Adhyaya 16

Verse 1

इति श्रीकूर्मपुराणे षट्साहस्त्र्यां संहितायामुपरिविभागे पञ्चदशो ऽध्यायः व्यास उवाच न हिंस्यात् सर्वभूतानिनानृतं वावदेत् क्वचित् / नाहितं नाप्रियं वाक्यं न स्तेनः स्याद् कदाचन

इति श्रीकूर्मपुराणे षट्साहस्त्र्यां संहितायामुपरिविभागे पञ्चदशोऽध्यायः। व्यास उवाच—न हिंस्यात् सर्वभूतानि नानृतं वावदेत् क्वचित्। नाहितं नाप्रियं वाक्यं न स्तेनः स्याद् कदाचन॥

Verse 2

तृणं वा यदि वा शाकं मृदं वा जलमेव वा / परस्यापहरञ्जन्तुर्नरकं प्रतिपद्यते

तृणं वा यदि वा शाकं मृदं वा जलमेव वा। परस्यापहरञ्जन्तुर्नरकं प्रतिपद्यते॥

Verse 3

न राज्ञः प्रतिगृह्णीयान्न शूद्रपतितादपि / न चान्यस्मादशक्तश्च निन्दितान् वर्जयेद् बुधः

बुधो न राज्ञः प्रतिगृह्णीयात्, न शूद्रात् पतितादपि; न चान्यस्मादशक्तात्, निन्दितेभ्यो दानं वर्जयेत्।

Verse 4

नित्यं याचनको न स्यात् पुनस्तं नैव याचयेत् / प्राणानपहरत्येवं याचकस्तस्य दुर्मतिः

नित्यं याचनको न स्यात्, पुनस्तं नैव याचयेत्; एवं दुर्मतिर्याचकः परस्य प्राणानिवापहरति।

Verse 5

न देवद्रव्यहारी स्याद् विशेषेण द्विजोत्तमः / ब्रह्मस्वं वा नापहरेदापद्यपि कदाचन

न देवद्रव्यहारी स्यात् विशेषेण द्विजोत्तमः; ब्रह्मस्वं वा नापहरेत् आपद्यपि कदाचन।

Verse 6

न विषं विषमित्याहुर्ब्रह्मस्वं विषमुच्यते / देवस्वं चापि यत्नेन सदा परिहरेत् ततः

न विषं विषमित्याहुः, ब्रह्मस्वं विषमुच्यते; देवस्वं चापि यत्नेन सदा परिहरेत् ततः।

Verse 7

पुष्पे शाक्रोदके काष्ठे तथा मूले फले तृणे / अदत्तादानमस्तेयं मनुः प्राह प्रजापतिः

पुष्पे शाके उदके काष्ठे मूले फले तृणे तथा; अदत्तादानमस्तेयं मनुः प्राह प्रजापतिः।

Verse 8

ग्रहीतव्यानि पुष्पाणि देवार्चनविधौ द्विजाः / नैकस्मादेव नियतमननुज्ञाय केवलम्

देवार्चनविधौ द्विजाः पुष्पाणि विधिवद् ग्रहीतव्यानि; अननुज्ञायैकस्मादेव स्थाने नियतं केवलं न हरेत्।

Verse 9

तृणं काष्ठं फलं पुष्पं प्रकाशं वै हरेद् बुधः / धर्मार्थं केवलं विप्रा ह्यन्यथा पतितो भवेत्

तृणं काष्ठं फलं पुष्पं प्रकाशं च बुधो हरेत्; धर्मार्थमेव विप्राः, अन्यथा स पतितो भवेत्।

Verse 10

तिलमुद्गयवादीनां मुष्टिर्ग्राह्या पथि स्थितैः / क्षुधार्तैर्नान्यथा विप्रा धर्मविद्भिरिति स्थितिः

तिलमुद्गयवादीनां मुष्टिर्ग्राह्या पथि स्थितैः; क्षुधार्तैर्नान्यथा विप्राः, धर्मविद्भिरिति स्थितिः।

Verse 11

न धर्मस्यापदेशेन पापं कृत्वा व्रतं चरेत् / व्रतेन पापं प्रच्छाद्य कुर्वन् स्त्रीशूद्रदम्भनम्

न धर्मस्यापदेशेन पापं कृत्वा व्रतं चरेत्; व्रतेन पापं प्रच्छाद्य कुर्वन् स्त्रीशूद्रदम्भनम्।

Verse 12

प्रेत्येह चेदृशो विप्रो गर्ह्यते ब्रह्मवादिभिः / छद्मनाचरितं यच्च व्रतं रक्षांसि गच्छति

प्रेत्येह चेदृशो विप्रो गर्ह्यते ब्रह्मवादिभिः; छद्मनाचरितं यच्च व्रतं रक्षांसि गच्छति।

Verse 13

अलिङ्गी लिङ्गिवेषेण यो वृत्तिमुपजीवति / स लिङ्गिनां हरेदेनस्तिर्यग्योनौ च जायते

अलिङ्गी लिङ्गिवेषेण यो वृत्तिमुपजीवति । स सतां लिङ्गिनां पुण्यं हरति; तदेनसा तिर्यग्योनौऽपि जायते ॥

Verse 14

बैडालव्रतिनः पापा लोके धर्मविनाशकाः / सद्यः पतन्ति पापेषु कर्मणस्तस्य तत् फलम्

बैडालव्रतिनः पापा लोके धर्मविनाशकाः । सद्यः पतन्ति पापेषु; कर्मणस्तस्य तत्फलम् ॥

Verse 15

पाषण्डिनो विकर्मस्थान् वामाचारांस्तथैव च / पञ्चरात्रान् पाशुपतान् वाङ्मात्रेणापि नार्चयेत्

पाषण्डिनो विकर्मस्थान् वामाचारांश्च ये नराः । पञ्चरात्रान् पाशुपतांश्च वाङ्मात्रेणापि नार्चयेत् ॥

Verse 16

वेदनिन्दारतान् मर्त्यान् देवनिन्दारतांस्तथा / द्विजनिन्दारतांश्चैव मनसापि न चिन्तयेत्

वेदनिन्दारतान् मर्त्यान् देवनिन्दारतांस्तथा । द्विजनिन्दारतांश्चैव मनसापि न चिन्तयेत् ॥

Verse 17

याजनं योनिसंबन्धं सहवासं च भाषणम् / कुर्वाणः पतते जन्तुस्तस्माद् यत्नेन वर्जयेत्

याजनं योनिसंबन्धं सहवासं च भाषणम् । कुर्वाणः पतते जन्तुः; तस्माद् यत्नेन वर्जयेत् ॥

Verse 18

देवद्रोहाद् गुरुद्रोहः कोटिकोटिगुणाधिकः / ज्ञानापवादो नास्तिक्यं तस्मात् कोटिगुणाधिकम्

देवद्रोहात् गुरुद्रोहः कोटिकोटिगुणाधिकः; तथा ज्ञानापवादो यः नास्तिक्यरूपः, स तस्मादपि कोटिगुणाधिकः।

Verse 19

गोभिश्च दैवतैर्विप्रैः कृष्या राजोपसेवया / कुलान्यकुलतां यान्ति यानि हीनानि धर्मतः

गोपालनैर्दैवतसेवया विप्रसङ्गेन कृष्या राजोपसेवया च, धर्महीनानि कुलान्यपि अकुलतां यान्ति, लोकनिन्द्यतां प्राप्नुवन्ति।

Verse 20

कुविवाहैः क्रियालोपैर्वेदानध्ययनेन च / कुलान्यकुलतां यान्ति ब्राह्मणातिक्रमेण च

कुविवाहैः क्रियालोपैर्वेदानध्ययनेन च, ब्राह्मणातिक्रमेण च, कुलानि सद्यः अकुलतां यान्ति अधोगतिं प्राप्नुवन्ति।

Verse 21

अनृतात् पारदार्याच्च तथाभक्ष्यस्य भक्षणात् / अश्रौतधर्माचरणात् क्षिप्रं नश्यति वै कुलम्

अनृतात् पारदार्याच्च तथाभक्ष्यस्य भक्षणात्; अश्रौतधर्माचरणात् वै कुलं क्षिप्रं नश्यति।

Verse 22

अश्रोत्रियेषु वै दानाद् वृषलेषु तथैव च / विहिताचारहीनेषु क्षिप्रं नश्यति वै कुलम्

अश्रोत्रियेषु दानाद् वृषलेषु तथैव च; विहिताचारहीनेषु वै कुलं क्षिप्रं नश्यति।

Verse 23

नाधार्मिकैर्वृते ग्रामे न व्याधिबहुले भृशम् / न शूद्रराज्ये निवसेन्न पाषण्डजनैर्वृते

नाधार्मिकैर्वृतं ग्रामं निवसेन्न व्याधिबहुलं भृशम्। न शूद्रराज्ये वसेन्नैव पाषण्डजनसङ्कुलम्॥

Verse 24

हिमवद्विन्ध्ययोर्मध्ये पूर्वपश्चिमयोः शुभम् / मुक्त्वा समुद्रयोर्देशं नान्यत्र निवसेद् द्विजः

हिमवद्विन्ध्ययोर्मध्ये पूर्वपश्चिमयोः शुभे। समुद्रयोर्देशं मुक्त्वा द्विजो नान्यत्र संवसेत्॥

Verse 25

कृष्णो वा यत्र चरति मृगो नित्यं स्वभावतः / पुण्याश्च विश्रुता नद्यस्तत्र वा निवसेद् द्विजः

कृष्णो वा यत्र चरति मृगो नित्यं स्वभावतः। पुण्याश्च विश्रुता नद्यस्तत्र वा निवसेद् द्विजः॥

Verse 26

अर्धक्रोशान्नदीकूलं वर्जयित्वा द्विजोत्तमः / नान्यत्र निवसेत् पुण्यं नान्त्यजग्रामसन्निधौ

अर्धक्रोशान्नदीकूलं वर्जयित्वा द्विजोत्तमः। न निवसेत् पुनः पुण्येऽप्यन्त्यजग्रामसन्निधौ॥

Verse 27

न संवसेच्च पतितैर्न चण्डालैर्न पुक्कसैः / न मूर्खैर्नावलिप्तैश्च नान्त्यैर्नान्त्यावसायिभिः

न संवसेच्च पतितैर्न चण्डालैर्न पुक्कसैः। न मूर्खैर्नावलिप्तैश्च नान्त्यैर्नान्त्यावसायिभिः॥

Verse 28

एकशय्यासनं पङ्क्तिर्भाण्डपक्वान्नमिश्रणम् / याजनाध्यापने योनिस्तथैव सहभोजनम्

एकशय्यासनं पङ्क्तिसंनिवेशो भाण्डपक्वान्नमिश्रणम्। याजनाध्यापने योनिस्तथैव सहभोजनं च—एतानि साङ्कर्यहेतवः स्मृताः॥

Verse 29

सहाध्यायस्तु दशमः सहयाजनमेव च / एकादश समुद्दिष्टा दोषाः साङ्कर्यसंज्ञिताः

सहाध्यायस्तु दशमः सहयाजनमेव च। एकादश समुद्दिष्टा दोषाः साङ्कर्यसंज्ञिताः॥

Verse 30

समीपे वा व्यवस्थानात् पापं संक्रमते नृणाम् / तस्मात् सर्वप्रयत्नेन साङ्कर्यं परिवर्जयेत्

समीपव्यवस्थानादेव पापं नृणां संक्रमेत्। तस्मात् सर्वप्रयत्नेन साङ्कर्यं परिवर्जयेत्॥

Verse 31

एकपङ्क्त्युपविष्टा ये न स्पृशन्ति परस्परम् / भस्मना कृतमर्यादा न तेषां संकरो भवेत्

एकपङ्क्त्युपविष्टा ये न स्पृशन्ति परस्परम्। भस्मना कृतमर्यादा न तेषां संकरो भवेत्॥

Verse 32

अग्निना भस्मना चैव सलिलेनावसेकतः / द्वारेण स्तम्भमार्गेण षड्भिः पङ्क्तिर्विभिद्यते

अग्निना भस्मना चैव सलिलेनावसेकतः। द्वारेण स्तम्भमार्गेण षड्भिः पङ्क्तिर्विभिद्यते॥

Verse 33

न कुर्याच्छुष्कवैराणि विवादं च न पैशुनम् / परक्षेत्रे गां धयन्तीं न चाचक्षीत कस्यचित् / न संवदेत् सूतके च न कञ्चिन्मर्मणि स्पृशेत्

न कुर्यात् शुष्कवैराणि, न विवादं न पैशुनम्। परक्षेत्रे वत्सं धयन्तीं गां कस्यचित् नाचक्षीत। सूतके न संवदेत्, कञ्चिन्मर्मणि न स्पृशेत्॥

Verse 34

न सूर्यपरिवेषं वा नेन्द्रचापं शवाग्निकम् / परस्मै कथयेद् विद्वान् शशिनं वा कदाचन

न सूर्यपरिवेषं वा, नेन्द्रचापं शवाग्निकम्। परस्मै कथयेद् विद्वान्, शशिनं वा कदाचन॥

Verse 35

न कुर्याद् बहुभिः सार्धं विरोधं बन्धुभिस्तथा / आत्मनः प्रतिकूलानि परेषां न समाचरेत्

न कुर्याद् बहुभिः सार्धं विरोधं बन्धुभिस्तथा। आत्मनः प्रतिकूलानि परेषां न समाचरेत्॥

Verse 36

तिथिं पक्षस्य न ब्रूयात् न नक्षत्राणि निर्दिशेत् / नोदक्यामभिभाषेत नाशुचिं वा द्विजोत्तमः

तिथिं पक्षस्य न ब्रूयात्, न नक्षत्राणि निर्दिशेत्। नोदक्यामभिभाषेत, नाशुचिं वा द्विजोत्तमः॥

Verse 37

न देवगुरुविप्राणां दीयमानं तु वारयेत् / न चात्मानं प्रशंसेद् वा परनिन्दां च वर्जयेत् / वेदनिन्दां देवनिन्दां प्रयत्नेन विवर्जयेत्

न देवगुरुविप्राणां दीयमानं तु वारयेत्। न चात्मानं प्रशंसेद् वा, परनिन्दां च वर्जयेत्। वेदनिन्दां देवनिन्दां प्रयत्नेन विवर्जयेत्॥

Verse 38

यस्तु देवानृषीन् विप्रान्वेदान् वा निन्दति द्विजः / न तस्य निष्कृतिर्दृष्टा शास्त्रेष्विह मुनीश्वराः

यस्तु द्विजो देवानृषीन् विप्रान् वेदान् वा निन्दति, हे मुनीश्वर, तस्य शास्त्रेष्विह निष्कृतिः काचिदपि न दृश्यते।

Verse 39

निन्दयेद् वै गुरुं देवं वेदं वा सोपबृंहणम् / कल्पकोटिशतं साग्रं रौरवे पच्यते नरः

यो वै गुरुं देवं वेदं वा सोपबृंहणं निन्दति, स नरः कल्पकोटिशतं साग्रं रौरवे नरके पच्यते।

Verse 40

तूष्णीमासीत निन्दायां न ब्रूयात् किञ्चिदुत्तरम् / कर्णौ पिधाय गन्तव्यं न चैतानवलोकयेत्

निन्दायां प्राप्तायां तूष्णीमासीत; किञ्चिदपि उत्तरं न ब्रूयात्। कर्णौ पिधाय गन्तव्यं, न चैतान् अवलोकयेत्।

Verse 41

वर्जयेद् वै रहस्यानि परेषां गूहयेद् बुधः / विवादं स्वजनैः सार्धं न कुर्याद् वै कदाचन

परेषां रहस्यानि वै वर्जयेत्; बुधः परेषां गूह्यं गूहयेत्। स्वजनैः सार्धं विवादं वै कदाचन न कुर्यात्।

Verse 42

न पापं पापिनां ब्रूयादपापं वा द्विजात्तमाः / सतेनतुल्यदोषः स्यान्मिथ्या द्विर्देषवान् भवेत्

हे द्विजात्तमाः! पापिनां पापं न ब्रूयात्, अपापं वा पापवद् न वदेत्। एवं कृत्वा स्तेनतुल्यदोषः स्यात्; मिथ्या चेत् द्विगुणो दोषवान् भवेत्।

Verse 43

यानि मिथ्याभिशस्तानां पतन्त्यश्रूणि रोदनात् / तानिपुत्रान् पशून्घ्निन्ति तेषां मिथ्याभिशंसिनाम्

यानि मिथ्याभिशस्तानां रोदनात् पतन्त्यश्रूणि, तानि तेषां मिथ्याभिशंसिनां पुत्रान् पशूंश्च घ्नन्ति विनाशयन्ति।

Verse 44

ब्रिह्महत्यासुरापाने स्तेयगुर्वङ्गनागमे / दृष्टं विशोधनं वृद्धैर्नास्ति मिथ्याभिशंसने

ब्रह्महत्यासुरापाने स्तेयगुर्वङ्गनागमे—एतेषां वृद्धैः विशोधनं दृष्टम्; मिथ्याभिशंसने तु न किञ्चिद् विशोधनं दृष्टम्।

Verse 45

नेक्षेतोद्यन्तमादित्यं शशिनं चानिमित्ततः / नास्तं यान्तं न वारिस्थं नोपसृष्टं न मघ्यगम् / तिरोहितं वाससा वा नादर्शान्तरगामिनम्

उद्यन्तमादित्यं नेक्षेत, शशिनं चानिमित्ततः; नास्तं यान्तं न वारिस्थं नोपसृष्टं न मध्यगम्; वाससा तिरोहितं वा नादर्शान्तरगामिनम्।

Verse 46

न नग्नां स्त्रियमीक्षेत पुरुषं वा कदाचन / न च मूत्रं पुरीषं वा न च संस्पृष्टमैथुनम् / नाशुचिः सूर्यसोमादीन् ग्रहानालोकयेद् बुधः

न नग्नां स्त्रियमीक्षेत पुरुषं वा कदाचन; न च मूत्रं पुरीषं वा न च संस्पृष्टमैथुनम्; नाशुचिः सूर्यसोमादीन् ग्रहान् आलोकयेद् बुधः।

Verse 47

पतितव्यङ्गचण्डालानुच्छिष्टान् नावलोकयेत् / नाभिभाषेत च परमुच्छिष्टो वावगुण्ठितः

पतितव्यङ्गचण्डालान् उच्छिष्टान् नावलोकयेत्; नाभिभाषेत च परम्, उच्छिष्टो वावगुण्ठितः।

Verse 48

न पश्येत् प्रेतसंस्पर्शं न क्रुद्धस्य गुरोर्मुखम् / न तैलोदकयोश्छायां न पत्नीं भोजने सति / नामुक्तबन्धनाङ्गां वा नोन्मत्तं मत्तमेव वा

न प्रेतसंस्पर्शदूषितं जनं पश्येत्, न क्रुद्धगुरोर्मुखं निरीक्षेत। न तैलोदकयोः प्रतिबिम्बं पश्येत, न च भोजने सति पत्नीं पश्येत। नामुक्तबन्धनाङ्गं पश्येत, नोन्मत्तं न च मत्तमेव।

Verse 49

नाश्नीयात् भार्यया सार्धंनैनामीक्षेत चाश्नतीम् / क्षुवन्तीं जृम्भमाणां वा नासनस्थां यथासुखम्

भार्यया सार्धं नाश्नीयात्; अश्नतीं तां न निरीक्षेत। क्षुवन्तीं जृम्भमाणां वा, नासनस्थां यथासुखं न पश्येत्।

Verse 50

नोदके चात्मनो रूपं न कूलं श्वभ्रमेव वा / न लङ्घयेच्च मूत्रं वा नाधितिष्ठेत् कदाचन

नोदके आत्मनो रूपं पश्येत्; न कूलं श्वभ्रस्यापि नाधितिष्ठेत्। मूत्रं न लङ्घयेत्, न च कदाचन तस्मिन्नधितिष्ठेत्।

Verse 51

न शूद्राय मतिं दद्यात् कृशरं पायसं दधि / नोच्छिष्टं वा मधु घृतं न च कृष्णाजिनं हविः

शूद्राय मतिं न दद्यात्; कृशरं पायसं दधि च न दद्यात्। नोच्छिष्टं मधु घृतं च न दद्यात्; कृष्णाजिनं हविश्च न दद्यात्।

Verse 52

न चैवास्मै व्रतं दद्यान्न च धर्मं वदेद् बुधः / न च क्रोधवशं गच्छेद् द्वेषं रागं च वर्जयेत्

न चैवास्मै व्रतं दद्यात्, न च धर्मं वदेद् बुधः। न क्रोधवशं गच्छेत्; द्वेषं रागं च वर्जयेत्।

Verse 53

लोभं दम्भं तथा यत्नादसूयां ज्ञानकुत्सनम् / ईर्ष्यां मदं तथा शोकं मोहं च परिवर्जयेत्

लोभं दम्भं तथा यत्नादसूयां ज्ञानकुत्सनम् । ईर्ष्यां मदं तथा शोकं मोहं च परिवर्जयेत् ॥

Verse 54

न कुर्यात् कस्यचित् पीडां सुतं शिष्यं च ताडयेत् / न हीनानुपसेवेत न च तीक्ष्णमतीन् क्वचित्

न कुर्यात् कस्यचित् पीडां सुतं शिष्यं च ताडयेत् । न हीनानुपसेवेत न च तीक्ष्णमतीन् क्वचित् ॥

Verse 55

नात्मानं चावमन्येत दैन्यं यत्नेन वर्जयेत् / न विशिष्टानसत्कुर्यात् नात्मानं वा शपेद् बुधः

नात्मानं चावमन्येत दैन्यं यत्नेन वर्जयेत् । न विशिष्टानसत्कुर्यात् नात्मानं वा शपेद् बुधः ॥

Verse 56

न नखैर्विलिखेद् भूमिं गां च संवेशयेन्न हि / न नदीषु नदीं ब्रूयात् पर्वतेषु च पर्वतान्

न नखैर्विलिखेद् भूमिं गां च संवेशयेन्न हि । न नदीषु नदीं ब्रूयात् पर्वतेषु च पर्वतान् ॥

Verse 57

आवासे भोजने वापि न त्यजेत् हसयायिनम् / नावगाहेदपो नग्नो वह्निं नातिव्रजेत् पदा

आवासे भोजने वापि न त्यजेत् हसयायिनम् । नावगाहेदपो नग्नो वह्निं नातिव्रजेत् पदा ॥

Verse 58

शिरो ऽभ्यङ्गावशिष्टेन तैलेनाङ्गं न लेपयेत् / न सर्पशस्त्रैः क्रीडेत स्वानि खानि न संस्पृशेत् / रोमाणि च रहस्यानि नाशिष्टेन सह व्रजेत्

शिरोऽभ्यङ्गावशिष्टेन तैलेनाङ्गं न लेपयेत्। न सर्पशस्त्रैः क्रीडेत, स्वानि खानि न संस्पृशेत्। नाशिष्टेन सह न व्रजेत्, रहसि च रोमाणि न निष्कृषेत्॥

Verse 59

न पाणिपादवाङ्नेत्रचापल्यं समुपाश्रयेत् / न शिश्नोदरचापल्यं न च श्रवणयोः क्वचित्

न पाणिपादवाङ्नेत्रचापल्यं समुपाश्रयेत्। न शिश्नोदरचापल्यं, न च श्रवणयोः क्वचित्॥

Verse 60

न चाङ्गनखवादं वै कुर्यान्नाञ्जलिना पिबेत् / नाभिहन्याज्जलं पद्भ्यां पाणिना वा कदाचन

न चाङ्गनखवादं वै कुर्यान्नाञ्जलिना पिबेत्। नाभिहन्याज्जलं पद्भ्यां पाणिना वा कदाचन॥

Verse 61

न शातयेदिष्टकाभिः फलानि न फलेन च / न म्लेच्छभाषां शिक्षेत नाकर्षेच्च पदासनम्

न शातयेदिष्टकाभिः फलानि न फलेन च। न म्लेच्छभाषां शिक्षेत, नाकर्षेच्च पदासनम्॥

Verse 62

न भेदनमवस्फोटं छेदनं वा विलेखनम् / कुर्याद् विमर्दनं धीमान् नाकस्मादेव निष्फलम्

न भेदनमवस्फोटं छेदनं वा विलेखनम्। कुर्याद् विमर्दनं धीमान्, नाकस्मादेव निष्फलम्॥

Verse 63

नोत्सङ्गेभक्षयेद् भक्ष्यं वृथा चेष्टां च नाचरेत् / न नृत्येदथवा गायेन्न वादित्राणि वादयेत्

नोत्सङ्गे भक्षयेद् भक्ष्यं वृथा चेष्टां च नाचरेत्। न नृत्येदथवा गायेन् न वादित्राणि वादयेत्॥

Verse 64

न संहताभ्यां पाणिभ्यां कण्डूयेदात्मनः शिरः / न लौकिकैः स्तवैर्देवांस्तोषयेद् बाह्यजैरपि

न संहताभ्यां पाणिभ्यां कण्डूयेदात्मनः शिरः। न लौकिकैः स्तवैर्देवान् तोषयेद् बाह्यजैरपि॥

Verse 65

नाक्षैः क्रीडेन्न धावेत नाप्सु विण्मूत्रमाचरेत् / नोच्छिष्टः संविशेन्नित्यं न नग्नः स्नानमाचरेत्

नाक्षैः क्रीडेन् न धावेत नाप्सु विण्मूत्रमाचरेत्। नोच्छिष्टः संविशेन् नित्यं न नग्नः स्नानमाचरेत्॥

Verse 66

न गच्छेन्न पठेद् वापि न चैव स्वशिरः स्पृशेत् / न दन्तैर्नखरोमाणि छिन्द्यात् सुप्तं न बोधयेत्

न गच्छेन् न पठेद् वापि न चैव स्वशिरः स्पृशेत्। न दन्तैर्नखरोमाणि छिन्द्यात् सुप्तं न बोधयेत्॥

Verse 67

न बालातपमासेवेत् प्रेतधूमं विवर्जयेत् / नैकः सुप्याच्छून्यगृहे स्वयं नोपानहौ हरेत्

न बालातपमासेवेत् प्रेतधूमं विवर्जयेत्। नैकः सुप्याच्छून्यगृहे स्वयं नोपानहौ हरेत्॥

Verse 68

नाकारणाद् वा निष्ठीवेन्न बाहुभ्यां नदीं तरेत् / न पादक्षालनं कुर्यात् पादेनैव कदाचन

अकारणात् न निष्ठीवेत्; बाहुभ्यां नदीं न तरेत्। पादेनैव पादक्षालनं कदाचन न कुर्यात्॥

Verse 69

नाग्नौ प्रतापयेत् पादौ न कांस्ये धावयेद् बुधः / नाभिप्रासरयेद् देवं ब्राह्मणान् गामथापि वा / वाय्वग्निगुरुविप्रान् वा सूर्यं वा शशिनं प्रति

अग्नौ पादौ न प्रतापयेत्, न कांस्ये धावयेत् बुधः। देवं ब्राह्मणान् गां च प्रति पादौ न प्रसारयेत्; वाय्वग्निगुरुविप्रान् सूर्यं शशिनं च प्रति न प्रसारयेत्॥

Verse 70

अशुद्धः शयनं यानं स्वाध्यायं स्नानवाहनम् / बहिर्निष्क्रमणं चैव न कुर्वोत कथञ्चन

अशुद्धः शयनं यानं स्वाध्यायं स्नानवाहनम्। बहिर्निष्क्रमणं चैव कथञ्चन न आचरेत्॥

Verse 71

स्वप्नमध्ययनं स्नानमुद्वर्तं भोजनं गतिम् / उभयोः संध्ययोर्नित्यं मध्याह्ने चैव वर्जयेत्

स्वप्नम् अध्ययनं स्नानम् उद्वर्तनं भोजनं गतिम्। उभयोः संध्ययोः नित्यं मध्याह्ने चैव वर्जयेत्॥

Verse 72

न स्पृशेत् पाणिनोच्छिष्टो विप्रोगोब्राह्मणानलान् / न चासनं पदा वापि न देवप्रतिमां स्पृशेत्

पाणिनोच्छिष्टः ब्राह्मणः गोब्राह्मणानलान् न स्पृशेत्। पदा च आसनं न स्पृशेत्, देवप्रतिमां च न स्पृशेत्॥

Verse 73

नाशुद्धो ऽग्निं परिचरेन्न देवान् कीर्तयेदृषीन् / नावगाहेदगाधाम्बु धारयेन्नानिमित्ततः

अशुद्धः सन् न वह्निं परिचरेत्, न देवान् पूजयेत्, न ऋषीन् कीर्तयेत्। अगाधाम्बसि नावगाहेत्, अनिमित्ततः उपवासं न धारयेत्॥

Verse 74

न वामहस्तेनोद्धत्य पिबेद् वक्त्रेण वा जलम् / नोत्तरेदनुपस्पृश्य नाप्सु रेतः समुत्सृजेत्

वामहस्तेनोद्धृत्य जलं न पिबेत्, न च मुखेनैव जलं पिबेत्। अनुपस्पृश्य न मूत्रपुरीषं कुर्यात्, न चाप्सु रेतः समुत्सृजेत्॥

Verse 75

अमेध्यलिप्तमन्यद् वा लोहितं वा विषाणि वा / व्यतिक्रमेन्न स्त्रवन्तीं नाप्सु मैथुनमाचरेत् / चैत्यं वृक्षं न वै छिन्द्यान्नाप्सु ष्ठीवनमाचरेत्

अमेध्यलिप्तं रक्तं वा विषाणि वा न व्यतिक्रमेत्। स्त्रवन्तीं न व्यतिक्रमेत्, न चाप्सु मैथुनमाचरेत्। चैत्यवृक्षं न छिन्द्यात्, न चाप्सु ष्ठीवनमाचरेत्॥

Verse 76

नास्थिभस्मकपालानि न केशान्न च कण्टकान् / तुषाङ्गारकरीषं वा नाधितिष्ठेत् कदाचन

अस्थिभस्मकपालानि न केशान् न च कण्टकान्। तुषाङ्गारकरीषं वा कदाचन नाधितिष्ठेत्॥

Verse 77

न चाग्निं लङ्घयेद् धीमान् नोपदध्यादधः क्वचित् / न चैनं पादतः कुर्यान्मुखेन न धमेद् बुधः

धीमान् न वह्निं लङ्घयेत्, न चाधः किञ्चिदुपदध्यात्। न पादतः कुर्यात्, बुधो मुखेन न धमेत्॥

Verse 78

न कूपमवरोहेत नावेक्षेताशुचिः क्वचित् / अग्नौ न च क्षिपेदग्निं नाद्भिः प्रशमयेत् तथा

न कूपमवरोहेत; अशुचिः कदाचन तं नावेक्षेत। अग्नौ किञ्चिदपि न क्षिपेत; तथा चोदकेनाग्निं न प्रशमयेत्॥

Verse 79

सुहृन्मरणमार्तिं वा न स्वयं श्रावयेत् परान् / अपण्यं कूटपण्यं वा विक्रये न प्रयोजयेत्

सुहृन्मरणमार्तिं वा न स्वयं परान् श्रावयेत्। अपण्यं कूटपण्यं वा विक्रये न प्रयोजयेत्॥

Verse 80

न वह्निं मुखनिश्वासैर् ज्वालयेन्नाशुचिर्बुधः / पुण्यस्थानोदकस्थाने सीमान्तं वा कृषेन्न तु

अशुचिर्बुधो मुखनिश्वासैर्न वह्निं ज्वालयेत्। पुण्यस्थाने पुण्यतोयस्थाने वा सीमान्तं वा न कृषेत्॥

Verse 81

न भिन्द्यात् पूर्वसमयमभ्युपेतं कदाचन / परस्परं पशून् व्यालान् पक्षिणो नावबोधयेत्

पूर्वसमयमभ्युपेतं कदाचन न भिन्द्यात्। परस्परं पशून् व्यालान् पक्षिणो वा नावबोधयेत्॥

Verse 82

परबाधं न कुर्वोत जलवातातपादिभिः / कारयित्वा स्वकर्माणि कारून् पश्चान्न वञ्चयेत् / सायंप्रातर् गृहद्वारान् भिक्षार्थं नावघट्टयेत्

जलवातातपादिभिः परबाधां न कुर्वीत। स्वकर्माणि कारयित्वा कारून् पश्चान्न वञ्चयेत्। सायंप्रातर् गृहद्वारान् भिक्षार्थं नावघट्टयेत्॥

Verse 83

बहिर्माल्यं बहिर्गन्धं भार्यया सह भोजनम् / विगृह्य वादं कुद्वारप्रवेशं च विवर्जयेत्

बहिर्गृहे प्रदर्शनार्थं माल्यगन्धान् न धारयेत्, भार्यया सह अशोभनरीत्या भोजनं न कुर्यात्। कलहविवादं कुद्वारप्रवेशं च परित्यजेत्॥

Verse 84

न खादन्ब्राह्मणस्तिष्ठेन्न जल्पेद् वा हसन् बुधः / स्वमग्निं नैव हस्तेन स्पृशेन्नाप्सु चिरं वसेत्

खादन् ब्राह्मणः न तिष्ठेत्; बुधः न जल्पेत् न हसेत्। स्वमग्निं हस्तेन न स्पृशेत्, अप्सु चिरं न वसेत्॥

Verse 85

न पक्षकेणोपधमेन्न शूर्पेण न पाणिना / मुखे नैव धमेदग्निं मुखादग्निरजायत

अग्निं न पक्षकेणोपधमेत्, न शूर्पेण, न पाणिना। मुखेनापि न धमेत्—मुखादग्निरजायत इति श्रूयते॥

Verse 86

परस्त्रियं न भाषेत नायाज्यं याजयेद् द्विजः / नैकश्चरेत् सभां विप्रः समवायं च वर्जयेत्

परस्त्रियं न भाषेत; अयाज्यं न याजयेत् द्विजः। सभां नैकश्चरेद् विप्रः, समवायं च विवर्जयेत्॥

Verse 87

न देवायतनं गच्छेत् कदाचिद् वाप्रदक्षिणम् / न वीजयेद् वा वस्त्रेण न देवायतने स्वपेत्

देवायतनं कदाचिद् अपप्रदक्षिणं न गच्छेत्। वस्त्रेण न वीजयेत्, देवायतने न स्वपेत्॥

Verse 88

नैको ऽध्वानं प्रपद्येत नाधार्मिकजनैः सह / न व्याधिदूषितैर्वापि न शूद्रैः पतितेन वा

नैकः पन्थानं प्रपद्येत, नाधार्मिकजनैः सह; न व्याधिदूषितैर्वापि, न शूद्रैः पतितेन वा।

Verse 89

नोपानद्वर्जितो वाथ जलादिरहितस्तथा / न रात्रौ नारिणा सार्धं न विना च कमण्डलुम् / नाग्निगोब्राह्मणादीनामन्तरेण व्रजेत् क्वचित्

नोपानद्वर्जितो वाथ जलादिरहितस्तथा। न रात्रौ नारिणा सार्धं न विना च कमण्डलुम्। नाग्निगोब्राह्मणादीनामन्तरेण व्रजेत् क्वचित्॥

Verse 90

न वत्सतन्त्रीं विततामतिक्रामेत् क्वचिद् द्विजः / न निन्देद् योगिनः सिद्धान् व्रतिनो वायतींस्तथा

न वत्सतन्त्रीं विततामतिक्रामेत् क्वचिद् द्विजः। न निन्देद् योगिनः सिद्धान् व्रतिनो वायतींस्तथा॥

Verse 91

देवतायतनं प्राज्ञो देवानां चैव सत्रिणाम् / नाक्रामेत् कामतश्छायां ब्राह्मणानां च गोरपि

देवतायतनं प्राज्ञो देवानां चैव सत्रिणाम्। नाक्रामेत् कामतश्छायां ब्राह्मणानां च गोरपि॥

Verse 92

स्वां तु नाक्रमयेच्छायां पतिताद्यैर्न रोगिभिः / नाङ्गारभस्मकेशादिष्वधितिष्ठेत् कदाचन

स्वां तु नाक्रमयेच्छायां पतिताद्यैर्न रोगिभिः। नाङ्गारभस्मकेशादिष्वधितिष्ठेत् कदाचन॥

Verse 93

वर्जयेन्मार्जनीरेणुं स्नानवस्त्रघचोदकम् / न भक्षयेदभक्ष्याणि नापेयं च पिबेद् द्विजः

द्विजो मार्जनीरेणुं स्नानवस्त्रप्रक्षालनतोदकं च वर्जयेत्। अभक्ष्याणि न भक्षयेत्, न चापेयं पिबेत्॥