Adhyaya 1

Verse 1

अयोध्यामाहात्म्यं प्रारभ्यते । जयति पराशरसूनुः सत्यवतीहृदयनंदनो व्यासः । यस्यास्यकमलगलितं वाङ्मयममृतं जगत्पिबति

ਅਯੋਧਿਆ-ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਦਾ ਪ੍ਰਾਰੰਭ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜੈ ਹੋਵੇ ਵਿਆਸ ਦੀ—ਪਰਾਸ਼ਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਸਤ੍ਯਵਤੀ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਦੇ ਆਨੰਦ—ਜਿਸ ਦੇ ਕਮਲ-ਮੁਖ ਤੋਂ ਝਰਦਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤ-ਸਮ ਵਾਣੀ-ਧਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਪੀਦਾ ਹੈ।

Verse 2

नारायणं नमस्कृत्य नरं चैव नरोत्तमम् । देवीं सरस्वतीं चैव ततो जयमुदीरयेत्

ਨਾਰਾਯਣ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਅਤੇ ਨਰੋਤਮ ਨਰ ਨੂੰ ਵੀ; ਅਤੇ ਦੇਵੀ ਸਰਸਵਤੀ ਨੂੰ ਭੀ ਵੰਦਨਾ ਕਰਕੇ, ਤਦੋਂ ਜੈ-ਘੋਸ਼ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 3

व्यास उवाच । हिमवद्वासिनः सर्वे मुनयो वेदपारगाः । त्रिकालज्ञा महात्मानो नैमिषारण्यवासिनः

ਵਿਆਸ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹਿਮਾਲਯ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲੇ ਉਹ ਸਾਰੇ ਮੁਨੀ—ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਪਾਰੰਗਤ, ਤਿੰਨਾਂ ਕਾਲਾਂ ਦੇ ਗਿਆਤਾ, ਮਹਾਤਮਾ—ਨੈਮਿਸ਼ਾਰਣ੍ਯ ਦੇ ਨਿਵਾਸੀ ਸਨ।

Verse 4

येऽर्बुदारण्यनिरता दण्डकारण्यवासिनः । महेन्द्राद्रिरता ये वै ये च विन्ध्यनिवासिनः

ਜੋ ਅਰਬੁਦ-ਅਰਣ੍ਯ ਵਿੱਚ ਰਤ ਸਨ, ਜੋ ਦੰਡਕਾਰਣ੍ਯ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਸਨ; ਜੋ ਮਹੇੰਦਰ ਪਹਾੜ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੀਤ ਰੱਖਦੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਜੋ ਵਿਂਧ੍ਯ ਪਰਬਤਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਵਾਸ ਕਰਦੇ ਸਨ—(ਸਭ ਉਥੇ ਹਾਜ਼ਰ ਸਨ)।

Verse 5

जंबूवनरता ये च ये गोदावरिवासिनः । वाराणसीश्रिता ये च मथुरावासिनस्तथा

ਅਤੇ ਜੋ ਜੰਬੂਵਨ ਵਿੱਚ ਰਤ ਸਨ, ਜੋ ਗੋਦਾਵਰੀ ਦੇ ਤਟਾਂ ਉੱਤੇ ਵੱਸਦੇ ਸਨ; ਜੋ ਵਾਰਾਣਸੀ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲਏ ਹੋਏ ਸਨ, ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੋ ਮਥੁਰਾ ਵਿੱਚ ਨਿਵਾਸ ਕਰਦੇ ਸਨ—(ਉਹ ਸਭ ਮੁਨੀ ਵੀ ਹਾਜ਼ਰ ਸਨ)।

Verse 6

उज्जयिन्यां रता ये च प्रथमाश्रमवासिनः । द्वारावतीश्रिता ये च बदर्य्याश्रयिणस्तथा

ਉੱਜਯਿਨੀ ਵਿੱਚ ਰਤ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ, ਪਹਿਲੇ ਆਸ਼੍ਰਮ ਦੇ ਵਾਸੀ, ਦ੍ਵਾਰਾਵਤੀ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਦਰੀ ਦੇ ਆਸਰੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ—ਇਹ ਸਭ ਮੁਨੀ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ।

Verse 7

मायापुरीश्रिता ये च ये च कान्तीनिवासिनः । एते चान्ये च मुनयः सशिष्या बहवोऽमलाः

ਮਾਯਾਪੁਰੀ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਕਾਂਤੀ ਵਿੱਚ ਨਿਵਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ—ਇਹ ਅਤੇ ਹੋਰ ਅਨੇਕ ਨਿਰਮਲ ਮੁਨੀ, ਆਪਣੇ ਸ਼ਿਸ਼ਿਆਂ ਸਮੇਤ, ਉੱਥੇ ਮੌਜੂਦ ਸਨ।

Verse 8

कुरुक्षेत्रे महाक्षेत्रे सत्रे द्वादशवार्षिके । वर्तमाने च रामस्य क्षितीशस्य महात्मनः । समागताः समाहूताः सर्वे ते मुनयोऽमलाः

ਕੁਰੂਕਸ਼ੇਤਰ ਦੇ ਮਹਾਨ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ, ਬਾਰਾਂ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦੇ ਸਤ੍ਰ ਯਜ્ઞ ਦੇ ਚਲਦਿਆਂ, ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਮਹਾਤਮਾ ਰਾਜਾ ਰਾਮ ਦੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ—ਸੱਦੇ ਹੋਏ ਉਹ ਸਾਰੇ ਨਿਰਮਲ ਮੁਨੀ ਉੱਥੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਗਏ।

Verse 9

सर्वे ते शुद्धमनसो वेदवेदांगपारगाः । तत्र स्नात्वा यथान्यायं कृत्वा कर्म जपादिकम्

ਉਹ ਸਭ ਸ਼ੁੱਧ ਮਨ ਵਾਲੇ ਸਨ ਅਤੇ ਵੇਦਾਂ ਤੇ ਵੇਦਾਂਗਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਰੰਗਤ। ਉੱਥੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਜਪ ਆਦਿਕ ਕਰਮਾਂ ਸਮੇਤ ਸਾਰੇ ਅਨੁਸ਼ਠਾਨ ਕੀਤੇ।

Verse 10

भारद्वाजं पुरस्कृत्य वेदवेदांगपारगम् । आसनेषु विचित्रेषु बृष्यादिषु ह्यनुक्रमात्

ਵੇਦਾਂ ਅਤੇ ਵੇਦਾਂਗਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਰੰਗਤ ਭਾਰਦਵਾਜ ਨੂੰ ਅਗੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਉਹ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਵਿਭਿੰਨ ਸੁੰਦਰ ਆਸਨਾਂ ਉੱਤੇ—ਗੱਦਿਆਂ ਆਦਿ ਸਮੇਤ—ਬੈਠ ਗਏ।

Verse 11

उपविष्टाः कथाश्चक्रुर्नानातीर्थाश्रितास्तदा । कर्मांतरेषु सत्रस्य सुखासीनाः परस्परम्

ਤਦ ਉਹ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਵਿੱਤਰ ਤੀਰਥਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਮਹਾਤਮਾ ਬੈਠ ਗਏ ਅਤੇ ਸਤ੍ਰ ਦੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰਲੇ ਵੇਲੇ ਸੁਖ ਨਾਲ ਬੈਠੇ ਹੋਏ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਧਰਮਕਥਾ ਕਰਨ ਲੱਗੇ।

Verse 12

कथांतेषु ततस्तेषां मुनीनां भावितात्मनाम् । आजगाम महातेजास्तत्र सूतो महामतिः

ਉਨ੍ਹਾਂ ਭਾਵਿਤ ਆਤਮਾ ਵਾਲੇ ਮੁਨੀ ਜਦ ਆਪਣੀਆਂ ਕਥਾਵਾਂ ਸਮਾਪਤ ਕਰ ਚੁੱਕੇ, ਤਦ ਉਥੇ ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ ਅਤੇ ਮਹਾਮਤਿ ਸੂਤ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ।

Verse 13

व्यासशिष्यः पुराणज्ञो समः हर्षणसंज्ञकः । तान्प्रणम्य यथान्यायं मुनीनुपविवेश सः । उपविष्टो यथान्यायं मुनीनां वचनेन सः

ਉਹ ਵਿਆਸ ਦਾ ਸ਼ਿਸ਼੍ਯ, ਪੁਰਾਣਾਂ ਦਾ ਗਿਆਤਾ, ਸਮਭਾਵੀ ਅਤੇ ਹਰ੍ਸ਼ਣ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਮੁਨੀਆਂ ਨੂੰ ਯਥਾਵਿਧਿ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਕੇ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਬੈਠ ਗਿਆ; ਅਤੇ ਮੁਨੀਆਂ ਦੇ ਕਹਿਣ ਅਨੁਸਾਰ, ਯਥੋਚਿਤ ਮਰਯਾਦਾ ਨਾਲ ਬੈਠਿਆ।

Verse 14

व्यासशिष्यं मुनिवरं सूतं वै रोमहर्षणम् । तं पप्रच्छुर्मुनिवरा भारद्वाजादयोऽमलाः

ਵਿਆਸ ਦੇ ਸ਼ਿਸ਼੍ਯ, ਮੁਨਿਵਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੂਤ ਰੋਮਹਰ੍ਸ਼ਣ ਨੂੰ, ਭਾਰਦ੍ਵਾਜ ਆਦਿ ਨਿਰਮਲ ਮੁਨਿਵਰਾਂ ਨੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਕੀਤੇ।

Verse 15

ऋषय ऊचुः । त्वत्तः श्रुता महाभाग नानातीर्थाश्रिताः कथाः । सरहस्यानि सर्वाणि पुराणानि महामते

ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਮਹਾਭਾਗ! ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਡੇ ਤੋਂ ਅਨੇਕ ਪਵਿੱਤਰ ਤੀਰਥਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਕਥਾਵਾਂ ਸੁਣੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਹੇ ਮਹਾਮਤਿ! ਰਹੱਸ ਸਮੇਤ ਸਾਰੇ ਪੁਰਾਣ ਵੀ।”

Verse 16

सांप्रतं श्रोतुमिच्छामः सरहस्यं सनातनम् । अयोध्याया महापुर्या महिमानं गुणोज्ज्वलम्

ਹੁਣ ਅਸੀਂ ਸਨਾਤਨ ਉਪਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਗੂੜ੍ਹੇ ਰਹੱਸ ਸਮੇਤ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ—ਅਯੋਧਿਆ ਮਹਾਪੁਰੀ ਦੀ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਉੱਜਵਲ, ਦਿਵ੍ਯ ਮਹਿਮਾ।

Verse 17

कीदृशी सा सदा मेध्याऽयोध्या विष्णुप्रियापुरी । आद्या सा गीयते वेदे पुरीणां मुक्तिदायिका

ਉਹ ਅਯੋਧਿਆ ਕਿਹੋ ਜਿਹੀ ਹੈ—ਸਦਾ ਪਵਿੱਤਰ, ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੀ ਪ੍ਰਿਯ ਪੁਰੀ? ਵੇਦਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਆਦਿ ਨਗਰੀ ਵਜੋਂ ਗਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਨਗਰਾਂ ਵਿਚ ਮੁਕਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲੀ।

Verse 18

संस्थानं कीदृशं तस्यास्तस्यां के च महीभुजः । कानि तीर्थानि पुण्यानि माहात्म्यं तेषु कीदृशम्

ਉਸ ਦਾ ਨਕਸ਼ਾ ਤੇ ਰੂਪ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਹੈ? ਉਸ ਨਗਰੀ ਵਿੱਚ ਕਿਹੜੇ ਰਾਜੇ ਹਨ? ਉੱਥੇ ਕਿਹੜੇ ਪੁੰਨਮਈ ਤੀਰਥ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਕਿਹੋ ਜਿਹੀ ਹੈ?

Verse 19

अयोध्यासेवनान्नृणां फलं स्यात्सूत कीदृशम् । किं चरित्रं सूत तस्याः का नद्यः के च संगमाः

ਹੇ ਸੂਤ, ਅਯੋਧਿਆ ਦੀ ਸੇਵਾ ਤੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ? ਹੇ ਸੂਤ, ਉਸ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਕਥਾ ਕੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਕਿਹੜੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਤੇ ਕਿਹੜੇ ਸੰਗਮ ਹਨ?

Verse 20

तत्र स्नानेन किं पुण्यं दानेन च महामते । तत्सर्वं श्रोतुमिच्छामस्त्वत्तः सूत गुणाधिक

ਹੇ ਮਹਾਮਤੇ, ਉੱਥੇ ਸਨਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਅਤੇ ਦਾਨ ਦੇਣ ਨਾਲ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਪੁੰਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ? ਹੇ ਗੁਣਾਧਿਕ ਸੂਤ, ਅਸੀਂ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਤੇਰੇ ਕੋਲੋਂ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ।

Verse 21

एतत्सर्वं क्रमेणैव तथ्यं त्वं वेत्थ सांप्रतम् । अयोध्याया महापुर्य्या माहात्म्यं वक्तुमर्हसि

ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਤੂੰ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਅਤੇ ਸੱਚਾਈ ਨਾਲ ਹੁਣ ਜਾਣਦਾ ਹੈਂ। ਇਸ ਲਈ ਤੂੰ ਅਯੋਧਿਆ ਮਹਾਪੁਰੀ ਦਾ ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਕਹਿਣ ਯੋਗ ਹੈਂ।

Verse 22

सूत उवाच । व्यासप्रसादाज्जानामि पुराणानि तपोधनाः । सेतिहासानि सर्वाणि सरहस्यानि तत्त्वतः

ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਵਿਆਸ ਜੀ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਹੇ ਤਪ ਦੇ ਧਨਵਾਨੋ, ਮੈਂ ਪੁਰਾਣ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਇਤਿਹਾਸ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗੂੜ੍ਹੇ ਭੇਦ ਸਮੇਤ—ਤੱਤਵ ਅਨੁਸਾਰ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ।

Verse 23

तं प्रणम्य प्रवक्ष्यामि माहात्म्यं भवदग्रतः । अयोध्याया महापुर्या यथावत्सरहस्यकम्

ਉਨ੍ਹਾਂ (ਵਿਆਸ ਜੀ) ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ ਅਯੋਧਿਆ ਮਹਾਪੁਰੀ ਦਾ ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਯਥਾਵਤ—ਗੂੜ੍ਹੇ ਅਰਥ ਸਮੇਤ—ਕਹਾਂਗਾ।

Verse 24

विद्यावन्तं विपुलमतिदं वेदवेदांगवेद्यं श्रेष्ठं शान्तं शमितविषयं शुद्धतेजोविशालम् । वेदव्यासं सततविनतं विश्ववेद्यैकयोनिं पाराशर्य्यं परमपुरुषं सर्वदाऽहं नमामि

ਵਿਦਿਆ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਵਿਸ਼ਾਲ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲੇ, ਵੇਦ ਅਤੇ ਵੇਦਾਂਗਾਂ ਦੁਆਰਾ ਜਾਣੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ; ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਸ਼ਾਂਤ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੇ, ਪਵਿੱਤਰ ਤੇਜ ਨਾਲ ਵਿਸਤਾਰਸ਼ੀਲ—ਉਸ ਪਾਰਾਸ਼ਰਯ ਵੇਦਵਿਆਸ ਨੂੰ, ਜੋ ਸਦਾ ਨਿਮ੍ਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਸੰਸਾਰ-ਗਿਆਨ ਦਾ ਇਕੋ ਸਰੋਤ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਪਰਮ ਪੁਰੁਸ਼ ਨੂੰ ਮੈਂ ਸਦਾ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।

Verse 25

ॐ नमो भगवते तस्मै व्यासायामिततेजसे । यस्य प्रसादाज्जानामि ह्ययोध्यामहिमामहम्

ਓਂ, ਉਸ ਭਗਵਾਨ ਵਿਆਸ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਤੇਜ ਅਮਿਤ ਹੈ। ਜਿਸ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਮੈਂ ਅਯੋਧਿਆ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ।

Verse 26

शृण्वन्तु मुनयः सर्वे सावधानाः सशिष्यकाः । माहात्म्यं कथयिष्यामि अयोध्याया महोदयम्

ਹੇ ਸਭ ਮੁਨੀਓ, ਸ਼ਿਸ਼ਿਆਂ ਸਮੇਤ ਸਾਵਧਾਨ ਹੋ ਕੇ ਸੁਣੋ। ਮੈਂ ਹੁਣ ਅਯੋਧਿਆ ਦੀ ਮੰਗਲਮਈ, ਉਤਕਰਸ਼ਕ ਮਹਿਮਾ ਕਥਨ ਕਰਾਂਗਾ।

Verse 27

उदीरितमगस्त्याय स्कन्देनाश्रावि नारदात् । अगस्त्येन पुरा प्रोक्तं कृष्णद्वैपायनाय तत्

ਇਹ ਮਹਿਮਾ ਸਕੰਦ ਨੇ ਅਗਸਤ੍ਯ ਨੂੰ ਉਚਾਰੀ, ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਇਹ ਨਾਰਦ ਤੋਂ ਸੁਣੀ। ਪੁਰਾਤਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਅਗਸਤ੍ਯ ਨੇ ਇਹੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ-ਦ੍ਵੈਪਾਯਨ (ਵਿਆਸ) ਨੂੰ ਕਹੀ।

Verse 28

कृष्णद्वैपायनाच्चैतन्मया प्राप्तं तपोधनाः । तदहं वच्मि युष्मभ्यं श्रोतुकामेभ्य आदरात्

ਹੇ ਤਪ ਦੇ ਧਨਵਾਨੋ, ਇਹ ਮੈਨੂੰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ-ਦ੍ਵੈਪਾਯਨ (ਵਿਆਸ) ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਲਈ ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਮੈਂ ਆਦਰ ਸਹਿਤ ਇਹ ਕਹਿੰਦਾ ਹਾਂ।

Verse 29

नमामि परमात्मानं रामं राजीवलोचनम् । अतसीकुसुमश्यामं रावणांतकमव्ययम्

ਮੈਂ ਪਰਮਾਤਮਾ ਰਾਮ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ—ਕਮਲ-ਨੇਤਰ, ਅਤਸੀ ਫੁੱਲ ਵਰਗੇ ਸ਼ਿਆਮ ਵਰਣ ਵਾਲੇ, ਰਾਵਣ ਦਾ ਸੰਹਾਰਕ, ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਪ੍ਰਭੂ।

Verse 30

अयोध्या सा परा मेध्या पुरी दुष्कृतिदुर्ल्लभा । कस्य सेव्या च नाऽयोध्या यस्यां साक्षाद्धरिः स्वयम्

ਉਹ ਅਯੋਧਿਆ ਪਰਮ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਅਤਿ ਮੇਧਾਵੀ ਨਗਰੀ ਹੈ, ਪਾਪਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਲਦੇ ਹੋਇਆਂ ਲਈ ਦੁਰਲਭ। ਜਿਸ ਨਗਰੀ ਵਿੱਚ ਹਰੀ ਆਪ ਸਾਕਸ਼ਾਤ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਯੋਧਿਆ ਕਿਸ ਲਈ ਸੇਵਣਯੋਗ ਨਹੀਂ?

Verse 31

सरयूतीरमासाद्य दिव्या परमशोभना । अमरावतीनिभा प्रायः श्रिता बहुतपोधनैः

ਸਰਯੂ ਦੇ ਤਟ ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਅਯੋਧਿਆ ਦਿਵ੍ਯ ਅਤੇ ਅਤਿ ਸੁੰਦਰ ਦਿਸਦੀ ਹੈ; ਲਗਭਗ ਅਮਰਾਵਤੀ ਵਰਗੀ, ਤਪ-ਧਨ ਨਾਲ ਭਰੇ ਅਨੇਕ ਮਹਾਨ ਤਪਸਵੀਆਂ ਦੀ ਆਵਾਸ-ਭੂਮੀ।

Verse 32

हस्त्यश्वरथपत्त्याढ्या संपदुच्चा च संस्थिता । प्राकाराढ्यप्रतोलीभिस्तोरणैः कांचनप्रभैः

ਹਾਥੀਆਂ, ਘੋੜਿਆਂ, ਰਥਾਂ ਅਤੇ ਪੈਦਲ ਸੈਨਾ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਉੱਚੀ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ; ਮਜ਼ਬੂਤ ਪ੍ਰਾਕਾਰਾਂ, ਵਿਸ਼ਾਲ ਪ੍ਰਤੋਲੀ ਦਰਵਾਜ਼ਿਆਂ ਅਤੇ ਸੁਵਰਨ-ਕਾਂਤੀ ਤੋਰਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ।

Verse 33

सानूपवेषैः सर्वत्र सुविभक्तचतुष्टया । अनेकभूमिप्रासादा बहुभित्तिसुविक्रिया

ਹਰ ਥਾਂ ਉਚਿਤ ਵਸੇਬਿਆਂ ਅਤੇ ਵਿਨਿਆਸਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ, ਚਾਰ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਚੱਜੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੰਡਿਆ ਹੋਇਆ; ਅਨੇਕ ਮੰਜ਼ਿਲਾਂ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਾਸਾਦ ਅਤੇ ਬਹੁਤੀਆਂ ਦਿਵਾਰਾਂ ਦੀ ਸੁੰਦਰ, ਜਟਿਲ ਕਾਰੀਗਰੀ ਵਾਲੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ।

Verse 34

पद्मोत्फुल्लशुभोदाभिर्वापीभिरुपशोभिता । देवतायतनैर्दिव्यैर्वेदघोषैश्च मण्डिता

ਸ਼ੁਭ ਜਲਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਵਾਪੀਆਂ ਵਿੱਚ ਖਿੜੇ ਕਮਲਾਂ ਦੀ ਛਟਾ ਨਾਲ ਅਯੋਧਿਆ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਹੈ; ਦਿਵ੍ਯ ਦੇਵ-ਮੰਦਰਾਂ ਨਾਲ ਅਲੰਕ੍ਰਿਤ, ਅਤੇ ਵੇਦ-ਪਾਠ ਦੇ ਗੂੰਜਦੇ ਘੋਸ਼ ਨਾਲ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ।

Verse 35

वीणावेणुमृदंगादिशब्दैरुत्कृष्टतां गता । शालैस्तालैर्नालिकेरैः पनसामलकैस्तथा

ਵੀਣਾ, ਵੇਣੂ, ਮ੍ਰਿਦੰਗ ਆਦਿ ਦੇ ਮਧੁਰ ਨਾਦਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਅਤਿ ਉਤਕ੍ਰਿਸ਼ਟਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੀ ਹੈ; ਅਤੇ ਸ਼ਾਲ ਤੇ ਤਾਲ ਦੇ ਰੁੱਖਾਂ, ਨਾਰੀਅਲ, ਪਨਸ ਅਤੇ ਆਮਲਕ ਦੇ ਵ੍ਰਿਕਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਹੈ।

Verse 36

तथैवाम्रकपित्थाद्यैरशोकैरुपशोभिता । आरामैर्विविधैर्युक्ता सर्वर्तुफलपादपैः

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਆਮ, ਕਪਿੱਥ (ਵੁੱਡ-ਐਪਲ) ਆਦਿ ਅਤੇ ਅਸ਼ੋਕ ਦੇ ਵ੍ਰਿਕਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਹੈ; ਨਾਨਾ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਆਰਾਮਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਹਰ ਰਿਤੂ ਦੇ ਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਦਰੱਖ਼ਤਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਹੈ।

Verse 37

मालतीजातिबकुलपाटलीनागचंपकैः । करवीरैः कर्णिकारैः केतकीभिरलंकृता

ਇਹ ਮਾਲਤੀ, ਜਾਤੀ-ਚੰਬੇਲੀ, ਬਕੁਲ, ਪਾਟਲੀ ਅਤੇ ਨਾਗ-ਚੰਪਕ ਦੇ ਪੁਸ਼ਪਾਂ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਕਰਵੀਰ, ਕਰਣਿਕਾਰ ਤੇ ਕੇਤਕੀ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਅਲੰਕ੍ਰਿਤ ਹੈ।

Verse 38

निम्बजंवीरकदलीमातुलिंगमहाफलैः । लसच्चंदनगंधाढ्यैर्नागरैरुपशोभिता

ਇਹ ਨਿੰਬ, ਜੰਬੀਰ (ਜਾਮੁਨ), ਕਦਲੀ (ਕੇਲਾ), ਮਾਤੁਲਿੰਗ (ਸਿਤਰੋਂ) ਅਤੇ ਮਹਾਫਲ ਵਾਲੇ ਵ੍ਰਿਕਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਹੈ; ਅਤੇ ਚਮਕਦੇ ਚੰਦਨ ਦੀ ਸੁਗੰਧ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਨਾਗਰ ਵ੍ਰਿਕਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਦਿਪਤਿਮਾਨ ਹੈ।

Verse 39

देवतुल्यप्रभायुक्तैर्नृपपुत्रैश्च संयुता । सुरूपाभिर्वरस्त्रीभिर्देवस्त्रीभिरिवावृता

ਇਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਰਗੀ ਪ੍ਰਭਾ ਵਾਲੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਹੈ; ਅਤੇ ਸੁੰਦਰ ਰੂਪ ਵਾਲੀਆਂ ਉੱਚ ਕੁਲ ਦੀਆਂ ਸਤ੍ਰੀਆਂ ਨਾਲ, ਜਿਵੇਂ ਦੇਵ-ਸਤ੍ਰੀਆਂ ਨਾਲ, ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਘਿਰੀ ਹੋਈ ਹੈ।

Verse 40

श्रेष्ठैः सत्कविभिर्युक्ता बृहस्पतिसमैर्द्विजैः । वणिग्जनैस्तथा पौरैः कल्पवृक्षैरिवावृता

ਇਹ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਸਤਕਵੀਆਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੈ, ਅਤੇ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਸਮਾਨ ਦ੍ਵਿਜ (ਬ੍ਰਾਹਮਣ) ਨਾਲ; ਵਣਿਗਜਨਾਂ ਅਤੇ ਪੌਰਾਂ ਨਾਲ ਵੀ—ਮਾਨੋ ਕਲਪਵ੍ਰਿਕਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ ਹੋਵੇ।

Verse 41

अश्वैरुच्चैःश्रवस्तुल्यैर्दंतिभिर्दिग्गजैरिव । इति नानाविधैर्भावैरुपेतेन्द्रपुरी समा

ਉੱਚੈਸ਼੍ਰਵਸ ਵਰਗੇ ਘੋੜਿਆਂ ਅਤੇ ਦਿਗਗਜਾਂ ਸਮਾਨ ਹਾਥੀਆਂ ਨਾਲ, ਅਨੇਕ ਵਿਭਿੰਨ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਉਹ ਨਗਰੀ ਇੰਦਰਪੁਰੀ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹੈ।

Verse 42

यस्यां जाता महीपालाः सूर्यवंशसमुद्भवाः । इक्ष्वाकुप्रमुखाः सर्वे प्रजापालनतत्पराः

ਉਸ ਨਗਰੀ ਵਿੱਚ ਸੂਰਯਵੰਸ਼ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਧਰਤੀ ਦੇ ਰੱਖਿਅਕ ਰਾਜੇ ਜਨਮੇ—ਇਕਸ਼ਵਾਕੁ ਆਦਿ ਸਭ—ਜੋ ਪ੍ਰਜਾ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਕਲਿਆਣ ਵਿੱਚ ਤਤਪਰ ਸਨ।

Verse 43

यस्यास्तीरे पुण्यतोया कूजद्भृंगविहंगमा । सरयूर्नाम तटिनी मानसप्रभवोल्लसा

ਜਿਸ ਦੇ ਤਟਾਂ ਉੱਤੇ ਸਰਯੂ ਨਾਮ ਦੀ ਨਦੀ ਵਹਿੰਦੀ ਹੈ—ਪੁੰਨ ਪਾਣੀ ਵਾਲੀ, ਭੌਰਿਆਂ ਦੀ ਗੂੰਜ ਅਤੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀ ਕੂਕ ਨਾਲ ਰਸਭਰੀ—ਮਾਨਸਰੋਵਰ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਕਹੀ ਜਾ ਕੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਹੈ।

Verse 44

धर्मद्रवपरीता सा घर्घरोत्तमसंगमा । मुनीश्वराश्रिततटा जागर्ति जगदुच्छ्रिता

ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਨਦੀ ਧਰਮ ਦੇ ਰਸ-ਪ੍ਰਵਾਹ ਨਾਲ ਪਰਿਪੂਰਨ ਹੈ, ਉੱਤਮ ਘਰਘਰਾ ਨਾਲ ਮਿਲਾਪ ਕਰਦੀ ਹੈ; ਮਹਾਮੁਨੀਆਂ ਦੇ ਆਸਰੇ ਵਾਲੇ ਤਟਾਂ ਸਮੇਤ, ਜਗਤ ਨੂੰ ਉੱਚਾ ਧਾਰਨ ਕਰਦੀ ਸਦਾ ਜਾਗਰੂਕ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।

Verse 45

दक्षिणाच्चरणांगुष्ठान्निःसृता जाह्नवी हरेः । वामांगुष्ठान्मुनिवराः सरयूर्निर्गता शुभा

ਹੇ ਮੁਨਿਵਰੋ! ਹਰੀ ਦੇ ਦੱਖਣੇ ਪੈਰ ਦੇ ਅੰਗੂਠੇ ਤੋਂ ਜਾਹਨਵੀ (ਗੰਗਾ) ਪ੍ਰਵਾਹਿਤ ਹੋਈ; ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਖੱਬੇ ਅੰਗੂਠੇ ਤੋਂ ਸ਼ੁਭ ਸਰਯੂ ਨਿਕਲੀ।

Verse 46

तस्मादिमे पुण्यतमे नद्यौ देवनमस्कृते । एतयोः स्नानमात्रेण ब्रह्महत्यां व्यपोहति

ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਨਦੀਆਂ ਅਤਿ ਪੁੰਨਮਈ ਹਨ, ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਵੱਲੋਂ ਨਮਸਕਾਰਯੋਗ ਮਹਾਨੁਭਾਵ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕੇਵਲ ਸਨਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮਹਤਿਆ ਦਾ ਪਾਪ ਵੀ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 47

तामयोध्यामथ प्राप्तोऽगस्त्यः कुम्भोद्भवो मुनिः । यात्रार्थं तीर्थमाहात्म्यं ज्ञात्वा स्कन्दप्रसादतः

ਫਿਰ ਘੜੇ ਤੋਂ ਜਨਮੇ ਮੁਨੀ ਅਗਸਤ੍ਯ ਉਸ ਅਯੋਧਿਆ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚੇ; ਅਤੇ ਸਕੰਦ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਯਾਤਰਾ ਲਈ ਉਥਲੇ ਤੀਰਥਾਂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਨੂੰ ਜਾਣ ਲਿਆ।

Verse 48

आगत्य तु इतः सोऽपि कृऽत्वा यात्रां क्रमेण च । यथोक्तेन विधानेन स्नात्वा संतर्प्य तान्पितॄन्

ਉਥੇ ਆ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਵੀ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ; ਅਤੇ ਜਿਵੇਂ ਵਿਧੀ ਦੱਸੀ ਗਈ ਸੀ, ਤਿਵੇਂ ਸਨਾਨ ਕਰ ਕੇ ਪਿਤ੍ਰਾਂ ਨੂੰ ਤਰਪਣ ਦੇ ਕੇ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕੀਤਾ।

Verse 49

पूजयित्वा यथान्यायं देवताः सकला अपि । सर्वाण्यपि च तीर्थानि नमस्कृत्य यथाविधि

ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਨਿਆਂ ਅਨੁਸਾਰ ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ; ਅਤੇ ਵਿਧੀ ਮੁਤਾਬਕ ਸਭ ਤੀਰਥਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰ ਕੇ।

Verse 50

कृतकृत्योर्ज्जितानन्दस्तीर्थमाहात्म्यदर्शनात् । अभूदगस्त्यो रूपेण पुलकां चितविग्रहः

ਤੀਰਥਾਂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਅਗਸਤ੍ਯ ਕ੍ਰਿਤਕ੍ਰਿਤ੍ਯ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਅਤਿ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ; ਉਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਹੀ ਰੋਮਾਂਚ ਨਾਲ ਕੰਬ ਉਠਿਆ, ਰੋਮ ਖੜੇ ਹੋ ਗਏ।

Verse 51

स त्रिरात्रं स्थितस्तत्र यात्रां कृत्वा यथाविधि । स्तुवन्नयोध्यामाहात्म्यं प्रतस्थे मुनिसत्तमः

ਉਹ ਉੱਥੇ ਤਿੰਨ ਰਾਤਾਂ ਟਿਕਿਆ; ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਯਾਤਰਾ ਕਰ ਕੇ, ਅਯੋਧਿਆ ਦੇ ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਦਾ ਸਤੁਤਿ-ਗਾਨ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਉਹ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਮੁਨੀ ਪ੍ਰਸਥਾਨ ਕਰ ਗਿਆ।

Verse 52

तमायांतं विलोक्याशु बहुलानन्दसुन्दरम् । कृष्णद्वैपायनो व्यासः पप्रच्छानंदकारणम्

ਉਸ ਨੂੰ ਆਉਂਦਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਅਤਿ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਦਿਪਤ ਤੇ ਸੁੰਦਰ, ਕ੍ਰਿਸ਼੍ਣ ਦ੍ਵੈਪਾਯਨ ਵਿਆਸ ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਦਾ ਕਾਰਣ ਪੁੱਛਿਆ।

Verse 53

व्यास उवाच । कुतः समागतो ब्रह्मन्सांप्रतं मुनिसत्तमः । परमानंदसंदोहः समभूत्सांप्रतं तव

ਵਿਆਸ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਹੇ ਮੁਨਿਸੱਤਮ, ਤੂੰ ਹੁਣੇ ਕਿੱਥੋਂ ਆਇਆ ਹੈਂ? ਇਸ ਵੇਲੇ ਤੇਰੇ ਅੰਦਰ ਪਰਮ ਆਨੰਦ ਦਾ ਐਸਾ ਸੈਲਾਬ ਕਿਉਂ ਉਠਿਆ ਹੈ?

Verse 54

कस्मादानंदपोषोऽभूत्तव ब्रह्मन्वदस्व मे । ममापि भवदानंदात्प्रमोदो हृदि जायते

ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਮੈਨੂੰ ਦੱਸ—ਤੇਰੇ ਅੰਦਰ ਆਨੰਦ ਦਾ ਇਹ ਵਾਧਾ ਕਿਉਂ ਹੋਇਆ? ਤੇਰੇ ਹੀ ਆਨੰਦ ਤੋਂ ਮੇਰੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪ੍ਰਮੋਦ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 55

अगस्त्य उवाच । अहो महदथाश्चर्य्यं विस्मयो मुनिसत्तम । दृष्ट्वा प्रभावं मेऽद्याभूदयोध्यायास्तपोधन

ਅਗਸਤ੍ਯ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਮੁਨਿਸੱਤਮ, ਅਹੋ! ਇਹ ਤਾਂ ਵੱਡਾ ਅਚੰਭਾ ਹੈ, ਮਹਾਨ ਵਿਸਮਯ ਹੈ। ਅੱਜ ਅਯੋਧਿਆ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਹੇ ਤਪੋਧਨ, ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਅਦਭੁਤਤਾ ਜਾਗ ਉਠੀ ਹੈ।

Verse 56

तस्मादानंदसंदोहः समभून्मम सांप्रतम् । तच्छ्रुत्वागस्त्यवचनं व्यासः प्रोवाच तं मुनिम्

ਇਸ ਲਈ ਇਸੀ ਘੜੀ ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਆਨੰਦ ਦਾ ਮਹਾਂ-ਸਮੂਹ ਉੱਭਰ ਆਇਆ। ਅਗਸਤ੍ਯ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਵਿਆਸ ਨੇ ਉਸ ਮੁਨੀ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ।

Verse 57

व्यास उवाच । भगवन्ब्रूहि तत्त्वेन विस्तरात्सरहस्यकम् । अयोध्याया महापुर्या महिमानं गुणाधिकम्

ਵਿਆਸ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਭਗਵਨ! ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਸੱਚਾਈ ਨਾਲ, ਵਿਸਥਾਰ ਸਮੇਤ ਅਤੇ ਅੰਦਰਲੇ ਰਹੱਸਾਂ ਨਾਲ, ਉੱਚ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਮਹਾਨਗਰੀ ਅਯੋਧਿਆ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦੱਸੋ।

Verse 58

कः क्रमस्तीर्थयात्रायाः कानि तीर्थानि को विधिः । कि फलं स्नानतस्तत्र दानस्य च महामुने । एतत्सर्वं समाचक्ष्व विस्तराद्वदतां वर

ਤੀਰਥ-ਯਾਤਰਾ ਦਾ ਕਿਹੜਾ ਕ੍ਰਮ ਹੈ? ਕਿਹੜੇ-ਕਿਹੜੇ ਤੀਰਥ ਹਨ ਅਤੇ ਕੀ ਵਿਧੀ ਹੈ? ਉੱਥੇ ਸਨਾਨ ਅਤੇ ਦਾਨ ਦਾ ਕੀ ਫਲ ਹੈ, ਹੇ ਮਹਾਮੁਨੇ? ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸੋ, ਹੇ ਬੋਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ।

Verse 59

अगस्त्य उवाच । अहो धन्यतमा बुद्धिस्तव जाता तपोधन । दृश्यते येन पृच्छा ते ह्ययोध्यामहिमाश्रिता

ਅਗਸਤ੍ਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਅਹੋ! ਹੇ ਤਪ-ਧਨ, ਤੇਰੇ ਅੰਦਰ ਜੋ ਬੁੱਧੀ ਜਾਗੀ ਹੈ ਉਹ ਅਤਿ ਧੰਨ ਹੈ; ਕਿਉਂਕਿ ਤੇਰਾ ਇਹ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਅਯੋਧਿਆ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਉੱਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਦਿੱਸਦਾ ਹੈ।

Verse 60

अकारो ब्रह्म च प्रोक्तं यकारो विष्णुरुच्यते । धकारो रुद्ररूपश्च अयोध्यानाम राजते

‘ਅ’ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ; ‘ਯ’ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਨੂ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ‘ਧ’ ਰੁਦ੍ਰ-ਸਰੂਪ ਹੈ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ‘ਅਯੋਧਿਆ’ ਨਾਮ ਆਪ ਹੀ ਦਿਵ੍ਯਤਾ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਹੈ।

Verse 61

सर्वोपपातकैर्युक्तैर्ब्रह्महत्यादिपातकैः । नायोध्या शक्यते यस्मात्तामयोध्यां ततो विदुः

ਸਾਰੇ ਉਪਪਾਤਕ ਪਾਪਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ, ਬ੍ਰਹਮਹਤਿਆ ਆਦਿ ਮਹਾਪਾਤਕਾਂ ਦੇ ਬੋਝ ਵਾਲੇ ਵੀ ਅਯੋਧਿਆ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ; ਇਸ ਲਈ ਉਹ ‘ਅਯੋਧਿਆ’—ਅਜਿੱਤ—ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

Verse 62

विष्णोराद्या पुरी येयं क्षितिं न स्पृशति द्विज । विष्णोः सुदर्शने चक्रे स्थिता पुण्यकरी क्षितौ

ਹੇ ਦ੍ਵਿਜ, ਇਹ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਆਦਿ ਪੁਰੀ ਹੈ; ਇਹ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਛੂਹਦੀ ਨਹੀਂ। ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਸੁਦਰਸ਼ਨ ਚੱਕਰ ਉੱਤੇ ਟਿਕੀ ਹੋਈ, ਇਹ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ ਤੇ ਪੁੰਨ ਬਖ਼ਸ਼ਦੀ ਹੈ।

Verse 63

केन वर्णयितुं शक्यो महिमाऽस्यास्तपोधन । यत्र साक्षात्स्वयं देवो विष्णुर्वसति सादरः

ਹੇ ਤਪੋਧਨ, ਇਸ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਕੌਣ ਵਰਣਨ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਜਿੱਥੇ ਸਾਕਸ਼ਾਤ ਦੇਵ ਵਿਸ਼ਨੂ ਆਪ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਕੇ ਸਨੇਹ ਨਾਲ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।

Verse 64

सहस्रधारामारभ्य योजनं पूर्वतो दिशि । प्रतीचि दिशि तथैव योजनं समतोवधिः

ਸਹਸ੍ਰਧਾਰਾ ਤੋਂ ਆਰੰਭ ਕਰਕੇ ਪੂਰਬ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਇੱਕ ਯੋਜਨ ਤੱਕ ਪਵਿਤ੍ਰ ਸੀਮਾ ਫੈਲਦੀ ਹੈ; ਪੱਛਮ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਵੀ ਓਹੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇੱਕ ਯੋਜਨ ਦੀ ਸਮਾਨ ਹੱਦ ਹੈ।

Verse 65

दक्षिणोत्तरभागे तु सरयूतमसावधिः । एतत्क्षेत्रस्य संस्थानं हरेरन्तर्गृहं स्थितम् । मत्स्याकृतिरियं विप्र पुरी विष्णोरुदीरिता

ਦੱਖਣ ਤੇ ਉੱਤਰ ਪਾਸੇ ਸੀਮਾ ਸਰਯੂ ਅਤੇ ਤਮਸਾ ਨਾਲ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਖੇਤਰ ਦੀ ਬਣਤਰ ਹਰੀ ਦੇ ਅੰਤਰਗ੍ਰਿਹ ਵਾਂਗ ਟਿਕੀ ਹੈ। ਹੇ ਵਿਪ੍ਰ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਇਹ ਪੁਰੀ ਮੱਛੀ-ਆਕਾਰ ਵਾਲੀ ਕਹੀ ਗਈ ਹੈ।

Verse 66

पश्चिमे तस्य मूर्द्धा तु गोप्रतारासिता द्विज

ਹੇ ਦ੍ਵਿਜ! ਇਸ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਪਾਸੇ ਇਸ ਦਾ ‘ਸਿਰ’ ਹੈ; ਉਹ ਗੋਪ੍ਰਤਾਰਾ ਨਾਮਕ ਸਥਾਨ ਨਾਲ ਚਿੰਨ੍ਹਿਤ ਹੈ।

Verse 67

पूर्वतः पृष्ठभागो हि दक्षिणोत्तरमध्यमः । तस्यां पुर्य्यां महाभाग नाम्ना विष्णुर्हरिः स्वयम् । पूर्वंदृष्टप्रभावोऽसौ प्राधान्येन वसत्यपि

ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਇਸ ਦਾ ਪਿੱਠ-ਭਾਗ ਹੈ, ਅਤੇ ਮੱਧ ਭਾਗ ਦੱਖਣ ਤੇ ਉੱਤਰ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਹੈ। ਹੇ ਮਹਾਭਾਗ! ਉਸ ਨਗਰੀ ਵਿੱਚ ਹਰਿ—ਸਵਯੰ ਵਿਸ਼ਣੁ—‘ਵਿਸ਼ਣੁ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਹੀ ਨਿਵਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਕਾਲ ਤੋਂ ਪ੍ਰਤੱਖ ਹੋਈ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲਾ ਉਹ ਉੱਥੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪ੍ਰਾਧਾਨਤਾ ਨਾਲ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।

Verse 68

व्यास उवाच । भगवन्किं प्रभावोऽसौ योऽयं विष्णुहरिस्त्वया । कीर्तितो मुनिशार्दूल प्रसिद्धिं गतवान्कथम् । एतत्सर्वं समाचक्ष्व विस्तरेण ममाग्रतः

ਵਿਆਸ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਭਗਵਨ! ਤੁਸੀਂ ਜਿਸ ‘ਵਿਸ਼ਣੁ-ਹਰਿ’ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਹੇ ਮੁਨਿਸ਼ਾਰਦੂਲ, ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਭਾਵ-ਸ਼ਕਤੀ ਕੀ ਹੈ? ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ? ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਵਿਸਤਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸੋ।

Verse 69

अगस्त्य उवाच । विष्णुशर्मेति विख्यातः पुराभूद्ब्राह्मणोत्तमः । वेदवेदांगतत्त्वज्ञो धर्मकर्मसमाश्रितः

ਅਗਸਤ੍ਯ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਪੁਰਾਤਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਣੁਸ਼ਰਮਾ ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਉੱਤਮ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ। ਉਹ ਵੇਦਾਂ ਅਤੇ ਵੇਦਾਂਗਾਂ ਦੇ ਤੱਤਾਂ ਦਾ ਗਿਆਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਧਰਮਿਕ ਕਰਤਵਾਂ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਆਚਰਨ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਸੀ।

Verse 70

योगध्यानरतो नित्यं विष्णुभक्तिपरायणः । स कदाचित्तीर्थयात्रां कुर्वन्वैष्णवसत्तमः । अयोध्यामागतो विष्णुर्विष्णुःसाक्षाद्वसेदिति

ਉਹ ਸਦਾ ਯੋਗ ਅਤੇ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰਤ ਰਹਿੰਦਾ, ਵਿਸ਼ਣੁ-ਭਕਤੀ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਰਾਇਣ ਸੀ। ਉਹ ਵੈਸ਼ਣਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਕਦੇ ਤੀਰਥ-ਯਾਤਰਾ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਨਿਕਲਿਆ। ਅਯੋਧਿਆ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ ਅਤੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸੋਚਿਆ: “ਇੱਥੇ ਤਾਂ ਸਾਕਸ਼ਾਤ ਵਿਸ਼ਣੁ—ਪ੍ਰਭੂ ਵਿਸ਼ਣੁ—ਵੱਸਦੇ ਹਨ।”

Verse 71

चिंतयन्मनसा वीरस्तपः कर्तुं समुद्यतः । स वै तत्र तपस्तेपे शाकमूलफलाशनः

ਮਨ ਵਿੱਚ ਗਹਿਰਾ ਚਿੰਤਨ ਕਰਦਾ ਉਹ ਧੀਰ-ਵੀਰ ਤਪ ਕਰਨ ਲਈ ਉੱਠ ਖੜਾ ਹੋਇਆ। ਉਥੇ ਉਹ ਸ਼ਾਕ, ਮੂਲ ਅਤੇ ਫਲ ਖਾ ਕੇ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ।

Verse 72

ग्रीष्मे पंचाग्निमध्यस्थो ह्यतपत्स महातपाः । वार्षिके च निरालम्बो हेमन्ते च सरोवरे

ਗ੍ਰੀਖਮ ਵਿੱਚ ਉਹ ਮਹਾਤਪਾ ਪੰਜ ਅੱਗਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਖੜਾ ਹੋ ਕੇ ਤਪ ਕਰਦਾ। ਵਰਖਾ ਰੁੱਤ ਵਿੱਚ ਉਹ ਬਿਨਾ ਆਸਰੇ ਰਹਿੰਦਾ, ਅਤੇ ਹੇਮੰਤ ਵਿੱਚ ਸਰੋਵਰ ਦੇ ਜਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ।

Verse 73

स्नात्वा यथोक्तविधिना कृत्वा विष्णोस्तथार्चनम् । वशीकृत्येन्द्रियग्रामं विशुद्धेनांतरात्मना

ਯਥਾਵਿਧਿ ਸਨਾਨ ਕਰ ਕੇ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਕੀਤਾ, ਅੰਦਰਲਾ ਆਤਮਾ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰ ਲਿਆ।

Verse 74

मनो विष्णौ समावेश्य विधाय प्राणसंयमम् । ओंकारोच्चारणाद्धीमान्हृदि पद्मं विकासयन्

ਮਨ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਣੂ ਵਿੱਚ ਟਿਕਾ ਕੇ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਦਾ ਸੰਯਮ ਕਰ ਕੇ, ਉਸ ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਨੇ ‘ਓਂ’ ਦੇ ਉਚਾਰਣ ਨਾਲ ਹਿਰਦੇ ਦੇ ਕਮਲ ਨੂੰ ਖਿੜਾ ਦਿੱਤਾ।

Verse 75

तन्मध्ये रविसोमाग्निमण्डलानि यथाविधि । कल्पयित्वा हरिं मूर्तं यस्मिन्देशे सनातनम्

ਉਸ (ਹਿਰਦੇ-ਕਮਲ) ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸੂਰਜ, ਚੰਦਰ ਅਤੇ ਅਗਨੀ ਦੇ ਮੰਡਲਾਂ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਕੀਤੀ; ਅਤੇ ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਅੰਦਰਲੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਸਨਾਤਨ ਹਰੀ ਨੂੰ ਸਾਕਾਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਧਾਰਿਆ।

Verse 76

पीतांबरधरं विष्णुं शंखचक्रगदाधरम् । तं च पुष्पैः समभ्यर्च्य मनस्तस्मिन्निवेश्य च

ਉਸ ਨੇ ਪੀਤਾਂਬਰਧਾਰੀ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਸ਼ੰਖ, ਚੱਕਰ ਅਤੇ ਗਦਾ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਸਮਭਾਵ ਨਾਲ ਅਰਚਨਾ ਕਰਕੇ, ਮਨ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸੀ ਵਿੱਚ ਟਿਕਾ ਦਿੱਤਾ।

Verse 77

ब्रह्मरूपं हरिं ध्यायञ्जपन्वै द्वादशाक्षरम् । वायुभक्षः स्थितस्तत्र विप्रस्त्रीन्वत्सरान्वसन्

ਹਰੀ ਦੇ ਬ੍ਰਹਮ-ਸਰੂਪ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਦਿਆਂ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਾਖਰ ਮੰਤ੍ਰ ਦਾ ਜਪ ਕਰਦਿਆਂ, ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਉੱਥੇ ਵਾਯੁਭਕਸ਼ ਰਹਿ ਕੇ ਤਿੰਨ ਵਰ੍ਹੇ ਤੱਕ ਵੱਸਿਆ।

Verse 78

ततो द्विजवरो ध्यात्वा स्तुतिं चक्रे हरेरिमाम् । प्रणिपत्य जगन्नाथं चराचरगुरुं हरिम् । विष्णुशर्माथ तुष्टाव नारायणमतंद्रितः

ਤਦੋਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਦ੍ਵਿਜ ਨੇ ਧਿਆਨ ਕਰਕੇ ਹਰੀ ਦੀ ਇਹ ਸ্তুਤੀ ਰਚੀ। ਜਗਤਨਾਥ—ਚਰਾਚਰ ਦੇ ਗੁਰੂ ਹਰੀ—ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਕੇ, ਵਿਸ਼ਨੁਸ਼ਰਮਾ ਨੇ ਅਤੰਦ੍ਰਿਤ ਹੋ ਕੇ ਨਾਰਾਇਣ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ।

Verse 79

विष्णुशर्म्मोवाच । प्रसीद भगवन्विष्णो प्रसीद पुरुषोत्तम । प्रसीद देवदेवेश प्रसीद कमलेक्षण

ਵਿਸ਼ਨੁਸ਼ਰਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਕਿਰਪਾ ਕਰੋ, ਹੇ ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂ; ਕਿਰਪਾ ਕਰੋ, ਹੇ ਪੁਰੁਸ਼ੋਤਮ। ਕਿਰਪਾ ਕਰੋ, ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵੈਸ਼; ਕਿਰਪਾ ਕਰੋ, ਹੇ ਕਮਲ-ਨੇਤਰ।

Verse 80

जय कृष्ण जयाचिंत्य जय विष्णो जयाव्यय । जय यज्ञपते नाथ जय विष्णो पते विभो

ਜੈ ਹੋ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ, ਜੈ ਹੋ ਅਚਿੰਤ੍ਯ ਦੀ; ਜੈ ਹੋ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ, ਜੈ ਹੋ ਅਵ੍ਯਯ ਦੀ। ਜੈ ਹੋ ਯਜ੍ਞਪਤੀ ਨਾਥ ਦੀ; ਜੈ ਹੋ ਹੇ ਵਿਸ਼ਨੂਪਤੀ ਵਿਭੋ, ਸਰਵਵਿਆਪੀ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ।

Verse 81

जय पापहरानंत जय जन्मज्वरापह । नमः कमलनाभाय नमः कमलमालिने

ਜੈ ਹੋ ਪਾਪਹਰ ਅਨੰਤ! ਜੈ ਹੋ ਜਨਮ-ਜਨਮ ਦੇ ਜ੍ਵਰ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ! ਕਮਲਨਾਭ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਕਮਲਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਧਾਰਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।

Verse 82

नमः सर्वेश भूतेश नमः कैटभसूदन । नमस्त्रैलोक्यनाथाय जगन्मूल जगत्पते

ਨਮਸਕਾਰ ਸਰਵੇਸ਼ਵਰ, ਭੂਤੇਸ਼! ਨਮਸਕਾਰ ਕੈਟਭਸੂਦਨ! ਤ੍ਰੈਲੋਕ੍ਯਨਾਥ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ—ਜਗਤ ਦੇ ਮੂਲ, ਜਗਤਪਤੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।

Verse 83

नमो देवाधिदेवाय नमो नारायणाय वै । नमः कृष्णाय रामाय नमश्चक्रायुधाय च

ਨਮਸਕਾਰ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਅਧਿਦੇਵ ਨੂੰ; ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਨਾਰਾਇਣ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ, ਰਾਮ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਅਤੇ ਚਕ੍ਰਾਯੁਧ ਧਾਰੀ ਨੂੰ ਵੀ ਨਮਸਕਾਰ।

Verse 84

त्वं माता सर्वलोकानां त्वमेव जगतः पिता । भयार्त्तानां सुहृन्मित्रं त्वं पिता त्वं पितामहः

ਤੂੰ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮਾਤਾ ਹੈਂ, ਤੂੰ ਹੀ ਜਗਤ ਦਾ ਪਿਤਾ ਹੈਂ। ਜੋ ਭੈ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਤੂੰ ਦਇਆਲੁ ਮਿੱਤਰ ਤੇ ਸਹਾਇਕ ਹੈਂ; ਤੂੰ ਪਿਤਾ ਹੈਂ, ਤੂੰ ਹੀ ਪਿਤਾਮਹ ਹੈਂ।

Verse 85

त्वं हविस्त्वं वषट्कारस्त्वं प्रभुस्त्वं हुताशनः । करणं कारणं कर्त्ता त्वमेव परमेश्वरः

ਤੂੰ ਹੀ ਹਵਿ ਹੈਂ, ਤੂੰ ਹੀ ਵਸ਼ਟਕਾਰ ਹੈਂ; ਤੂੰ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈਂ, ਤੂੰ ਹੀ ਹੁਤਾਸ਼ਨ ਅਗਨੀ ਹੈਂ। ਤੂੰ ਹੀ ਸਾਧਨ, ਤੂੰ ਹੀ ਕਾਰਣ, ਤੂੰ ਹੀ ਕਰਤਾ ਹੈਂ—ਤੂੰ ਹੀ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਹੈਂ।

Verse 86

शंखचक्रगदापाणे मां समुद्धर माधव

ਹੇ ਮਾਧਵ! ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੰਖ, ਚੱਕਰ ਤੇ ਗਦਾ ਹੈ—ਮੈਨੂੰ ਉੱਪਰ ਚੁੱਕ ਕੇ ਸੰਸਾਰ-ਸਾਗਰ ਤੋਂ ਪਾਰ ਉਤਾਰੋ।

Verse 87

प्रसीद मंदरधर प्रसीद मधुसूदन । प्रसीद कमलाकान्त प्रसीद भुवनाधिप

ਕਿਰਪਾ ਕਰੋ, ਹੇ ਮੰਦਰਧਰ; ਕਿਰਪਾ ਕਰੋ, ਹੇ ਮਧੁਸੂਦਨ। ਕਿਰਪਾ ਕਰੋ, ਹੇ ਕਮਲਾਕਾਂਤ; ਕਿਰਪਾ ਕਰੋ, ਹੇ ਭੁਵਨਾਧਿਪ।

Verse 88

अगस्त्य उवाच । इत्येवं स्तुवतस्तस्य मनोभक्त्या महात्मनः । आविर्बभूव विश्वात्मा विष्णुर्गरुडवाहनः

ਅਗਸਤ੍ਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਨ ਦੀ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਉਸ ਮਹਾਤਮਾ ਨੇ ਜਦੋਂ ਸ্তুਤੀ ਕੀਤੀ, ਤਾਂ ਵਿਸ਼ਵਾਤਮਾ ਵਿਸ਼ਨੁ—ਗਰੁੜਵਾਹਨ—ਉਸ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 89

शंखचक्रगदापाणिः पीतांबरधरोऽच्युतः । उवाच स प्रसन्नात्मा विष्णुशर्माणमव्ययः

ਸ਼ੰਖ, ਚੱਕਰ ਤੇ ਗਦਾ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਪੀਤਾਂਬਰ ਪਹਿਨੇ ਅਚ੍ਯੁਤ—ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਵਿਸ਼ਨੁ—ਪ੍ਰਸੰਨ ਚਿੱਤ ਹੋ ਕੇ ਵਿਸ਼ਨੁਸ਼ਰਮਾ ਨੂੰ ਬੋਲੇ।

Verse 90

श्रीभगवानुवाच । तुष्टोऽस्मि भवतो वत्स महता तपसाऽधुना । स्तोत्रेणानेन सुमते नष्टपापोऽसि सांप्रतम्

ਸ਼੍ਰੀਭਗਵਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਵਤਸ, ਤੇਰੇ ਮਹਾਨ ਤਪ ਨਾਲ ਮੈਂ ਹੁਣ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ। ਹੇ ਸੁਮਤੀ, ਇਸ ਸਤੋਤਰ ਨਾਲ ਇਸੀ ਵੇਲੇ ਤੇਰੇ ਪਾਪ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਏ ਹਨ।

Verse 91

वरं वरय विप्रेन्द्र वरदोऽहं तवाग्रतः । नाऽतप्ततपसा द्रष्टुं शक्यः केनाप्यहं द्विज

ਹੇ ਵਿਪ੍ਰੇੰਦਰ, ਵਰ ਮੰਗ ਲੈ; ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਅੱਗੇ ਵਰਦਾਤਾ ਹੋ ਕੇ ਖੜਾ ਹਾਂ। ਹੇ ਦਵਿਜ, ਬਿਨਾ ਤਪੱਸਿਆ ਦੇ ਮੈਨੂੰ ਕੋਈ ਵੀ ਦੇਖ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ।

Verse 92

विष्णुशर्म्मोवाच । कृतकृत्योऽस्मि देवेश सांप्रतं तव दर्शनात् । त्वद्भक्तिमचलामेकां मम देहि जगत्पते

ਵਿਸ਼੍ਣੁਸ਼ਰਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਈਸ਼, ਅੱਜ ਤੇਰਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰ ਕੇ ਮੈਂ ਕ੍ਰਿਤਕ੍ਰਿਤ੍ਯ ਹੋ ਗਿਆ। ਹੇ ਜਗਤਪਤੇ, ਮੈਨੂੰ ਕੇਵਲ ਇਕ ਹੀ ਦਾਤ ਦੇ—ਤੇਰੇ ਪ੍ਰਤੀ ਅਡੋਲ ਭਕਤੀ।

Verse 93

श्रीभगवानुवाच । भक्तिरस्त्वचला मे वै वैष्णवी मुक्तिदायिनी । अत्रैवास्त्वचला मे वै जाह्नवी मुक्तिदायिनी

ਸ਼੍ਰੀ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਮੇਰੇ ਪ੍ਰਤੀ ਤੇਰੀ ਭਕਤੀ ਅਡੋਲ ਰਹੇ—ਵੈਸ਼੍ਣਵੀ ਭਕਤੀ ਜੋ ਮੁਕਤੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਹੀ ਜਾਹਨਵੀ (ਗੰਗਾ) ਵੀ ਅਡੋਲ ਰਹੇ—ਮੁਕਤੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀ।

Verse 94

इदं स्थानं महाभाग त्वन्नाम्ना ख्यातिमेष्यति

ਹੇ ਮਹਾਭਾਗ, ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਤੇਰੇ ਹੀ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇਗਾ।

Verse 95

अगस्त्य उवाच । इत्युक्त्वा देवदेवेशश्चक्रेणोत्खाय तत्स्थलम् । जलं प्रकटयामास गांगं पातालमंडलात्

ਅਗਸਤ੍ਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ-ਈਸ਼ ਨੇ ਆਪਣੇ ਚੱਕਰ ਨਾਲ ਉਸ ਥਾਂ ਨੂੰ ਖੋਦਿਆ ਅਤੇ ਪਾਤਾਲ ਲੋਕ ਤੋਂ ਗੰਗਾ ਦਾ ਜਲ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 96

जलेन तेन भगवान्पवित्रेण दयांबुधिः । नीरजस्तु भूमितलं क्षणाच्चक्रे कृपावशात्

ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਜਲ ਨਾਲ, ਦਇਆ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਕਿਰਪਾ ਵਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਤਲ ਨੂੰ ਪਲ ਵਿੱਚ ਹੀ ਨਿਰਮਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 97

चक्रतीर्थमिति ख्यातं ततः प्रभृति तद्द्विज । जातं त्रैलोक्यविख्यातमघौघध्वंसकृच्छुभम्

ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ, ਹੇ ਦ੍ਵਿਜ, ਇਹ ‘ਚਕ੍ਰਤੀਰਥ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ—ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਖਿਆਤ, ਸ਼ੁਭ ਅਤੇ ਪਾਪਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਵਾਹ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ।

Verse 98

तत्र स्नानेन दानेन विष्णुलोकं व्रजेन्नरः

ਉੱਥੇ ਸਨਾਨ ਕਰਨ ਅਤੇ ਦਾਨ ਦੇਣ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਵਿਸ਼ਣੁਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 99

ततः स भगवान्भूयो विष्णुशर्माणमच्युतः । कृपया परया युक्त उवाच द्विजवत्सलः

ਫਿਰ ਉਹ ਭਗਵਾਨ ਅਚ੍ਯੁਤ, ਦ੍ਵਿਜਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰੀਤਮ, ਪਰਮ ਕਰੁਣਾ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਵਿਸ਼ਣੁਸ਼ਰਮਾ ਨੂੰ ਮੁੜ ਬੋਲੇ।

Verse 100

श्रीभगवानुवाच । त्वन्नामपूर्विका विप्र मन्मूर्तिरिह तिष्ठतु । विष्णुहरीति विख्याता भक्तानां मुक्तिदायिनी

ਸ਼੍ਰੀ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਵਿਪ੍ਰ, ਮੇਰੀ ਮੂਰਤੀ ਇੱਥੇ ਤੇਰੇ ਨਾਮ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਲਾ ਕੇ ਸਥਾਪਿਤ ਰਹੇ। ‘ਵਿਸ਼ਣੁ-ਹਰੀ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਕੇ ਇਹ ਭਕਤਾਂ ਨੂੰ ਮੁਕਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਹੋਵੇਗੀ।

Verse 101

अगस्त्य उवाच । इति श्रुत्वा वचो विप्रो वासुदेवस्य बुद्धिमान् । स्वनामपूर्विकां मूर्तिं स्थापयामास चक्रिणः

ਅਗਸਤ੍ਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਵਾਸੁਦੇਵ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਚਕ੍ਰਧਾਰੀ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਨਾਮ ਨੂੰ ਅਗੇ ਲਾ ਕੇ ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਰੱਖਿਆ।

Verse 102

ततः प्रभति विप्रेश शंखचक्रगदाधरः । पीतवासाश्चतुर्बाहुर्नाम्ना विष्णुहरिः स्थितः

ਹੇ ਵਿਪ੍ਰੇਸ਼! ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਸ਼ੰਖ, ਚਕ੍ਰ ਅਤੇ ਗਦਾ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਪੀਤਾਂਬਰ ਪਹਿਨੇ ਚਤੁਰਭੁਜ ਪ੍ਰਭੂ ਉਥੇ ‘ਵਿਸ਼ਣੁ-ਹਰੀ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਸਥਿਰ ਹੋ ਗਏ।

Verse 103

कार्तिके शुक्लपक्षस्य प्रारभ्य दशमी तिथिम् । पूर्णिमामवधिं कृत्वा यात्रा सांवत्सरी भवेत्

ਕਾਰਤਿਕ ਦੇ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦੀ ਦਸ਼ਮੀ ਤਿਥੀ ਤੋਂ ਆਰੰਭ ਕਰਕੇ ਪੂਰਨਿਮਾ ਤੱਕ ਜਾਤਰਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਇਹ ਯਾਤਰਾ-ਵ੍ਰਤ ਸਾਲਾਨਾ ਰੀਤ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 104

चक्रतीर्थे नरः स्नात्वा सर्वपापैः प्रमुच्यते । बहुवर्षसहस्राणि स्वर्गलोके महीयते

ਚਕ੍ਰਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ-ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੱਕ ਸਵਰਗ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਸਨਮਾਨਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 105

पितॄनुद्दिश्य यस्तत्र पिंडान्निर्वापयिष्यति । तृप्तास्तु पितरो यान्ति विष्णुलोकं न संशयः

ਜੋ ਕੋਈ ਉਥੇ ਪਿਤ੍ਰਾਂ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰਕੇ ਪਿੰਡ-ਦਾਨ ਕਰੇ, ਉਹ ਪਿਤਰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋ ਕੇ ਵਿਸ਼ਣੁ ਲੋਕ ਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

Verse 106

चक्रतीर्थे नरः स्नात्वा दृष्ट्वा विष्णुहरिं विभुम् । सर्वपापक्षयं प्राप्य नाकपृष्ठे महीयते

ਚਕ੍ਰਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਸਰਵਵਿਆਪੀ ਪ੍ਰਭੂ ਵਿਸ਼ਣੁ-ਹਰੀ ਵਿਭੂ ਨੂੰ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਵਰਗ ਦੇ ਉੱਚ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸਨਮਾਨਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 107

स्वशक्त्या तत्र दानानि दत्त्वा निष्कल्मषो नरः । विष्णुलोके वसेद्धीमान्यावदिन्द्राश्चतुर्दश

ਉਥੇ ਆਪਣੀ ਸਮਰੱਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਦਾਨ ਦੇ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਨਿਰਮਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਚੌਦਾਂ ਇੰਦਰਾਂ ਦੇ ਟਿਕੇ ਰਹਿਣ ਤੱਕ ਵਿਸ਼ਣੁਲੋਕ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।

Verse 108

अन्यदापि नरस्तत्र चक्रतीथे जितेंद्रियः । दृष्ट्वा सकृद्धरिं देवं सर्वपापैः प्रमुच्यते

ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਸਮੇਂ ਵੀ, ਚਕ੍ਰਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਜਿਤੇਂਦ੍ਰਿਯ ਮਨੁੱਖ—ਕੇਵਲ ਇਕ ਵਾਰ ਹਰੀਦੇਵ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ—ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 109

इति सकलगुणाब्धिर्ध्येयमूर्तिश्चिदात्मा हरिरिह परमूर्त्या तस्थिवान्मुक्तिहेतोः । तमिह बहुलभक्त्या चक्रतीर्थाभिषेकी वसति सुकृतिमूर्त्तिर्योऽर्चयेद्विष्णुलोके

ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹਰੀ—ਸਭ ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਸਮੁੰਦਰ, ਧਿਆਨਯੋਗ ਮੂਰਤੀ, ਚੇਤਨਾ-ਆਤਮਾ—ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਹੇਤੂ ਵਾਸਤੇ ਇੱਥੇ ਪਰਮ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਿਰਾਜਮਾਨ ਹੈ। ਜੋ ਚਕ੍ਰਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਇੱਥੇ ਬਹੁਤ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ, ਉਹ ਪੁੰਨ-ਸਰੂਪ ਵਿਸ਼ਣੁਲੋਕ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।