षडक्षरः । मनुः पाशुपतास्त्राख्यो ग्रहक्षुद्रनिवारणः ॥ १८५ ॥

मन्त्राः—‘पाशी’, ‘बकः’, ‘कर्णनेत्रवर्मास्त्रान्तः’, तथा षडक्षरमन्त्रः, ‘पाशुपतास्त्र’ इति ख्यातो मन्त्रश्च—एते सर्वे ग्रहजन्यपीडानां क्षुद्रदुष्टोपद्रवाणां च निवारणार्थाः।

Verse 186

षड्भिर्वर्णैः षडंगानि हुंफडंतैः सजातिभिः । मध्याह्नार्कप्रभं भीमं त्र्यक्षं पन्नगभूषणम् ॥ १८६ ॥

षडक्षरेण षडङ्गन्यासं कुर्यात्, हुं-फडादिबीजैः सजातिसहितैश्च; ततः मध्याह्नार्कप्रभं भीमं त्र्यक्षं पन्नगभूषणं देवं ध्यायेत्।

Verse 187

नानाशस्त्रं चतुर्वक्त्रं स्मरेत्पशुपतिं हरम् । वर्णलक्षं जपेन्मन्त्रं जुहुयात्तद्दशांशतः ॥ १८७ ॥

नानाशस्त्रधरं चतुर्वक्त्रं पशुपतिं हरं स्मरेत्। मन्त्रं वर्णलक्षं जपेत्, तत्-दशांशतः हवनं जुहुयात्।

Verse 188

गव्येन सर्पिषा मन्त्रो संस्कृते हव्यवाहने । शैवे पीठे यजेदंगमातृलोकेश्वरायुधैः ॥ १८८ ॥

गव्येन सर्पिषा मन्त्रं संस्कृते हव्यवाहने जुहुयात्। शैवे पीठे अङ्गमातृलोकेश्वरायुधैः सह यजनं कुर्यात्।

Verse 189

अनेन मन्त्रितं तोयं भूतग्रस्तमुखे क्षिपेत् । सद्यः स मुंचति क्रंदान्महामंत्रप्रभावतः ॥ १८९ ॥

अनेन मन्त्रितं तोयं भूतग्रस्तस्य मुखे क्षिपेत्। महामन्त्रप्रभावतः स सद्यः क्रन्दनं मुञ्चति।

Verse 190

अनेन मन्त्रितान्बाणान्विसृजेद्युधि यो नरः । जयेत्क्षणेन निखिलाञ्छत्रून्पार्थ इवापरः ॥ १९० ॥

यः नरः अनेन मन्त्रेण मन्त्रितान् बाणान् युधि विसृजेत्, स क्षणेनैव निखिलान् शत्रून् जयेत्—अपरः पार्थ इव।

Verse 191

वर्णान्तिमो बिन्दुयुतः क्षेत्रपालाय हृन्मनुः ॥ १९१ ॥

वर्णान्तिमः बिन्दुयुतः हृन्मनुः क्षेत्रपालाय निर्दिष्टः।

Verse 192

ताराद्यो वसुवर्णोऽयं क्षेत्रपालस्य कीर्तितः । षड्दीर्घयुक्तबीजेन षडंगं न्यस्य चिन्तयेत् ॥ १९२ ॥

ताराद्यः सुवर्णवर्णोऽयं मन्त्रः क्षेत्रपालस्य कीर्तितः। षड्दीर्घयुक्तबीजेन षडङ्गन्यासं कृत्वा ततः तं देवम् चिन्तयेत्।

Verse 193

नीलाचलाभं दिग्वस्त्रं सर्पभूषं त्रिलोचनम् । पिंगोर्ध्वकेशान्दधतं कपालं च गदां स्मरेत् ॥ १९३ ॥

नीलाचलाभं दिग्वस्त्रं सर्पभूषं त्रिलोचनम्। पिङ्गोर्ध्वकेशधरं कपालगदाधरं शम्भुं स्मरेत्।

Verse 194

लक्षमेकं जपेन्मन्त्रं जुहुयात्तद्दशांशतः । चरुणा घृतसिक्तेन ततः क्षेत्रे समर्चयेत् ॥ १९४ ॥

मन्त्रं लक्षमेकं जपेत्, तत्-दशांशतः जुहुयात् चरुणा घृतसिक्तेन। ततः क्षेत्रे विधिवत् समर्चयेत्।

Verse 195

धर्मादिकल्पिते पीठे सांगावरणमादरात् । तस्मै सपरिवाराय बलिमेतेन निर्हरेत् ॥ १९५ ॥

धर्मविधिना कल्पिते पीठे साङ्गावरणं बलिमादरात् समर्पयेत् । एतेन विधिना सपरिवाराय देवाय बलिं निर्वहेत् ॥

Verse 196

पूर्वमेहिद्वयं पश्चाद्विद्विषं पुरुषं द्वयम् । भञ्जयद्वितयं भूयो नर्तयद्वितयं पुनः ॥ १९६ ॥

पूर्वं द्वयं पुरतः आनयेत्, पश्चाद् विद्विषोः पुरुषयोर्द्वयं । ततः पुनर्द्वयं भञ्जयेत्, पुनश्च द्वयं नर्तयेत् ॥

Verse 197

ततो विघ्नपदद्वन्द्वं महाभैरव तत्परम् । क्षेत्रपालबलिं गृह्णद्वयं पावकसुन्दरी ॥ १९७ ॥

ततो विघ्नपदद्वन्द्वं तत्पर महाभैरव । क्षेत्रपालबलिं गृह्ण, पावकसुन्दरि, द्वयम् ॥

Verse 198

बलिमन्त्रोऽयमाख्यातः सर्वकामफलप्रदः । सोपदेशं बृहत्पिण्डे कृत्वा रात्रिषु साधकः ॥ १९८ ॥

अयं बलिमन्त्रः प्रोक्तः सर्वकामफलप्रदः । बृहत्पिण्डे सोपदेशं कृत्वा साधको रात्रिषु साधयेत् ॥

Verse 199

स्मृत्वा यथोक्तं क्षेत्रेशँ तस्य हस्ते बलिं हरेत् । बलिनानेन सन्तुष्टः क्षेत्रपालः प्रयच्छति ॥ १९९ ॥

यथोक्तं क्षेत्रेशं स्मृत्वा तस्य हस्ते बलिं हरेत् । अनेन बलिना सन्तुष्टः क्षेत्रपालः अभीष्टं प्रयच्छति ॥

Verse 200

कांतिं मेधां बलायोग्यं तेजः पुष्टिं यशः श्रियम् । उद्धरेद्बटुकं ङेंतमापदुद्धारणं तथा ॥ २०० ॥

एतत् कान्तिं मेधां बलयोग्यतां तेजः पुष्टिं यशः श्रियम् च जनयति; आपत्काले च बटुकं ‘ङेंतम्’ इत्युच्चारणेन उद्धरेत्—तस्मादिदं आपदुद्धारणसाधनम्।