Adhyaya 32

Verse 1

इति श्रीकूर्मपुराणे षट्साहस्त्र्यां संहितायां पूर्वविभागे एकत्रिशोध्यायः सूत उवाच उषित्वा तत्र भगवान् कपर्देशान्तिके पुनः / द्रष्टुं ययौ मध्यमेशं बहुवर्षगणान् प्रभुः

इति श्रीकूर्मपुराणे षट्साहस्त्र्यां संहितायां पूर्वविभागे एकत्रिंशोऽध्यायः । सूत उवाच—उषित्वा तत्र भगवान् कपर्देशान्तिके पुनः । द्रष्टुं ययौ मध्यमेशं बहुवर्षगणान् प्रभुः ॥

Verse 2

तत्र मन्दाकिनीं पुण्यामृषिसङ्गनिषेविताम् / नदीं विमलपानीयां दृष्ट्वा हृष्टो ऽभवन्मुनिः

तत्र मन्दाकिनीं पुण्यामृषिसङ्घनिषेविताम् । नदीं विमलपानीयां दृष्ट्वा मुनिर्हृष्टोऽभवत् ॥

Verse 3

स तामन्वीक्ष्य मुनिभिः सह द्वैपायनः प्रभुः / चकार भावपूतात्मा स्नानं स्नानविधानवित्

स तामन्वीक्ष्य मुनिभिः सह द्वैपायनः प्रभुः । भावपूतात्मा स्नानं चकार स्नानविधानवित् ॥

Verse 4

संतर्प्य विधिवद् देवानृषीन् पितृगणांस्तथा / पूजयामास लोकादिं पुष्पैर्नानाविधैर्भवम्

संतर्प्य विधिवद् देवानृषीन् पितृगणांस्तथा । पूजयामास लोकादिं पुष्पैर्नानाविधैर्भवम् ॥

Verse 5

प्रविश्य शिष्यप्रवरैः सार्धं सत्यवतीसुतः / मध्यमेश्वरमीशानमर्चयामास शूलिनम्

प्रविश्य शिष्यप्रवरैः सार्धं सत्यवतीसुतः । मध्यमेश्वरमीशानमर्चयामास शूलिनम् ॥

Verse 6

ततः पाशुपताः शान्ता भस्मोद्धूलितविग्रहाः / द्रष्टुं समागता रुद्रं मध्यमेश्वरमीश्वरम्

ततः पाशुपताः शान्ता भस्मोद्धूलितविग्रहाः । द्रष्टुं समागता रुद्रं मध्यमेश्वरमीश्वरम् ॥

Verse 7

ओङ्कारासक्तमनसो वेदाध्ययनतत्पराः / जटिला मुण्डिताश्चापि शुक्लयज्ञोपवीतिनः

ओङ्कारासक्तमनसो वेदाध्ययनपरायणाः। केचिज्जटिलाः केचिन्मुण्डिताः शुक्लयज्ञोपवीतिनः॥

Verse 8

कौपीनवसनाः केचिदपरे चाप्यवाससः / ब्रह्मचर्यरताः शान्ता वेदान्तज्ञानतत्पराः

कौपीनवसनाः केचिदपरे चाप्यवाससः। ब्रह्मचर्यरताः शान्ता वेदान्तज्ञानतत्पराः॥

Verse 9

दृष्ट्वा द्वैपायनं विप्राः शिष्यैः परिवृतं मुनिम् / पूजयित्वा यथान्यायमिदं वचनमब्रुवन्

दृष्ट्वा द्वैपायनं विप्राः शिष्यैः परिवृतं मुनिम्। पूजयित्वा यथान्यायमिदं वचनमब्रुवन्॥

Verse 10

को भवान् कुत आयातः सह शिष्यैर्महामुने / प्रोचुः पैलादयः शिष्यास्तानृषीन् ब्रह्मभावितान्

को भवान् कुत आयातः सह शिष्यैर्महामुने। प्रोचुः पैलादयः शिष्यास्तानृषीन् ब्रह्मभावितान्॥

Verse 11

अयं सत्यवतीसूनुः कृष्णद्वैपायनो मुनिः / व्यासः स्वयं हृषीकेशो येन वेदाः पृथक् कृताः

अयं सत्यवतीसूनुः कृष्णद्वैपायनो मुनिः। व्यासः स्वयं हृषीकेशो येन वेदाः पृथक् कृताः॥

Verse 12

यस्य देवो महादेवः साक्षादेव पिनाकधृक् / अंशांशेनाभवत् पुत्रो नाम्ना शुक इति प्रभुः

यस्य देवो महादेवः साक्षादेव पिनाकधृक्। अंशांशेनाभवत् पुत्रो नाम्ना शुक इति प्रभुः॥

Verse 13

यः स साक्षान्महादेवं सर्वभावेन शङ्करम् / प्रपन्नः परया भक्त्या यस्य तज्ज्ञानमैश्वरम्

यः स साक्षान्महादेवं सर्वभावेन शङ्करम्। प्रपन्नः परया भक्त्या यस्य तज्ज्ञानमैश्वरम्॥

Verse 14

ततः पाशुपताः सर्वे हृष्टसर्वतनूरुहाः / नेमुरव्यग्रमनसः प्रोचुः सत्यवतीसुतम्

ततः पाशुपताः सर्वे हृष्टसर्वतनूरुहाः। नेमुरव्यग्रमनसः प्रोचुः सत्यवतीसुतम्॥

Verse 15

भगवन् भवता ज्ञातं विज्ञानं परमेष्ठिनः / प्रिसादाद् देवदेवस्य यत् तन्माहेश्वरं परम्

भगवन् भवता ज्ञातं विज्ञानं परमेष्ठिनः। प्रिसादाद् देवदेवस्य यत् तन्माहेश्वरं परम्॥

Verse 16

तद्वदास्माकमव्यक्तं रहस्यं गुह्यमुत्तमम् / क्षिप्रं पश्येम तं देवं श्रुत्वा भगवतो मुखात्

तद्वदास्माकमव्यक्तं रहस्यं गुह्यमुत्तमम्। क्षिप्रं पश्येम तं देवं श्रुत्वा भगवतो मुखात्॥

Verse 17

विसर्जयित्वा ताञ्छिष्यान् सुमन्तुप्रमुखांस्ततः / प्रोवाच तत्परं ज्ञानं योगिभ्यो योगवित्तमः

ततः सुमन्तुप्रमुखान् शिष्यान् विसर्जयित्वा स योगवित्तमः । योगिभ्यः परमं ज्ञानं तत्परं सम्यगब्रवीत् ॥

Verse 18

तत्क्षणादेव विमलं संभूतं ज्योतिरुत्तमम् / लीनास्तत्रैव ते विप्राः क्षणादन्तरधीयत

तत्क्षणादेव विमलं ज्योतिरुत्तमं समभवत् । तत्रैव लीनास्ते विप्राः क्षणादन्तरधीयत ॥

Verse 19

ततः शिष्यान् समाहूय भगवान् ब्रह्मवित्तमः / प्रोवाच मध्यमेशस्य माहात्म्यं पैलपूर्वकान्

ततः शिष्यान् समाहूय भगवान् ब्रह्मवित्तमः । पैलपूर्वकान् प्रोवाच मध्यमेशस्य माहात्म्यम् ॥

Verse 20

अस्मिन् स्थाने स्वयं देवो देव्या सह महेश्वरः / रमते भगवान् नित्यं रुद्रैश्च परिवारितः

अस्मिन् स्थाने स्वयं देवो देव्या सह महेश्वरः । रमते भगवान् नित्यं रुद्रैश्च परिवारितः ॥

Verse 21

अत्र पूर्वं हृषीकेशो विश्वात्मा देवकीसुतः / उवास वत्सरं कृष्णः सदा पाशुपतैर्वृतः

अत्र पूर्वं हृषीकेशो विश्वात्मा देवकीसुतः । उवास वत्सरं कृष्णः सदा पाशुपतैर्वृतः ॥

Verse 22

भस्मोद्धूलितसर्वाङ्गो रुद्राध्ययनतत्परः / आराधयन् हरिः शंभुं कृत्वा पाशुपतं व्रतम्

भस्मोद्धूलितसर्वाङ्गो रुद्राध्ययनतत्परः। पाशुपतव्रतं कृत्वा हरिः शंभुम् आराधयामास॥

Verse 23

तस्य ते बहवः शिष्या ब्रह्मचर्यपरायणाः / लब्ध्वा तद्वचनाज्ज्ञानं दृष्टवन्तो महेश्वरम्

तस्य ते बहवः शिष्या ब्रह्मचर्यपरायणाः। तद्वचनाज्ज्ञानं लब्ध्वा महेश्वरं ददृशुः॥

Verse 24

तस्य देवो महादेवः प्रत्यक्षं नीललोहितः / ददौ कृष्णास्य भगवान वरदो वरमुत्तमम्

तस्य देवो महादेवः प्रत्यक्षं नीललोहितः। वरदो भगवान् कृष्णाय वरमुत्तमं ददौ॥

Verse 25

येर्ऽचयिष्यन्ति गोविन्दं मद्भक्ता विधिपूर्वकम् / तेषां तदैश्वरं ज्ञानमुत्पत्स्यति जगन्मय

येऽर्चयिष्यन्ति गोविन्दं मद्भक्ता विधिपूर्वकम्। तेषां तदैश्वरं ज्ञानमुत्पत्स्यति जगन्मय॥

Verse 26

नमस्योर्ऽचयितव्यश्च ध्यातव्यो मत्परैर्जनैः / भविष्यसि न संदेहो मत्प्रसादाद् द्विजातिभिः

नमस्योऽर्चयितव्यश्च ध्यातव्यो मत्परैर्जनैः। भविष्यसि न संदेहो मत्प्रसादाद् द्विजातिभिः॥

Verse 27

ये ऽत्र द्रक्ष्यन्ति देवेशं स्नात्वा रुद्रं पिनाकिनम् / ब्रह्महत्यादिकं पापं तेषामाशु विनश्यति

येऽत्र स्नात्वा देवेशं रुद्रं पिनाकिनं द्रक्ष्यन्ति, तेषां ब्रह्महत्यादिकं पापमप्याशु विनश्यति।

Verse 28

प्राणांस्त्यजन्ति ये मर्त्याः पापकर्मरता अपि / ते यान्ति तत् परं स्थानं नात्र कार्या विचारणा

पापकर्मरताः अपि ये मर्त्याः प्राणान् त्यजन्ति, ते तत् परं स्थानं यान्ति; अत्र विचारणा न कार्या।

Verse 29

धन्यास्तु खलु ते विप्रा मन्दाकिन्यां कृतोदकाः / अर्चयन्ति महादेवं मध्यमेश्वरमीश्वरम्

धन्यास्ते खलु विप्राः ये मन्दाकिन्यां कृतोदकाः, मध्यमेश्वरे महादेवं ईश्वरं समर्चयन्ति।

Verse 30

स्नानं दानं तपः श्राद्धं पिण्डनिर्वपणं त्विह / एकैकशः कृतं विप्राः पुनात्यासप्तमं कुलम्

स्नानं दानं तपः श्राद्धं पिण्डनिर्वपणं च इह—एतत् प्रत्येकं कृतं, हे विप्राः, सप्तमं कुलं पुनाति।

Verse 31

संनिहत्यामुपस्पृश्य राहुग्रस्ते दिवाकरे / यत् फलं लभते मर्त्यस्तस्माद् दशगुणं त्विह

राहुग्रस्ते दिवाकरे संनिहत्यामुपस्पृश्य यत् फलं मर्त्यः लभते, तस्य दशगुणं फलं इह भवति।

Verse 32

एवमुक्त्वा महायोगी मध्यमेशान्ति के प्रभुः / उवास सुचिरं कालं पूजयन् वै महेश्वरम्

एवमुक्त्वा महायोगी शान्तिमध्यस्थितः प्रभुः । सुचिरं कालमत्रैव उवास महेश्वरपूजनरतः ॥