Adhyaya 31

Verse 1

इति श्रीकूर्मपुराणे षट्साहस्त्र्यां संहितायां पूर्वविभागेत्रिंशो ऽध्यायः सूत उवाच समाभाष्य मुनीन् धीमान् देवदेवस्य शूलिनः / जगाम लिङ्गं तद् द्रष्टुं कपर्देश्वरमव्ययम्

इति श्रीकूर्मपुराणे षट्साहस्त्र्यां संहितायां पूर्वविभागे त्रिंशोऽध्यायः । सूत उवाच—समाभाष्य मुनीन् धीमान् देवदेवस्य शूलिनः । जगाम लिङ्गं तद् द्रष्टुं कपर्देश्वरमव्ययम् ॥

Verse 2

स्नात्वा तत्र विधानेन तर्पयित्वा पितॄन् द्विजाः / पिशाचमोचने तीर्थे पूजयामास शूलिनम्

स्नात्वा तत्र विधानेन तर्पयित्वा पितॄन् द्विजाः । पिशाचमोचने तीर्थे पूजयामास शूलिनम् ॥

Verse 3

तत्राश्चर्यमपश्यंस्ते मुनयो गुरुणा सह / मेनिरे क्षेत्रमाहात्म्यं प्रणेमुर्गिरिशं हरम्

तत्राश्चर्यमपश्यंस्ते मुनयो गुरुणा सह । मेनिरे क्षेत्रमाहात्म्यं प्रणेमुर्गिरिशं हरम् ॥

Verse 4

कश्चिदभ्याजगामेदं शार्दूलो घोररूपधृक् / मृगीमेकां भक्षयितुं कपर्देश्वरमुत्तमम्

कश्चिदभ्याजगामेदं शार्दूलो घोररूपधृक् । मृगीमेकां भक्षयितुं कपर्देश्वरमुत्तमम् ॥

Verse 5

तत्र सा भीतहृदया कृत्वा कृत्वा प्रदक्षिणम् / धावमाना सुसंभ्रान्ता व्याघ्रस्य वशमागता

तत्र सा भीतहृदया पुनः पुनः प्रदक्षिणं कृत्वा, सुसंभ्रान्ता धावमाना व्याघ्रस्य वशमागता।

Verse 6

तां विदार्य नखैस्तीक्ष्णैः शार्दूलः सुमहाबलः / जगाम चान्यं विजनं देशं दृष्ट्वा मुनीश्वरान्

तां तीक्ष्णनखैर्विदार्य सुमहाबलः शार्दूलः, मुनीश्वरान् दृष्ट्वा अन्यं विजनं देशं जगाम।

Verse 7

मृतमात्रा च सा बाला कपर्देशाग्रतो मृगी / अदृश्यत महाज्वाला व्योम्नि सूर्यसमप्रभा

मृतमात्रेव सा बाला मृगी कपर्देशाग्रतो निपपात; ततः व्योम्नि सूर्यसमप्रभा महाज्वाला अदृश्यत।

Verse 8

त्रिनेत्रा नीलकण्ठा च शशाङ्काङ्कितमूर्धजा / वृषाधिरूढा पुरुषैस्तादृशैरेव संवृता

सा त्रिनेत्रा नीलकण्ठा शशाङ्काङ्कितमूर्धजा; वृषाधिरूढा तादृशैरेव पुरुषैः संवृता।

Verse 9

पुष्पवृष्टिं विमुञ्चिन्ति खेचरास्तस्य मूर्धनि / गणेश्वरः स्वयं भूत्वा न दृष्टस्तत्क्षणात् ततः

खेचरास्तस्य मूर्धनि पुष्पवृष्टिं विमुञ्चन्ति; ततः गणेश्वरः स्वयं भूत्वा तत्क्षणादेव न दृष्टः।

Verse 10

दृष्ट्वैतदाश्चर्यवरं जैमिनिप्रमुखा द्विजाः / कपर्देश्वरमाहात्म्यं पप्रच्छुर्गुरुमच्युतम्

दृष्ट्वैतदाश्चर्यवरं जैमिनिप्रमुखा द्विजाः । कपर्देश्वरमाहात्म्यं पप्रच्छुर्गुरुमच्युतम् ॥

Verse 11

तेषां प्रोवाच भगवान् देवाग्रे चोपविश्य सः / कपर्देशस्य माहात्म्यं प्रणम्य वृषभध्वजम्

तेषां प्रोवाच भगवान् देवाग्रे चोपविश्य सः । कपर्देशस्य माहात्म्यं प्रणम्य वृषभध्वजम् ॥

Verse 12

इदं देवस्य तल्लिङ्गं कपर्दोश्वरमुत्तमम् / स्मृत्वैवाशेषपापौघं क्षिप्रमस्य विमुञ्चति

इदं देवस्य तल्लिङ्गं कपर्दोश्वरमुत्तमम् । स्मृत्वैवाशेषपापौघं क्षिप्रमस्य विमुञ्चति ॥

Verse 13

कामक्रोधादयो दोषा वाराणसीनिवासिनाम् / विघ्नाः सर्वे विनश्यन्ति कपर्देश्वरपूजनात्

कामक्रोधादयो दोषा वाराणसीनिवासिनाम् । विघ्नाः सर्वे विनश्यन्ति कपर्देश्वरपूजनात् ॥

Verse 14

तस्मात् सदैव द्रष्टव्यं कपर्देश्वरमुत्तमम् / पूजितव्यं प्रयत्नेन स्तोतव्यं वैदिकैः स्तवैः

तस्मात् सदैव द्रष्टव्यं कपर्देश्वरमुत्तमम् । पूजितव्यं प्रयत्नेन स्तोतव्यं वैदिकैः स्तवैः ॥

Verse 15

ध्यायतामत्र नियतं योगिनां शान्तचेतसाम् / जायते योगसंसिद्धिः सा षण्मासे न संशयः

अत्र नियतं शान्तचेतसो योगिनो ध्यायतां योगसंसिद्धिर्जायते; सा षण्मासेषु न संशयः।

Verse 16

ब्रह्महत्यादयः पापा विनश्यन्त्यस्य पूजनात् / पिशाचमोचने कुण्डे स्नातस्यात्र समीपतः

अस्य पूजनात् ब्रह्महत्यादयः पापा विनश्यन्ति; पिशाचमोचने कुण्डे स्नातस्यात्र समीपतः।

Verse 17

अस्मिन् क्षेत्रे पुरा विप्रास्तपस्वी शंसितव्रतः / शङ्कुकर्ण इति ख्यातः पूजयामास शङ्करम् / जजाप रुद्रमनिशं प्रणवं ब्रह्मरूपिणम्

अस्मिन् क्षेत्रे पुरा विप्रस्तपस्वी शंसितव्रतः शङ्कुकर्ण इति ख्यातः शङ्करं पूजयामास; रुद्रं चानिशं जजाप प्रणवं ब्रह्मरूपिणम्।

Verse 18

पुष्पधूपादिभिः स्तोत्रैर्नमस्कारैः प्रदक्षिणैः / उवास तत्र योगात्मा कृत्वा दीक्षां तु नैष्ठिकीम

पुष्पधूपादिभिः स्तोत्रैर्नमस्कारैः प्रदक्षिणैश्च योगात्मा तत्र उवास; नैष्ठिकीं दीक्षां कृत्वा।

Verse 19

कदाचिदागतं प्रेतं पश्यति स्म क्षुधान्वितम् / अस्थिचर्मपिनद्धाङ्गं निः श्वसन्तं मुहुर्मुहुः

कदाचित् क्षुधान्वितं प्रेतमागतं पश्यति स्म; अस्थिचर्मपिनद्धाङ्गं मुहुर्मुहुर्निःश्वसन्तम्।

Verse 20

तं दृष्ट्वा स मुनिश्रेष्ठः कृपया परया युतः / प्रोवाच को भवान् कस्माद् देशाद् देशमिमंश्रितः

तं दृष्ट्वा स मुनिश्रेष्ठः परया करुणया युतः । उवाच—को भवान्? कस्माद् देशाद् आगतः? किमर्थं चेमं देशमाश्रितवान्?

Verse 21

तस्मै पिशाचः क्षुधया पीड्यमानो ऽब्रवीद् वचः / पूर्वजन्मन्यहं विप्रो धनधान्यसमन्वितः / पुत्रपौत्रादिभिर्युक्तः कुटुम्बभरणोत्सुकः

तस्मै पिशाचः क्षुधया पीड्यमानो वचोऽब्रवीत् । पूर्वजन्मन्यहं विप्रो धनधान्यसमन्वितः । पुत्रपौत्रादिभिर्युक्तः कुटुम्बभरणोत्सुकः ॥

Verse 22

न पूजिता मया देवा गावो ऽप्यतिथयस्तथा / न कदाचित् कृतं पुण्यमल्पं वा स्वल्पमेव वा

न पूजिता मया देवा गावोऽप्यतिथयस्तथा । न कदाचित्कृतं पुण्यमल्पं वा स्वल्पमेव वा ॥

Verse 23

एकदा भगवान् देवो गोवृषेश्वरवाहनः / विश्वेश्वरो वाराणस्यां दृष्टः स्पृष्टे नमस्कृतः

एकदा भगवान् देवो गोवृषेश्वरवाहनः । विश्वेश्वरो वाराणस्यां दृष्टः स्पृष्टे नमस्कृतः ॥

Verse 24

तदाचिरेण कालेन पञ्चत्वमहमागतः / न दृष्टं नन्मया घोरं यमस्य वदनं मुने

तदाचिरेण कालेन पञ्चत्वमहमागतः । न दृष्टं नन्मया घोरं यमस्य वदनं मुने ॥

Verse 25

ईदृशीं योनिमापन्नः पैशाचीं क्षुधयान्वितः / पिपासयाधुनाक्रान्तो न जानामि हिताहितम्

ईदृशीं योनिमापन्नः पैशाचीं क्षुधयान्वितः । पिपासयाधुनाक्रान्तो न जानामि हिताहितम् ॥

Verse 26

यदि कञ्चित् समुद्धर्तुमुपायं पश्यसि प्रभो / कुरुष्व तं नमस्तुभ्यं त्वामहं शरणं गतः

यदि कञ्चित् समुद्धर्तुमुपायं पश्यसि प्रभो । कुरुष्व तं नमस्तुभ्यं त्वामहं शरणं गतः ॥

Verse 27

इत्युक्तः शङ्कुकर्णो ऽथ पिशाचमिदमब्रवीत् / त्वादृशो न हि लोके ऽस्मिन् विद्यते पुण्यकृत्तमः

इत्युक्तः शङ्कुकर्णो ऽथ पिशाचमिदमब्रवीत् । त्वादृशो न हि लोके ऽस्मिन् विद्यते पुण्यकृत्तमः ॥

Verse 28

यत् त्वया भगवान् पूर्वं दृष्टो विश्वेश्वरः शिवः / संस्पृष्टो वन्दितो भूयः को ऽन्यस्त्वत्सदृशो भुवि

यत् त्वया भगवान् पूर्वं दृष्टो विश्वेश्वरः शिवः । संस्पृष्टो वन्दितो भूयः को ऽन्यस्त्वत्सदृशो भुवि ॥

Verse 29

तेन कर्मविपाकेन देशमेतं समागतः / स्नानं कुरुष्व शीघ्रं त्वमस्मिन् कुण्डे समाहितः / येनेमां कुत्सितां योनिं क्षिप्रमेव प्रहास्यसि

तेन कर्मविपाकेन देशमेतं समागतः । स्नानं कुरुष्व शीघ्रं त्वमस्मिन् कुण्डे समाहितः । येनेमां कुत्सितां योनिं क्षिप्रमेव प्रहास्यसि ॥

Verse 30

स एवमुक्तो मुनिना पिशाचो दयालुना देववरं त्रिनेत्रम् / स्मृत्वा कपर्देश्वरमीशितारं चक्रे समाधाय मनो ऽवगाहम्

एवं दयालुना मुनिना उपदिष्टः स पिशाचः देववरं त्रिनेत्रं कपर्देश्वरमीशितारं स्मृत्वा मनः समाधाय गाढं समाधिमवगाहत्।

Verse 31

तदावगाढो मुनिसंनिधाने ममार दिव्याभरणोपपन्नः / अदृश्यतार्कप्रतिमे विमाने शशाङ्कचिह्नाङ्कितचारुमौलिः

तदा मुनिसंनिधाने स अवगाढः सन् दिव्याभरणोपपन्नो ज्योतिर्मान् कश्चिदुदपद्यत; अदृश्यतार्कप्रतिमे विमाने शशाङ्कचिह्नाङ्कितचारुमौलिः।

Verse 32

विभाति रुद्रैरभितो दिवस्थैः समावृतो योगिभैरप्रमेयैः / सबालखिल्यादिभिरेष देवो यथोदये भानुरशेषदेवः

स देवो दिवस्थैरभितो रुद्रैः समावृतो योगिभिरप्रमेयैः सबालखिल्यादिभिश्च विभाति, यथोदये भानुरशेषदेवैः।

Verse 33

स्तुवन्ति सिद्धा दिवि देवसङ्घा नृत्यन्ति दिव्याप्सरसो ऽभिरामाः / मुञ्चन्ति वृष्टिं कुसुमाम्बुमिश्रां गन्धर्वविद्याधरकिंनराद्याः

दिवि सिद्धा देवसङ्घाश्च स्तुवन्ति, दिव्याप्सरसोऽभिरामाः नृत्यन्ति; गन्धर्वविद्याधरकिंनरादयः कुसुमाम्बुमिश्रां वृष्टिं मुञ्चन्ति।

Verse 34

संस्तूयमानो ऽथ मुनीन्द्रसङ्घै- रवाप्य बोधं भगवात्प्रसादात् / समाविशन्मण्डलमेतदग्र्यं त्रयीमयं यत्र विभाति रुद्रः

अथ मुनीन्द्रसङ्घैः संस्तूयमानः स भगवत्प्रसादात् बोधमवाप्य, त्रयीमयं यत्र रुद्रो विभाति तदग्र्यं मण्डलमेतत् समाविशत्।

Verse 35

दृष्ट्वा विमुक्तं स पिशाचभूतं मुनिः प्रहृष्टो मनसा महेशम् / विचिन्त्य रुद्रं कविमेकमग्निं प्रणम्य तुष्टाव कपर्दिनं तम्

दृष्ट्वा विमुक्तं स पिशाचभूतं मुनिः प्रहृष्टो मनसा महेशम्। विचिन्त्य रुद्रं कविमेकमग्निं प्रणम्य तुष्टाव कपर्दिनं तम्॥

Verse 36

शङ्कुकर्ण उवाच कपर्दिनं त्वां परतः परस्ताद् गोप्तारमेकं पुरुषं पुराणम् / व्रजामि योगेश्वरमीशितार- मादित्यमग्निं कपिलाधिरूढम्

शङ्कुकर्ण उवाच—कपर्दिनं त्वां परतः परस्ताद् गोप्तारमेकं पुरुषं पुराणम्। व्रजामि योगेश्वरमीशितारमादित्यमग्निं कपिलाधिरूढम्॥

Verse 37

त्वां ब्रह्मपारं हृदि सन्निविष्टं हिरण्मयं योगिनमादिमन्तम् / व्रजामि रुद्रं शरणं दिवस्थं महामुनिं ब्रह्ममयं पवित्रम्

त्वां ब्रह्मपारं हृदि सन्निविष्टं हिरण्मयं योगिनमादिमन्तम्। व्रजामि रुद्रं शरणं दिवस्थं महामुनिं ब्रह्ममयं पवित्रम्॥

Verse 38

सहस्त्रपादाक्षिशिरो ऽभियुक्तं सहस्त्रबाहुं नमसः परस्तात् / त्वां ब्रहामपारं प्रणमामि शंभुं हिरण्यगर्भाधिपतिं त्रिनेत्रम्

सहस्त्रपादाक्षिशिरोऽभियुक्तं सहस्त्रबाहुं नमसः परस्तात्। त्वां ब्रह्मापारं प्रणमामि शंभुं हिरण्यगर्भाधिपतिं त्रिनेत्रम्॥

Verse 39

यतः प्रसूतिर्जगतो विनाशो येनावृतं सर्वमिदं शिवेन / तं ब्रह्मपारं भगवन्तमीशं प्रणम्य नित्यं शरणं प्रपद्ये

यतः प्रसूतिर्जगतो विनाशो येनावृतं सर्वमिदं शिवेन। तं ब्रह्मपारं भगवन्तमीशं प्रणम्य नित्यं शरणं प्रपद्ये॥

Verse 40

अलिङ्गमालोकविहीनरूपं स्वयंप्रभं चित्पतिमेकरुद्रम् / तं ब्रह्मपारं परमेश्वरं त्वां नमस्करिष्ये न यतो ऽन्यदस्ति

अलिङ्गं लोकालोकविहीनरूपं स्वयम्प्रभं चित्पतिमेकरुद्रम् । तं ब्रह्मपारं परमेश्वरं त्वां नमस्करिष्ये न यतोऽन्यदस्ति ॥

Verse 41

यं योगिनस्त्यक्तसबीजयोगा लब्ध्वा समाधिं परमार्थभूताः / पश्यन्ति देवं प्रणतो ऽस्मि नित्यं तं ब्रह्मपारं भवतः स्वरूपम्

यं योगिनस्त्यक्तसबीजयोगा लब्ध्वा समाधिं परमार्थभूताः । पश्यन्ति देवं प्रणतोऽस्मि नित्यं तं ब्रह्मপारं भवतः स्वरूपम् ॥

Verse 42

न यत्र नामादिविशेषकॢप्ति- र् न संदृशे तिष्ठति यत्स्वरूपम् / तं ब्रह्मपारं प्रणतो ऽस्मि नित्यं स्वयंभुवं त्वां शरणं प्रपद्ये

न यत्र नामादिविशेषकॢप्तिर्न संदृशे तिष्ठति यत्स्वरूपम् । तं ब्रह्मपारं प्रणतोऽस्मि नित्यं स्वयंभुवं त्वां शरणं प्रपद्ये ॥

Verse 43

यद् वेदवादाभिरता विदेहं सब्रह्मविज्ञानमभेदमेकम् / पश्यन्त्यनेकं भवतः स्वरूपं सब्रह्मपारं प्रणतो ऽस्मि नित्यम्

यद्वेदवादाभिरता विदेहं सब्रह्मविज्ञानमभेदमेकम् । पश्यन्त्यनेकं भवतः स्वरूपं सब्रह्मपारं प्रणतोऽस्मि नित्यम् ॥

Verse 44

यतः प्रधानं पुरुषः पुराणो विवर्तते यं प्रणमन्ति देवाः / नमामि तं ज्योतिषि संनिविष्टं कालं बृहन्तं भवतः स्वरूपम्

यतः प्रधानं पुरुषः पुराणो विवर्तते यं प्रणमन्ति देवाः । नमामि तं ज्योतिषि संनिविष्टं कालं बृहन्तं भवतः स्वरूपम् ॥

Verse 45

व्रजामि नित्यं शरणं गुहेशं स्थाणुं प्रपद्ये गिरिशं पुरारिम् / शिवं प्रपद्ये हरमिन्दुमौलिं पिनाकिनं त्वां शरणं व्रजामि

नित्यं गुहेशं शरणं व्रजामि, स्थाणुं गिरिशं पुरारिं प्रपद्ये। शिवं हरं चन्द्रमौलिं प्रपद्ये, पिनाकिनं त्वां शरणं व्रजामि॥

Verse 46

स्तुत्वैवं शङ्कुकर्णो ऽसौ भगवन्तं कपर्दिनम् / पपात दण्डवद् भूमौ प्रोच्चरन् प्रणवं परम्

एवं स्तुत्वा शङ्कुकर्णो भगवन्तं कपर्दिनम्। दण्डवद्भूमौ पपात, प्रणवं परमं प्रोच्चरन्॥

Verse 47

तत्क्षणात् परमं लिङ्गं प्रादुर्भूतं शिवात्मकम् / ज्ञानमानन्दमद्वैतं कोटिकालाग्निसन्निभम्

तत्क्षणात् परमं लिङ्गं प्रादुर्भूतं शिवात्मकम्। ज्ञानानन्दमद्वैतं, कोटिकालाग्निसन्निभम्॥

Verse 48

शङ्कुकर्णो ऽथ मुक्तात्मा तदात्मा सर्वगो ऽमलः / निलिल्ये विमले लिङ्गे तद्भुतमिवाभवत्

अथ शङ्कुकर्णो मुक्तात्मा तदात्मा सर्वगोऽमलः। विमले लिङ्गे निलिल्ये, तदद्भुतमिवाभवत्॥

Verse 49

एतद् रहस्यमाख्यातं माहात्म्यं वः कपर्दिनः / न कश्चिद् वेत्ति तमसा विद्वानप्यत्र मुह्यति

एतद् रहस्यमाख्यातं माहात्म्यं वः कपर्दिनः। न कश्चिद् वेत्ति तमसा, विद्वानप्यत्र मुह्यति॥

Verse 50

य इमां शृणुयान्नित्यं कथां पापप्रणाशिनीम् / भक्तः पापविशुद्धात्मा रुद्रसामीप्यमाप्नुयात्

यः भक्त्या नित्यं शृणुयादिमां पापप्रणाशिनीं कथाम् । स भक्तः पापविशुद्धात्मा रुद्रसामीप्यमाप्नुयात् ॥

Verse 51

पठेच्च सततं शुद्धो ब्रह्मपारं महास्तवम् / प्रातर्मध्याह्नसमये स योगं प्राप्नुयात् परम्

पठेच्च सततं शुद्धो ब्रह्मपारं महास्तवम् । प्रातर्मध्याह्नसमये स योगं प्राप्नुयात् परम् ॥

Verse 52

इहैव नित्यं वत्स्यामो देवदेवं कपर्दिनम् / द्रक्ष्यामः सततं देवं पूजयामो ऽथ शूलिनम्

इहैव नित्यं वत्स्यामो देवदेवं कपर्दिनम् । द्रक्ष्यामः सततं देवं पूजयामोऽथ शूलिनम् ॥

Verse 53

इत्युक्त्वा भगवान् व्यासः शिष्यैः सह महामुनिः / उवास तत्र युक्तात्मा पूजयन् वै कपर्दिनम्

इत्युक्त्वा भगवान् व्यासः शिष्यैः सह महामुनिः । उवास तत्र युक्तात्मा पूजयन् वै कपर्दिनम् ॥