Adhyaya 48
Vasiṣṭha-gamana (Vasiṣṭha’s Departure / The Episode of Sagara)
अस्मिन्नध्याये जैमिनिना कथिते सगरोपाख्याने सूर्यवंशीय-वंशानुचरिते प्रवर्तते। वसिष्ठगमनसंबद्धस्य वरिष्ठमुनेः प्रस्थानानन्तरं सगरोऽयोध्यायां समृद्धः धर्मार्थविदपि पूर्वापमान-क्षतस्मृत्या अन्तःक्लान्तो भवति; अनिद्रा, उष्णनिःश्वासादिभिः तस्य मनोव्यथा वर्ण्यते। ततः स शत्रुवंशोच्छेदव्रतं कृत्वा मङ्गलोपकरणैः सज्जीभूय रथगजाश्वपदातिसमेतया चतुरङ्गिण्या सेनया प्रयाति। धूलिधूम्रैः कम्पितभूम्या सागरसमूहसेनया च युद्धचित्रं विश्वव्यापि इव दृश्यते। अन्ते प्राचीनवैरिणो हैहयाः लक्ष्यीकृताः; रोमाञ्चकरं संग्रामं कृत्वा कोसलाधिपः क्रुद्धः सगरः हैहयराजान् जिगाय, तेषां पुरीं दग्ध्वा नाशयति—क्षत्रियप्रतिशोध-धर्माधिकार-राजक्रोधकर्मफलविषयान् पुराणार्थान् दृढयन्।
Shlokas
Verse 1
इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यमभागे तृतीय उपोद्धातपादे सगरोपाख्याने वसिष्ठगमनं नाम सप्तचत्वारिंशत्तमो ऽध्यायः जैमिनिरुवाच गते तस्मिन्मुनिवरे सगरो राजसत्तमः / अयोध्यायामधिवस्न्पालयामास मेदिनीम्
इति श्रीब्रह्माण्डमहापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यमभागे तृतीयोपोद्धातपादे सगरोपाख्याने ‘वसिष्ठगमन’नाम सप्तचत्वारिंशत्तमोऽध्यायः। जैमिनिरुवाच— तस्मिन् मुनिवरे गते सगरो राजसत्तमः अयोध्यायामधिवसन् मेदिनीं पालयामास।
Verse 2
सर्वसंपद्गणोपेतः सर्वधर्मार्थतत्त्ववित् / वयसैव स बालो ऽभूत्कर्मणा वृद्धसंमतः
सर्वसंपद्गणोपेतः सर्वधर्मार्थतत्त्ववित्। वयसैव स बालोऽभूत् कर्मणा वृद्धसंमतः॥
Verse 3
तथापि न दिवा भुक्तें शेते वा निशि संस्मरन् / सुदीर्घं निःश्वसित्युष्णमुद्विग्नहृदयो ऽनिशम्
तथापि न दिवा भुङ्क्ते शेते वा निशि संस्मरन्। सुदीर्घं निःश्वसित्युष्णम् उद्विग्नहृदयोऽनिशम्॥
Verse 4
श्रुत्वा राजा स्वराज्यं निजगुरुमवजित्यारिभिः संगृहीतं मात्रा सार्द्धं प्रयान्तं वनमतिगहनंस्वर्गतं तं च तस्मिन् / शोकाविष्टः सरोषं सकलरिपुकुलोच्छित्तये सत्प्रतिज्ञश्चके सद्यः प्रतिज्ञां परिभवमनलं सोढुमिक्ष्वाकुवंश्यः
श्रुत्वा राजा स्वराज्यं निजगुरुमवजित्य अरिभिः संगृहीतं, मात्रा सार्द्धं प्रयान्तं वनमतिगहनं स्वर्गतं तं च तस्मिन्। शोकाविष्टः सरोषं सकलरिपुकुलोच्छित्तये सत्प्रतिज्ञश्चके सद्यः; प्रतिज्ञां परिभवमनलं सोढुमिक्ष्वाकुवंश्यः॥
Verse 5
स कदाचिन्महीपालः कृतकौतुकमङ्गलः / रिपुं जेतुं मनश्चक्रे दिशश्च सकलाः क्रमात्
स कदाचिन्महीपालः कृतकौतुकमङ्गलः। रिपुं जेतुं मनश्चक्रे दिशश्च सकलाः क्रमात्॥
Verse 6
अनेकरथसाहस्रैर्गजाश्वरथसैनिकैः / सर्वतः संवृतो राजा निश्चक्राम पुरोत्तमात्
अनेकरथसाहस्रैर्गजाश्वरथसैनिकैः सर्वतः संवृतो राजा पुरोत्तमात् निश्चक्राम।
Verse 7
शत्रून्हन्तुं प्रतस्थे निजबलनिवहेनोत्पतद्भिस्तुरङ्गैर्नासत्त्वोर्मिजालाकुलजलनिधिनिभेनाथ षाडङ्गिकेन / मत्तैर्मातङ्गयूथैः सकुलगिरिकुलेनैव भूमण्डलेन श्वेतच्छत्रध्वजौघैरपि शशिसुकराभातखेनैव सार्द्धम्
शत्रून्हन्तुं प्रतस्थे स निजबलनिवहेनोत्पतद्भिस्तुरङ्गैः, षाडङ्गिकेन नासत्त्वोर्मिजालाकुलजलनिधिनिभेन; मत्तैर्मातङ्गयूथैः सकुलगिरिकुलेनैव भूमण्डलेन, श्वेतच्छत्रध्वजौघैः शशिसुकराभातखेन सार्द्धम्।
Verse 8
तस्याग्रेसरसैन्ययूथचरणप्रक्षुण्णशैलोच्चयक्षोदापूरितनिम्नभागमवनीपालस्य संयास्यतः / प्रत्येकं चतुरङ्गसैन्यनिकरप्रक्षोदसंभूतभूरेणुप्रावृतिरुत्स्थली समभवद्भूमिस्तु तत्रानिशम्
तस्याग्रेसरसैन्ययूथचरणप्रक्षुण्णशैलोच्चयक्षोदापूरितनिम्नभागम् अवनीपालस्य संयास्यतः; प्रत्येकं चतुरङ्गसैन्यनिकरप्रक्षोदसंभूतभूरेणुप्रावृतिरुत्स्थली समभवत्, भूमिस्तु तत्रानिशम्।
Verse 9
निघ्नन्दृप्ताननेकान्द्विपतुरगरथव्यूहसंभिन्नवीरान्सद्यः शोभां दधानो ऽसुरनिकरचमूर्निघ्नतश्चन्द्रमौलिः / दूरादेवाभिशंसन्नरिनगरनिरोधेषु कर्माभिषङ्गे तेषां शीघ्रापयानक्षणमभिदिशति प्राणिधैर्यं विधत्ते
दृप्ताननेकान् निघ्नन् द्विपतुरगरथव्यूहसंभिन्नवीरान्, सद्यः शोभां दधानोऽसुरनिकरचमूं निघ्नतश्चन्द्रमौलिः; दूरादेवाभिशंसन् अरिनगरनिरोधेषु कर्माभिषङ्गे, तेषां शीघ्रापयानक्षणम् अभिदिशति, प्राणिधैर्यं विधत्ते।
Verse 10
विजिगीषुर्दिशो राजा राज्ञो यस्याभियास्यति
विजिगीषुः दिशो राजा, राज्ञो यस्याभियास्यति।
Verse 11
विषयं स नृपस्तस्य सद्यः प्रणतिमेष्यति / विजित्य नृपतीन्सर्वान्कृत्वा च स्वपदानुगान्
स नृपस्तस्य विषयं सद्यः प्रणतिमेष्यति। सर्वान् नृपतीन् विजित्य च स्वपदानुगान् कृत्वा॥
Verse 12
संकेत गामिनः कांश्चित्कृत्वा राज्ये न्यवर्त्तत / एवं स विसरन्दिक्षु दक्षिणाभिमुखो नृपः
संकेतगामिनः कांश्चित् कृत्वा राज्ये न्यवर्त्तत। एवं स विसरन् दिक्षु दक्षिणाभिमुखो नृपः॥
Verse 13
स्मरन्पूर्वकृतं वैरं हैहयानभ्यवर्त्तत / ततस्तस्य नृपैः सार्द्धं समग्ररथकुञ्जरैः
स्मरन् पूर्वकृतं वैरं हैहयान् अभ्यवर्त्तत। ततस्तस्य नृपैः सार्द्धं समग्ररथकुञ्जरैः॥
Verse 14
बभूव हैहयैर्वीरैः संग्रामो रोमहर्षणः / राज्ञां यत्र सहस्राणि स बलानि महाहवे
बभूव हैहयैर्वीरैः संग्रामो रोमहर्षणः। राज्ञां यत्र सहस्राणि स बलानि महाहवे॥
Verse 15
निजघान महाबाहुः संक्रुद्धः कोसलेश्वरः / जित्वा हैहयभूपालान्भङ्क्त्वा दग्ध्वा च तत्पुरीम्
निजघान महाबाहुः संक्रुद्धः कोसलेश्वरः। जित्वा हैहयभूपालान् भङ्क्त्वा दग्ध्वा च तत्पुरीम्॥
Verse 16
निःशेषशून्या मकरोद्वैरान्तकरणो नृपः / समग्रबलसंमर्द्दप्रमृष्टाशेषभूतलः
स नृपः मकरोद्वैरान्तकरणः निःशेषशून्यां भूमिं अकरोत्; समग्रबलसंमर्देन प्रमृष्टाशेषभूतलः।
Verse 17
हैहयानामशेषं तु चक्रे राज्यं रजःसमम् / राज्यं पुरीं चापहाय भ्रष्टैश्वर्या हतत्विषः
स हैहयानामशेषं राज्यं रजःसमं चकार; राज्यं पुरीं चापहाय ते भ्रष्टैश्वर्या हतत्विषः।
Verse 18
राजानो हतभूयिष्ठा व्यद्रवन्त समन्ततः / अभिद्रुत्य नृपांस्तांस्तु द्रवमाणान्महीपतिः
राजानो हतभूयिष्ठा व्यद्रवन्त समन्ततः; द्रवमाणान् तान् नृपान् अभिद्रुत्य महीपतिः।
Verse 19
जघान सानुगान्मत्तः प्रजाः क्रुद्ध इवान्तकः / ततस्तान्प्रति सक्रोधः सगरः समरे ऽरिहा
स मत्तः सानुगान् प्रजाः जघान, क्रुद्ध इवान्तकः; ततस्तान् प्रति सगरः समरेऽरिहा सक्रोधः।
Verse 20
मुमोचास्त्रं महारौद्रं भार्गवं रीपुभीषणम् / तेनोत्सृष्टातिरौद्रत्रिभुवनभयदप्रस्फुरद्भार्गवास्त्रज्वालादन्दह्यमानावशतनुततयस्ते नृपाः साद्य एव / वाय्वस्त्रावृत्तधूमोद्गमपटलतमोमुष्टदृष्टिप्रसारा भ्रेमुर्भूपृष्टलोठद्बहुलतमरजोगूढमात्रा मुहूर्त्तम्
स भार्गवं रिपुभीषणं महारौद्रमस्त्रं मुमोच। तेनोत्सृष्टेनातिरौद्रेण त्रिभुवनभयदेन भार्गवास्त्रज्वालया ते नृपाः सद्य एव दग्धतनवोऽभवन्; वाय्वस्त्रावृत्तधूमपटलतमसा दृष्टिप्रसारो मुहूर्तं मुषितः, भूपृष्ठे लुठद्बहुलरजोगूढा भ्रमन्ति स्म।
Verse 21
आगनेयास्त्रप्रतापप्रतिहतगतयो ऽदृष्टमार्गाः समन्ता द्भूपाला नष्टसंघाः परवशतनवो व्याकुलीभूतचित्ताः / भीताः संत्युक्तवस्त्रायुधकवचविभूषादिका मुक्तकेशा विस्पष्टोन्मत्तभावान्भृश तरमनुकुर्वन्त्यग्रतः शात्रवाणाम्
आग्नेयास्त्रस्य प्रतापेन प्रतिहतगतयः सर्वतोऽदृष्टमार्गाः, नष्टसंघा भूपाला परवशतनवो व्याकुलचित्ताः। भीताः संत्यक्तवस्त्रायुधकवचविभूषा मuktकेशा, शत्रूणामग्रतः विस्पष्टोन्मत्तभावान् भृशतरमनुकुर्वन्ति।
Verse 22
विजित्य हैहयान्सर्वान्समरे सगरो बली / संक्षुब्धसागराकारः कांबोजानभ्यवर्त्तत
विजित्य हैहयान् सर्वान् समरे सगरो बली। संक्षुब्धसागराकारः काम्बोजानभ्यवर्तत॥
Verse 23
नानावादित्रघोषाहतपटहरवाकर्णनध्वस्तधैर्याः सद्यः संत्यक्तराज्यस्वबलपुरपुरन्ध्रीसमूहा विमूढाः / कांबोजास्तालजङ्घाः शकयवनकिरातादयः साकमेते भ्रेमुर्भूर्यस्त्रभीत्या दिशि दिशि रिपवो यस्य पूर्वापराधाः
नानावादित्रघोषैः पटहरवाकर्णनैश्च ध्वस्तधैर्याः, सद्यः संत्यक्तराज्यस्वबलपुरपुरन्ध्रीसमूहा विमूढाः। काम्बोजास्तालजङ्घाः शकयवनकिरातादयः साकमेते, भूयस्त्रभीत्या दिशि दिशि भ्रेमुर्यस्य पूर्वापराधाः॥
Verse 24
भीतास्तस्य नरेश्वरस्य रिपवः केचित्प्रता पानलज्वालामुष्टदृशो विसृज्य वसतिं राज्यं च पुत्रादिभिः / द्विट्सैन्यैः समभिद्रुता वनभुवं संप्राप्य तत्रापि ते ऽस्तैमित्यं समुपागता गिरिगुहासुप्तोत्थितेन द्विषः
भीतास्तस्य नरेश्वरस्य रिपवः केचित् प्रतापानलज्वालामुष्टदृशः, वसतिं राज्यं च पुत्रादिभिः सह विसृज्य। द्विट्सैन्यैः समभिद्रुता वनभुवं संप्राप्य तत्रापि ते, गिरिगुहासु सुप्तोत्थितेन द्विषा स्तैमित्यं न समुपागता इव॥
Verse 25
तालजङ्घान्निहत्याजौ राजा स बलवाहनान् / क्रमेण नाशयामास तद्राज्यमरिकर्षणः
तালजङ्घान् निहत्याजौ राजा स बलवाहनान्। क्रमेण नाशयामास तद्राज्यमरिकर्षणः॥
Verse 26
ततो यवनकांबोजकिरातादीननेकशः / निजघान रुषाविष्टः पल्हवान्पारदानपि
ततो यवनकांबोजकिरातादीननेकशः / निजघान रुषाविष्टः पल्हवान्पारदानपि
Verse 27
हन्यमानास्तु ते सर्वे राजानस्तेन संयुगे / दुद्रुवुः संघशो भीता हतशिष्टाः समन्ततः
हन्यमानास्तु ते सर्वे राजानस्तेन संयुगे / दुद्रुवुः संघशो भीता हतशिष्टाः समन्ततः
Verse 28
युष्माभिर्यस्य राज्यं बहुभिरपत्दृतं तस्य पुत्रो ऽधुनाहं हन्तुं वः सप्रतिज्ञं प्रसभमुपगतो वैरनिर्यातनैषी / इत्युच्चैः श्रावयाणो युधि निजचरितं वैरिभिर्नागवीर्यः क्षत्रैर्विध्वंसितेजाः सगरनरपतिः स्मारयामास भूपः
युष्माभिर्यस्य राज्यं बहुभिरपत्दृतं तस्य पुत्रो ऽधुनाहं हन्तुं वः सप्रतिज्ञं प्रसभमुपगतो वैरनिर्यातनैषी / इत्युच्चैः श्रावयाणो युधि निजचरितं वैरिभिर्नागवीर्यः क्षत्रैर्विध्वंसितेजाः सगरनरपतिः स्मारयामास भूपः
Verse 29
तं दृष्ट्वा राजवर्यं सकलरिपुकुलप्रक्षयोपात्तदीक्षं भीताः स्त्रीबालपूर्वं शरणमभिययुः स्वासुसरक्षणाय / इक्ष्वाकूणां वसिष्ठं कुलगुरुमभितः सप्त राज्ञां कलेषु प्रख्याताः संप्रसूता नृपवररिपवः पारदाः पल्हवाद्याः
तं दृष्ट्वा राजवर्यं सकलरिपुकुलप्रक्षयोपात्तदीक्षं भीताः स्त्रीबालपूर्वं शरणमभिययुः स्वासुसरक्षणाय / इक्ष्वाकूणां वसिष्ठं कुलगुरुमभितः सप्त राज्ञां कलेषु प्रख्याताः संप्रसूता नृपवररिपवः पारदाः पल्हवाद्याः
Verse 30
वसिष्ठमाश्रमोपान्ते वसंतमृषिभिर्वृतम् / उपगम्याब्रुवन्सर्वे कृताञ्जलिपुटा नृपाः
वसिष्ठमाश्रमोपान्ते वसंतमृषिभिर्वृतम् / उपगम्याब्रुवन्सर्वे कृताञ्जलिपुटा नृपाः
Verse 31
शरणं भंव नो ब्रह्मन्नार्त्तानामभयैषिणाम् / सगरास्त्राग्निनिर्दग्धशरीराणां मुमूर्षताम्
शरणं भव नो ब्रह्मन्, आर्तानामभयैषिणाम्; सगरास्त्राग्निनिर्दग्धशरीराणां मुमूर्षताम्।
Verse 32
स हन्त्यसमानशेषेण वैरान्तकरणोन्मुखः / तस्माद्भयाद्धि निष्क्रान्ता वयं जीवितकाङ्क्षिणः
स हन्त्यसमानशेषेण वैरान्तकरणोन्मुखः; तस्माद्भयाद्धि निष्क्रान्ता वयं जीवितकाङ्क्षिणः।
Verse 33
विभिन्नराज्यभोगर्द्धिस्वदारापत्यबान्धवाः / केवलं प्राणरक्षार्थं त्वां त्वयं शरणं गतः
विभिन्नराज्यभोगर्द्धिस्वदारापत्यबान्धवाः; केवलं प्राणरक्षार्थं त्वां वयं शरणं गताः।
Verse 34
न ह्यन्यो ऽस्ति पुमांल्लोके सौहृदेन बलेन वा / यस्तं निवर्त्तयित्वास्मान्पालयेन्महतो भयात्
न ह्यन्योऽस्ति पुमाँल्लोके सौहृदेन बलेन वा; यस्तं निवर्त्यित्वास्मान्पालयेन्महतो भयात्।
Verse 35
त्वं किलार्कान्वयभुवां राज्ञां कुलगुरुर् वृतः / तद्वंशपूर्वजैर्भूपैस्त्वतप्रभावश्च तादृशः
त्वं किलार्कान्वयभुवां राज्ञां कुलगुरुर्वृतः; तद्वंशपूर्वजैर्भूपैस्तव प्रभावश्च तादृशः।
Verse 36
तेनायं सगरो ऽप्यद्य गुरुगौरवयन्त्रितः / भवन्निदेशं नात्येति वेलामिव महोदधिः
तेनायं सगरोऽप्यद्य गुरुगौरवयन्त्रितः। भवन्निदेशं नात्येति वेलामिव महोदधिः॥
Verse 37
त्वं नः सुहृत्पिता माता लोकानां च गुरुर्विभो / तस्मादस्मान्महाभाग परित्रातुं त्वमर्हसि
त्वं नः सुहृत्पिता माता लोकानां च गुरुर्विभो। तस्मादस्मान्महाभाग परित्रातुं त्वमर्हसि॥
Verse 38
जैमिनिरुवाच इति तेषां वचः श्रुत्वा वसिष्ठो भगवानृषिः / शनैर्विलोकयामास शरणं समुपागतान्
जैमिनिरुवाच—इति तेषां वचः श्रुत्वा वसिष्ठो भगवानृषिः। शनैर्विलोकयामास शरणं समुपागतान्॥
Verse 39
वृद्धस्त्रीबालभूयिष्ठान्हतशेषान्नृपान्वयान् / दृष्ट्वा त्वतप्यद्भगवान्सर्वभूतानुकंपकः
वृद्धस्त्रीबालभूयिष्ठान् हतशेषान्नृपान्वयान्। दृष्ट्वा त्वतप्यद्भगवान् सर्वभूतानुकंपकः॥
Verse 40
चिरं निरूप्य मनसा तान्विलोक्य च सादरम् / उज्जीवयञ्छनैर्वाचा मा भैष्टेति महामतिः
चिरं निरूप्य मनसा तान्विलोक्य च सादरम्। उज्जीवयञ्छनैर्वाचा मा भैष्टेति महामतिः॥
Verse 41
अथावोचन्महाभागः कृपया परयान्वितः / समये स्थापयामास राज्ञस्ताञ्जीवितार्थिनः
अथ महाभागः परया कृपया युक्तः अवोचत्; समये राज्ञः तान् जीवितार्थिनः स्थापयामास।
Verse 42
भूपव्या कोपदग्धं नृपकुलविहिताशेषधर्मादपेतं कृत्वा तेषां वसिष्ठः समयमवनिपालप्रतिज्ञानिवृत्त्यै / गत्वा तं राजवर्यं स्वयमथ शनकैः सांत्वयित्वा यथावत्सप्राणानामरीणामपगमनविधावभ्यनुज्ञां ययाचे
भूपव्या कोपदग्धं नृपकुलं सर्वधर्मादपेतं कृत्वा वसिष्ठः अवनिपालप्रतिज्ञानिवृत्त्यै समयं स्थापयितुं गत्वा; तं राजवर्यं शनकैः सांत्वयित्वा, सप्राणानामरीणामपगमनविधौ अभ्यनुज्ञां ययाचे।
Verse 43
सक्रोधो ऽपि महीपतिर्गुरुवचः संभावयंस्तानरीन्धर्मस्य स्वकुलोचितस्य च तथा वेषस्य संत्यागतः / श्रौतस्मार्त्तविभिन्नकर्मनिरतान्विप्रैश्च दूरोञ्झितान्सासून्केवलमत्यजन्मृतसमानेकैकशः पार्थिवान्
सक्रोधोऽपि महीपतिः गुरुवचः संभावयन् तान् अरीन्; स्वकुलोचितधर्मस्य तथा वेषस्य च संत्यागतः। श्रौतस्मार्त्तविभिन्नकर्मनिरतान् विप्रैश्च दूरोञ्झितान्; सासून् केवलम् अत्यजन्, मृतसमानेकैकशः पार्थिवान्।
Verse 44
अर्द्धमुण्डाञ्छकांश्चक्रे पल्हवान् श्मश्रुधारिणः / यवनान्विगतश्मश्रून्कांबोजांश्चबुकान्वितान्
अर्द्धमुण्डान् शकान् अकरोत्; पल्हवान् श्मश्रुधारिणः। यवनान् विगतश्मश्रून्; कंबोजान् चबुकान्वितान् अकरोत्।
Verse 45
एवं विरूपानन्यांश्च स चकार नृपान्वयान् / वेदोक्तकर्मनिर्मुक्तान्विप्रैश्च परिवर्जितान्
एवं सः अन्यान् अपि नृपान्वयान् विरूपान् अकरोत्; वेदोक्तकर्मनिर्मुक्तान् विप्रैश्च परिवर्जितान्।
Verse 46
कृत्वा संस्थाप्य समये जीवतस्तान्व्य सर्जयत् / ततस्ते रिपवस्तस्य त्यक्तस्वाचारलक्षणाः
कृत्वा संस्थाप्य समये जीवतस्तान्व्य सर्जयत्। ततस्ते रिपवस्तस्य त्यक्तस्वाचारलक्षणाः अभवन्।
Verse 47
व्रात्यतां समनुप्राप्ताः सर्ववर्णविनिन्तिताः / धिक्कृता सततं सर्वेनृशंसा निरपत्रपाः
ते व्रात्यतां समनुप्राप्ताः सर्ववर्णविनिन्तिताः। धिक्कृता सततं सर्वे नृशंसा निरपत्रपाः जाताः।
Verse 48
क्रूराश्च संघशो लोके बभूवुर्म्लेछजातयः
क्रूराश्च संघशो लोके बभूवुर्म्लेछजातयः।
Verse 49
मुक्तास्तेनाथ राज्ञा शकयवनकिरातादयः सद्य एव त्यक्तस्वाचारवेषा गिरिगहनगुहाद्याशयाः संबभूवुः / एता अद्यापि सद्भिः सततमवमता जातयो ऽसत्प्रवृत्त्या वर्त्तन्ते दुष्टचेष्टा जगति नरपतेः पालयन्तः प्रतिज्ञाम्
तेन राज्ञा मुक्ताः शकयवनकिरातादयः सद्य एव त्यक्तस्वाचारवेषाः गिरिगहनगुहाद्याशयाः संबभूवुः। एताः जातयः अद्यापि सद्भिः सततमवमताः असत्प्रवृत्त्या वर्त्तन्ते।
Frequently Asked Questions
The Solar dynasty context is foregrounded through Sagara—an Ikṣvāku-vaṃśa king ruling from Ayodhyā (Kosala), presented as a key figure in Sūryavaṃśa narrative history.
Sagara’s digvijaya-style march and decisive war against the Haihayas, culminating in their defeat and the destruction/burning of their city (as indicated in the sample verses).
No. The sampled content belongs to the Sagara-upākhyāna (royal genealogy/war narrative), not the Lalitopākhyāna; it does not center on Śākta vidyā/yantra material.