Adhyaya 4

Verse 1

अगस्त्य उवाच । तस्माच्चंद्रहरिस्थानादाग्नेय्यां दिशि संस्थितः । देवो धर्महरिर्न्नाम कलिकल्मषनाशकः

ਅਗਸਤ੍ਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਉਸ ਚੰਦਰਹਰੀ ਦੇ ਸਥਾਨ ਤੋਂ ਅਗਨੇਯ ਦਿਸ਼ਾ (ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬ) ਵੱਲ ਧਰਮਹਰੀ ਨਾਮਕ ਦੇਵਤਾ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਲਿਯੁਗ ਦੇ ਕਲਮਲ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 2

वेदवेदाङ्गतत्त्वज्ञः स्वकर्मपरिनिष्ठितः । पुरा समागतो धर्मस्तीर्थयात्राचिकीर्षया

ਵੇਦਾਂ ਅਤੇ ਵੇਦਾਂਗਾਂ ਦੇ ਤੱਤ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ, ਆਪਣੇ ਨਿਯਤ ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਧਰਮ, ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਤੀਰਥ-ਯਾਤਰਾ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਆਇਆ।

Verse 3

आगत्य च चकारोच्चैर्यात्रां तत्रादरेण सः । दृष्ट्वा माहात्म्यमतुलमयोध्यायाः सविस्मयः

ਉੱਥੇ ਆ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਆਦਰ ਸਹਿਤ ਉੱਚੇ ਮਨ ਨਾਲ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ; ਅਤੇ ਅਯੋਧਿਆ ਦੀ ਅਤੁਲ ਮਹਿਮਾ ਵੇਖ ਕੇ ਉਹ ਵਿਸਮਿਤ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 4

विधाय स्वभुजावूर्ध्वौ विप्रोऽवोचन्मुदान्वितः । अहो रम्यमिदं तीर्थमहो माहात्म्यमुत्तमम्

ਦੋਵੇਂ ਬਾਂਹਾਂ ਉੱਪਰ ਚੁੱਕ ਕੇ ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਬੋਲਿਆ: “ਅਹੋ! ਇਹ ਤੀਰਥ ਕਿੰਨਾ ਰਮਣੀਕ ਹੈ; ਅਹੋ! ਇਸ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਕਿੰਨੀ ਉੱਤਮ ਹੈ!”

Verse 5

अयोध्यासदृशी कापि दृश्यते नापरा पुरी । या न स्पृशति वसुधां विष्णुचक्रस्थिताऽनिशम्

ਅਯੋਧਿਆ ਵਰਗੀ ਹੋਰ ਕੋਈ ਪੁਰੀ ਕਿਤੇ ਨਹੀਂ ਦਿੱਸਦੀ; ਇਹ ਉਹ ਨਗਰੀ ਹੈ ਜੋ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਛੂਹਦੀ ਨਹੀਂ, ਸਦਾ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੇ ਚੱਕਰ ਉੱਤੇ ਅਡੋਲ ਟਿਕੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।

Verse 6

यस्यां स्थितो हरिः साक्षात्सेयं केनोपमीयते । अहो तीर्थानि सर्वाणि विष्णुलोकप्रदानि वै

ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਾਕਸ਼ਾਤ ਹਰਿ ਆਪ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਉਪਮਾ ਕਿਸ ਨਾਲ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ? ਅਹੋ! ਇੱਥੋਂ ਦੇ ਸਭ ਤੀਰਥ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਵਿਸ਼ਣੂ-ਲੋਕ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਨ।

Verse 7

अहो विष्णुरहो तीर्थमयोध्याऽहो महापुरी । अहो माहात्म्यमतुलं किं न श्लाघ्यमिहास्थितम्

ਅਹੋ ਵਿਸ਼ਣੂ! ਅਹੋ ਤੀਰਥ! ਅਹੋ ਅਯੋਧਿਆ—ਮਹਾਨ ਪੁਰੀ! ਅਹੋ ਇਸ ਦੀ ਅਤੁੱਲ ਮਹਿਮਾ! ਇੱਥੇ ਐਸਾ ਕੀ ਹੈ ਜੋ ਸਲਾਹੁਣ ਯੋਗ ਨਹੀਂ?

Verse 8

इत्युक्त्वा तत्र बहुशो ननर्त प्रमदाकुलः । धर्मो माहात्म्यमालोक्य अयोध्याया विशेषतः

ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ ਧਰਮ, ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਉੱਥੇ ਬਾਰੰਬਾਰ ਨੱਚਿਆ; ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਅਯੋਧਿਆ ਦੀ ਅਸਾਧਾਰਣ ਮਹਾਨਤਾ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ।

Verse 9

तं तथा नर्तमानं वै धर्मं दृष्ट्वा कृपान्वितः । आविर्बभूव भगवान्पीतवासा हरिः स्वयम् । तं प्रणम्य च धर्मोऽथ तुष्टाव हरिमादरात्

ਧਰਮ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨੱਚਦਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਕਰੁਣਾ ਨਾਲ ਭਰੇ ਪ੍ਰਭੂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ—ਪੀਲੇ ਵਸਤ੍ਰ ਧਾਰੇ ਸਾਕਸ਼ਾਤ ਹਰਿ ਆਪ। ਤਦ ਧਰਮ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰ ਕੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਹਰਿ ਦੀ ਸ্তুਤੀ ਕੀਤੀ।

Verse 10

धर्म उवाच । नमः क्षीराब्धिवासाय नमः पर्यंकशायिने । नमः शंकरसंस्पृष्टदिव्यपादाय विष्णवे

ਧਰਮ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਖੀਰ-ਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਸ਼ਯਿਆ ਉੱਤੇ ਸ਼ਯਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਸ਼ੰਕਰ ਦੇ ਸਪਰਸ਼ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋਏ ਦਿਵ੍ਯ ਚਰਨਾਂ ਵਾਲੇ ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।

Verse 11

भक्त्यार्च्चितसुपादाय नमोऽजादिप्रियाय ते । शुभांगाय सुनेत्राय माधवाय नमो नमः

ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਪੂਜੇ ਗਏ ਸੁੰਦਰ ਚਰਨਾਂ ਵਾਲੇ ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਦਿ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਿਯ ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਸ਼ੁਭ ਅੰਗਾਂ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰ ਨੇਤਰਾਂ ਵਾਲੇ ਮਾਧਵ ਨੂੰ ਵਾਰੰ ਵਾਰ ਨਮਸਕਾਰ।

Verse 12

नमोऽरविन्दपादाय पद्मनाभाय वै नमः । नमः क्षीराब्धिकल्लोलस्पृष्टगात्राय शार्ङ्गिणे

ਕਮਲ ਵਰਗੇ ਚਰਨਾਂ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਪਦਮਨਾਭ ਨੂੰ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਨਮਸਕਾਰ। ਖੀਰ-ਸਾਗਰ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਨਾਲ ਸਪਰਸ਼ਿਤ ਦੇਹ ਵਾਲੇ ਸ਼ਾਰੰਗਧਾਰੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।

Verse 13

ॐ नमो योगनिद्राय योगर्क्षैर्भावितात्मने । तार्क्ष्यासनाय देवाय गोविन्दाय नमोनमः

ਓਂ—ਯੋਗਨਿਦਰਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਯੋਗੀ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਅਨੁਭਵਿਤ ਆਤਮਾ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਤਾਰਕਸ਼੍ਯ (ਗਰੁੜ) ਨੂੰ ਆਸਨ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਦੇਵ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਗੋਵਿੰਦ ਨੂੰ ਵਾਰੰ ਵਾਰ ਨਮਸਕਾਰ।

Verse 14

सुकेशाय सुनासाय सुललाटाय चक्रिणे । सुवस्त्राय सुवर्णाय श्रीधराय नमोनमः

ਸੁੰਦਰ ਕੇਸ਼ਾਂ, ਸੁੰਦਰ ਨਾਸਿਕਾ ਅਤੇ ਸੁਭ ਲਲਾਟ ਵਾਲੇ ਚਕ੍ਰਧਾਰੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਵਸਤ੍ਰਾਂ ਅਤੇ ਸੁਵਰਨ ਕਾਂਤੀ ਵਾਲੇ—ਸ਼੍ਰੀਧਰ ਨੂੰ ਵਾਰੰ ਵਾਰ ਨਮਸਕਾਰ।

Verse 15

सुबाहवे नमस्तुभ्यं चारुजंघाय ते नमः । सुवासाय सुदिव्याय सुविद्याय गदाभृते

ਹੇ ਸੁਬਾਹੁ! ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਜੰਘਾਂ ਵਾਲੇ! ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਹੇ ਸੁਵਾਸ-ਨਿਵਾਸੀ, ਸੁਦਿਵ੍ਯ ਤੇ ਸੁਵਿਦਿਆ-ਸਰੂਪ, ਗਦਾ ਧਾਰਣ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਤੈਨੂੰ ਨਮੋ।

Verse 16

केशवाय च शांताय वामनाय नमोनमः । धर्मप्रियाय देवाय नमस्ते पीतवाससे

ਕੇਸ਼ਵ, ਸ਼ਾਂਤ ਸਰੂਪ, ਅਤੇ ਵਾਮਨ ਨੂੰ ਬਾਰੰਬਾਰ ਨਮੋ ਨਮਹ। ਧਰਮ-ਪ੍ਰੀਤ ਦੇਵ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਹੇ ਪੀਤਵਾਸ ਧਾਰਣ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਤੇ।

Verse 17

अगस्त्य उवाच । इति स्तुतो जगन्नाथो धर्मेण श्रीपतिर्मुदा । उवाच स हृषीकेशः प्रीतो धर्ममुदारधीः

ਅਗਸਤ੍ਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਧਰਮ ਵੱਲੋਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਤੁਤ ਹੋ ਕੇ ਜਗੰਨਾਥ—ਸ਼੍ਰੀਪਤੀ—ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ। ਉਹ ਹ੍ਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼, ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਉਦਾਰ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲੇ ਧਰਮ ਨਾਲ ਬੋਲਿਆ।

Verse 18

श्रीभगवानुवाच । तुष्टोऽहं भवतो धर्म स्तोत्रेणानेन सुव्रत । वरं वरय धर्मज्ञ यस्ते स्यान्मनसः प्रियः

ਸ਼੍ਰੀਭਗਵਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਧਰਮ! ਇਸ ਸਤੋਤਰ ਨਾਲ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ, ਹੇ ਸੁਵ੍ਰਤ। ਹੇ ਧਰਮਜ੍ਞ! ਜੋ ਤੇਰੇ ਮਨ ਨੂੰ ਪਿਆਰਾ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਵਰ ਮੰਗ ਲੈ।

Verse 19

स्तोत्रेणानेन यः स्तौति मानवो मामतन्द्रितः । सर्वान्कामानवाप्नोति पूजितः श्रीयुतःसदा

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਇਸੇ ਸਤੋਤਰ ਨਾਲ, ਬਿਨਾ ਆਲਸ ਤੇ ਸਾਵਧਾਨ ਹੋ ਕੇ, ਮੇਰੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਦਾ ਪੂਜਿਤ ਤੇ ਸ਼੍ਰੀ-ਸੰਪੰਨ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 20

धर्म उवाच । यदि तुष्टोसि भगवन्देवदेव जगत्पते । त्वामहं स्थापयाम्यत्र निजनाम्ना जगद्गुरो

ਧਰਮ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ, ਹੇ ਭਗਵਾਨ—ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ, ਜਗਤ ਦੇ ਪਤੀ—ਤਾਂ ਹੇ ਜਗਦਗੁਰੂ, ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਨਾਮ ਨਾਲ ਤੁਹਾਡੀ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਕਰਾਂਗਾ।”

Verse 21

अगस्त्य उवाच । एवमस्त्विति संप्रोच्याभवद्धर्महरिर्विभुः । स्मरणादेव मुच्येत नरो धर्महरेर्विभोः

ਅਗਸਤ੍ਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਇਉਂ ਹੀ ਹੋਵੇ,” ਕਹਿ ਕੇ ਉਹ ਸਰਵਵਿਆਪੀ ਪ੍ਰਭੂ ਧਰਮ-ਹਰੀ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਮਹਾਬਲੀ ਧਰਮ-ਹਰੀ ਦਾ ਕੇਵਲ ਸਿਮਰਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਹੀ ਮਨੁੱਖ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 22

सरयूसलिले स्नात्वा सुचिंताकुलमानसः । देवं धर्महरिं पश्येत्सर्वपापैः प्रमुच्यते

ਸਰਯੂ ਦੇ ਜਲ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰ ਕੇ, ਪਵਿੱਤਰ ਚਿੰਤਨ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਮਨ ਰੱਖਦਿਆਂ, ਦੇਵ ਧਰਮ-ਹਰੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਨਾਲ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।

Verse 23

अत्र दानं तथा होमं जपो ब्राह्मणभोजनम् । सर्वमक्षयतां याति विष्णुलोके निवासकृत्

ਇੱਥੇ ਦਾਨ, ਹੋਮ, ਜਪ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਾਉਣਾ—ਇਹ ਸਭ ਅਖੰਡ ਫਲ ਵਾਲੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਣੁ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਨਿਵਾਸ ਦਿਵਾਉਂਦੇ ਹਨ।

Verse 24

अज्ञानाज्ज्ञानतो वापि यत्किंचिद्दुष्कृतं भवेत् । प्रायश्चित्तं विधातव्यं तन्नाशाय प्रयत्नतः

ਅਗਿਆਨ ਕਰਕੇ ਜਾਂ ਜਾਣ-ਬੁੱਝ ਕੇ ਜੇ ਕੋਈ ਦੁਰਕਰਮ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੇ ਨਾਸ ਲਈ ਯਤਨ ਨਾਲ ਯਥਾਵਿਧਿ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 25

प्रायश्चित्तेन विधिना पापं तस्य प्रणश्यति । तस्मादत्र प्रकर्त्तव्यं प्रायश्चित्तं विधानतः

ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਕੀਤੇ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਨਾਲ ਉਸ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਪਾਪ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਇੱਥੇ ਨਿਯਮਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 26

अज्ञानाज्ज्ञानतो वापि राजादेर्निग्रहात्तथा । नित्यकर्मनिवृत्तिः स्याद्यस्य पुंसोऽवशात्मनः । तेनाप्यत्र विधातव्यं प्रायश्चित्तं प्रयत्नतः

ਅਗਿਆਨ ਕਰਕੇ ਜਾਂ ਜਾਣ-ਬੁੱਝ ਕੇ, ਅਤੇ ਰਾਜਾ ਆਦਿ ਦੇ ਰੋਕ ਲਗਾਉਣ ਕਾਰਨ ਵੀ—ਜੇ ਬੇਬਸ ਹਾਲਤ ਵਾਲੇ ਮਨੁੱਖ ਤੋਂ ਨਿੱਤ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਘਨ ਪੈ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਵੀ ਇੱਥੇ ਯਤਨ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 27

अत्र साक्षात्स्वयं देवो विष्णुर्वसति सादरः । तस्माद्वर्णयितुं शक्यो महिमा न हि मानवैः

ਇੱਥੇ ਸਾਕਸ਼ਾਤ ਆਪ ਦੇਵ ਵਿਸ਼ਣੂ ਆਦਰ ਸਹਿਤ ਨਿਵਾਸ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਇਥੋਂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸੱਚਮੁੱਚ ਵਰਣਨਯੋਗ ਨਹੀਂ।

Verse 28

आषाढे शुक्ल पक्षस्य एकादश्यां द्विजोत्तम । तस्य सांवत्सरी यात्रा कर्तव्या तु विधानतः

ਹੇ ਦਵਿਜੋਤਮ! ਆਸ਼ਾਢ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦੀ ਏਕਾਦਸ਼ੀ ਨੂੰ, ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਉਹ ਸਾਲਾਨਾ ਯਾਤਰਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

Verse 29

स्वर्गद्वारे नरः स्नात्वा दृष्ट्वा धर्महरिं विभुम् । सर्वपापविशुद्धात्मा विष्णुलोके वसेत्सदा

ਸਵਰਗਦ੍ਵਾਰ ਤੇ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਧਰਮ-ਸਰੂਪ ਪ੍ਰਭੂ ਹਰਿ ਵਿਭੂ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਦਾ ਵਿਸ਼ਣੂ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।

Verse 30

तस्माद्दक्षिणदिग्भागे स्वर्णस्य खनिरुत्तमा । यत्र चक्रे स्वर्णवृष्टिं कुबेरो रघुजाद्भयात्

ਉਸ ਸਥਾਨ ਦੇ ਦੱਖਣ ਦਿਸ਼ਾ-ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਸੋਨੇ ਦੀ ਇਕ ਅਤਿ ਉੱਤਮ ਖਾਣ ਹੈ; ਜਿੱਥੇ ਰਘੁ-ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਭੈ ਨਾਲ ਕੁਬੇਰ ਨੇ ਸੋਨੇ ਦੀ ਵਰਖਾ ਕਰਵਾਈ।

Verse 31

व्यास उवाच । भगवन्ब्रूहि तत्त्वज्ञ स्वर्णवृष्टिरभूत्कथम् । कुबेरस्य कथं भीतिरुत्पन्ना रघुभूपतेः

ਵਿਆਸ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਭਗਵਨ, ਤੱਤਵ-ਗਿਆਨੀ! ਦੱਸੋ, ਸੋਨੇ ਦੀ ਵਰਖਾ ਕਿਵੇਂ ਹੋਈ? ਅਤੇ ਰਘੁ-ਵੰਸ਼ ਦੇ ਰਾਜਾ ਕਰਕੇ ਕੁਬੇਰ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਭੈ ਕਿਵੇਂ ਉਪਜਿਆ?

Verse 32

एतत्सर्वं समाचक्ष्व विस्तरान्मम सुव्रत । श्रुत्वा कथारहस्यानि न तृप्यति मनो मम

ਹੇ ਸੁਵ੍ਰਤ, ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਮੈਨੂੰ ਵਿਸਤਾਰ ਨਾਲ ਕਹੋ; ਕਿਉਂਕਿ ਕਥਾ ਦੇ ਗੁਪਤ ਭੇਦ ਸੁਣ ਕੇ ਵੀ ਮੇਰਾ ਮਨ ਤ੍ਰਿਪਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।

Verse 33

अगस्त्य उवाच । शृणु विप्र प्रवक्ष्यामि स्वर्णस्योत्पत्तिमुत्तमाम् । यस्य श्रवणतो नृणां जायते विस्मयो महान्

ਅਗਸਤ੍ਯ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਵਿਪ੍ਰ, ਸੁਣੋ; ਮੈਂ ਸੋਨੇ ਦੀ ਅਤਿ ਉੱਤਮ ਉਤਪੱਤੀ ਬਿਆਨ ਕਰਾਂਗਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਮਹਾਨ ਅਚੰਭਾ ਜਾਗ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 34

आसीत्पुरा रघुपतिरिक्ष्वाकुकुलवर्द्धनः । रघुर्निजभुजोदारवीर्यशासितभूतलः

ਪੁਰਾਤਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਰਘੁਪਤੀ ਰਘੁ ਸੀ, ਜੋ ਇਖ਼ਵਾਕੁ ਕੁਲ ਦਾ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲਾ ਸੀ; ਆਪਣੇ ਹੀ ਭੁਜਾਂ ਦੀ ਉਦਾਰ ਵੀਰਤਾ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਧਰਤੀ ਦਾ ਸ਼ਾਸਨ ਕੀਤਾ।

Verse 35

प्रतापतापितारातिवर्गव्याख्यातसद्यशाः । प्रजाः पालयता सम्यक्तेननीतिमता सता

ਉਸ ਦੀ ਉੱਚੀ ਕੀਰਤੀ ਉਸ ਦੇ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਤਪੇ ਵੈਰੀਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਨੇ ਹੀ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੀ; ਅਤੇ ਉਹ ਧਰਮਾਤਮਾ, ਨੀਤੀ-ਵਿਦ ਰਾਜਾ ਪ੍ਰਜਾ ਦੀ ਯਥਾਵਤ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ।

Verse 36

यशःपूरेण समलिप्ता दिशो दश सितत्विषा । स चक्रे प्रौढविभवसाधनां विजयक्रमात्

ਉਸ ਦੇ ਯਸ਼ ਦੇ ਪ੍ਰਵਾਹ ਦੀ ਚਿੱਟੀ ਜੋਤ ਨਾਲ ਦਸੋ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਮਾਨੋ ਲੇਪਿਤ ਹੋ ਗਈਆਂ; ਅਤੇ ਜਿੱਤਾਂ ਦੇ ਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਉਹ ਮਹਾਨ ਤੇ ਪੱਕੀ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਦੇ ਸਾਧਨ ਰਚਦਾ ਗਿਆ।

Verse 37

नानादेशान्समाक्रम्य चतुरंगबलान्वितः । भूतानि वशमानीय वसु जग्राह दण्डतः

ਅਨੇਕ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਰੌਂਦਦਾ, ਚਤੁਰੰਗ ਸੈਨਾ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਵਿਰੋਧੀ ਭੂਤਾਂ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਰਾਜਦੰਡ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ ਧਨ ਅਧੀਨ ਕਰ ਲਿਆ।

Verse 38

उत्कृष्टान्नृपतीन्वीरो दंडयित्वा बलाधिकान् । रत्नानि विविधान्याशु जग्राहातिबलस्तदा

ਉਹ ਅਤਿਬਲੀ ਵੀਰ ਨੇ ਤਦ ਬਲ ਵਿੱਚ ਅਧਿਕ ਉਤਕ੍ਰਿਸ਼ਟ ਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਦੰਡਿਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਅਨੇਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਰਤਨ ਹਥਿਆ ਲਏ।

Verse 39

स विजित्य दिशः सर्वा गृहीत्वा रत्नसंचयम् । अयोध्यामागतो राजा राजधानीं च तां शुभाम्

ਸਭ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ ਅਤੇ ਰਤਨਾਂ ਦਾ ਸੰਚਯ ਇਕੱਠਾ ਕਰ ਕੇ, ਉਹ ਰਾਜਾ ਸ਼ੁਭ ਰਾਜਧਾਨੀ ਅਯੋਧਿਆ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਆ ਗਿਆ।

Verse 40

तत्रागत्य च काकुत्स्थो यज्ञायोत्सुकमानसः । चकार निर्मलां बुद्धिं निजवंशोचितक्रियाम

ਉੱਥੇ ਆ ਕੇ ਕਾਕੁਤਸਥ ਕੁਮਾਰ—ਯਜ્ઞ ਲਈ ਉਤਸੁਕ ਮਨ ਵਾਲਾ—ਆਪਣਾ ਸੰਕਲਪ ਨਿਰਮਲ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਉੱਚ ਕੁਲ ਨੂੰ ਯੋਗ ਕਰਮ-ਵਿਧੀ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕੀਤੀ।

Verse 41

वसिष्ठं मुनिमाज्ञाय वामदेवं च कश्यपम्

ਉਸ ਨੇ ਮੁਨੀ ਵਸਿਸ਼ਠ ਨੂੰ ਆਗਿਆ ਕਰ ਕੇ ਬੁਲਾਇਆ, ਅਤੇ ਵਾਮਦੇਵ ਤੇ ਕਸ਼੍ਯਪ ਨੂੰ ਵੀ ਸੱਦਿਆ।

Verse 42

अन्यानपि मुनिश्रेष्ठान्नानातीर्थसमाश्रितान् । समानयद्विनीतेन द्विजवर्येण भूपतिः

ਰਾਜੇ ਨੇ ਹੋਰ ਵੀ ਮੁਨਿਸ੍ਰੇਸ਼ਠ—ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤੀਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ—ਇੱਕ ਸੁਸ਼ੀਲ ਅਤੇ ਉੱਤਮ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਰਾਹੀਂ ਬੁਲਵਾ ਲਏ।

Verse 43

दृष्ट्वा स्थितान्स तान्सर्वान्प्रदीप्तानिव पावकान् । तानागतान्विदित्वाथ रघुः परपुरंजयः । निश्चक्राम यथान्यायं स्वयमेव महायशाः

ਉਹ ਸਭ ਮੁਨੀਆਂ ਨੂੰ ਖੜ੍ਹਾ ਵੇਖ ਕੇ—ਜਿਵੇਂ ਅੱਗ ਦੇ ਜਵਾਲੇ—ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆ ਪਹੁੰਚਣ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ, ਰਘੁ, ਵੈਰੀਆਂ ਦੇ ਨਗਰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਾ, ਮਹਾਯਸ਼ੀ, ਮਰਯਾਦਾ ਅਨੁਸਾਰ ਆਪ ਹੀ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਆਇਆ।

Verse 44

ततो विनीतवत्सर्वान्काकुत्स्थो द्विजसत्तमान् । उवाच धर्मयुक्तं च वचनं यज्ञसिद्धये

ਫਿਰ ਕਾਕੁਤਸਥ ਨੇ ਸਭ ਉੱਤਮ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਅੱਗੇ ਨਿਮਰਤਾ ਧਾਰ ਕੇ, ਯਜ्ञ ਦੀ ਸਿੱਧੀ ਲਈ ਧਰਮ-ਅਨੁਕੂਲ ਬਚਨ ਕਹੇ।

Verse 45

रविरुवाच । मुनयः सर्व एवैते यूयं शृणुत मद्वचः । यज्ञं विधातुमिच्छामि तत्राज्ञां दातुमर्हथ

ਰਵਿ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਮੁਨੀਓ, ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਮੇਰੀ ਬਾਣੀ ਸੁਣੋ। ਮੈਂ ਯਜ્ઞ ਕਰਵਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ; ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਉਸ ਲਈ ਆਪਣੀ ਆਗਿਆ ਤੇ ਅਨੁਮਤੀ ਦਿਓ।”

Verse 46

सांप्रतं मामको यज्ञो युक्तः स्यान्मुनिसत्तमाः । एतद्विचार्य्य तत्त्वेन ब्रूत यूयं मुनीश्वराः

“ਇਸ ਵੇਲੇ, ਹੇ ਮੁਨਿਸ੍ਰੇਸ਼ਠੋ, ਮੇਰੇ ਲਈ ਕਿਹੜਾ ਯਜ्ञ ਯੋਗ ਹੈ? ਇਸ ਨੂੰ ਤੱਤਵ ਨਾਲ ਵਿਚਾਰ ਕੇ ਦੱਸੋ, ਹੇ ਮੁਨੀਸ਼ਵਰੋ।”

Verse 47

मुनय ऊचुः । राजन्विश्वजिदाख्यातो यज्ञानां यज्ञ उत्तमः । सांप्रतं कुरु तं यत्नान्मा विलंबं वृथा कृथाः

ਮੁਨੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਰਾਜਨ, ਵਿਸ਼ਵਜਿਤ ਨਾਮਕ ਯਜ्ञ ਯਜਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਹੁਣ ਯਤਨ ਨਾਲ ਕਰ; ਵਿਅਰਥ ਦੇਰੀ ਨਾ ਕਰੀਂ।”

Verse 48

अगस्त्य उवाच । नृपश्चक्रे ततो यज्ञं विश्वदिग्जयसंज्ञितम् । नानासंभारमधुरं कृतसर्वस्वदक्षिणम्

ਅਗਸਤ੍ਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਤਦ ਰਾਜੇ ਨੇ ‘ਵਿਸ਼ਵਦਿਗ੍ਜਯ’ ਨਾਮਕ ਯਜ्ञ ਕੀਤਾ, ਅਨੇਕ ਸੁਹਾਵਣੇ ਸੰਭਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸਜਜਿਤ, ਅਤੇ ਐਸੀ ਦਕਸ਼ਿਣਾ ਨਾਲ ਕਿ ਜਿਵੇਂ ਆਪਣਾ ਸਭ ਕੁਝ ਹੀ ਦਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੋਵੇ।

Verse 49

नानाविधेन दानेन मुनिसंतोषहर्षकृत् । सर्वस्वमेव प्रददौ द्विजेभ्यो बहुमानतः

ਅਨੇਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਦਾਨਾਂ ਨਾਲ, ਮੁਨੀਆਂ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਦਿਆਂ, ਉਸ ਨੇ ਆਦਰ ਸਹਿਤ ਦਵਿਜਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਸਾਰਾ ਧਨ ਹੀ ਅਰਪਣ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 50

तेषु विश्वेषु यातेषु पूजितेषु गृहान्स्वकान् । बन्धुष्वपि च तुष्टेषु मुनिषु प्रणतेषु च

ਜਦ ਉਹ ਸਾਰੇ ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਅਤਿਥੀ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਘਰਾਂ ਨੂੰ ਰਵਾਨਾ ਹੋ ਗਏ, ਅਤੇ ਬੰਧੂ-ਬਾਂਧਵ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਗਏ, ਤੇ ਮੁਨੀਗਣ ਵੀ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹੋਏ।

Verse 51

तेन यज्ञेन विधिवद्विहितेन नरेश्वरः । शुशुभे शोभनाचारः स्वर्गे देवेंद्रवत्क्षणात्

ਉਸ ਯਜ੍ਞ ਨੂੰ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸੰਪੰਨ ਕਰਕੇ, ਨਰਾਂ ਦਾ ਅਧਿਪਤੀ—ਜਿਸ ਦਾ ਆਚਾਰ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਸੀ—ਛਣ ਭਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਇੰਦਰ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਉਠਿਆ।

Verse 52

तत्रांतरे समभ्यायान्मुनिर्यमवतां वरः । विश्वामित्रमुनेरंतेवासी कौत्स इति स्मृतः

ਇਸੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਯਮ-ਨਿਯਮ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਇਕ ਮੁਨੀ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ—ਕੌਤਸ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ—ਜੋ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਮੁਨੀ ਦਾ ਅੰਤੇਵਾਸੀ (ਸ਼ਿਸ਼੍ਯ) ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।

Verse 53

दक्षिणार्थं गुरोर्द्धीमान्पावितुं तं नरेश्वरम् । चतुर्दशसुवर्णानां कोटीराहर सत्वरम्

ਗੁਰੂ ਦੀ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾ ਲਈ, ਉਹ ਬੁੱਧਿਮਾਨ—ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਪਾਵਨ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ—ਚੌਦਾਂ ਕਰੋੜ ਸੁਵਰਨ ਮੁਦਰਾਂ ਤੁਰੰਤ ਲੈ ਆਇਆ।

Verse 54

मद्दक्षिणेति गुरुणा निर्बन्धाद्याचितो रुषा । आगतः स मुनिः कौत्सस्ततो याचितुमादरात् । रघुं भूपालतिलकं दत्तसर्वस्वदक्षिणम्

ਗੁਰੂ ਨੇ ਰੁੱਸੇ ਹੋਏ ‘ਮੇਰੀ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾ!’ ਕਹਿ ਕੇ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਮੰਗ ਕੀਤੀ; ਤਾਂ ਮੁਨੀ ਕੌਤਸ ਚਿੰਤਿਤ ਮਨ ਨਾਲ ਆਇਆ। ਫਿਰ ਆਦਰ ਸਹਿਤ ਉਹ ਰਘੁ—ਰਾਜਿਆਂ ਦਾ ਤਿਲਕ—ਦੇ ਕੋਲ ਮੰਗਣ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਨੇ ਯਜ੍ਞ ਦੀ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾ ਵਜੋਂ ਸਭ ਕੁਝ ਦਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।

Verse 55

तमागतमभिप्रेत्य रघुरादरतस्तदा । उत्थाय पूजयामास विधिवत्स परंतपः । सपर्य्यासीत्तस्य सर्वा मृत्पात्रविहितक्रिया

ਉਸ ਦੇ ਆਉਣ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ ਰਘੂ ਨੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਤੁਰੰਤ ਉੱਠ ਕੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਪਰੰਤਪ ਨੇ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਭਾਂਡਿਆਂ ਨਾਲ ਕੀਤੀਆਂ ਸਾਦੀਆਂ ਕ੍ਰਿਆਵਾਂ ਸਮੇਤ ਸਾਰੀ ਸੇਵਾ-ਸਪਰਿਆ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ।

Verse 56

पूजासंभारमालोक्य तादृशं तं मुनीश्वरः । विस्मितोऽभून्निरानन्दो दक्षिणाऽशां परित्यजन् । उवाच मधुरं वाक्यं वाक्यज्ञानविशारदः

ਪੂਜਾ ਦੇ ਸਾਮਾਨ ਨੂੰ ਇੰਨਾ ਅਲਪ ਵੇਖ ਕੇ ਮੁਨੀਸ਼ਵਰ ਅਚੰਭਿਤ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਰਹਿਤ ਹੋ ਗਿਆ, ਦਕਸ਼ਿਣਾ ਦੀ ਆਸ ਛੱਡ ਬੈਠਾ। ਬੋਲ ਦੀ ਪਰਖ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਮਿੱਠੇ ਬਚਨ ਕਹੇ।

Verse 57

कौत्स उवाच । राजन्नभ्युदयस्तेऽस्तु गच्छाम्यन्यत्र सांप्रतम्

ਕੌਤਸ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਰਾਜਨ, ਤੇਰਾ ਕਲਿਆਣ ਹੋਵੇ; ਹੁਣ ਮੈਂ ਇਸ ਵੇਲੇ ਹੋਰ ਥਾਂ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ।

Verse 58

गुर्वर्थाहरणायैव दत्तसर्वस्वदक्षिणम् । त्वां न याचे धनाभावादतोऽन्यत्र व्रजाम्यहम्

ਗੁਰੂ ਦੇ ਕਾਰਜ ਲਈ ਹੀ ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਸਭ ਕੁਝ ਦਕਸ਼ਿਣਾ ਵਜੋਂ ਦੇ ਚੁੱਕਾ ਹਾਂ। ਧਨ ਦੀ ਘਾਟ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਤੈਥੋਂ ਮੰਗਦਾ ਨਹੀਂ; ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਹੋਰ ਥਾਂ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ।

Verse 59

अगस्त्य उवाच । इत्युक्तस्तेन मुनिना रघुः परपुरंजयः । क्षणं ध्यात्वाऽब्रवीदेनं विनयाद्विहितांजलिः

ਅਗਸਤ੍ਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਉਸ ਮੁਨੀ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਰਘੂ—ਸ਼ਤ੍ਰੂ-ਨਗਰਾਂ ਦਾ ਜੇਤੂ—ਇੱਕ ਪਲ ਧਿਆਨ ਕਰ ਕੇ, ਵਿਨਮ੍ਰਤਾ ਨਾਲ ਅੰਜਲੀ ਜੋੜ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦੇਣ ਲੱਗਾ।

Verse 60

रघुरुवाच । भगवंस्तिष्ठ मे हर्म्ये दिनमेकं मुनिव्रत । यावद्यतिष्ये भगवन्भवदर्थार्थमुच्चकैः

ਰਘੂ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਭਗਵਨ, ਹੇ ਮুনੀ-ਵ੍ਰਤ ਧਾਰੀ, ਮੇਰੇ ਮਹਲ ਵਿੱਚ ਇਕ ਦਿਨ ਠਹਿਰੋ। ਜਦ ਤੱਕ, ਹੇ ਪੂਜਨੀਯ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਕਾਰਜ ਲਈ ਲੋੜੀਂਦਾ ਸਾਮਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਨੂੰ ਪੂਰੇ ਯਤਨ ਨਾਲ ਜੁਟਾਂਗਾ।”

Verse 61

अगस्त्य उवाच । इत्युक्त्वा परमोदारवचो मुनिमुदारधीः । प्रतस्थे च रघुस्तत्र कुबेरविजिगीषया

ਅਗਸਤ੍ਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਇਹੋ ਜਿਹੇ ਪਰਮ ਉਦਾਰ ਬਚਨ ਮুনি ਨੂੰ ਕਹਿ ਕੇ, ਉਦਾਰ-ਬੁੱਧੀ ਰਘੂ ਉੱਥੋਂ ਕੂਬੇਰ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ (ਧਨ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ) ਰਵਾਨਾ ਹੋ ਗਿਆ।”

Verse 62

तमायांतं कुबेरोऽथ विज्ञाप्य वचनोदितैः । प्रसन्नमनसं चक्रे वृष्टिं स्वर्णस्य चाक्षयाम्

ਫਿਰ ਕੂਬੇਰ ਨੇ, ਸੁਨੇਹਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਜਾਣ ਕੇ ਕਿ ਉਹ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਮਨੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਅਖੁੱਟ ਸੋਨੇ ਦੀ ਵਰਖਾ ਕਰਵਾ ਦਿੱਤੀ।

Verse 63

स्वर्णवृष्टिरभूद्यत्र सा स्वर्णखनिरुत्तमा । स मुनिं दर्शयामास खनिं तेन निवेदिताम्

ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਸੋਨੇ ਦੀ ਵਰਖਾ ਹੋਈ, ਓਥੇ ਸੋਨੇ ਦੀ ਇਕ ਉੱਤਮ ਖਾਣ ਬਣ ਗਈ। ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਮুনি ਨੂੰ ਉਹ ਖਾਣ ਵਿਖਾਈ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਅਰਪਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 64

तस्मै समर्पयामास तां रघुः खनिमुत्तमाम् । मुनीन्द्रोऽपि गृहीत्वाशु ततो गुर्वर्थमादरात्

ਰਘੂ ਨੇ ਉਹ ਉੱਤਮ ਖਾਣ ਉਸ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਮੂਨੀ-ਇੰਦਰ ਨੇ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਦੇ ਕਾਰਜ ਲਈ ਆਦਰ ਨਾਲ ਵਰਤਿਆ।

Verse 65

राज्ञे निवेदयामास सर्वमन्यद्गुणाधिकः । वरानथ ददौ तुष्टः कौत्सो मतिमतां वरः

ਉਸ ਨੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਨਿਵੇਦਨ ਕੀਤਾ, ਗੁਣਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਹੋ ਕੇ। ਤਦ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਕੌਤਸ—ਬੁੱਧਿਮਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ—ਨੇ ਵਰ ਦਾਨ ਕੀਤੇ।

Verse 66

कौत्स उवाच । राजंल्लभस्व सत्पुत्रं निजवंशगुणान्वितम् । इयं स्वर्णखनिस्तूर्णं मनोभीष्टफलप्रदा

ਕੌਤਸ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਰਾਜਨ, ਤੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਇੱਕ ਸਤਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇ। ਅਤੇ ਇਹ ਸੁਵਰਨ-ਖਾਨ ਤੇਰੇ ਮਨ-ਇੱਛਿਤ ਫਲ ਤੁਰੰਤ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰੇ।”

Verse 67

भूयादत्र परं तीर्थं सर्वपापहरं सदा । अत्र स्नानेन दानेन नृणां लक्ष्मीः प्रजायते

“ਇੱਥੇ ਸਦਾ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਹਰਣ ਵਾਲਾ ਪਰਮ ਤੀਰਥ ਹੋਵੇ। ਇੱਥੇ ਸਨਾਨ ਅਤੇ ਦਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖਾਂ ਲਈ ਲਕਸ਼ਮੀ—ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ—ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।”

Verse 68

वैशाखे शुक्लद्वादश्यां यात्रा सांवत्सरी स्मृता । नानाभीष्टफलप्राप्तिर्भूयान्मद्वचसा नृणाम्

ਵੈਸ਼ਾਖ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਸ਼ੁਕਲ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਇਹ ਯਾਤਰਾ ਸਾਂਵਤਸਰੀ—ਸਾਲਾਨਾ—ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਮੇਰੇ ਵਚਨ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਸ ਨਾਲ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਨਾਨਾ ਮਨੋਭੀਸ਼ਟ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਣ।

Verse 69

अगस्त्य उवाच । इति दत्त्वा वरान्राज्ञे कौत्सः संतुष्टमानसः । प्रतस्थे निजकार्यार्थे गुरोराश्रममुत्सुकः

ਅਗਸਤ੍ਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਵਰ ਦੇ ਕੇ ਕੌਤਸ, ਮਨ ਵਿੱਚ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਕਾਰਜ ਲਈ ਉਤਸੁਕ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਦੇ ਆਸ਼੍ਰਮ ਵੱਲ ਪ੍ਰਸਥਾਨ ਕਰ ਗਿਆ।

Verse 70

राजा स कृतकृत्योऽथ शेषं संगृह्य तद्धनम् । द्विजेभ्यो विधिवद्दत्त्वा पालयामास वै प्रजाः

ਤਦ ਰਾਜਾ, ਕ੍ਰਿਤਕ੍ਰਿਤ੍ਯ ਹੋ ਕੇ, ਬਚਿਆ ਹੋਇਆ ਧਨ ਇਕੱਠਾ ਕਰ ਲਿਆ; ਅਤੇ ਵਿਧੀ-ਵਿਧਾਨ ਅਨੁਸਾਰ ਦ੍ਵਿਜਾਂ (ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ) ਨੂੰ ਦਾਨ ਦੇ ਕੇ, ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਜਾ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ।

Verse 71

एवं स्वर्णखनेर्जातं माहात्म्यं च मुनीश्वरात्

ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ‘ਸੁਵਰਨ-ਖਾਨ’ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਮਹਿਮਾ ਦੀ ਕਥਾ, ਮੁਨੀਸ਼ਵਰ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਕੇ, ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ।